Tarihin Zaman İçinde Akışı
Bir Devletin Tesisi

TARİHOLAY
13 MART 1840RUMİ TAKVİM YÜRÜRLÜĞE GİRDİSultan Abdulmecid Dönemi
gg13.aa3.yy1840.aaMART|RUMİ TAKVİM YÜRÜRLÜĞE GİRDİ|Sultan Abdulmecid Dönemi|İÇ|Osmanlı Dünya Devleti Dönemi|Devletin Tesisi|
Türk Halk Takvimi | DuruVizyon.com
5 MART 1920YEŞİLAYSultan VI.Mehmed Vahidettin / KURUM, ŞİRKET
Yeşilay, Birinci Dünya Savaşı sırası ve sonrasında işgal güçlerinin toplumumuzda alkol ve uyuşturucu maddeleri yaygınlaştırmasını ve işgale karşı mücadele ruhunun yıkılmasını önlemek amacıyla dönemin Şeyhülislam’ı İbrahim Haydarizade’nin himayesinde, Dr. Mazhar Osman Uzman ve arkadaşları tarafından Sultan Vahdeddin’in izniyle 5 Mart 1920’de İstanbul’da "Hilal-i Ahdar" adıyla kurulmuştur.

Yeşilay’ın kurulduğu 1 - 7 Mart tarihleri ülkemizde Yeşilay haftası olarak kutlanmaktadır.

"Hilal-i Ahdar" ismi daha sonra "Yeşil Hilal" ve "Yeşilay" olarak değiştirilmiş, 1934 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ün Cumhurbaşkanlığı, İsmet İnönü’nün Başbakanlığında, Bakanlar Kurulu kararıyla Yeşilay’a “kamuya yararlı dernek statüsü” verilmiştir.
gg5.aa3.yy1920.aaMART|YEŞİLAY|Sultan VI.Mehmed Vahidettin|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Milli Mücadele Dönemi|Yıl Dönümü|Devletin Tesisi|Yeşilay, Birinci Dünya Savaşı sırası ve sonrasında işgal güçlerinin toplumumuzda alkol ve uyuşturucu maddeleri yaygınlaştırmasını ve işgale karşı mücadele ruhunun yıkılmasını önlemek amacıyla dönemin Şeyhülislam’ı İbrahim Haydarizade’nin himayesinde, Dr. Mazhar Osman Uzman ve arkadaşları tarafından Sultan Vahdeddin’in izniyle 5 Mart 1920’de İstanbul’da "Hilal-i Ahdar" adıyla kurulmuştur. Yeşilay’ın kurulduğu 1 - 7 Mart tarihleri ülkemizde Yeşilay haftası olarak kutlanmaktadır. "Hilal-i Ahdar" ismi daha sonra "Yeşil Hilal" ve "Yeşilay" olarak değiştirilmiş, 1934 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ün Cumhurbaşkanlığı, İsmet İnönü’nün Başbakanlığında, Bakanlar Kurulu kararıyla Yeşilay’a “kamuya yararlı dernek statüsü” verilmiştir.|
6 NİSAN 1920ANADOLU AJANSISultan VI.Mehmed Vahidettin / KURUM, ŞİRKET
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kuruluş hazırlıkları sırasında, Ulusal Kurtuluş Hareketinin haklılığını tüm dünyaya duyurmak için haber ajansı kurulmuştur.

Anadolu Ajansı, Kurtuluş Savaşı sırasında çok önemli görevler üstlenmiştir. Haber bültenleri, telgraf imkanı olan yerlere maniple ile ulaştırılırken, işgal altında bulunan Anadolu'nun uzak köşelerine, at sırtındaki görevliler tarafından taşınmıştır.

Anadolu Ajansı'nın yayınladığı bültenler, hem Ankara'daki gelişmeleri Türk halkına duyurarak milli şuurun şahlanmasını ve halkımızın aydınlanmasını sağlamış hem de Anadolu ihtilalinin haklı sesini tüm dünyaya duyurmuştur.

Anadolu Ajansı, 1 Mart 1925'te Devletin %40 hissedarı olduğu bir anonim ortaklık haline getirilmiştir.
gg6.aa4.yy1920.aaNİSAN|ANADOLU AJANSI|Sultan VI.Mehmed Vahidettin|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Milli Mücadele Dönemi|Devletin Tesisi|Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kuruluş hazırlıkları sırasında, Ulusal Kurtuluş Hareketinin haklılığını tüm dünyaya duyurmak için haber ajansı kurulmuştur. Anadolu Ajansı, Kurtuluş Savaşı sırasında çok önemli görevler üstlenmiştir. Haber bültenleri, telgraf imkanı olan yerlere maniple ile ulaştırılırken, işgal altında bulunan Anadolu'nun uzak köşelerine, at sırtındaki görevliler tarafından taşınmıştır. Anadolu Ajansı'nın yayınladığı bültenler, hem Ankara'daki gelişmeleri Türk halkına duyurarak milli şuurun şahlanmasını ve halkımızın aydınlanmasını sağlamış hem de Anadolu ihtilalinin haklı sesini tüm dünyaya duyurmuştur. Anadolu Ajansı, 1 Mart 1925'te Devletin %40 hissedarı olduğu bir anonim ortaklık haline getirilmiştir.|
22 NİSAN 1920PARİS BARIŞ KONFERANSISultan VI.Mehmed Vahidettin / DIŞ İLİŞKİLER
İtilaf Devletleri, Osmanlı hükümetini Paris'te toplanacak sulh konferansına davet etti.

30 Nisan tarihinde, Ankara'da toplanan Büyük Millet Meclisi, taraf ülkelerin dış işleri bakanlıklarına gönderdiği bir yazıyla İstanbul'dan ayrı bir hükümetin kurulduğunu bildirdi.
gg22.aa4.yy1920.aaNİSAN|PARİS BARIŞ KONFERANSI|Sultan VI.Mehmed Vahidettin|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Osmanlı Dünya Devleti Dönemi|1 Dünya Savaşı|Devletin Tesisi|Diplomasi|Ortadoğu|fransa|ingiltere|amerika|İtilaf Devletleri, Osmanlı hükümetini Paris'te toplanacak sulh konferansına davet etti. 30 Nisan tarihinde, Ankara'da toplanan Büyük Millet Meclisi, taraf ülkelerin dış işleri bakanlıklarına gönderdiği bir yazıyla İstanbul'dan ayrı bir hükümetin kurulduğunu bildirdi.|
23 NİSAN 1920BÜYÜK MİLLET MECLİSİANKARA HÜKÜMETİ / SİYASİ GELİŞMELER
Dönem :1. Dönem
Açıklama :Meclis-i Mebusan Toplantısı
Toplam Vekil :80 İstanbul'dan 270 yeni seçilen olmak üzere, Toplam 350
İlk oturum :23 Nisan 1923.
Başkan :Mustafa Kemal Paşa
İstanbul'da toplanma imkanı kalmayan Millet Meclisi, Cuma günü Ankara'da dualarla toplandı.

İstanbul Meclis üyelerinden Ankara'ya gelebilenler Millet Meclisi'ne katıldılar. Gelemeyenler için kısa dönem için de yeni vekiller belirlenerek Ankara'ya ulaşmaları sağlandı.

Bu gün, Milli Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak kutlanmaktadır.
gg23.aa4.yy1920.aaNİSAN|BÜYÜK MİLLET MECLİSİ|ANKARA HÜKÜMETİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Yıl Dönümü|Seçimler|Milli Mücadele|Önemli Gün ve Dönemler|Devletin Tesisi|İstanbul'da toplanma imkanı kalmayan Millet Meclisi, Cuma günü Ankara'da dualarla toplandı. İstanbul Meclis üyelerinden Ankara'ya gelebilenler Millet Meclisi'ne katıldılar. Gelemeyenler için kısa dönem için de yeni vekiller belirlenerek Ankara'ya ulaşmaları sağlandı. Bu gün, Milli Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak kutlanmaktadır. |
Türkiye'de Seçimler | DuruVizyon.com
29 NİSAN 1920HIYANET-İ VATANİYE KANUNUANKARA HÜKÜMETİ / KANUN, HUKUK
TBMM'nin çıkardığı ilk kanunlardan biri olup, "Vatana ihanet" suçu işleyenleri kapsamaktadır. Cezası en ağır kanunlardandır.
gg29.aa4.yy1920.aaNİSAN|HIYANET-İ VATANİYE KANUNU|ANKARA HÜKÜMETİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|TBMM'nin çıkardığı ilk kanunlardan biri olup, "Vatana ihanet" suçu işleyenleri kapsamaktadır. Cezası en ağır kanunlardandır.|
20 MAYIS 1920HEMŞİRE OKULUANKARA HÜKÜMETİ / EĞİTİM
Amiral Bristol Hemşire Mektebi hizmete girdi.
gg20.aa5.yy1920.aaMAYIS|HEMŞİRE OKULU|ANKARA HÜKÜMETİ|EĞİTİM|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|Amiral Bristol Hemşire Mektebi hizmete girdi.|
7 HAZİRAN 1920ENFORMASYON İDARESİANKARA HÜKÜMETİ / KURUM, ŞİRKET
Matbuat ve İstihbarat Müdüriyeti Umumiyesi kuruldu.

Bu kuruluşun adı daha sonra Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü olarak değiştirildi.
gg7.aa6.yy1920.aaHAZİRAN|ENFORMASYON İDARESİ|ANKARA HÜKÜMETİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|Matbuat ve İstihbarat Müdüriyeti Umumiyesi kuruldu. Bu kuruluşun adı daha sonra Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü olarak değiştirildi.|
15 HAZİRAN 1920DOĞU CEPHESİ KOMUTANLIĞIANKARA HÜKÜMETİ / ASKERİ GELİŞMELER
15. Kolordu Komutanlığı'ın adı Doğu Cephesi Komutanlığı olarak adlandırıldı. Cephenin komutanlığına Kazım Karabekir Paşa getirildi.
gg15.aa6.yy1920.aaHAZİRAN|DOĞU CEPHESİ KOMUTANLIĞI|ANKARA HÜKÜMETİ|ASKERİ GELİŞMELER|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|15. Kolordu Komutanlığı'ın adı Doğu Cephesi Komutanlığı olarak adlandırıldı. Cephenin komutanlığına Kazım Karabekir Paşa getirildi.|
24 HAZİRAN 1920BATI CEPHESİ KOMUTANLIĞIANKARA HÜKÜMETİ / ASKERİ GELİŞMELER
Batı Cephesi Komutanlığı tesis edil. Komutanlığına Ali Fuat Paşa atandı.
gg24.aa6.yy1920.aaHAZİRAN|BATI CEPHESİ KOMUTANLIĞI|ANKARA HÜKÜMETİ|ASKERİ GELİŞMELER|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|Batı Cephesi Komutanlığı tesis edil. Komutanlığına Ali Fuat Paşa atandı. |
26 HAZİRAN 1920ELCAZİYE CEPHESİ KOMUTANLIĞIANKARA HÜKÜMETİ / ASKERİ GELİŞMELER
Vekiller heyeti kararıyla “Elcaziye” ve “Adana Cephesi” komutanlıkları oluşturuldu.
gg26.aa6.yy1920.aaHAZİRAN|ELCAZİYE CEPHESİ KOMUTANLIĞI|ANKARA HÜKÜMETİ|ASKERİ GELİŞMELER|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|Vekiller heyeti kararıyla “Elcaziye” ve “Adana Cephesi” komutanlıkları oluşturuldu. |
1 TEMMUZ 1920KARA HARP OKULUANKARA HÜKÜMETİ / EĞİTİM
1834 yılından beri öğretim yapan Mekteb-i Harbiye’nin Ankara’da “Sunuf-ı Muhtelife Zabit Namzetleri Talimgahı” olarak açılması.
gg1.aa7.yy1920.aaTEMMUZ|KARA HARP OKULU|ANKARA HÜKÜMETİ|EĞİTİM|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|1834 yılından beri öğretim yapan Mekteb-i Harbiye’nin Ankara’da “Sunuf-ı Muhtelife Zabit Namzetleri Talimgahı” olarak açılması.|
10 AĞUSTOS 1920SEVR DAYATMASIANKARA HÜKÜMETİ / DIŞ İLİŞKİLER
Osmanlı Devleti'ne, Fransa'nın Sevres kentinde yapılan görüşmelerde, işgal koşullarını kalıcı kılan ve topraklarının paylaşımına izin veren teslimiyet antlaşması dayatıldı.

Bu anlaşma ile, işgal devletleri, Osmanlı topraklarını diledikleri gibi paylaşacak, Doğu Anadolu'da bağımsız bir Kürdistan ile bağımsız bir Ermenistan kurulacaktı.

Ancak anlaşma imza ve uygulamaya giremedi. Ankara Hükümeti bu anlaşmayı görüşen Sadrazam Damat Ferid Paşa başkanlığındaki temsilcileri "Vatan Haini" ilan etti.
gg10.aa8.yy1920.aaAĞUSTOS|SEVR DAYATMASI|ANKARA HÜKÜMETİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Ankara Hükumeti Dönemi|Ermeniler|1 Dünya Savaşı|Devletin Tesisi|Diplomasi|Ortadoğu|rusya|almanya|fransa|ingiltere|amerika||italya||Osmanlı Devleti'ne, Fransa'nın Sevres kentinde yapılan görüşmelerde, işgal koşullarını kalıcı kılan ve topraklarının paylaşımına izin veren teslimiyet antlaşması dayatıldı. Bu anlaşma ile, işgal devletleri, Osmanlı topraklarını diledikleri gibi paylaşacak, Doğu Anadolu'da bağımsız bir Kürdistan ile bağımsız bir Ermenistan kurulacaktı. Ancak anlaşma imza ve uygulamaya giremedi. Ankara Hükümeti bu anlaşmayı görüşen Sadrazam Damat Ferid Paşa başkanlığındaki temsilcileri "Vatan Haini" ilan etti.|
9 KASIM 1920GÜNEY CEPHESİ KOMUTANLIĞIANKARA HÜKÜMETİ / ASKERİ GELİŞMELER
Batı Cephesi’nin ikiye ayrılarak, Genelkurmay başkanı İsmet Bey’in batı cephesi, Albay Refet Bey’in de Güney cephesi Komutanlığına atanması.
gg9.aa11.yy1920.aaKASIM|GÜNEY CEPHESİ KOMUTANLIĞI|ANKARA HÜKÜMETİ|ASKERİ GELİŞMELER|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|Batı Cephesi’nin ikiye ayrılarak, Genelkurmay başkanı İsmet Bey’in batı cephesi, Albay Refet Bey’in de Güney cephesi Komutanlığına atanması.|
9 KASIM 1920DÜZENLİ ORDUANKARA HÜKÜMETİ / ASKERİ GELİŞMELER
Yeni silah altına alınanlarla beraber düzenli ordu hızla oluşmaya başladı. Artık Türk Ordusu temel olarak yeniden kurulmuş bulunuyordu. 9 Kasım 1920 de Batı Cephesi iki komutanlığa bölündü: Batı ve Güney Cepheleri. Batı Cephesi komutanlığına Genel Kurmay Başkanı Albay İsmet (İnönü) Bey, Güney Cephesi komutanlığına da İçişleri Bakanı Albay Refet Bey atandı. Buradaki kuvvetlerin savaş yeteneği artırıldı ve örgütlenmesi sürdürüldü.
gg9.aa11.yy1920.aaKASIM|DÜZENLİ ORDU|ANKARA HÜKÜMETİ|ASKERİ GELİŞMELER|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|Yeni silah altına alınanlarla beraber düzenli ordu hızla oluşmaya başladı. Artık Türk Ordusu temel olarak yeniden kurulmuş bulunuyordu. 9 Kasım 1920 de Batı Cephesi iki komutanlığa bölündü: Batı ve Güney Cepheleri. Batı Cephesi komutanlığına Genel Kurmay Başkanı Albay İsmet (İnönü) Bey, Güney Cephesi komutanlığına da İçişleri Bakanı Albay Refet Bey atandı. Buradaki kuvvetlerin savaş yeteneği artırıldı ve örgütlenmesi sürdürüldü.|
23 KASIM 1920SİMAV BÖLGE KOMUTANLIĞIANKARA HÜKÜMETİ / ASKERİ GELİŞMELER
Batı Cephesi Komutanlığının emri ile Simav ve Havalisi Bölge Komutanlığı kuruldu. Eskişehir’de Kuva-yı Seyyare komutanlığına bağlı birlikler, bu komutanlığa bağlı oldukları bildirdi.
gg23.aa11.yy1920.aaKASIM|SİMAV BÖLGE KOMUTANLIĞI|ANKARA HÜKÜMETİ|ASKERİ GELİŞMELER|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|Batı Cephesi Komutanlığının emri ile Simav ve Havalisi Bölge Komutanlığı kuruldu. Eskişehir’de Kuva-yı Seyyare komutanlığına bağlı birlikler, bu komutanlığa bağlı oldukları bildirdi. |
2 ARALIK 1920GÜMRÜ ANTLAŞMASIANKARA HÜKÜMETİ / DIŞ İLİŞKİLER
Türkiye ile Ermenistan arasında Gümrü Antlaşması imzalandı. Kars, Ermenistan'dan alındı.
gg2.aa12.yy1920.aaARALIK|GÜMRÜ ANTLAŞMASI|ANKARA HÜKÜMETİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Ankara Hükumeti Dönemi|Ermeniler|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Türkiye ile Ermenistan arasında Gümrü Antlaşması imzalandı. Kars, Ermenistan'dan alındı. |
1921TOPHANE-İ AMİRE'DEN MAKİNE KİMYA'YAANKARA HÜKÜMETİ / Savunma Sanayi
Fatih Sultan Mehmet'in Top Döküm Tesislerini kurdurmasıyla atılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nda bu kurum "Tophane-i Hümayun" adıyla hizmet vermekteydi.

15.Yüzyılın ikinci yarısından başlayarak Tophane-i Amire, 1832 senesinde adı Tophane-i Amire Müşirliği, 1908’de Tophane-i Amire Nazırlığı, 1908'den itibaren Harbiye Nezareti bünyesinde sürdürülen Osmanlı silah sanayi; 1909’da İmalat-ı Harbiye Müdüriyeti Umumiyesi isimlerini aldı.

İmparatorluğun çökmesi ile İstanbul’dan kaçırılan bir kısım tezgâh, teçhizat, malzeme ve ustalarla, 1921 yılında "Askeri Fabrikaları Umum Müdürlüğü" haline dönüştürülmüştür, Atatürk’ün direktifi ile Kurtuluş Savaşı sırasında Ulusal Bağımsızlık hareketinin içerisinde yer almıştır.

8 Mart 1950 tarihinde 5591 sayılı kanunla sermayesinin tamamı devlet tarafından karşılanan tüzel kişiliğe sahip Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu adı ile yeniden teşkilatlanmıştır.
gg.aa.yy1921.aa|TOPHANE-İ AMİRE'DEN MAKİNE KİMYA'YA|ANKARA HÜKÜMETİ|Savunma Sanayi|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|Fatih Sultan Mehmet'in Top Döküm Tesislerini kurdurmasıyla atılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nda bu kurum "Tophane-i Hümayun" adıyla hizmet vermekteydi. 15.Yüzyılın ikinci yarısından başlayarak Tophane-i Amire, 1832 senesinde adı Tophane-i Amire Müşirliği, 1908’de Tophane-i Amire Nazırlığı, 1908'den itibaren Harbiye Nezareti bünyesinde sürdürülen Osmanlı silah sanayi; 1909’da İmalat-ı Harbiye Müdüriyeti Umumiyesi isimlerini aldı. İmparatorluğun çökmesi ile İstanbul’dan kaçırılan bir kısım tezgâh, teçhizat, malzeme ve ustalarla, 1921 yılında "Askeri Fabrikaları Umum Müdürlüğü" haline dönüştürülmüştür, Atatürk’ün direktifi ile Kurtuluş Savaşı sırasında Ulusal Bağımsızlık hareketinin içerisinde yer almıştır. 8 Mart 1950 tarihinde 5591 sayılı kanunla sermayesinin tamamı devlet tarafından karşılanan tüzel kişiliğe sahip Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu adı ile
1921ANKARA ASKERİ MARANGOZ FABRİKASIANKARA HÜKÜMETİ / Savunma Sanayi
Top arabalarının ahşap tekerleklerini ve cephane sandıklarını imâl etmek amacıyle 1921 yılında Ankara'da kurulmuştur.
gg.aa.yy1921.aa|ANKARA ASKERİ MARANGOZ FABRİKASI|ANKARA HÜKÜMETİ|Savunma Sanayi|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|Top arabalarının ahşap tekerleklerini ve cephane sandıklarını imâl etmek amacıyle 1921 yılında Ankara'da kurulmuştur.|
20 OCAK 19211921 TEŞKİLAT-I ESASİYE KANUNUANKARA HÜKÜMETİ / KANUN, HUKUK
Güçler Birliği ilkesine sahiptir. Mecli Hükümeti sistemindedir. 23/12/1876 tarihli Kanuni Esasi'nin tekrar yürürlüğe konulmasıdır.
gg20.aa1.yy1921.aaOCAK|1921 TEŞKİLAT-I ESASİYE KANUNU|ANKARA HÜKÜMETİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|Güçler Birliği ilkesine sahiptir. Mecli Hükümeti sistemindedir. 23/12/1876 tarihli Kanuni Esasi'nin tekrar yürürlüğe konulmasıdır.|
7 ŞUBAT 1921RESMİ GAZETEANKARA HÜKÜMETİ / KURUM, ŞİRKET
7Ekim 1920'de kurulan Resmi Gazete, 7 Şubat 1921'de yayımlanmaya başladı.
gg7.aa2.yy1921.aaŞUBAT|RESMİ GAZETE|ANKARA HÜKÜMETİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|7Ekim 1920'de kurulan Resmi Gazete, 7 Şubat 1921'de yayımlanmaya başladı.|
21 ŞUBAT 1921 ...
12 MART 1921
LONDRA KONFERANSIANKARA HÜKÜMETİ / DIŞ İLİŞKİLER
Türk Kurtuluş Savaşı devam ederken, İtilaf Devletleri Londra kentinde bir konferans düzenlemeye karar vermişlerdir.

Londra Konferansı ile yeni Türk Devleti’nin hukuki varlığı ve temsilcisi olan TBMM, İtilaf devletleri tarafından tanınmış ve kabul edilmiştir. Bu açıdan oldukça büyük önem taşımaktadır.

Misak-ı Milli resmi olarak tüm dünyaya duyurulmuştur.
gg21.aa2.yy1921.aaŞUBAT|LONDRA KONFERANSI|ANKARA HÜKÜMETİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Ankara Hükumeti Dönemi|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|Diplomasi|almanya|fransa|ingiltere|amerika||italya||Türk Kurtuluş Savaşı devam ederken, İtilaf Devletleri Londra kentinde bir konferans düzenlemeye karar vermişlerdir. Londra Konferansı ile yeni Türk Devleti’nin hukuki varlığı ve temsilcisi olan TBMM, İtilaf devletleri tarafından tanınmış ve kabul edilmiştir. Bu açıdan oldukça büyük önem taşımaktadır. Misak-ı Milli resmi olarak tüm dünyaya duyurulmuştur.|
21 ŞUBAT 1921TARİK BEDELİ NAKDİSİANKARA HÜKÜMETİ / KANUN, HUKUK
Karayollarının geliştirilmesi için 21 Şubat 1921’de kabul edilen “Tarik Bedeli Nakdisi” Kanunu ile 18-60 yaşları arasındaki erkekler yol vergisine tâbi tutulmuşlardır.
gg21.aa2.yy1921.aaŞUBAT|TARİK BEDELİ NAKDİSİ|ANKARA HÜKÜMETİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|Karayollarının geliştirilmesi için 21 Şubat 1921’de kabul edilen “Tarik Bedeli Nakdisi” Kanunu ile 18-60 yaşları arasındaki erkekler yol vergisine tâbi tutulmuşlardır.|
28 ŞUBAT 1921İLK BÜTÇEANKARA HÜKÜMETİ / KANUN, HUKUK
TBMM’de ilk bütçe kabul edildi.
gg28.aa2.yy1921.aaŞUBAT|İLK BÜTÇE|ANKARA HÜKÜMETİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|TBMM’de ilk bütçe kabul edildi.|
1 MART 1921TÜRK-AFGAN DOSTLUK ANTLAŞMASIANKARA HÜKÜMETİ / DIŞ İLİŞKİLER
Yusuf Kemal Bey başkanlığındaki Türk delegeleri Moskova'da Bolşevik yöneticileri ile görüşmeleri sürdürürken Afganistan'ın Moskova Büyükelçisi Muhammed Veli Han ile de bir görüşme yaptılar.

Sonuçta 1 Mart 1921'de Türk-Afgan Dostluk Antlaşması imzalandı.

Antlaşma ile iki ülke arasında ciddî bir dostluk sağlandığı gibi Türkiye'nin eğitim alanında Afganistan'a yardım yapması öngörülmüştür.
Bu antlaşma gereğince Sultan Ahmet Han 21 Nisan 1921'de Ankara'ya gelmiştir.
gg1.aa3.yy1921.aaMART|TÜRK-AFGAN DOSTLUK ANTLAŞMASI|ANKARA HÜKÜMETİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|rusya|Yusuf Kemal Bey başkanlığındaki Türk delegeleri Moskova'da Bolşevik yöneticileri ile görüşmeleri sürdürürken Afganistan'ın Moskova Büyükelçisi Muhammed Veli Han ile de bir görüşme yaptılar. Sonuçta 1 Mart 1921'de Türk-Afgan Dostluk Antlaşması imzalandı. Antlaşma ile iki ülke arasında ciddî bir dostluk sağlandığı gibi Türkiye'nin eğitim alanında Afganistan'a yardım yapması öngörülmüştür. Bu antlaşma gereğince Sultan Ahmet Han 21 Nisan 1921'de Ankara'ya gelmiştir.|
11 MART 1921FRANSA İLE ANTLAŞMAANKARA HÜKÜMETİ / DIŞ İLİŞKİLER
gg11.aa3.yy1921.aaMART|FRANSA İLE ANTLAŞMA|ANKARA HÜKÜMETİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Ankara Hükumeti Dönemi|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|fransa|
12 MART 1921İSTİKLAL MARŞIANKARA HÜKÜMETİ
"ALLAH BU MİLLETE BİRDAHA İSTİKLAL MARŞI YAZDIRMASIN."

İstiklal Marşı için düzenlenen yarışmada Mehmet Akif Ersoy'un şiiri ittifakla seçilmiştir.

Bu şiir 1922 de açılan beste yarışmasında birinci seçilen Ali Rıfat Bey'in bestesi ile söylenmeye başlandı.

Ancak 1930 sensinde dönemin Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası Şefi Osman Zeki Üngör'ün 1922'de hazırladığı bugünkü beste yürürlüğe konmuş, toplamda dokuz dörtlük ve bir beşlikten oluşan marşın armonilemesini Edgar Manas, bando düzenlemesini de İhsan Servet Künçer yapmıştır.

Üngör'ün yakın dostu Cemal Reşit Rey'le yapılmış olan bir röportajda kendisinin belirttiğine göre, aslında başka bir güfte üzerine yapılmıştır ve İstiklal Marşı olması düşünülerek bestelenmemiştir. Söz ve melodide yer yer görülen uyum (Prozodi) eksikliğinin sebebi budur.
gg12.aa3.yy1921.aaMART|İSTİKLAL MARŞI|ANKARA HÜKÜMETİ|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|£.£..£b£..£.£"ALLAH BU MİLLETE BİRDAHA İSTİKLAL MARŞI YAZDIRMASIN."£.£..£/b£..£.£ İstiklal Marşı için düzenlenen yarışmada Mehmet Akif Ersoy'un şiiri ittifakla seçilmiştir. Bu şiir 1922 de açılan beste yarışmasında birinci seçilen Ali Rıfat Bey'in bestesi ile söylenmeye başlandı. Ancak 1930 sensinde dönemin Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası Şefi Osman Zeki Üngör'ün 1922'de hazırladığı bugünkü beste yürürlüğe konmuş, toplamda dokuz dörtlük ve bir beşlikten oluşan marşın armonilemesini Edgar Manas, bando düzenlemesini de İhsan Servet Künçer yapmıştır. Üngör'ün yakın dostu Cemal Reşit Rey'le yapılmış olan bir röportajda kendisinin belirttiğine göre, aslında başka bir güfte üzerine yapılmıştır ve İstiklal Marşı olması düşünülerek bestelenmemiştir. Söz ve melodide yer yer görülen uyum (Prozodi) eksikliğinin sebebi budur. |
12 MART 1921İTALYA İLE ANTLAŞMAANKARA HÜKÜMETİ / DIŞ İLİŞKİLER
gg12.aa3.yy1921.aaMART|İTALYA İLE ANTLAŞMA|ANKARA HÜKÜMETİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Ankara Hükumeti Dönemi|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi||italya||
16 MART 1921MOSKOVA DOSTLUK ve KARDEŞLİK SÖZLEŞMESİANKARA HÜKÜMETİ / DIŞ İLİŞKİLER
Bolşevik Rusya ve Türkiye arasında Moskova Antlaşması imzalandı.

Bu anlatlaşma uyarınca Sovyetler, Türkiye'ye 10 milyon altın ruble ile askeri mühimmat hibe edecektir.

16 Mart 1921’de imzalanan sözleşme çerçevesinde taarruz öncesi 1921-1922 yıllarında Rusya’nın Novorossiysk, Tuapse ve Batum limanlarından Türkiye’ye 39 bin adet tüfek, 327 adet makineli tüfek, 54 top, 63 milyon tüfek mermisi, 147 bin top mermisi, giysiler vs getirilmiştir. Bunun dışında Rus Beyaz ordusunun 1918’de doğu sınırlarda bıraktığı tüm askeri muhhimat da Türkiye’ye getirilmiştir.

Rusya Hükümeti Ankara’da hala Makine Kimya olarak bilinen mermi üretim fabrikasının kurulması için tüm gerekli donanımı hibe etmiştir.

Donanım ile birlikte çok miktarda hammadde de getirilmiştir ve Türk işçilere eğitim verilmiştir.

Bunun dışında Moskova’da imzalanan sözleşmeye göre Türkiye halkına vaad edilen 200,6 kg saf altın Sovyet diplomatik misyonun başında bulunan Y.Upmal-Angarskiy tarafından Türkiye Hükümetine teslim edilmiştir.
gg16.aa3.yy1921.aaMART|MOSKOVA DOSTLUK ve KARDEŞLİK SÖZLEŞMESİ|ANKARA HÜKÜMETİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Ankara Hükumeti Dönemi|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|rusya|Bolşevik Rusya ve Türkiye arasında Moskova Antlaşması imzalandı. Bu anlatlaşma uyarınca Sovyetler, Türkiye'ye 10 milyon altın ruble ile askeri mühimmat hibe edecektir. 16 Mart 1921’de imzalanan sözleşme çerçevesinde taarruz öncesi 1921-1922 yıllarında Rusya’nın Novorossiysk, Tuapse ve Batum limanlarından Türkiye’ye 39 bin adet tüfek, 327 adet makineli tüfek, 54 top, 63 milyon tüfek mermisi, 147 bin top mermisi, giysiler vs getirilmiştir. Bunun dışında Rus Beyaz ordusunun 1918’de doğu sınırlarda bıraktığı tüm askeri muhhimat da Türkiye’ye getirilmiştir. Rusya Hükümeti Ankara’da hala Makine Kimya olarak bilinen mermi üretim fabrikasının kurulması için tüm gerekli donanımı hibe etmiştir. Donanım ile birlikte çok miktarda hammadde de getirilmiştir ve Türk işçilere eğitim verilmiştir. Bunun dışınd
10 MAYIS 1921MÜDAFA-İ HUKUK GRUBUANKARA HÜKÜMETİ / Parti ve STKlar
Kurtuluş Savaşı sürecinde yurdun dört bir tarafında ve çok yakın zamanlarda Müdafaa-i Milliye ve Red-di ilhak cemiyeletleri kurulmuştur.

Mustafa Kemal'in Anadoluya gönderilmesiyle paralel olarak faaliyete geçen ve her biri bağımsız olarak, belli bir sistematik içinde kurulan bu dernekler, Erzurum Kongresinde alınan kararla aşama aşama birleştirilmiş ve nihayetinde ANADOLU ve RUMELİ MÜDAFAA-İ HUKUK CEMİYETİ adı altında toplanmıştır.

Erzurum'da, bu cemiyetlere yerleştirilmek üzere askerlikten istifa eden Mustafa Kemal, birleştirilen cemiyetlerin hasılından oluşan Heyeti-i Temsiliye adına, Meclisin açılışına kadar yetkilendirilmiştir.

Mustafa Kemal resiliğinde toplanan cemiyet, Müdafaa-i Hukuk Grubu adıyla TBMM'nde asıl unsur haline getirilmiş, grubun dışındaki kimseler ilk dönem içinde ayıklanmıştır.

Bu grup daha sonra CHF ve CHP adını alacak, ancak Mustafa Kemal'in vefatından sonra oluşan yönetimler ile, küresel emperyal güçlerin denetimine girerek, İstiklal Savaşı ve Milli Mücadele döneminde ki ruh ve kimliğini kaybedecektir.
gg10.aa5.yy1921.aaMAYIS|MÜDAFA-İ HUKUK GRUBU|ANKARA HÜKÜMETİ|Parti ve STKlar|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|M. Kemal|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|Kurtuluş Savaşı sürecinde yurdun dört bir tarafında ve çok yakın zamanlarda Müdafaa-i Milliye ve Red-di ilhak cemiyeletleri kurulmuştur. Mustafa Kemal'in Anadoluya gönderilmesiyle paralel olarak faaliyete geçen ve her biri bağımsız olarak, belli bir sistematik içinde kurulan bu dernekler, Erzurum Kongresinde alınan kararla aşama aşama birleştirilmiş ve nihayetinde ANADOLU ve RUMELİ MÜDAFAA-İ HUKUK CEMİYETİ adı altında toplanmıştır. Erzurum'da, bu cemiyetlere yerleştirilmek üzere askerlikten istifa eden Mustafa Kemal, birleştirilen cemiyetlerin hasılından oluşan Heyeti-i Temsiliye adına, Meclisin açılışına kadar yetkilendirilmiştir. Mustafa Kemal resiliğinde toplanan cemiyet, Müdafaa-i Hukuk Grubu adıyla TBMM'nde asıl unsur haline getirilmiş, grubun dışındaki kimseler ilk dönem içinde ayıklanmıştır. Bu grup daha sonra CHF ve CHP adını ala
30 HAZİRAN 1921ÇOCUK ESİRGEME KURUMUANKARA HÜKÜMETİ / KURUM, ŞİRKET
1908 yılında kurulan "Himaye-i Eftal Cemiyeti", "Çocuk Esirgeme Kurumu" adını aldı.
gg30.aa6.yy1921.aaHAZİRAN|ÇOCUK ESİRGEME KURUMU|ANKARA HÜKÜMETİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|1908 yılında kurulan "Himaye-i Eftal Cemiyeti", "Çocuk Esirgeme Kurumu" adını aldı. |
16 TEMMUZ 1921ANKARA MAARİF KONGRESİANKARA HÜKÜMETİ / EĞİTİM
"... Bir millî eğitim programından bahsederken eski devrin hurafelerinden ve fikri vasıflarımızla hiç de münasebeti olmayan yabancı fikirlerden, doğudan ve batıdan gelebilen bütün tesirlerden tamamıyla uzak, millî seciye ve tarihîmize uygun bir kültür kastediyorum.

Çünki millî dehamız tamamıyla inkişafı, ancak böyle bir kültür ile sağlanabilir. Gelişigüzel bir yabancı kültür şimdiye kadar takip olunan ecnebi kültürlerin yıkıcı sonuçlarını tekrar ettirebilir".


Mustafa Kemal
gg16.aa7.yy1921.aaTEMMUZ|ANKARA MAARİF KONGRESİ|ANKARA HÜKÜMETİ|EĞİTİM|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|M. Kemal|Devletin Tesisi|£.£..£b£..£.£"... Bir millî eğitim programından bahsederken eski devrin hurafelerinden ve fikri vasıflarımızla hiç de münasebeti olmayan yabancı fikirlerden, doğudan ve batıdan gelebilen bütün tesirlerden tamamıyla uzak, millî seciye ve tarihîmize uygun bir kültür kastediyorum. Çünki millî dehamız tamamıyla inkişafı, ancak böyle bir kültür ile sağlanabilir. Gelişigüzel bir yabancı kültür şimdiye kadar takip olunan ecnebi kültürlerin yıkıcı sonuçlarını tekrar ettirebilir". £.£..£/b£..£.£ Mustafa Kemal|
Milli Eğitim Sistemi | DuruVizyon.com
7 AĞUSTOS 1921TEKALİF-İ MİLLİYE EMİRLERİANKARA HÜKÜMETİ / ASKERİ GELİŞMELER
gg7.aa8.yy1921.aaAĞUSTOS|TEKALİF-İ MİLLİYE EMİRLERİ|ANKARA HÜKÜMETİ|ASKERİ GELİŞMELER|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|
13 EKİM 1921KARS ANTLAŞMASIANKARA HÜKÜMETİ / DIŞ İLİŞKİLER
BMM Hükümeti, Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan ile Kars Antlaşması'nı imzaladı ve Doğu Cephesi'nde Kurtuluş Savaşı bu antlaşma ile sona erdi.
gg13.aa10.yy1921.aaEKİM|KARS ANTLAŞMASI|ANKARA HÜKÜMETİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Ankara Hükumeti Dönemi|Ermeniler|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|BMM Hükümeti, Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan ile Kars Antlaşması'nı imzaladı ve Doğu Cephesi'nde Kurtuluş Savaşı bu antlaşma ile sona erdi. |
20 EKİM 1921FRANSA ile ANKARA ANTLAŞMASIANKARA HÜKÜMETİ / DIŞ İLİŞKİLER
Ankara Antlaşması, 20 Ekim 1921'de Sakarya zaferinin ardından, Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile Fransa arasında imzalanmıştır.

Antlaşma gereğince;
Taraflar arasındaki savaş durumu sona erdi.
Hatay dışında bugünkü Suriye sınırımız çizildi.
Hatay’da özel bir yönetim kuruldu.
Türkçe’nin resmi dil olması ve Türk parasının kullanılması kabul edildi.
Burada yaşayan Türklere geniş haklar tanındı.

Fransa, Türk Devleti’ni resmen tanımış oldu.
İtilaf Devletleri’nin Türkiye’ye karşı oluşturduğu birlik parçalanmaya başladı.
Fransa Hatayla ilgili özerklik kararlarını kabul etmekle buranın Anadolu’nun bir parçası olduğunu da onaylamış oluyordu.
Fransızlar Misak-ı Milli’yi tanıyan ilk İtilaf Devleti olup, İtilaf devletleriyle olan ilişkisi kesin olarak ayrılmıştır.

Bu arada İtalya da Anadolu’dan tamamen çekilmiş, Güney Cephelerimiz kapanmıştır. Güneydeki birliklerin çoğu Büyük Taarruz için Batı Cephesine kaydırılmıştır.
gg20.aa10.yy1921.aaEKİM|FRANSA ile ANKARA ANTLAŞMASI|ANKARA HÜKÜMETİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Ankara Hükumeti Dönemi|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Ortadoğu|fransa|Ankara Antlaşması, 20 Ekim 1921'de Sakarya zaferinin ardından, Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile Fransa arasında imzalanmıştır. Antlaşma gereğince; Taraflar arasındaki savaş durumu sona erdi. Hatay dışında bugünkü Suriye sınırımız çizildi. Hatay’da özel bir yönetim kuruldu. Türkçe’nin resmi dil olması ve Türk parasının kullanılması kabul edildi. Burada yaşayan Türklere geniş haklar tanındı. Fransa, Türk Devleti’ni resmen tanımış oldu. İtilaf Devletleri’nin Türkiye’ye karşı oluşturduğu birlik parçalanmaya başladı. Fransa Hatayla ilgili özerklik kararlarını kabul etmekle buranın Anadolu’nun bir parçası olduğunu da onaylamış oluyordu. Fransızlar Misak-ı Milli’yi tanıyan ilk İtilaf Devleti olup, İtilaf devletleriyle olan ilişkisi kesin olarak ayrılmıştır. Bu arada İtalya da Anadolu’dan tamamen
23 EKİM 1921KARS ANTLAŞMASIANKARA HÜKÜMETİ / DIŞ İLİŞKİLER
Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında Kars'da barış antlaşması imzalandı.
gg23.aa10.yy1921.aaEKİM|KARS ANTLAŞMASI|ANKARA HÜKÜMETİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Ankara Hükumeti Dönemi|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|rusya|Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında Kars'da barış antlaşması imzalandı.|
2 OCAK 1922UKRAYNA İLE DOSTLUK ANTLAŞMASIANKARA HÜKÜMETİ / DIŞ İLİŞKİLER
Osmanlı ile Ukrayna arasında Dostluk Antlaşması
gg2.aa1.yy1922.aaOCAK|UKRAYNA İLE DOSTLUK ANTLAŞMASI|ANKARA HÜKÜMETİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Osmanlı ile Ukrayna arasında Dostluk Antlaşması|
31 TEMMUZ 1922İSTİKLAL MAHKEMELERİANKARA HÜKÜMETİ / KANUN, HUKUK
İstiklal Mahkemeleri Kanunu'nun TBMM'de Kabul Edilmesi

İstiklal Mahkemeleri Cumhuriyetin kuruluş aşamasında adından en çok söz ettiren kurumlar arasında gelmektedir. Aslında kuruluşu cumhuriyetin ilanından önceye denk gelse de, cumhuriyetin "olağanüstü" kurumları arasında sayılmaktadır.

Ülkenin muhtelif yerlerinde olağanüstü yetkilerle donatılan bu mahkemelerde birçok asker kaçağı, casus, suikastçı, isyancı ve rejim muhalifi yargılanmış ve aralarında idamlar da olmak üzere muhtelif ağır cezalara çarptırılmışlardır.

"Takrir-i Sükûn Kanunu" ile birlikte, İstiklâl Mahkemesi reisi ve azalarının seçimleri de aynı gün yapılmıştır.

Ankara İstiklâl Mahkemesi, Afyon mebusu Ali beyin başkanlığında Necip Ali, Kılıç Ali, Rize mebusu Ali ve Reşid Galip beylerden teşekkül etmiş ve halk bu mahkemeye "Dört Aliler Mahkemesi" adını takmıştır.

İstiklal mahkemeleri bugün dahi tartışılan ve en bilinen devrimci Cumhuriyet kurumları arasındadır.
gg31.aa7.yy1922.aaTEMMUZ|İSTİKLAL MAHKEMELERİ|ANKARA HÜKÜMETİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|İstiklal Mahkemeleri Kanunu'nun TBMM'de Kabul Edilmesi İstiklal Mahkemeleri Cumhuriyetin kuruluş aşamasında adından en çok söz ettiren kurumlar arasında gelmektedir. Aslında kuruluşu cumhuriyetin ilanından önceye denk gelse de, cumhuriyetin "olağanüstü" kurumları arasında sayılmaktadır. Ülkenin muhtelif yerlerinde olağanüstü yetkilerle donatılan bu mahkemelerde birçok asker kaçağı, casus, suikastçı, isyancı ve rejim muhalifi yargılanmış ve aralarında idamlar da olmak üzere muhtelif ağır cezalara çarptırılmışlardır. "Takrir-i Sükûn Kanunu" ile birlikte, İstiklâl Mahkemesi reisi ve azalarının seçimleri de aynı gün yapılmıştır. Ankara İstiklâl Mahkemesi, Afyon mebusu Ali beyin başkanlığında Necip Ali, Kılıç Ali, Rize mebusu Ali ve Reşid Galip beylerden teşekkül etmiş ve halk bu mahkemeye "Dört Aliler Mahkemesi" adını takmıştır. İstiklal mahkemeleri bugün dahi tart
11 EKİM 1922MUDANYA MÜTAREKESİANKARA HÜKÜMETİ / DIŞ İLİŞKİLER
Kurtuluş Savaşının resmi olarak sona erdiği uluslararası antlaşmadır.

3 Ekim 1922 günü öğleden sonra Mudanya Konferansı görüşmeleri başladı. Konferansa Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa’nın başkanlığı altında, İngiltere delegesi general Harrington, Fransa delegesi Charpy, İtalya delegesi General Mombelli katıldılar. Antllaşma 15 Ekim 1922 günü yürürlüğe girmiştir.

Bu dönemden sonra Devletin yeni yapılanması ve uluslararası diplomasi alanlarında hızla yol alınmaya başlanmıştır.
gg11.aa10.yy1922.aaEKİM|MUDANYA MÜTAREKESİ|ANKARA HÜKÜMETİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Ankara Hükumeti Dönemi|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|fransa|ingiltere|amerika||italya||Kurtuluş Savaşının resmi olarak sona erdiği uluslararası antlaşmadır. 3 Ekim 1922 günü öğleden sonra Mudanya Konferansı görüşmeleri başladı. Konferansa Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa’nın başkanlığı altında, İngiltere delegesi general Harrington, Fransa delegesi Charpy, İtalya delegesi General Mombelli katıldılar. Antllaşma 15 Ekim 1922 günü yürürlüğe girmiştir. Bu dönemden sonra Devletin yeni yapılanması ve uluslararası diplomasi alanlarında hızla yol alınmaya başlanmıştır. |
1 KASIM 1922SALTANATIN KALDIRILMASIANKARA HÜKÜMETİ / SİYASİ GELİŞMELER
ATATÜRK İNKILAPLARI
Anadolu Türk Devleti'nde saltanat rejiminin resmi olarak son bulmasıdır. Hilafet ve Saltanat ayrılarak Saltanat makamı ve rejimi kaldırılmıştır.
gg1.aa11.yy1922.aaKASIM|SALTANATIN KALDIRILMASI|ANKARA HÜKÜMETİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|ATATÜRK İNKILAPLARI Anadolu Türk Devleti'nde saltanat rejiminin resmi olarak son bulmasıdır. Hilafet ve Saltanat ayrılarak Saltanat makamı ve rejimi kaldırılmıştır.|
18 KASIM 1922 ...
3 MART 1924
II.ABDULMECİTANKARA HÜKÜMETİ / SİYASİ GELİŞMELER
Adı :II.ABDULMECİD
Açıklama :Yüzikinci İslam Halifesi
Babası :Abdulaziz Han
Annesi :Hayran-ı Dil Kadın Efendi
Doğumu :29 Mayıs 1868 / İstanbul, Beşiktaş
Selefi :VI.Mehmed Vahdeddin
Sebebi :Sınırdışı edildi.
Dönemi :18 KASIM 1922 - 3 MART 1924
Akıbeti :Hilafet TBMM uhdesine alındı.
Halefi :TBMM
Vefatı :23 Ağustos 1944 / Fransa, Paris
Vefat Nedeni :Vade
Defin Yeri :Medine, Cennetü’l-Báki
HİLAFET TÜRKİYE CUMHURİYET DEVLETİ'NE GEÇTİ
gg18.aa11.yy1922.aaKASIM|II.ABDULMECİT|ANKARA HÜKÜMETİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Kişiler|Din Tarihi|İslam Halifeleri|Devletin Tesisi|HİLAFET TÜRKİYE CUMHURİYET DEVLETİ'NE GEÇTİ|
1923ANKARA SİLAH FABRİKASIANKARA HÜKÜMETİ / Savunma Sanayi
İstanbul Zeytinburnu ve Tophane'deki mevcut fabrikalardan, milli mücadele döneminde Ankara'ya getirilen Top ve Tüfek üretimi tezgâhları ile 1923 yılında işletmeye açılmıştır.

TÜRK MİLLİ SAVUNMA SANAYİİ MARSHALL PLANI ANTLAŞMASI İLE DURDURULMUŞTUR.
gg.aa1.yy1923.aa|ANKARA SİLAH FABRİKASI|ANKARA HÜKÜMETİ|Savunma Sanayi|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|İstanbul Zeytinburnu ve Tophane'deki mevcut fabrikalardan, milli mücadele döneminde Ankara'ya getirilen Top ve Tüfek üretimi tezgâhları ile 1923 yılında işletmeye açılmıştır. TÜRK MİLLİ SAVUNMA SANAYİİ MARSHALL PLANI ANTLAŞMASI İLE DURDURULMUŞTUR.|
28 OCAK 1923KOCAELİANKARA HÜKÜMETİ / SİYASİ GELİŞMELER
İzmit ilinin adını Kocaeli olarak değiştirildi.
gg28.aa1.yy1923.aaOCAK|KOCAELİ|ANKARA HÜKÜMETİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|İzmit ilinin adını Kocaeli olarak değiştirildi.|
30 OCAK 1923AZINLIKLAR ANTLAŞMASIANKARA HÜKÜMETİ / DIŞ İLİŞKİLER
MÜBADELE
Mübadele, Balkanlar'ı İslam'dan arındırmak, Rumların tehciri ise Yunan nüfusunu tahkim operasyonudur.

Lozan Antlaşması sırasında 30 Ocak 1923'te Türkiye ile Yunanistan arasında azınlıklar konusunda bir anlaşma yapılmıştı. Bu anlaşmada Yunanistan'da bulunan Müslüman-Türk azınlıkları ile Türkiye'de bulunan Rumların mübadelesi öngörülmüştür. Ancak, uygulama safhasında anlaşmanın ikinci maddesinde yer alan "Batı Trakya Türkleri ile İstanbul'da sakin (établi) Rumların bu mübadeleden hariç tutulması" iki ülke arasında uyuşmazlığa sebep olmuştur.

Mübadeleden İstanbul'da yaşayan Rumları hariç tutmak isteyen Yunanistan'ın bu tutumu iki ülke arasında uzun süren bir gerginlik yaratmıştır. Etabli kelimesinin yorumundan kaynaklanan bu anlaşmazlığın dışında tarafların münasebetlerini olumsuz yönde etkileyen bir diğer olay da "Patrik" meselesidir. Türkiye mübadele kapsamına dahil ettiği Ortodoks Patriği Arapoğlu Konstantin'i sınır dışı etmiş, bu olaya Yunanistan tepki göstermiştir.

19 Mayıs 1925'te Patrik Konstantin'in görevinden istifa etmesiyle konu halledilmîş, 1 Aralık 1926'da iki ülke arasında Atina'da yapılan anlaşmayla da iki ülke azınlıklarının emlâk konuları görüşülerek bir düzenleme yapılmaya çalışılmıştır. Ancak, 1926 Antlaşması ülkeler arasındaki meselelerin halli için yeterli olmamıştır.
gg30.aa1.yy1923.aaOCAK|AZINLIKLAR ANTLAŞMASI|ANKARA HÜKÜMETİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Ankara Hükumeti Dönemi|Din Tarihi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|yunan|MÜBADELE Mübadele, Balkanlar'ı İslam'dan arındırmak, Rumların tehciri ise Yunan nüfusunu tahkim operasyonudur. Lozan Antlaşması sırasında 30 Ocak 1923'te Türkiye ile Yunanistan arasında azınlıklar konusunda bir anlaşma yapılmıştı. Bu anlaşmada Yunanistan'da bulunan Müslüman-Türk azınlıkları ile Türkiye'de bulunan Rumların mübadelesi öngörülmüştür. Ancak, uygulama safhasında anlaşmanın ikinci maddesinde yer alan "Batı Trakya Türkleri ile İstanbul'da sakin (établi) Rumların bu mübadeleden hariç tutulması" iki ülke arasında uyuşmazlığa sebep olmuştur. Mübadeleden İstanbul'da yaşayan Rumları hariç tutmak isteyen Yunanistan'ın bu tutumu iki ülke arasında uzun süren bir gerginlik yaratmıştır. Etabli kelimesinin yorumundan kaynaklanan bu anlaşmazlığın dışında tarafların münasebetlerini olumsuz yönde etkileyen bir diğer olay da "
17 ŞUBAT 1923İZMİR İKTİSAT KONGRESİANKARA HÜKÜMETİ / EKONOMİK GELİŞMELER
İzmir İktisat Kongresi İzmir'de Osmanlı Bankasına ait Banka-han binasında toplanan ve yeni Türkiye'nin ekonomik sorunlarının tartışıldığı bir kongredir.
gg17.aa2.yy1923.aaŞUBAT|İZMİR İKTİSAT KONGRESİ|ANKARA HÜKÜMETİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|İzmir İktisat Kongresi İzmir'de Osmanlı Bankasına ait Banka-han binasında toplanan ve yeni Türkiye'nin ekonomik sorunlarının tartışıldığı bir kongredir.|
24 ŞUBAT 1923POLİS TEŞKİLATI DÜZENLEMESİANKARA HÜKÜMETİ / KANUN, HUKUK
İstanbul Polis Müdüriyeti Umumiyesi lağvedilerek, yerine Ankara'daki Emniyet Umumiye Müdürlüğü'ne bağlı ve İl Teşkilatları düzeyinde İstanbul Polis Müdürlüğü kuruldu.
gg24.aa2.yy1923.aaŞUBAT|POLİS TEŞKİLATI DÜZENLEMESİ|ANKARA HÜKÜMETİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|İstanbul Polis Müdüriyeti Umumiyesi lağvedilerek, yerine Ankara'daki Emniyet Umumiye Müdürlüğü'ne bağlı ve İl Teşkilatları düzeyinde İstanbul Polis Müdürlüğü kuruldu.|
8 NİSAN 1923DOKUZ UMDEANKARA HÜKÜMETİ / Parti ve STKlar
İkinci TBMM seçimlerinden önce, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin başkanı olarak Mustafa Kemal tarafından yayımlanan seçim bildirgesidir.
Umde (ilke) olarak adlandırılan 9 maddeden oluştuğu için bu adla bilinir.
gg8.aa4.yy1923.aaNİSAN|DOKUZ UMDE|ANKARA HÜKÜMETİ|Parti ve STKlar|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|M. Kemal|Devletin Tesisi|İkinci TBMM seçimlerinden önce, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin başkanı olarak Mustafa Kemal tarafından yayımlanan seçim bildirgesidir. Umde (ilke) olarak adlandırılan 9 maddeden oluştuğu için bu adla bilinir. |
Dokuz Umde | DuruVizyon.com
11 HAZİRAN 1923ŞİMENDİFER MEKTEBİANKARA HÜKÜMETİ / EĞİTİM
Hareket ve Munakalat Mektebi adıyla 1924 yılında Haydarpaşa'ya taşındı.
gg11.aa6.yy1923.aaHAZİRAN|ŞİMENDİFER MEKTEBİ|ANKARA HÜKÜMETİ|EĞİTİM|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|Hareket ve Munakalat Mektebi adıyla 1924 yılında Haydarpaşa'ya taşındı.|
24 TEMMUZ 1923LOZAN ANTLAŞMASIANKARA HÜKÜMETİ / DIŞ İLİŞKİLER
İsviçre'nin Lozan kentinde, uzun bir süre devam eden bir dizi konferanslardan sonra varılan antlaşmalardır. İsviçre'nin Lozan kentinde tertiplenen konferansa itilaf devletlerinin yanı sıra, boğazlara taraf olan ülkelerden temsilciler katılmıştır.

Konferansa Türkiye savaştan galip çıkan bir ülke olarak katılmış, İsmet İnönü Dışişleri Bakanı sıfatı ile gelmiştir.

Bu konferanslara katılan heyetin diplomasi kabiliyetlerinde zaafiyet, kötü niyetli bir takım düşünceler ve karşı tarafta bulunan ekibin üst seviye diplomatik kabiliyetlerinden dolayı Türk Kurtuluş Savaşı'nın cephede ki başarısı bu antlaşma ile gölgede kalmıştır.

Türkiye Musul ve Hatay sorunu hariç birçok konuyu netleştirmiş, Osmanlı borçlarını ödemeyi kabul etmiş, 12 adayı İtalyan denetimine bırakmış ve tüm dünyaya bağımsız-egemen bir devlet olduğunu göstermiştir.

23 Ağustos 1923 tarihinde, Lozan Antlaşması Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde onaylandı.
24 Ağustos 1923 tarihinde, Lozan Antlaşması gereğince İstanbul’un boşaltılma süreci başladı.
gg24.aa7.yy1923.aaTEMMUZ|LOZAN ANTLAŞMASI|ANKARA HÜKÜMETİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Ankara Hükumeti Dönemi|Milli Mücadele|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Ortadoğu|yunan|fransa|ingiltere|amerika||italya||İsviçre'nin Lozan kentinde, uzun bir süre devam eden bir dizi konferanslardan sonra varılan antlaşmalardır. İsviçre'nin Lozan kentinde tertiplenen konferansa itilaf devletlerinin yanı sıra, boğazlara taraf olan ülkelerden temsilciler katılmıştır. Konferansa Türkiye savaştan galip çıkan bir ülke olarak katılmış, İsmet İnönü Dışişleri Bakanı sıfatı ile gelmiştir. Bu konferanslara katılan heyetin diplomasi kabiliyetlerinde zaafiyet, kötü niyetli bir takım düşünceler ve karşı tarafta bulunan ekibin üst seviye diplomatik kabiliyetlerinden dolayı Türk Kurtuluş Savaşı'nın cephede ki başarısı bu antlaşma ile gölgede kalmıştır. Türkiye Musul ve Hatay sorunu hariç birçok konuyu netleştirmiş, Osmanlı borçlarını ödemeyi kabul etmiş, 12 adayı İtalyan denetimine bırakmış ve tüm dünyaya ba
6 AĞUSTOS 1923 ...
27 EKİM 1923
ANKARA HÜKÜMETİ / DIŞ İLİŞKİLER
Türkiye ile Amerika arasında Lozan Anlaşması'nın akabinde "Suçluların İadesi Antlaşması" imzalandı. 18 Ocak 1927 tarihinde Amerikan Senatosu anlaşmayı onaylamayı reddetti.
gg6.aa8.yy1923.aaAĞUSTOS||ANKARA HÜKÜMETİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|amerika|Türkiye ile Amerika arasında Lozan Anlaşması'nın akabinde "Suçluların İadesi Antlaşması" imzalandı. 18 Ocak 1927 tarihinde Amerikan Senatosu anlaşmayı onaylamayı reddetti. |
9 EYLÜL 1923HALK FIRKASIANKARA HÜKÜMETİ / Parti ve STKlar
Mustafa Kemal'in yönetiminde 1908 Mondros Antaşması sonrası Milli Mücadele döneminde oluşturulan "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri" 1nci mecliste "Müdafaa-i Hukuk Grubu" olarak faaliyet gösterdi.

Grup, 9 Eylül 1923’te “Halk Fırkası” adını aldı. 1924 yılında “Cumhuriyet Halk Fırkası”, 1935 yılında ise “Cumhuriyet Halk Partisi” adını almıştır.

Cumhuriyet Halk Fırkası 1931 yılına kadar ekonomide liberalizmi, 1929 Büyük Buhran akabinde, 1931’den sonra ekonomide "Devletçilik" ilkesini kabul etti. 1927 yılındaki 2nci büyük kongresinde “Cumhuriyetçilik”, “Halkçılık”, “Milliyetçilik” ve “Laiklik” CHF’nın dört temel ilkesi olarak benimsenmişti.

18 Mayıs 1931 tarihinde ki 3ncü büyük kurultayda “Devletçilik” ve “Devrimcilik” ilkeleri de eklenerek Partinin ilkeleri altıya çıkarılmıştır. Partinin amblemi olan 6 ok bu ilkeleri simgelemektedir.

1935 Kurultayında ise, Parti-Devlet bütünleşmesi hukuki temele oturtuldu.
gg9.aa9.yy1923.aaEYLÜL|HALK FIRKASI|ANKARA HÜKÜMETİ|Parti ve STKlar|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|M. Kemal|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Mustafa Kemal'in yönetiminde 1908 Mondros Antaşması sonrası Milli Mücadele döneminde oluşturulan "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri" 1nci mecliste "Müdafaa-i Hukuk Grubu" olarak faaliyet gösterdi. Grup, 9 Eylül 1923’te “Halk Fırkası” adını aldı. 1924 yılında “Cumhuriyet Halk Fırkası”, 1935 yılında ise “Cumhuriyet Halk Partisi” adını almıştır. Cumhuriyet Halk Fırkası 1931 yılına kadar ekonomide liberalizmi, 1929 Büyük Buhran akabinde, 1931’den sonra ekonomide "Devletçilik" ilkesini kabul etti. 1927 yılındaki 2nci büyük kongresinde “Cumhuriyetçilik”, “Halkçılık”, “Milliyetçilik” ve “Laiklik” CHF’nın dört temel ilkesi olarak benimsenmişti. 18 Mayıs 1931 tarihinde ki 3ncü büyük kurultayda “Devletçilik” ve “Devrimcilik” ilkeleri de eklenerek Partinin ilkeleri altıya çıkarılmıştır. Partinin amblemi olan 6 ok bu ilkeleri simgelemektedir.
20 EYLÜL 1923İSTANBUL'DA YABANCI POSTANELER KAPATILDIANKARA HÜKÜMETİ / EKONOMİK GELİŞMELER
İstanbul'da, kapitülasyonların öngördüğü yabancı devletlere ait postaneler kapatıldı.
gg20.aa9.yy1923.aaEYLÜL|İSTANBUL'DA YABANCI POSTANELER KAPATILDI|ANKARA HÜKÜMETİ|EKONOMİK GELİŞMELER|DIŞ İLİŞKİ|Ankara Hükumeti Dönemi|Kapitülasyonlar|Devletin Tesisi|İstanbul'da, kapitülasyonların öngördüğü yabancı devletlere ait postaneler kapatıldı.|
4 EKİM 1923CUMHURİYET İLANI HABERİANKARA HÜKÜMETİ / DIŞ İLİŞKİLER
Amerikan NewYork Times gazetesi Türkiye'de Meclisin, Cumhuriyet ilan edeceğini yazdı.
gg4.aa10.yy1923.aaEKİM|CUMHURİYET İLANI HABERİ|ANKARA HÜKÜMETİ|DIŞ İLİŞKİLER|DÜNYA|Ankara Hükumeti Dönemi|M. Kemal|Devletin Tesisi|Diplomasi|amerika|Amerikan NewYork Times gazetesi Türkiye'de Meclisin, Cumhuriyet ilan edeceğini yazdı.|
13 EKİM 1923ANKARA'NIN BAŞKENT OLMASIANKARA HÜKÜMETİ / KANUN, HUKUK
Ankara, Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti oldu.

Kurtuluş Savaşı sonrası fiili merkez olan olan Ankara, artık resmen siyasi merkez kabul edildi.
gg13.aa10.yy1923.aaEKİM|ANKARA'NIN BAŞKENT OLMASI|ANKARA HÜKÜMETİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Devletin Tesisi|Ankara, Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti oldu. Kurtuluş Savaşı sonrası fiili merkez olan olan Ankara, artık resmen siyasi merkez kabul edildi.|
29 EKİM 1923
CUMHURİYETİN İLANIANKARA HÜKÜMETİ / SİYASİ GELİŞMELER
Anadolu Türk Devleti'nin yeni yönetim biçimi "Cumhuriyet" olarak ilan edildi.
gg29.aa10.yy1923.aaEKİM|CUMHURİYETİN İLANI|ANKARA HÜKÜMETİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Ankara Hükumeti Dönemi|Yıl Dönümü|Önemli Gün ve Dönemler|Devletin Tesisi|Anadolu Türk Devleti'nin yeni yönetim biçimi "Cumhuriyet" olarak ilan edildi.|
12 ARALIK 1923İSTİKLAL MADALYASI KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
TBMM, 15 Mayıs 1919 ile 1 Kasım 1923 arasında üstün hizmet gösterenlere İstiklal Madalyası verilmesini kararlaştırdı. 08 Mart 1924 tarihinde de TBMM'nin birinci dönem üyelerine İstiklal Madalyası verilmesi kararlaştırıldı.
gg12.aa12.yy1923.aaARALIK|İSTİKLAL MADALYASI KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|TBMM, 15 Mayıs 1919 ile 1 Kasım 1923 arasında üstün hizmet gösterenlere İstiklal Madalyası verilmesini kararlaştırdı. 08 Mart 1924 tarihinde de TBMM'nin birinci dönem üyelerine İstiklal Madalyası verilmesi kararlaştırıldı. |
15 ARALIK 1923MACARİSTAN İLE DOSTLUK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
Türkiye - Macaristan dostluk antlaşması İstanbul’da imzalandı
gg15.aa12.yy1923.aaARALIK|MACARİSTAN İLE DOSTLUK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Balkanlar|Türkiye - Macaristan dostluk antlaşması İstanbul’da imzalandı|
1924ISPARTA HALICILIKTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
Isparta bölgesinde halı ipliği ihtiyacının karşılanması amacıyla 1924 yılında Türkiye Sanayii ve Maadin Bankası ile Isparta halıcılarının ortak girişimiyle fabrikanın temeli atıldı ve fabrika 1926 yılında işletmeye açıldı.

1933 yılında bu şirket tasfiye edildi ve 1943 yılında Sümerbank tarafından satın alınarak Sümerbank Halıcılık Müesessesi’ne dönüştürüldü.
gg.aa1.yy1924.aa|ISPARTA HALICILIK|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Isparta bölgesinde halı ipliği ihtiyacının karşılanması amacıyla 1924 yılında Türkiye Sanayii ve Maadin Bankası ile Isparta halıcılarının ortak girişimiyle fabrikanın temeli atıldı ve fabrika 1926 yılında işletmeye açıldı. 1933 yılında bu şirket tasfiye edildi ve 1943 yılında Sümerbank tarafından satın alınarak Sümerbank Halıcılık Müesessesi’ne dönüştürüldü.|
18 OCAK 1924MİLLİ TÜRK TİCARET BİRLİĞİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
İstanbul'da Milli Türk Ticaret Birliği Kongresi toplandı.
gg18.aa1.yy1924.aaOCAK|MİLLİ TÜRK TİCARET BİRLİĞİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|İstanbul'da Milli Türk Ticaret Birliği Kongresi toplandı.|
3 MART 1924
HİLAFETİN İLGASITEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
HİLAFET MAKAMI TBMM UHDESİNE ALINDI
ATATÜRK İNKILAPLARI
Madde 1 – Halife hal'edilmiştir. Hilafet, hükümet ve cumhuriyet mana ve mefhumunda esasen mündemiç olduğundan Hilafet makamı mülgadır.

Urfa milletvekili Şeyh Saffet Efendi ve 50 arkadaşının teklifiyle gündeme gelen kanun, 26 Recep 1342, 3 Mart (1340) 1924 tarihinde kabul edilmiş, 6 Mart 1924 de Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Hilafeti kaldıran bu madde üzerine, özelikle seçilmiş "mündemiç" kelimesinin manasından ötürü, Hilafet makamının TBMM'de mahfuz olduğuna dair ağırlıklı görüş vardır.
gg3.aa3.yy1924.aaMART|HİLAFETİN İLGASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Kişiler|Din Tarihi|İslam Halifeleri|Devletin Tesisi|HİLAFET MAKAMI TBMM UHDESİNE ALINDI ATATÜRK İNKILAPLARI Madde 1 – £.£..£b£..£.£Halife hal'edilmiştir. Hilafet, hükümet ve cumhuriyet mana ve mefhumunda esasen mündemiç olduğundan Hilafet makamı mülgadır. £.£..£/b£..£.£ Urfa milletvekili Şeyh Saffet Efendi ve 50 arkadaşının teklifiyle gündeme gelen kanun, 26 Recep 1342, 3 Mart (1340) 1924 tarihinde kabul edilmiş, 6 Mart 1924 de Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Hilafeti kaldıran bu madde üzerine, özelikle seçilmiş £.£..£b£..£.£"mündemiç"£.£..£/b£..£.£ kelimesinin manasından ötürü, Hilafet makamının TBMM'de mahfuz olduğuna dair ağırlıklı görüş vardır.|
3 MART 1924DİYANET İŞLERİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
03 Mart 1924: Diyanet İşleri Başkanlığı kuruldu.
30 Mart 1924: Mehmet Rıfat (Börekçi), Diyanet İşleri Başkanlığına atandı.
gg3.aa3.yy1924.aaMART|DİYANET İŞLERİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|03 Mart 1924: Diyanet İşleri Başkanlığı kuruldu. 30 Mart 1924: Mehmet Rıfat (Börekçi), Diyanet İşleri Başkanlığına atandı.|
3 MART 1924ŞERİYE VE EVKAF VEKÂLETLERİ KALDIRILDITEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
ATATÜRK İNKILAPLARI
2 Mart 1924 tarih 429 sayılı kanunla Şer'iye ve Evkaf Vekaleti ilga edildi. Şeriye Vekaleti yerine Diyanet İşleri Başkanlığı, Evkaf Vekaleti yerine de Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu.

Osmanlı Devleti’nde Şeriye Bakanlığı, kişiler arasındaki ilişkileri İslam dininin şeriat kurallarına göre düzenleyen bu kuralları oluşturan bir bakanlıktı. Yani toplumsal, sosyal ilişkilerin şeriata uygun yapılmasından sorumluydu.

Şer'iye Vekaletini ortadan kaldıran kanunun 1. maddesinde: "Din ve dünya işlerinin birbirinden ayrıldığı, dünya işlerini kanunlaştırma yetkisinin TBMM'ne, bu kanunları uygulama yetkisinin de hükümete ait olduğu” ifade edildi.
gg3.aa3.yy1924.aaMART|ŞERİYE VE EVKAF VEKÂLETLERİ KALDIRILDI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|ATATÜRK İNKILAPLARI 2 Mart 1924 tarih 429 sayılı kanunla Şer'iye ve Evkaf Vekaleti ilga edildi. Şeriye Vekaleti yerine Diyanet İşleri Başkanlığı, Evkaf Vekaleti yerine de Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu. Osmanlı Devleti’nde Şeriye Bakanlığı, kişiler arasındaki ilişkileri İslam dininin şeriat kurallarına göre düzenleyen bu kuralları oluşturan bir bakanlıktı. Yani toplumsal, sosyal ilişkilerin şeriata uygun yapılmasından sorumluydu. Şer'iye Vekaletini ortadan kaldıran kanunun 1. maddesinde: £.£..£b£..£.£"Din ve dünya işlerinin birbirinden ayrıldığı, dünya işlerini kanunlaştırma yetkisinin TBMM'ne, bu kanunları uygulama yetkisinin de hükümete ait olduğu”£.£..£/b£..£.£ ifade edildi.|
3 MART 1924TEVHİD-İ TEDRİSAT KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
ATATÜRK İNKILAPLARI
Tevhid-i Tedrisat Kanunu, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 3 Mart 1924 tarih ve 430 Kanun Numarası ile kabul edilmiş olan ve ülkedeki bütün eğitim kurumlarının Maarif Vekaleti’ne (Eğitim Bakanlığı) bağlanmasını öngören kanundur.

Bu kanun ile medreseler önce Maarif Vekâleti’ne bağlanmış, sonra da kapatılarak, mektep ve medrese ayrılığına son verilmiş oldu.
gg3.aa3.yy1924.aaMART|TEVHİD-İ TEDRİSAT KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|ATATÜRK İNKILAPLARI Tevhid-i Tedrisat Kanunu, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 3 Mart 1924 tarih ve 430 Kanun Numarası ile kabul edilmiş olan ve ülkedeki bütün eğitim kurumlarının Maarif Vekaleti’ne (Eğitim Bakanlığı) bağlanmasını öngören kanundur. Bu kanun ile medreseler önce Maarif Vekâleti’ne bağlanmış, sonra da kapatılarak, mektep ve medrese ayrılığına son verilmiş oldu.|
3 MART 1924GENELKURMAY SİYASET DIŞINDA BIRAKILDITEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekaleti kaldırıldı. Genelkurmay Başkanlığı, hükümet ve siyaset dışına çıktı.
gg3.aa3.yy1924.aaMART|GENELKURMAY SİYASET DIŞINDA BIRAKILDI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekaleti kaldırıldı. Genelkurmay Başkanlığı, hükümet ve siyaset dışına çıktı.|
18 MART 1924KÖY KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
Köy Kanunu BMM'nde kabul edildi.
gg18.aa3.yy1924.aaMART|KÖY KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Köy Kanunu BMM'nde kabul edildi.|
3 NİSAN 1924TOPKAPI SARAYI MÜZESİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
İstanbul'un Fethindne sonra Devlet'in yönetildiği saray olan TOPKAPI SARAYI, yeniden düzenlenerek müze olarak açıldı.
gg3.aa4.yy1924.aaNİSAN|TOPKAPI SARAYI MÜZESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|İstanbul'un Fethindne sonra Devlet'in yönetildiği saray olan TOPKAPI SARAYI, yeniden düzenlenerek müze olarak açıldı.|
20 NİSAN 19241924 ANAYASASITEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
Teşkilat-ı Esasiye Kanunu Cumhuriyet sonrasının ilk anayasası olarak kabul edildi.
gg20.aa4.yy1924.aaNİSAN|1924 ANAYASASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Teşkilat-ı Esasiye Kanunu Cumhuriyet sonrasının ilk anayasası olarak kabul edildi.|
24 MAYIS 1924ANADOLU-BAĞDAT DEMİRYOLLARI MÜDÜRİYETİ UMUMİYESİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
4.136 km.lik bölümü milli sınırlarımız içerisinde kalırken, bu hatların 2.404 kilometresi ise yabancı şirketler, 1.377 kilometresi de devlet eliyle işletilmekteydi.

24 Mayıs 1924 tarih ve 506 sayılı ANADOLU DEMİRYOLLARININ MÜBAYASINA VE DEVLET DEMİRYOLLARI MÜDÜRİYETİ UMUMİYESİNİN TEŞKİLAT VE VAZİFELERİNE DAİR KANUN ile demiryolu işletmeciliği için Nafia Vekâletine (Bayındırlık Bakanlığı) bağlı olarak kuruldu.

Yürürlüğe giren kanunla, Hükümete, o zamana kadar muvakkat bir idare tarafından işletilen, H.Paşa-Ankara, Eskişehir-Konya ve Arifiye-Adapazarı hatları ile H.Paşa Liman ve Rıhtımının mukavele ve şartnamelerdeki hükümlere uygun olarak satın alınması yetkisi verilmiş, geçici idare de yerini böylece katma bir bütçe ile kurulan yeni ve daimi idareye bırakmıştı.

Eskişehir Cer Atölyeleri’nde demiryolu malzemesi üretecek birimler 1925’te hizmete girdi.
Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum Müdürlüğü adıyla 1939 yılında Münakalat Vekaleti (Ulaştırma Bakanlığı)’ne bağlandı.
gg24.aa5.yy1924.aaMAYIS|ANADOLU-BAĞDAT DEMİRYOLLARI MÜDÜRİYETİ UMUMİYESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|4.136 km.lik bölümü milli sınırlarımız içerisinde kalırken, bu hatların 2.404 kilometresi ise yabancı şirketler, 1.377 kilometresi de devlet eliyle işletilmekteydi. 24 Mayıs 1924 tarih ve 506 sayılı ANADOLU DEMİRYOLLARININ MÜBAYASINA VE DEVLET DEMİRYOLLARI MÜDÜRİYETİ UMUMİYESİNİN TEŞKİLAT VE VAZİFELERİNE DAİR KANUN ile demiryolu işletmeciliği için Nafia Vekâletine (Bayındırlık Bakanlığı) bağlı olarak kuruldu. Yürürlüğe giren kanunla, Hükümete, o zamana kadar muvakkat bir idare tarafından işletilen, H.Paşa-Ankara, Eskişehir-Konya ve Arifiye-Adapazarı hatları ile H.Paşa Liman ve Rıhtımının mukavele ve şartnamelerdeki hükümlere uygun olarak satın alınması yetkisi verilmiş, geçici idare de yerini böylece katma bir bütçe ile kurulan yeni ve daimi idareye bırakmıştı. Eskişehir Cer Atölyeleri’nde demiryolu malzemesi üretecek birimler 1925’te hizmete
24 MAYIS 1924HAYDARPAŞA LİMANI DEVLETLEŞTİRİLDİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
1889 yılında Sultan İkinci Abdulhamit'ten Yap-İşlet-Devret modeliyle limanın yapım iznini alan Societe du Port de Haydar Pacha şirketi, limanı 24 yıl işletti.

Cumhuriyet'in ilanından sonra, stratejik konumu göz önüne alınarak, devletleştirilmesine karar verildi. Societe du Port de Haydar Pacha şirketinden 24 Mayıs 1924 tarihinde satın alınmasına karar verildi.

Limanın yönetimi, Türkiye Devlet Demiryolları'na devredildi.
gg24.aa5.yy1924.aaMAYIS|HAYDARPAŞA LİMANI DEVLETLEŞTİRİLDİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1889 yılında Sultan İkinci Abdulhamit'ten Yap-İşlet-Devret modeliyle limanın yapım iznini alan Societe du Port de Haydar Pacha şirketi, limanı 24 yıl işletti. Cumhuriyet'in ilanından sonra, stratejik konumu göz önüne alınarak, devletleştirilmesine karar verildi. Societe du Port de Haydar Pacha şirketinden 24 Mayıs 1924 tarihinde satın alınmasına karar verildi. Limanın yönetimi, Türkiye Devlet Demiryolları'na devredildi. |
26 AĞUSTOS 1924TÜRKİYE İŞ BANKASITEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
Bankacılıkla ilgili ilk önemli girişim olan Türkiye İş Bankası, 26 Ağustos 1924’de 1 milyon TL sermayeli, anonim şirket şeklinde kurulmuştur.

Sermayenin %25’lik kısmı Mustafa Kemal Atatürk tarafından Hindistan’daki Müslümanlarca Kurtuluş Savaşı sırasında Türkiye'ye yardım olarak gönderilen paradan sağlanmış ve Mustafa Kemal %25 pay ile hissedar olmuştur.

Bankanın ilk genel müdürlüğüne, Celâl Bayar’ın ataması yapıldı. Atatürk genel müdürden sonra yönetim kurulu üyelerini de o dönemin güvenilir kişileri ve yakın dostları arasından bizzat kendisi seçmiştir.
gg26.aa8.yy1924.aaAĞUSTOS|TÜRKİYE İŞ BANKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|M. Kemal|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Bankacılıkla ilgili ilk önemli girişim olan Türkiye İş Bankası, 26 Ağustos 1924’de 1 milyon TL sermayeli, anonim şirket şeklinde kurulmuştur. Sermayenin %25’lik kısmı Mustafa Kemal Atatürk tarafından Hindistan’daki Müslümanlarca Kurtuluş Savaşı sırasında Türkiye'ye yardım olarak gönderilen paradan sağlanmış ve Mustafa Kemal %25 pay ile hissedar olmuştur. Bankanın ilk genel müdürlüğüne, Celâl Bayar’ın ataması yapıldı. Atatürk genel müdürden sonra yönetim kurulu üyelerini de o dönemin güvenilir kişileri ve yakın dostları arasından bizzat kendisi seçmiştir. |
2 EKİM 1924ULUSLARARASI TAHKİM YASASITEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
Milletler Cemiyeti’nin 47 üyesi, zorunlu tahkim yasasını onayladı.
gg2.aa10.yy1924.aaEKİM|ULUSLARARASI TAHKİM YASASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Milletler Cemiyeti’nin 47 üyesi, zorunlu tahkim yasasını onayladı.|
18 EKİM 1924İKİNCİ MECLİS BİNASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
TBMM, bugüne kadar 3 meclis binası kullanmıştır.

Birinci TBMM binası, 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılmasından, 15 Ekim 1924 tarihine kadar hizmet vermiştir.

23 Nisan 1981 tarihinde ise “Kurtuluş Savaşı Müzesi” olarak ziyarete açılmıştır.

Binanın günün ihtiyaçlarını karşılayamaması üzerine TBMM, iki yüz metre yakınında bulunan ve 1923 yılında Mimar Vedat Tek tarafından Cumhuriyet Halk Fırkası mahfeli (Genel Merkezi ve Hukuk Mektebi) olarak tasarlanan binaya taşınmıştır.

İkinci TBMM binası, 18 Ekim 1924 tarihinden 1960 darbesine kadar hizmet vermiştir.

Bina, bodrum üzerine iki kat olarak kesme taştan inşa edilmiştir. Pencerelerde görülen kemerler, cephelerdeki çini panolar, geniş saçaklar, Osmanlı ve Selçuklu motiflerinin kullanıldığı kalemişi süslemeli ahşap tavanlar Cumhuriyet dönemi mimarisini yansıtmaktadır.

Bina 30 Ekim 1981 tarihinde “Cumhuriyet Müzesi” olarak ziyarete açılmıştır.

Doğrudan Meclis binası olarak tasarlanan bugünkü TBMM binasının yapımına Mustafa Kemal hayattayken karar verilmiştir.

04 Aralık 1936 tarihli Riyaset Divanı (Başkanlık Divanı) Kararı ve 11 Ocak 1937 tarihli 3090 sayılı Kanunla yeni bir meclis binasının yapımına karar verilmiştir.

1960 yılında inşaatı tamamen bitirilen bugünkü TBMM binası, 6 Ocak 1961 tarihinde Kurucu Meclis toplantısıyla hizmete açılmıştır.

Açıldığı tarihte iki meclisli sisteme göre tasarlanmış olan TBMM binası, 1982 yılında tek meclis sistemine göre yeniden düzenlenmiştir.
gg18.aa10.yy1924.aaEKİM|İKİNCİ MECLİS BİNASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|TBMM, bugüne kadar 3 meclis binası kullanmıştır. Birinci TBMM binası, 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılmasından, 15 Ekim 1924 tarihine kadar hizmet vermiştir. 23 Nisan 1981 tarihinde ise “Kurtuluş Savaşı Müzesi” olarak ziyarete açılmıştır. Binanın günün ihtiyaçlarını karşılayamaması üzerine TBMM, iki yüz metre yakınında bulunan ve 1923 yılında Mimar Vedat Tek tarafından Cumhuriyet Halk Fırkası mahfeli (Genel Merkezi ve Hukuk Mektebi) olarak tasarlanan binaya taşınmıştır. İkinci TBMM binası, 18 Ekim 1924 tarihinden 1960 darbesine kadar hizmet vermiştir. Bina, bodrum üzerine iki kat olarak kesme taştan inşa edilmiştir. Pencerelerde görülen kemerler, cephelerdeki çini panolar, geniş saçaklar, Osmanlı ve Selçuklu motiflerinin kullanıldığı kalemişi süslemeli ahşap tavanlar Cumhuriyet dönemi mimarisini yansıtmaktadır. Bina 30 Ekim 1981 tarihinde “Cumhur
19 ARALIK 1924TÜRK-SOVYET SALDIRMAZLIK PAKTITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
gg19.aa12.yy1924.aaARALIK|TÜRK-SOVYET SALDIRMAZLIK PAKTI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|rusya|
1925ERGANİ BAKIR MADENİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
Ergani Bakır Madeni’nin işletme imtiyazı Birinci Dünya Savaşı öncesinde bir Alman şirketine verilmişti. Almanlar imtiyaz sözleşmesinin gereklerini yerine getirmeyince, 1925 yılında işletme hissesinin yüzde 50’si Almanlardan satın alındı ve Ergani Bakır İşletmesi Türk Anonim Şirketi kuruldu.

Bu şirketin Türk grubu hissesi 1,5 milyon lira, Alman hissesi de 1,5 milyon liraydı. Almanların bu hissesi de 11 Haziran 1936 tarihinde satınalınarak devletleştirildi.

İlk aşamada İş Bankası’nın da 500 bin liralık hissesi vardı. Bu hisse 14 Kasım 1944 tarihinde Etibank’a devredildi. Şirket böylece tümüyle devletleştirilmiş oldu.
gg.aa.yy1925.aa|ERGANİ BAKIR MADENİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|almanya|Ergani Bakır Madeni’nin işletme imtiyazı Birinci Dünya Savaşı öncesinde bir Alman şirketine verilmişti. Almanlar imtiyaz sözleşmesinin gereklerini yerine getirmeyince, 1925 yılında işletme hissesinin yüzde 50’si Almanlardan satın alındı ve Ergani Bakır İşletmesi Türk Anonim Şirketi kuruldu. Bu şirketin Türk grubu hissesi 1,5 milyon lira, Alman hissesi de 1,5 milyon liraydı. Almanların bu hissesi de 11 Haziran 1936 tarihinde satınalınarak devletleştirildi. İlk aşamada İş Bankası’nın da 500 bin liralık hissesi vardı. Bu hisse 14 Kasım 1944 tarihinde Etibank’a devredildi. Şirket böylece tümüyle devletleştirilmiş oldu.|
1925FESHANE DOKUMA FABRİKASI DEVLETLEŞTİRİLDİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
Defterdar Fabrikası, ilk olarak 1836 yılında fes imalathanesi (feshane) olarak açılmıştı.

1843-1851 döneminde dokuma fabrikasına dönüştürüldü.
1866 yılındaki yangından sonra 1868 yılında yenilendi ve modern bir mensucat fabrikası oldu.
1877-1925 döneminde askeri fabrika olarak çalıştı.

1925 yılında Sanayi ve Maadin Bankası tarafından bir şirkete kiralandı.
1933 yılında ise özel sektörden alınarak Sümerbank’a devredildi ve adı Sümerbank Defterdar Mensucat Fabrikası oldu.
gg.aa.yy1925.aa|FESHANE DOKUMA FABRİKASI DEVLETLEŞTİRİLDİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Defterdar Fabrikası, ilk olarak 1836 yılında fes imalathanesi (feshane) olarak açılmıştı. 1843-1851 döneminde dokuma fabrikasına dönüştürüldü. 1866 yılındaki yangından sonra 1868 yılında yenilendi ve modern bir mensucat fabrikası oldu. 1877-1925 döneminde askeri fabrika olarak çalıştı. 1925 yılında Sanayi ve Maadin Bankası tarafından bir şirkete kiralandı. 1933 yılında ise özel sektörden alınarak Sümerbank’a devredildi ve adı £.£..£b£..£.£Sümerbank Defterdar Mensucat Fabrikası£.£..£/b£..£.£ oldu.|
1925BEYKOZ DERİ ve AYAKKABI FABRİKASI DEVLETLEŞTİRİLDİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
1812 yılında II. Mahmut tarafından özel sektörden devletleştirilen Sümerbank Beykoz Deri ve Kundura müesseseleri;

1925 yılında Türkiye Sanayii ve Maadin Bankasına devredildi;
1933 yılında da Sümerbank’a bağlandı.
gg.aa.yy1925.aa|BEYKOZ DERİ ve AYAKKABI FABRİKASI DEVLETLEŞTİRİLDİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1812 yılında II. Mahmut tarafından özel sektörden devletleştirilen Sümerbank Beykoz Deri ve Kundura müesseseleri; 1925 yılında Türkiye Sanayii ve Maadin Bankasına devredildi; 1933 yılında da Sümerbank’a bağlandı.|
1925HEREKE YÜNLÜ SANAYİ DEVLETLEŞTİRİLDİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
1843 yılında özel bir işletme olarak çalışmaya başlayan Sümerbank Yünlü Sanayii Müessesesi Hereke Fabrikası;

1878 yılındaki yangın nedeniyle ancak 1883 yılında yeniden işletmeye açılabildi.
1925 yılında Sanayi ve Maadin Bankası’na devredildi.
1932 yılındaki yangından sonra yenilenerek 1933 yılında Sümerbank’a devredildi.
gg.aa.yy1925.aa|HEREKE YÜNLÜ SANAYİ DEVLETLEŞTİRİLDİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1843 yılında özel bir işletme olarak çalışmaya başlayan Sümerbank Yünlü Sanayii Müessesesi Hereke Fabrikası; 1878 yılındaki yangın nedeniyle ancak 1883 yılında yeniden işletmeye açılabildi. 1925 yılında Sanayi ve Maadin Bankası’na devredildi. 1932 yılındaki yangından sonra yenilenerek 1933 yılında Sümerbank’a devredildi.|
19 OCAK 1925YOL MÜKELLEFİYETİ KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
Yol vergisi üzerine ilk kanun, 10 maddeden oluşan 102 sayılı Tarik Bedeli Nakdisi Hakkında Kanundu ve 21 Şubat 1921 tarihinde yürürlüğe girmişti.

19 Ocak 1925 tarihinde, aynı konuda, 23 maddeden oluşan 542 sayılı Yol Mükellefiyeti Kanunu çıkarıldı.
17 Şubat 1925 tarihinde Aşar Vergisinin kaldırılmasından sonra, Yol Vergisi, kırsal kesimden alınan en önemli vergi haline geldi.

Konu hakkında ki önceki kanunların tümü kaldırılarak, bütün hükümler 10 Haziran 1929 tarih ve 1525 sayılı Şose ve Köprüler Kanunu içinde toplandı.
gg19.aa1.yy1925.aaOCAK|YOL MÜKELLEFİYETİ KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Yol vergisi üzerine ilk kanun, 10 maddeden oluşan 102 sayılı Tarik Bedeli Nakdisi Hakkında Kanundu ve 21 Şubat 1921 tarihinde yürürlüğe girmişti. 19 Ocak 1925 tarihinde, aynı konuda, 23 maddeden oluşan 542 sayılı Yol Mükellefiyeti Kanunu çıkarıldı. 17 Şubat 1925 tarihinde Aşar Vergisinin kaldırılmasından sonra, Yol Vergisi, kırsal kesimden alınan en önemli vergi haline geldi. Konu hakkında ki önceki kanunların tümü kaldırılarak, bütün hükümler 10 Haziran 1929 tarih ve 1525 sayılı Şose ve Köprüler Kanunu içinde toplandı.|
16 ŞUBAT 1925TÜRK TEYYARE CEMİYETİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
Türk Hava Kurumu, 16 Şubat 1925'de "Türk Tayyare Cemiyeti" adıyla kurulmuştur.

Cemiyet'in kuruluş amacı;
Türkiye'de havacılık sanayisini kurmak havacılığın askeri, ekonomik, sosyal ve siyasal önemini anlatmak;
askeri, sivil, sportif ve turistik havacılığın gelişmesini sağlamak;
bütün bunlar için gerekli araç ve gereci hazırlamak;
personeli yetiştirmek ve Uçan Bir Türk Gençliği yaratmaktır.

23 Nisan 1926'da Türk Havacılığının gereksinimi olan teknik personelin eğitilmesi amacıyla “Tayyare Makinist Mektebini” hizmete açılmıştır.

1940 yılına kadar THK’nın Akköprü’deki atölyesinde yüzlerce planör üretimi, planör ve motor onarımı yapıldı. 1940 yılı sonunda Akköprü'deki atölye fabrika haline getirildi ve burada İngiliz Miles Magister eğitim uçaklarının seri montajına başlandı.
gg16.aa2.yy1925.aaŞUBAT|TÜRK TEYYARE CEMİYETİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Türk Hava Kurumu, 16 Şubat 1925'de "Türk Tayyare Cemiyeti" adıyla kurulmuştur. Cemiyet'in kuruluş amacı; Türkiye'de havacılık sanayisini kurmak havacılığın askeri, ekonomik, sosyal ve siyasal önemini anlatmak; askeri, sivil, sportif ve turistik havacılığın gelişmesini sağlamak; bütün bunlar için gerekli araç ve gereci hazırlamak; personeli yetiştirmek ve Uçan Bir Türk Gençliği yaratmaktır. 23 Nisan 1926'da Türk Havacılığının gereksinimi olan teknik personelin eğitilmesi amacıyla “Tayyare Makinist Mektebini” hizmete açılmıştır. 1940 yılına kadar THK’nın Akköprü’deki atölyesinde yüzlerce planör üretimi, planör ve motor onarımı yapıldı. 1940 yılı sonunda Akköprü'deki atölye fabrika haline getirildi ve burada İngiliz Miles Magister eğitim uçaklarının seri montajına başlandı.|
17 ŞUBAT 1925AŞAR VERGİSİNİN KALDIRILMASITEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
Aşar vergisi, Öşür vergisi olarakta bilinen Osmanlı'da tarım ürünleri üzerinden alınan %10 oranında ki vergiye denilmektedir.

Aşar vergisi alınan ürünler Buğday, Arpa, Pirinç, Darı, Karpuz, Hıyar, Patlıcan, Yonca, Zeytin, Susam, Bal, Şeker kamışı ve meyveler idi. Kaldırılmadan bir yıl önce, 1924 yılında, 27.5 milyon lira ile bütçenin dörtte birini oluşturuyordu.
gg17.aa2.yy1925.aaŞUBAT|AŞAR VERGİSİNİN KALDIRILMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Aşar vergisi, Öşür vergisi olarakta bilinen Osmanlı'da tarım ürünleri üzerinden alınan %10 oranında ki vergiye denilmektedir. Aşar vergisi alınan ürünler Buğday, Arpa, Pirinç, Darı, Karpuz, Hıyar, Patlıcan, Yonca, Zeytin, Susam, Bal, Şeker kamışı ve meyveler idi. Kaldırılmadan bir yıl önce, 1924 yılında, 27.5 milyon lira ile bütçenin dörtte birini oluşturuyordu. |
19 ŞUBAT 1925TELSİZ TESİS KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
Telsiz tesisi hakkındaki kanun çıktı. Türkiye’de radyonun kurulması TBMM’de kabul edildi.
gg19.aa2.yy1925.aaŞUBAT|TELSİZ TESİS KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Telsiz tesisi hakkındaki kanun çıktı. Türkiye’de radyonun kurulması TBMM’de kabul edildi.|
21 ŞUBAT 1925KUR'AN TERCÜMESİTEKPARTİ DÖNEMİ
21 Şubat 1925 tarihinde BMM'nde Diyanet İşleri Riyaseti'nin bütçe müzakereleri yapılırken, 61. İctima'ın ikinci celsesinde Eskişehir Meb'ûsu Abdullah Azmi Efendi sözü Kur'an tercümelerine getirir ve Meclis Riyaseti'ne, altında 50 küsur arkadaşının imzası bulunan bir takrir sunar.

Takrir, Başvekil de dahil olmak üzere Meclis'in hüsnü kabulüyle karşılanır ve Kur'an-ı Kerîmin tercüme ve tefsiri ile ehâdis-i şerîfenin (Sahih-i Buharî'nin) tercüme ve şerhi için bütçeye 20.000 liralık bir tahsisat konulur.

Bu tahsisatın ardından Mehmet Akif ile irtibata geçilerek Türkçe Mealin kendisi tarafından hazırlanması için ikna edilmeye çalışılır.
gg21.aa2.yy1925.aaŞUBAT|KUR'AN TERCÜMESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|21 Şubat 1925 tarihinde BMM'nde Diyanet İşleri Riyaseti'nin bütçe müzakereleri yapılırken, 61. İctima'ın ikinci celsesinde Eskişehir Meb'ûsu Abdullah Azmi Efendi sözü Kur'an tercümelerine getirir ve Meclis Riyaseti'ne, altında 50 küsur arkadaşının imzası bulunan bir takrir sunar. Takrir, Başvekil de dahil olmak üzere Meclis'in hüsnü kabulüyle karşılanır ve Kur'an-ı Kerîmin tercüme ve tefsiri ile ehâdis-i şerîfenin (Sahih-i Buharî'nin) tercüme ve şerhi için bütçeye 20.000 liralık bir tahsisat konulur. Bu tahsisatın ardından Mehmet Akif ile irtibata geçilerek Türkçe Mealin kendisi tarafından hazırlanması için ikna edilmeye çalışılır.|
26 ŞUBAT 1925REJİ İDARESİ LAĞVEDİLDİTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
1 Mart 1925'te Tütün Rejisi Fransızlardan 4 milyona devletçe satın alındı ve tüm hak ve yükümlülükleri devlete devredildi.

Yabancılara ait Reji Şirketi (Memalik-i Mahruse-i Şahane Duhanları Müşterekü’l-Menfa’a Reji Şirketi) Osmanlı İmparatorluğu’nda tütün üretimini ve işlenmesini sıkı bir biçimde denetliyor, elde edilen gelirin büyük bir bölümünü Osmanlı borçları karşılığında Düyunu Umumiye’ye veriyordu.

1925 yılında Hükümetle Reji Şirketi arasında yapılan bir antlaşma ile Reji’nin bütün hak ve yükümlülükleri Devlete devredildi. Cumhuriyet Hükümeti, Reji’nin sermayesi olan 4 milyon Fransız Frankını Osmanlı Bankası’na ödedi ve Reji’nin yönetimini devraldı.

Ayrıca 26.2.1925 gün ve 588 sayılı yasa,
“istihlaki dahiliyeye mahsus tütün mubayaası, işletilmesi ve tütün ve sigara imali ve satılmasile tütüne müteallik sair umur... doğrudan doğruya Hükümetçe ifa edilir”
düzenlemesini getirdi. 9 Haziran 1930 gün ve 1701 sayılı Yasa ise 588 sayılı yasanın yerini aldı.

Bu yasaya göre, halkın tüketimi için tütün ve tömbekiyi satın almak, işlemek, kıymak; bu tütünden sigara, enfiye, ağız ve pipo tütünü yapmak; bu maddeleri markalı, bandrollü ve etiketli kutulara ve paketlere koymak; bunları ülke içinde satmak Devletin tekeli altına alındı. Yalnızca yabancı ülkelere satmak amacıyla yaprak tütün ticareti yapmak serbest bırakıldı.
gg26.aa2.yy1925.aaŞUBAT|REJİ İDARESİ LAĞVEDİLDİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|fransa|1 Mart 1925'te Tütün Rejisi Fransızlardan 4 milyona devletçe satın alındı ve tüm hak ve yükümlülükleri devlete devredildi. Yabancılara ait Reji Şirketi (Memalik-i Mahruse-i Şahane Duhanları Müşterekü’l-Menfa’a Reji Şirketi) Osmanlı İmparatorluğu’nda tütün üretimini ve işlenmesini sıkı bir biçimde denetliyor, elde edilen gelirin büyük bir bölümünü Osmanlı borçları karşılığında Düyunu Umumiye’ye veriyordu. 1925 yılında Hükümetle Reji Şirketi arasında yapılan bir antlaşma ile Reji’nin bütün hak ve yükümlülükleri Devlete devredildi. Cumhuriyet Hükümeti, Reji’nin sermayesi olan 4 milyon Fransız Frankını Osmanlı Bankası’na ödedi ve Reji’nin yönetimini devraldı. Ayrıca 26.2.1925 gün ve 588 sayılı yasa, “istihlaki dahiliyeye mahsus tütün mubayaası, işletilmesi ve tütün ve sigara imali ve satılmasile tütüne müteallik sair umur... doğrudan doğruya
29 ŞUBAT 1925TEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
Rum-Ortodoks Mezhebi ile ilgili olarak, Patriğin TC vatandaşı olması, Türkiye’de ikamet etmesi gibi bağlayıcı şartlar belirlenmiş ve yürürlüğe konmuştur.

Bu uygulamayı zorlamak isteyen güçler tarafından 1925 yılında seçilen yabancı uyruklu patrik Konstantin Araboğlu 29 Ocak 1925’te sınır dışı edilerek yeni patrik seçimine gidilmiştir.
gg29.aa2.yy1925.aaŞUBAT||TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Din Tarihi|Devletin Tesisi|Rum-Ortodoks Mezhebi ile ilgili olarak, Patriğin TC vatandaşı olması, Türkiye’de ikamet etmesi gibi bağlayıcı şartlar belirlenmiş ve yürürlüğe konmuştur. Bu uygulamayı zorlamak isteyen güçler tarafından 1925 yılında seçilen yabancı uyruklu patrik Konstantin Araboğlu 29 Ocak 1925’te sınır dışı edilerek yeni patrik seçimine gidilmiştir. |
4 MART 1925TAKRİR-İ SÜKUN KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
2 yıl süre için çıkarılan kanun, daha sonra süresinin 2 yıl daha uzatılması ile 4.3.1929 tarihine kadar yürürlükte kalmıştır. Şeyh Sait isyanını bastırmayı, karışanları cezalandırmayı ve bölgede meydana gelen diğer kalkışmaları bertaraf ederek, asayişi sağlayacak etki oluşturmayı amaçlamıştır.

Ayrıca bu kanunla iki istiklal mahkemesi kurulmuştur.
  • ANKARA İSTİKLAL MAHKEMESİ ( Harekât-ı Askeriye Mıntıkası Haricinde Kalan İller ) 04/03/1925 tarihinde kuruldu, 07/03/1927 tarihinde kaldırıldı.
  • ŞARK İSTİKLAL MAHKEMESİ ( Harekat-ı Askeriye Mıntıkası ) 04/03/1925 tarihinde kuruldu, 07/03/1927 tarihinde kaldırıldı.
  • gg4.aa3.yy1925.aaMART|TAKRİR-İ SÜKUN KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|2 yıl süre için çıkarılan kanun, daha sonra süresinin 2 yıl daha uzatılması ile 4.3.1929 tarihine kadar yürürlükte kalmıştır. Şeyh Sait isyanını bastırmayı, karışanları cezalandırmayı ve bölgede meydana gelen diğer kalkışmaları bertaraf ederek, asayişi sağlayacak etki oluşturmayı amaçlamıştır. Ayrıca bu kanunla iki istiklal mahkemesi kurulmuştur. £.£..£li£..£.£ANKARA İSTİKLAL MAHKEMESİ ( Harekât-ı Askeriye Mıntıkası Haricinde Kalan İller ) 04/03/1925 tarihinde kuruldu, 07/03/1927 tarihinde kaldırıldı. £.£..£li£..£.£ŞARK İSTİKLAL MAHKEMESİ ( Harekat-ı Askeriye Mıntıkası ) 04/03/1925 tarihinde kuruldu, 07/03/1927 tarihinde kaldırıldı. |
    8 MART 1925ANADOLU SİGORTATEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    "Anadolu Anonim Türk Sigorta Şirketi" kuruldu.
    gg8.aa3.yy1925.aaMART|ANADOLU SİGORTA|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|"Anadolu Anonim Türk Sigorta Şirketi" kuruldu.|
    8 NİSAN 1925ŞEKER FABRİKALARINA BAHŞOLUNAN İMTİYAZ VE MUAFİYET HAKKINDA KANUNTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Ticaret bakanlığının saptayacağı bölgeler içinde, 25 yıl süreyle şeker fabrikaları kurma ve işletme hakkı veriliyordu.

    Fabrikalar belirtilen süre içerisinde 1913 tarihli Teşviki Sanayi Kanununun sağladığı kolaylıklardan yararlandırılacaktı.
  • Üretilen şekerden 8 yıl süre ile istihlak vergisi alınmayacak,
  • üretilen pancarın şeker fabrikalarına satılması koşuluyla, pancar ekim alanları arazi vergisinden bağışık tutulacaktı.
  • Fabrikalara kömür ve kireç sağlayan ocaklardan herhangi bir resim alınmayacak,
  • fabrika kuracaklara hazine topraklarından bedelsiz olarak 1-5 ha'lık alan tahsis edilecek,
  • fabrikaların hammadde ve ürünleri, kamu taşıtlarınca 1/3 oranında indirimli taşınacak,
  • fabrikada çalışanlardan 10 yıl süreyle "temettü vergisi" alınmayacaktı.

    Ancak bu yasadan yararlanmak isteyen kişi ve kuruluşlar, şeker fabrikası kurabilecek ve işletebilecek sermayesi ve personeli olduğunu kanıtlamak zorunda olacaklardı.
  • gg8.aa4.yy1925.aaNİSAN|ŞEKER FABRİKALARINA BAHŞOLUNAN İMTİYAZ VE MUAFİYET HAKKINDA KANUN|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Ticaret bakanlığının saptayacağı bölgeler içinde, 25 yıl süreyle şeker fabrikaları kurma ve işletme hakkı veriliyordu. Fabrikalar belirtilen süre içerisinde 1913 tarihli Teşviki Sanayi Kanununun sağladığı kolaylıklardan yararlandırılacaktı. £.£..£li£..£.£Üretilen şekerden 8 yıl süre ile istihlak vergisi alınmayacak, £.£..£li£..£.£üretilen pancarın şeker fabrikalarına satılması koşuluyla, pancar ekim alanları arazi vergisinden bağışık tutulacaktı. £.£..£li£..£.£Fabrikalara kömür ve kireç sağlayan ocaklardan herhangi bir resim alınmayacak, £.£..£li£..£.£fabrika kuracaklara hazine topraklarından bedelsiz olarak 1-5 ha'lık alan tahsis edilecek, £.£..£li£..£.£fabrikaların hammadde ve ürünleri, kamu taşıtlarınca 1/3 oranında indirimli taşınacak, £.£..£li£..£.£fabrikada çalışanlardan 10 yıl süreyle "temettü vergisi" alınmayacaktı.
    14 NİSAN 1925LİMANLAR KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    14 Nisan 1925 gün ve 618 sayılı Limanlar Kanunu, Türkiye’deki limanların idare ve bakımını Devletin sorumluluğu altına veriyordu. Hükümet, sermayesini kısmen bütçeden sağlayarak, her limanda bir Türk Anonim Şirketi oluşturmaya yetkiliydi. Bu şirket, limandaki su ve kömür dağıtımını, yükleme ve boşaltma işlerini düzenleyecekti.
    gg14.aa4.yy1925.aaNİSAN|LİMANLAR KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|14 Nisan 1925 gün ve 618 sayılı Limanlar Kanunu, Türkiye’deki limanların idare ve bakımını Devletin sorumluluğu altına veriyordu. Hükümet, sermayesini kısmen bütçeden sağlayarak, her limanda bir Türk Anonim Şirketi oluşturmaya yetkiliydi. Bu şirket, limandaki su ve kömür dağıtımını, yükleme ve boşaltma işlerini düzenleyecekti.|
    19 NİSAN 1925SANAYİ ve MAADİN BANKASITEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    19 Nisan 1925 tarihli 633 sayılı kanunla kurulan banka, 1 Mayıs 1925 tarihinde çalışmalarına başlamıştır. Sanayi ve Maadin Bankası, devletin, sanayi ve maden üretiminin geliştirilmesine ve doğrudan doğruya görev almasına olanak veren ilk kuruluş olmuştu. Kalkınma bankası tipinin ilk örneklerinden olan bu bankanın kurulması ile devlet, Türk bankacılığında işletmecilik yönü ağır basan, bir banka türü oluşturmuş bulunuyordu.

    Sanayi ve Maadin Bankası, Hereke, Feshane, Bakırköy Mensucat Fabrikalarını ve Tosya Çeltik Fabrikasını kontrolü altında tutmuştu. Ayrıca Bünyan ve Isparta iplik fabrikalarına, Maraş Çeltik Fabrikasına, Malatya ve Aksaray Değirmen ve Elektrik Şirketlerine, Kütahya Çini Fabrikasına ve Yalvaç Sanayi-Ticaret Şirketine ortak olmuştu.

    Sanayi ve Maadin Bankası 1932 yılında elinde bulunan fabrikaları Sanayi Ofisine devretmiş, 7 Temmuz 1932 tarih, 2064 sayılı kanunla kurulan Türkiye Sanayi ve Kredi Bankası’na devredilmiştir. 1933 yılında Sümerbank’ın kurulmasıyla, Sanayi Ofisi’nin elinde bulunan fabrikalar bu kuruluşa devredilmiştir.
    gg19.aa4.yy1925.aaNİSAN|SANAYİ ve MAADİN BANKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|19 Nisan 1925 tarihli 633 sayılı kanunla kurulan banka, 1 Mayıs 1925 tarihinde çalışmalarına başlamıştır. Sanayi ve Maadin Bankası, devletin, sanayi ve maden üretiminin geliştirilmesine ve doğrudan doğruya görev almasına olanak veren ilk kuruluş olmuştu. Kalkınma bankası tipinin ilk örneklerinden olan bu bankanın kurulması ile devlet, Türk bankacılığında işletmecilik yönü ağır basan, bir banka türü oluşturmuş bulunuyordu. Sanayi ve Maadin Bankası, Hereke, Feshane, Bakırköy Mensucat Fabrikalarını ve Tosya Çeltik Fabrikasını kontrolü altında tutmuştu. Ayrıca Bünyan ve Isparta iplik fabrikalarına, Maraş Çeltik Fabrikasına, Malatya ve Aksaray Değirmen ve Elektrik Şirketlerine, Kütahya Çini Fabrikasına ve Yalvaç Sanayi-Ticaret Şirketine ortak olmuştu. Sanayi ve Maadin Bankası 1932 yılında elinde bulunan fabrikaları Sanayi Ofisine devretmiş, 7 Temmuz 1932 tarih, 2064 sayılı
    22 NİSAN 1925YÜKSEK ASKERİ ŞURATEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Yüksek Askeri Şura Kanunu kabul edildi.
    gg22.aa4.yy1925.aaNİSAN|YÜKSEK ASKERİ ŞURA|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Yüksek Askeri Şura Kanunu kabul edildi.|
    29 TEMMUZ 1925İSTANBUL LİMAN İNHİSARI TAŞ.TEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    29 Temmuz 1925 gün ve 2256 sayılı kararnameyle İstanbul Liman İnhisarı TAŞ. Adında bir anonim şirket kuruldu.

    Bu kuruluşta Sanayi ve Maadin Bankası, İş Bankası, Türkiye Seyr-i Sefain İdaresi, Bahri Muamelat T.A.Ş., İstanbul Mavna ve Salapuryacılar Tahmil ve Tahliye Cemiyeti (yükleme ve boşaltma) yer alıyordu.
    gg29.aa7.yy1925.aaTEMMUZ|İSTANBUL LİMAN İNHİSARI TAŞ.|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|29 Temmuz 1925 gün ve 2256 sayılı kararnameyle İstanbul Liman İnhisarı TAŞ. Adında bir anonim şirket kuruldu. Bu kuruluşta Sanayi ve Maadin Bankası, İş Bankası, Türkiye Seyr-i Sefain İdaresi, Bahri Muamelat T.A.Ş., İstanbul Mavna ve Salapuryacılar Tahmil ve Tahliye Cemiyeti (yükleme ve boşaltma) yer alıyordu.|
    14 AĞUSTOS 1925POSTA PULLARITEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk posta pulları tedavüle çıkarıldı.
    gg14.aa8.yy1925.aaAĞUSTOS|POSTA PULLARI|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk posta pulları tedavüle çıkarıldı.|
    1 EYLÜL 1925TIP KONGRESİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    I.Tıp Kongresi Ankara'da toplandı.
    gg1.aa9.yy1925.aaEYLÜL|TIP KONGRESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|I.Tıp Kongresi Ankara'da toplandı.|
    5 EKİM 1925İLK CUMHURİYET ALTINITEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    İlk Cumhuriyet Altını İstanbul darphanesinde basıldı.
    gg5.aa10.yy1925.aaEKİM|İLK CUMHURİYET ALTINI|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|İlk Cumhuriyet Altını İstanbul darphanesinde basıldı.|
    14 EKİM 1925İLK KÖPRÜ YAPIMITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Türkiye'nin ilk betonarme köprüsü Menderes nehri üzerinde yapıldı. Köprünün 75 metre uzunluğunda olduğu bildirildi.
    gg14.aa10.yy1925.aaEKİM|İLK KÖPRÜ YAPIMI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Türkiye'nin ilk betonarme köprüsü Menderes nehri üzerinde yapıldı. Köprünün 75 metre uzunluğunda olduğu bildirildi.|
    17 EKİM 1925ANKARA TIP FAKÜLTESİTEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
    gg17.aa10.yy1925.aaEKİM|ANKARA TIP FAKÜLTESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|
    18 EKİM 1925BULGARİSTAN İLE DOSTLUK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg18.aa10.yy1925.aaEKİM|BULGARİSTAN İLE DOSTLUK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|
    28 EKİM 1925YUGOSLAVYA İLE DOSTLUK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg28.aa10.yy1925.aaEKİM|YUGOSLAVYA İLE DOSTLUK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|
    23 KASIM 1925ŞURAYI DEVLETTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Şuray-ı Devlet (Danıştay) yeniden kuruldu.
    gg23.aa11.yy1925.aaKASIM|ŞURAYI DEVLET|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Şuray-ı Devlet (Danıştay) yeniden kuruldu.|
    25 KASIM 1925ŞAPKA ve KIYAFET KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    ATATÜRK İNKILAPLARI
    Osmanlı toplumunda, Müslümanlar toplumdaki yerlerine ve edindikleri görevlere göre değişik biçimlerde giyinebilirlerdi. Gayri Müslimler ise kendilerine göre giyinmekteydiler.

    II. Mahmut döneminde de bu hususta düzenlemeye gidilmesi denenmişti. Devlet memurlarının ceket ve pantolon giymeleri ve başlarına da fes giymeleri mecbur edilmişti.

    M.Kemal, 25 Ağustos 1925'te Kastamonu'ya yaptığı bir gezide, başına şapka giyip, "Buna 'şemsiperli serpuş' derler" diye halkı şapka giymeye özendirmesinden sonra, 25 Kasım 1925'te “Şapka Giyilmesi Hakkındaki Kanun” çıkarıldı.
    gg25.aa11.yy1925.aaKASIM|ŞAPKA ve KIYAFET KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|ATATÜRK İNKILAPLARI Osmanlı toplumunda, Müslümanlar toplumdaki yerlerine ve edindikleri görevlere göre değişik biçimlerde giyinebilirlerdi. Gayri Müslimler ise kendilerine göre giyinmekteydiler. II. Mahmut döneminde de bu hususta düzenlemeye gidilmesi denenmişti. Devlet memurlarının ceket ve pantolon giymeleri ve başlarına da fes giymeleri mecbur edilmişti. M.Kemal, 25 Ağustos 1925'te Kastamonu'ya yaptığı bir gezide, başına şapka giyip, "Buna 'şemsiperli serpuş' derler" diye halkı şapka giymeye özendirmesinden sonra, 25 Kasım 1925'te “Şapka Giyilmesi Hakkındaki Kanun” çıkarıldı.|
    26 KASIM 1925TÜTÜN İDARE-İ MURAKATESİ ve SİGARA KAĞIDI İNHİSARI HAKKINDA KANUNTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Tütün işletmeleri devlet kontrolüne alınmıştır.
    gg26.aa11.yy1925.aaKASIM|TÜTÜN İDARE-İ MURAKATESİ ve SİGARA KAĞIDI İNHİSARI HAKKINDA KANUN|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Tütün işletmeleri devlet kontrolüne alınmıştır.|
    30 KASIM 1925HAKİMİYET MİLLETİNDİRTEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    TBMM kürsüsünün arkasındaki duvara, “Hakimiyet Milletindir” levhası asıldı.
    gg30.aa11.yy1925.aaKASIM|HAKİMİYET MİLLETİNDİR|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|TBMM kürsüsünün arkasındaki duvara, £.£..£b£..£.£“Hakimiyet Milletindir”£.£..£/b£..£.£ levhası asıldı.|
    30 KASIM 1925TEKKE ve ZAVİYELERİN KAPATILMASITEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
    ATATÜRK İNKILAPLARI
    Tekke ve Zaviyelerle, Türbelerin Seddine (kapatılmasına) ve Türbedarlıklar ile Birtakım Unvanların Men ve İlgasına Dair Kanun
    gg30.aa11.yy1925.aaKASIM|TEKKE ve ZAVİYELERİN KAPATILMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|ATATÜRK İNKILAPLARI Tekke ve Zaviyelerle, Türbelerin Seddine (kapatılmasına) ve Türbedarlıklar ile Birtakım Unvanların Men ve İlgasına Dair Kanun|
    5 ARALIK 1925ADLİYE HUKUK MEKTEBİTEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
    Ankara'da bir hukuk mektebinin açılması için ilk teşebbüs 1921 yılında yapılmıştır. Kastamonu milletvekili Abdulkadir Kemal Bey Meclise üç maddelik bir teklif vererek Ankara'da bir hukuk mektebi açılmasını önermiştir. Gazi Mustafa Kemal'de 1922 yılında meclisi açış konuşmasında Ankara'da bir hukuk mektebinin açılması gereğini belirtmiştir.

    Bu çabalar sonucunda Ankara Hukuk Fakültesi, 5 Aralık 1925 tarihinde, "Ankara Adliye Hukuk Mektebi" adıyla kurulmuştur ve ilk olarak 301 öğrenci kayıt yaptırmıştır.
    gg5.aa12.yy1925.aaARALIK|ADLİYE HUKUK MEKTEBİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Ankara'da bir hukuk mektebinin açılması için ilk teşebbüs 1921 yılında yapılmıştır. Kastamonu milletvekili Abdulkadir Kemal Bey Meclise üç maddelik bir teklif vererek Ankara'da bir hukuk mektebi açılmasını önermiştir. Gazi Mustafa Kemal'de 1922 yılında meclisi açış konuşmasında Ankara'da bir hukuk mektebinin açılması gereğini belirtmiştir. Bu çabalar sonucunda Ankara Hukuk Fakültesi, 5 Aralık 1925 tarihinde, "Ankara Adliye Hukuk Mektebi" adıyla kurulmuştur ve ilk olarak 301 öğrenci kayıt yaptırmıştır. |
    8 ARALIK 1925TÜRK BİRLİĞİNİ PARÇALAMAYA ÇALIŞAN CEREYANLARTEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    Maarif Vekaleti "Türk Birliğini Parçalamaya Çalışan Cereyanlar" üzerine bildiri yayınladı. (Kürt, Laz, Çerkez, Kürdistan, Lazistan adlarının kullanılmaması, bu konularda mücadele edilmesi gerektiği belirtildi.)
    gg8.aa12.yy1925.aaARALIK|TÜRK BİRLİĞİNİ PARÇALAMAYA ÇALIŞAN CEREYANLAR|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Maarif Vekaleti "Türk Birliğini Parçalamaya Çalışan Cereyanlar" üzerine bildiri yayınladı. (Kürt, Laz, Çerkez, Kürdistan, Lazistan adlarının kullanılmaması, bu konularda mücadele edilmesi gerektiği belirtildi.)|
    17 ARALIK 1925RUSYA İLE TARAFSIZLIK ve SALDIRMAZLIK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Birinci Dünya Savaşı'nın galiplerinin, Almanya'yı da saflarına alarak 1925'te Locarno sistemini kurmaları Sovyetler Birliği'ni rahatsız etmişti. Ayrıca Musul Meselesi'nde Milletler Cemiyeti'nin tutumu Sovyetler Birliği ile Türkiye'yi birbirine yaklaştırmış ve iki devlet 17 Aralık 1925 tarihinde Paris'te bir tarafsızlık ve saldırmazlık anlaşması imzalanmıştır.

    Bu antlaşma iki ülke arasındaki iktisadî münasebetlerden daha çok siyasî münasebetlerin gelişmesine sebep olmuştur.

    Türkiye'nin Sovyetler Birliği ile 1925 Antlaşmasını teyit eden ve iki yıl daha uzatan 17 Aralık 1928 tarihli bir dostluk antlaşmasını imzalaması, Türkiye'nin batılı devletlere yaklaşmasına olanak vermiştir. Gerçekten de Türkiye, 1930 yılına doğru eski düşmanları İngiltere, Fransa, Yunanistan'la meselelerini hallederek normal münasebetler içine girmiştir. Dolayısıyla bu dönemde Sovyetler Birliği artık Türkiye'nin dayandığı tek büyük devlet olmaktan çıkacaktır.

    Amerika Birleşik Devletleri ve Fransa'nın girişimleriyle 28 Ağustos 1928'de Paris'te 9 batılı devlet tarafından Briand-Kellogg Paktı oluşturulmuştu. Türkiye, tecavüzî savaşı yasaklayan bu belgeyi 19 Ocak 1929 günü onaylamıştır. Sovyetler Birliği, Briand-Kellogg Paktını imzalayan ilk devlet olmakla birlikte, bu antlaşmayı bir an evvel yürürlüğe koymak amacıyla, Doğu Avrupa'daki komşuları ile 9 Şubat 1929'da Litvinof Protokolünü imzalamıştır. Türkiye, Litvinof Protokolünü de 1 Nisan 1929'da onaylamıştır.
    gg17.aa12.yy1925.aaARALIK|RUSYA İLE TARAFSIZLIK ve SALDIRMAZLIK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Ortadoğu|yunan|rusya|Birinci Dünya Savaşı'nın galiplerinin, Almanya'yı da saflarına alarak 1925'te Locarno sistemini kurmaları Sovyetler Birliği'ni rahatsız etmişti. Ayrıca Musul Meselesi'nde Milletler Cemiyeti'nin tutumu Sovyetler Birliği ile Türkiye'yi birbirine yaklaştırmış ve iki devlet 17 Aralık 1925 tarihinde Paris'te bir tarafsızlık ve saldırmazlık anlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşma iki ülke arasındaki iktisadî münasebetlerden daha çok siyasî münasebetlerin gelişmesine sebep olmuştur. Türkiye'nin Sovyetler Birliği ile 1925 Antlaşmasını teyit eden ve iki yıl daha uzatan 17 Aralık 1928 tarihli bir dostluk antlaşmasını imzalaması, Türkiye'nin batılı devletlere yaklaşmasına olanak vermiştir. Gerçekten de Türkiye, 1930 yılına doğru eski düşmanları İngiltere, Fransa, Yunanistan'la meselelerini hallederek norma
    26 ARALIK 1925ULUSLARARASI TAKVİM ve SAAT KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    ATATÜRK İNKILAPLARI
    Kabul edilen bu kanunlarla;
  • Hicri ve Rumi Takvim uygulaması kaldırılarak yerine Miladi Takvim,
  • alaturka saat yerine de milletlerarası saat sistemi uygulaması benimsendi.
  • gg26.aa12.yy1925.aaARALIK|ULUSLARARASI TAKVİM ve SAAT KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|ATATÜRK İNKILAPLARI Kabul edilen bu kanunlarla; £.£..£li£..£.£Hicri ve Rumi Takvim uygulaması kaldırılarak yerine Miladi Takvim, £.£..£li£..£.£alaturka saat yerine de milletlerarası saat sistemi uygulaması benimsendi.|
    17 ŞUBAT 1926MEDENİ KANUNTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    İsviçre'de 1907 yılında hazırlanan ve 1912 yılında yürürlüğe giren kanundan alınarak, 17 Şubat 1926 tarihinde kabul edildi.
    Medeni Kanunun kabulünden sonra Mecelle Kanunları kaldırıldı.
    gg17.aa2.yy1926.aaŞUBAT|MEDENİ KANUN|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|İsviçre'de 1907 yılında hazırlanan ve 1912 yılında yürürlüğe giren kanundan alınarak, 17 Şubat 1926 tarihinde kabul edildi. Medeni Kanunun kabulünden sonra Mecelle Kanunları kaldırıldı.|
    1 MART 1926CEZA KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    1889 tarihli İtalyan ceza kanunundan alınarak, 1 Mart 1926 tarihînde kabul edilmiştir.
    gg1.aa3.yy1926.aaMART|CEZA KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi||italya||1889 tarihli İtalyan ceza kanunundan alınarak, 1 Mart 1926 tarihînde kabul edilmiştir.|
    17 MART 1926DEMİR SANAYİNİN TESİSİNE DAİR KANUNTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Atatürk, Türkiye’de bir demir-çelik fabrikasının kurulmasına çok büyük önem veriyordu. İktisat Vekaleti ilk olarak 1925 yılında bu konuda bir çalışma yaptı.

    17 Mart 1926 tarihinde de Demir Sanayiinin Tesisine Dair 786 sayılı kanun kabul edildi. Bu kanun, demir sanayiinin devlet tarafından kurulmasını öngörüyordu.

    Kanunun 1. Maddesi şöyleydi: “Karadeniz mailesinde Devlet tarafından tesis edilecek demir sanayii ile merbutu kömür ve demir madenlerinin tetkik, taharri, tesis ve işletilmesi için dört senede sarf edilmek ve her sene sarfı icap eden miktar bütçeye konulmak üzere, on sekiz milyon lira tahsis olunmuştur.”

    Bu kanunun çıkmasına rağmen uzun bir süre, bir adım atılamadı.
    gg17.aa3.yy1926.aaMART|DEMİR SANAYİNİN TESİSİNE DAİR KANUN|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Atatürk, Türkiye’de bir demir-çelik fabrikasının kurulmasına çok büyük önem veriyordu. İktisat Vekaleti ilk olarak 1925 yılında bu konuda bir çalışma yaptı. 17 Mart 1926 tarihinde de Demir Sanayiinin Tesisine Dair 786 sayılı kanun kabul edildi. Bu kanun, demir sanayiinin devlet tarafından kurulmasını öngörüyordu. Kanunun 1. Maddesi şöyleydi: “Karadeniz mailesinde Devlet tarafından tesis edilecek demir sanayii ile merbutu kömür ve demir madenlerinin tetkik, taharri, tesis ve işletilmesi için dört senede sarf edilmek ve her sene sarfı icap eden miktar bütçeye konulmak üzere, on sekiz milyon lira tahsis olunmuştur.” Bu kanunun çıkmasına rağmen uzun bir süre, bir adım atılamadı.|
    24 MART 1926PETROL KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Kanun ile petrol arama ve işletme hakkı devlete verilmiştir.

    7 Mart 1954 tarihinde güncellenmiş ve aynı tarihte TÜRKİYE PETROLLERİ ANONİM ORTAKLIĞI KANUNU çıkarılmıştır.
    gg24.aa3.yy1926.aaMART|PETROL KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Kanun ile petrol arama ve işletme hakkı devlete verilmiştir. 7 Mart 1954 tarihinde güncellenmiş ve aynı tarihte TÜRKİYE PETROLLERİ ANONİM ORTAKLIĞI KANUNU çıkarılmıştır. |
    1 NİSAN 1926İSTANBUL BORSASITEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Osmanlı Borsası 1860'larda ffaliyete geçmesine karşın, resmi kuruluşu 1873 tarihli “Dersaadet Tahvilat Borsası Nizamnamesi” adlı tüzükle olmuştu.

    Yerli ve yabancı spekülatörlerin borsa çevresindeki kahvehaneleri, dükkan ve sokakları “hava oyunları”(vadeli ve türev borsa işlemleri; kaldıraçlı işlemler)nın meskeni haline getirmeleri üzerine borsayı bu durumundan kurtarmak amacıyla başka bir yere taşınması düşünülmüş ve nihayetinde 1 Nisan 1926 tarihinde Bahçekapı'da yeni yapılan bir han olan Dördüncü Vakıf Hanına taşınmıştır.
    gg1.aa4.yy1926.aaNİSAN|İSTANBUL BORSASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Osmanlı Borsası 1860'larda ffaliyete geçmesine karşın, resmi kuruluşu 1873 tarihli “Dersaadet Tahvilat Borsası Nizamnamesi” adlı tüzükle olmuştu. Yerli ve yabancı spekülatörlerin borsa çevresindeki kahvehaneleri, dükkan ve sokakları “hava oyunları”(vadeli ve türev borsa işlemleri; kaldıraçlı işlemler)nın meskeni haline getirmeleri üzerine borsayı bu durumundan kurtarmak amacıyla başka bir yere taşınması düşünülmüş ve nihayetinde 1 Nisan 1926 tarihinde Bahçekapı'da yeni yapılan bir han olan Dördüncü Vakıf Hanına taşınmıştır.|
    3 NİSAN 1926İSPİRTO VE MEŞRUBAT-I KÜULİYE İNHİSARI HAKKINDA KANUNTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    1 Haziran 1926 günü yürürlüğe giren 790 sayılı Yasa ile, her türlü alkollü içki üretimi, ithali ve satışı Devlet tekeli altına alındı.

    Yasanın bir maddesine göre, bu tekelin tamamiyle veya bir bölümünün bir anonim şirkete devredilmesi mümkündü. Bu maddeye istinaden Türkiye İş Bankası ile Nacella Organizacya isimli bir Leh şirketine bırakıldı. Bu grup, işletme hakkını, İspirto ve Meşrubatı Küuliye İnhisarı İşletme Türk Anonim Şirketi’ne devretti. Ancak bu şirketin taahhütlerini yerine getirmemesi üzerine şirketin iflasına mahkemece karar verildi ve 1571 sayılı Yasayla İspirto ve Meşrubatı Küuliye İnhisarı kurularak, Maliye Vekaletine bağlandı. Bu birim 1932 yılında İnhisarlar Genel Müdürlüğü bünyesine alındı.

    Türkiye’de ilk bira fabrikası, bir Alman şirketi tarafından 1888 yılında inşasına başlanılan Bomonti Bira Fabrikası’dır. Bu şirket 1890 yılında üretime başladı. Diğer bir Alman şirketi de 1910 yılında Nektar isimli bir bira fabrikası kurdu. Ancak Nektar Şirketi başarısız kaldı ve 1912 yılında Bomonti Şirketi ile birleşti.

    Bomonti-Nektar Şirketinin sözleşmesi 1938 yılında sona erince, fabrika devletleştirildi ve 1940 yılında İnhisarlar Genel Müdürlüğü’ne devredildi.

    1910’lu yıllarda İzmir’de Halkapınar’da yabancı sermayece “Aydın” ismiyle bir bira fabrikası kuruldu. Bu fabrika 1931 yılında faaliyetini durdurdu. Bu fabrikanın yerinde, bu gün, Tekel Gn.Md. Şarap Fabrikası faaliyet göstermektedir.

    1936 yılında Ankara’da Gazi Orman Çiftliğinde bir bira fabrikası kuruldu. Bu fabrika 1937 yılında genişletildi ve 6.7.1939 gün ve 3697 sayılı Yasayla İnhisarlar Genel Müdürlüğü’ne devredildi.

    1884 yılında kurulan Cibali Tütün ve İzmir Tütün, 1895 yılında kurulan Adana Tütün ve 1897 yılında kurulan Samsun Tütün fabrikaları Cumhuriyet döneminde yenilendi ve büyütüldü.

    Ayrıca 1927 yılında Bitlis Tütün ve 1939 yılında Malatya Tütün fabrikaları açıldı. Tekel, Tekirdağ (1931) ve İzmir’de (1935) şarap, Paşabahçe’de (1930) rakı ve votka, Ankara’da bira (1934) fabrikaları kurdu.
    gg3.aa4.yy1926.aaNİSAN|İSPİRTO VE MEŞRUBAT-I KÜULİYE İNHİSARI HAKKINDA KANUN|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1 Haziran 1926 günü yürürlüğe giren 790 sayılı Yasa ile, her türlü alkollü içki üretimi, ithali ve satışı Devlet tekeli altına alındı. Yasanın bir maddesine göre, bu tekelin tamamiyle veya bir bölümünün bir anonim şirkete devredilmesi mümkündü. Bu maddeye istinaden Türkiye İş Bankası ile Nacella Organizacya isimli bir Leh şirketine bırakıldı. Bu grup, işletme hakkını, İspirto ve Meşrubatı Küuliye İnhisarı İşletme Türk Anonim Şirketi’ne devretti. Ancak bu şirketin taahhütlerini yerine getirmemesi üzerine şirketin iflasına mahkemece karar verildi ve 1571 sayılı Yasayla İspirto ve Meşrubatı Küuliye İnhisarı kurularak, Maliye Vekaletine bağlandı. Bu birim 1932 yılında İnhisarlar Genel Müdürlüğü bünyesine alındı. Türkiye’de ilk bira fabrikası, bir Alman şirketi tarafından 1888 yılında inşasına başlanılan Bomonti Bira Fabrikası’dır. Bu şirket 1890
    19 NİSAN 1926TAYYARE PİYANGOSUTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    Cumhuriyetin ilk piyangosu olan, "Tayyare Piyangosu" tertiplendi. İkramiye miktarı 7.500.000 lira idi.
    gg19.aa4.yy1926.aaNİSAN|TAYYARE PİYANGOSU|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Cumhuriyetin ilk piyangosu olan, "Tayyare Piyangosu" tertiplendi. İkramiye miktarı 7.500.000 lira idi.|
    22 NİSAN 1926İRAN İLE DOSTLUK VE GÜVENLİK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg22.aa4.yy1926.aaNİSAN|İRAN İLE DOSTLUK VE GÜVENLİK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi||iran||
    22 MAYIS 1926EMLAK ve EYTAM BANKASITEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Milli bankacılığın geliştiği dönemlerde, devlet inşaat sektörüne kredi sağlamak için 22 Mayıs 1926 tarihli, 844 sayılı yasa ile ve 20.000.000.-TL sermaye ile kurulmuştur. Emlak ve Eytam Bankası’nı kurulmasının amacı, bu bankadan, ülkenin imarı konusunda yararlanmaktı.
    gg22.aa5.yy1926.aaMAYIS|EMLAK ve EYTAM BANKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Milli bankacılığın geliştiği dönemlerde, devlet inşaat sektörüne kredi sağlamak için 22 Mayıs 1926 tarihli, 844 sayılı yasa ile ve 20.000.000.-TL sermaye ile kurulmuştur. Emlak ve Eytam Bankası’nı kurulmasının amacı, bu bankadan, ülkenin imarı konusunda yararlanmaktı. |
    28 MAYIS 1926TİCARET KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Alman ve İtalyan kanun ve eserlerinden yararlanılarak hazırlanan kanunun;
  • Kara Ticareti kısmı 29 Mayıs 1926'da,
  • Deniz Ticareti kısmı 15 Mayıs 1929'da yürürlüğe girmiştir.
  • gg28.aa5.yy1926.aaMAYIS|TİCARET KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|almanya||italya||Alman ve İtalyan kanun ve eserlerinden yararlanılarak hazırlanan kanunun; £.£..£li£..£.£Kara Ticareti kısmı 29 Mayıs 1926'da, £.£..£li£..£.£Deniz Ticareti kısmı 15 Mayıs 1929'da yürürlüğe girmiştir.|
    30 MAYIS 1926FRANSA İLE UYUŞMAZLIKLARTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    20 Ekim 1921 tarihli Ankara İtilâfnamesi, Türk-Fransız münasebetlerinde bir yakınlaşma doğurmuştu. Ancak, Lozan görüşmelerinde Fransa'nın Osmanlı borçları ve Türkiye'deki yatırımlar konusundaki olumsuz tavrı Yusuf Kemal-Franklin Boullioun Antlaşması'nın getirdiği yakınlaşmayı zedelemiştir.

    Lozan sonrasında, Türkiye ile Fransa arasında ki uyuşmazlık konuları;
  • Türkiye-Suriye Sınır Meselesi,
  • Osmanlı borçları,
  • yabancı okullar,
  • Adana-Mersin Demiryolu Meselesi ve
  • Bozkurt-Lotus davası olmuştur.

    1921 tarihli Ankara İtilâfnamesi'nin sekizinci maddesinde, antlaşmadan sonraki bir aylık dönemde Türkiye-Suriye sınırının, kurulacak karma komisyon tarafından tespit edileceği öngörülmüştür. Fakat komisyon ancak 1925'te toplanabilmiş ve bir karar veremeden dağılmıştır.

    18 Şubat 1926'da Halep'te parafe edilen ve 30 Mayıs 1926 tarihinde imzalanan Türk-Fransız dostluk antlaşmasında, Türkiye-Suriye sınırı tespit edilmiş, Türkiye ile Fransa arasındaki genel konularda da bir uzlaşma sağlanması imkânı elde edilmiştir.
  • gg30.aa5.yy1926.aaMAYIS|FRANSA İLE UYUŞMAZLIKLAR|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Ortadoğu|fransa|20 Ekim 1921 tarihli Ankara İtilâfnamesi, Türk-Fransız münasebetlerinde bir yakınlaşma doğurmuştu. Ancak, Lozan görüşmelerinde Fransa'nın Osmanlı borçları ve Türkiye'deki yatırımlar konusundaki olumsuz tavrı Yusuf Kemal-Franklin Boullioun Antlaşması'nın getirdiği yakınlaşmayı zedelemiştir. Lozan sonrasında, Türkiye ile Fransa arasında ki uyuşmazlık konuları; £.£..£li£..£.£Türkiye-Suriye Sınır Meselesi, £.£..£li£..£.£Osmanlı borçları, £.£..£li£..£.£yabancı okullar, £.£..£li£..£.£Adana-Mersin Demiryolu Meselesi ve £.£..£li£..£.£Bozkurt-Lotus davası olmuştur. 1921 tarihli Ankara İtilâfnamesi'nin sekizinci maddesinde, antlaşmadan sonraki bir aylık dönemde Türkiye-Suriye sınırının, kurulacak karma komisyon tarafından tespit edileceği öngörülmüştür. Fakat komisyon ancak 1925'te toplanabilmiş ve bir karar veremeden dağılmıştır
    2 HAZİRAN 1926NÜFUS SAYIMI KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Genel Nüfus Sayımı hakkında kanun kabul edildi.
    gg2.aa6.yy1926.aaHAZİRAN|NÜFUS SAYIMI KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Genel Nüfus Sayımı hakkında kanun kabul edildi.|
    5 HAZİRAN 1926ANKARA ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Birleşik Krallık, Türkiye, ve Irak arasında Ankara Antlaşması imzalandı.

    Türkiye, Musul petrollerinin gelirinden 25 yıl süreyle yüzde 10 pay almayı kabul etti ve Musul’daki haklarından vazgeçti. Fakat daha sonra, 500 bin sterlin karşılığında bu haktan da vazgeçildi.

    Irak'ın bağımsızlığını kazanmasından sonra Türkiye ile Irak arasında, Ankara Antlaşmasının aynen devam etmesi konusunda ayrıca bir protokol imzalanmıştır.
    gg5.aa6.yy1926.aaHAZİRAN|ANKARA ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Ortadoğu|ingiltere|Birleşik Krallık, Türkiye, ve Irak arasında Ankara Antlaşması imzalandı. Türkiye, Musul petrollerinin gelirinden 25 yıl süreyle yüzde 10 pay almayı kabul etti ve Musul’daki haklarından vazgeçti. Fakat daha sonra, 500 bin sterlin karşılığında bu haktan da vazgeçildi. Irak'ın bağımsızlığını kazanmasından sonra Türkiye ile Irak arasında, Ankara Antlaşmasının aynen devam etmesi konusunda ayrıca bir protokol imzalanmıştır. |
    22 HAZİRAN 1926İRAN İLE GÜVENLİK VE DOSTLUK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Cumhuriyet'in ilânından sonra Türk-İran münasebetlerinin iki ülke arasındaki sınır meseleleri yüzünden gelişme gösterdiği söylenemez. Daha çok Türk-İran sınır bölgesinde yaşayan kabile ve aşiretleri kontrol edememekten kaynaklanan sınır meselesi, 22 Nisan 1926 tarihinde, Tahran'da imzalanan güvenlik ve dostluk antlaşmasıyla giderilmek istenmişse de yeterli olmamıştır.
    gg22.aa6.yy1926.aaHAZİRAN|İRAN İLE GÜVENLİK VE DOSTLUK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi||iran||Cumhuriyet'in ilânından sonra Türk-İran münasebetlerinin iki ülke arasındaki sınır meseleleri yüzünden gelişme gösterdiği söylenemez. Daha çok Türk-İran sınır bölgesinde yaşayan kabile ve aşiretleri kontrol edememekten kaynaklanan sınır meselesi, 22 Nisan 1926 tarihinde, Tahran'da imzalanan güvenlik ve dostluk antlaşmasıyla giderilmek istenmişse de yeterli olmamıştır.|
    26 HAZİRAN 1926MERKEZİ İSTATİSTİK DAİRESİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    1891'de "Bab-ı Ali İstatistik Encümeni Nizamnamesi" ile istatistik hizmetleri kanuni bir esasa bağlanmıştır.

    1926 yılında kurulan "Merkezi İstatistik Dairesi" 1930 yılına kadar faaliyetlerini sürdürmüş, 1930 yılında 1554 sayılı yasa ile "İstatistik Umum Müdürlüğü" adını almıştır. Devlet Planlama Teşkilatının kurulması kararı ile birlikte 53 sayılı yasayla İstatistik Enstitüsü yeniden yapılandırılarak, bugünkü kimliğine temel teşkil eden organizasyon çatısı kurulmuştur.

    Kurum, 28 Ekim 1927 tarihinde ilk nüfus sayımını gerçekleştirmiştir.
    gg26.aa6.yy1926.aaHAZİRAN|MERKEZİ İSTATİSTİK DAİRESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1891'de "Bab-ı Ali İstatistik Encümeni Nizamnamesi" ile istatistik hizmetleri kanuni bir esasa bağlanmıştır. 1926 yılında kurulan "Merkezi İstatistik Dairesi" 1930 yılına kadar faaliyetlerini sürdürmüş, 1930 yılında 1554 sayılı yasa ile "İstatistik Umum Müdürlüğü" adını almıştır. Devlet Planlama Teşkilatının kurulması kararı ile birlikte 53 sayılı yasayla İstatistik Enstitüsü yeniden yapılandırılarak, bugünkü kimliğine temel teşkil eden organizasyon çatısı kurulmuştur. Kurum, 28 Ekim 1927 tarihinde ilk nüfus sayımını gerçekleştirmiştir. |
    1 TEMMUZ 1926KABOTAJ KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Yabancı devletlere tanınmış kabotaj imtiyazları 20 Nisan 1926 gün ve 815 sayılı yasayla kaldırılmış, ilgili kanun 1 Temmuz 1926’da yürürlüğe girmiştir.

    Türkiye sahillerinin bir noktasından diğerine deniz ulaşımı, Türk sancağı taşıyan gemilerin dışındakilere yasaklandı. Liman hizmetleri ile ilgili işletmelerin yalnızca Türk vatandaşlarına açık tutulması kararlaştırıldı.

    Yasaya göre; Türkiye Cumhuriyeti Devletinin tüm karasuları ve limanları arasındaki deniz ticareti, yolcu taşımacılığı Türk Devletinin yönetiminin altına girdi. Türk karasuları içinde balıkçılık, süngercilik, vb. işleri yapmak ve bu işlerde işçi olarak çalışmak, rehberlik, kaptanlık, çarkçılık, tayfalık, dalgıçlık gibi görevleri yerine getirmek yine yalnızca Türk vatandaşlarına bir hak olarak verildi.

    1926 yılında Türk Kabotaj Kanunu yürürlüğe girmesiyle birlikte, devletin yolcu taşıma işini kamu hizmeti sayması nedeniyle, yolcu taşıma işi devlet tekeline bırakıldı. Yük taşıma işinde ise devlet ve özel teşebbüs beraber faaliyette bulunmaya başladı.

    Bu yasa ile beraber Türkler, kendi limanlarında, akarsularında, göllerde, Marmara Denizi ve boğazlarda tam bağımsızlığı kazanmış oldu. Yabancı devletlerin gemilerinin, sadece Türk ve yabancı devletlerin limanları arasında ticaret yapabileceği belirtildi.

    Ülkemizde her yıl 1 Temmuz, “Denizcilik ve Kabotaj Bayramı” olarak kutlanmaktadır.
    gg1.aa7.yy1926.aaTEMMUZ|KABOTAJ KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Yabancı devletlere tanınmış kabotaj imtiyazları 20 Nisan 1926 gün ve 815 sayılı yasayla kaldırılmış, ilgili kanun 1 Temmuz 1926’da yürürlüğe girmiştir. Türkiye sahillerinin bir noktasından diğerine deniz ulaşımı, Türk sancağı taşıyan gemilerin dışındakilere yasaklandı. Liman hizmetleri ile ilgili işletmelerin yalnızca Türk vatandaşlarına açık tutulması kararlaştırıldı. Yasaya göre; Türkiye Cumhuriyeti Devletinin tüm karasuları ve limanları arasındaki deniz ticareti, yolcu taşımacılığı Türk Devletinin yönetiminin altına girdi. Türk karasuları içinde balıkçılık, süngercilik, vb. işleri yapmak ve bu işlerde işçi olarak çalışmak, rehberlik, kaptanlık, çarkçılık, tayfalık, dalgıçlık gibi görevleri yerine getirmek yine yalnızca Türk vatandaşlarına bir hak olarak verildi. 1926 yılında Türk Kabotaj Kanunu yürürlüğe girmesiyle birlikte, devletin yolcu taşıma işini kamu hizmeti sayması
    2 AĞUSTOS 1926BOZKURT-LOTUS GEMİ KAZASITEKPARTİ DÖNEMİ / KAZA ve FELAKETLER
    Ege Denizinde Fransız yük gemisi Lotus ile Türk yük gemisi Bozkurt çarpıştı, Bozkurt battı ve 5 Türk denizcisi hayatını kaybetti.

    Olay sonucunda Fransız mürettebat Türkiye'de yargılandı ve mahkum edildi. Fransanın buna itiraz etmesi ile dava Lahey Adalet Divanına yansıdı. Lahey'de Türkiye lehine çıkan sonuç, Türkiye için o dönemde büyük bir siyasi ve hukuki başarı olmuştur.

    Atatürk, dönemin Adalet Bakanı olan ve Lahey'de davayı takip eden Mahmut Esat Bey'e bu olaya atfen Bozkurt soyadını uygun gördü.
    gg2.aa8.yy1926.aaAĞUSTOS|BOZKURT-LOTUS GEMİ KAZASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KAZA ve FELAKETLER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|fransa|Ege Denizinde Fransız yük gemisi Lotus ile Türk yük gemisi Bozkurt çarpıştı, Bozkurt battı ve 5 Türk denizcisi hayatını kaybetti. Olay sonucunda Fransız mürettebat Türkiye'de yargılandı ve mahkum edildi. Fransanın buna itiraz etmesi ile dava Lahey Adalet Divanına yansıdı. Lahey'de Türkiye lehine çıkan sonuç, Türkiye için o dönemde büyük bir siyasi ve hukuki başarı olmuştur. Atatürk, dönemin Adalet Bakanı olan ve Lahey'de davayı takip eden Mahmut Esat Bey'e bu olaya atfen Bozkurt soyadını uygun gördü. |
    26 KASIM 1926ALPULLU ŞEKER FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    İş Bankası, Ziraat Bankası, Trakya illerinin Özel İdareleri ve aralarında Trakya köylülerinin de olduğu özel şahısların ortak olduğu, İstanbul ve Trakya Şeker Fabrikaları Türk A.Ş. tarafından,

    Alman Maschinenfabrik Buckau R. Wolf Şirketine yaptırılan fabrikanın temeli, 22 Aralık 1925 tarihinde atılmıştır.
    gg26.aa11.yy1926.aaKASIM|ALPULLU ŞEKER FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|almanya|İş Bankası, Ziraat Bankası, Trakya illerinin Özel İdareleri ve aralarında Trakya köylülerinin de olduğu özel şahısların ortak olduğu, İstanbul ve Trakya Şeker Fabrikaları Türk A.Ş. tarafından, Alman Maschinenfabrik Buckau R. Wolf Şirketine yaptırılan fabrikanın temeli, 22 Aralık 1925 tarihinde atılmıştır. |
    1926DARÜL BEDAYİ KURUMLAŞTIRILDITEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    1914'de açılan ve İstanbul şehir tiyatrolarının atası konumunda ki "Darülbedayi" yeni ve farklı bir çalışma düzenine kavuştu. 1934'te ismi "İstanbul Şehir Tiyatroları" olarak değişti.
    gg.aa12.yy1926.aa|DARÜL BEDAYİ KURUMLAŞTIRILDI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1914'de açılan ve İstanbul şehir tiyatrolarının atası konumunda ki "Darülbedayi" yeni ve farklı bir çalışma düzenine kavuştu. 1934'te ismi "İstanbul Şehir Tiyatroları" olarak değişti.|
    17 ARALIK 1926UŞAK ŞEKER FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Sanayi ve Maadin Bankası, Çekoslovak Skoda Şirketi ve özel kişilerin ortak olduğu, 19.4.1923 tarihinde 600.000 TL sermaye ile kurulan, Uşak Terakki Ziraat Türk Anonim Şirketi tarafından, Çekoslovak Skoda Şirketine yaptırılan fabrikanın temeli 6.11.1925 tarihinde atılmıştır.

    Yanlış yer seçimi nedeniyle fabrika sürekli zarar ettiğinden, 11 Temmuz 1933 yılında Sümerbank’a devredildi.
    gg17.aa12.yy1926.aaARALIK|UŞAK ŞEKER FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Sanayi ve Maadin Bankası, Çekoslovak Skoda Şirketi ve özel kişilerin ortak olduğu, 19.4.1923 tarihinde 600.000 TL sermaye ile kurulan, Uşak Terakki Ziraat Türk Anonim Şirketi tarafından, Çekoslovak Skoda Şirketine yaptırılan fabrikanın temeli 6.11.1925 tarihinde atılmıştır. Yanlış yer seçimi nedeniyle fabrika sürekli zarar ettiğinden, 11 Temmuz 1933 yılında Sümerbank’a devredildi. |
    19 ARALIK 1926MİLLİ EMNİYET HİZMETLERİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Karakol Cemiyeti ve Teşkilât-ı Mahsusa da dahil olmak üzere Osmanlı Devletinde faaliyet gösteren istihbarat yapılarını tasfiye etmek üzere, 6 Ocak 1926 tarihinde Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal’in direktifi ile dönemin Genelkurmay Başkanı Mareşal Fevzi Çakmak, yeni bir istihbarat teşkilatının kurulması çalışmalarına başladı.

    Genel Merkezi Ankara’da, şubeleri İstanbul, İzmir, Adana, Diyarbakır, Kars’ta olmak üzere bir Milli Emniyet Hizmeti kuruldu. Milli Emniyet Hizmeti (MEH) Teşkilatı 19 Aralık 1926 tarihli kararnameyle faaliyete başlamış ve 21 Aralık 1926 tarihli bir kararnameyle MEH Teşkilatı Başkanlığı’na Kurmay Yarbay Şükrü Ali Bey getirildi. Kurum, 1965 yılında Milli İstihbarat Teşkilatına dönüştürüldü.
    gg19.aa12.yy1926.aaARALIK|MİLLİ EMNİYET HİZMETLERİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Karakol Cemiyeti ve Teşkilât-ı Mahsusa da dahil olmak üzere Osmanlı Devletinde faaliyet gösteren istihbarat yapılarını tasfiye etmek üzere, 6 Ocak 1926 tarihinde Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal’in direktifi ile dönemin Genelkurmay Başkanı Mareşal Fevzi Çakmak, yeni bir istihbarat teşkilatının kurulması çalışmalarına başladı. Genel Merkezi Ankara’da, şubeleri İstanbul, İzmir, Adana, Diyarbakır, Kars’ta olmak üzere bir Milli Emniyet Hizmeti kuruldu. Milli Emniyet Hizmeti (MEH) Teşkilatı 19 Aralık 1926 tarihli kararnameyle faaliyete başlamış ve 21 Aralık 1926 tarihli bir kararnameyle MEH Teşkilatı Başkanlığı’na Kurmay Yarbay Şükrü Ali Bey getirildi. Kurum, 1965 yılında Milli İstihbarat Teşkilatına dönüştürüldü.|
    25 ARALIK 1926PETROL ve BENZİN TEKELİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    25 Ocak 1926 gün ve 725 sayılı yasa, ülkeye petrol ve benzin ithalini tamamiyle Devlet tekeline aldı.

    Bu tekel hakkının kullanımı, yapılan bir antlaşma ile Standard Oil Company of New York şirketine verildi.
    gg25.aa12.yy1926.aaARALIK|PETROL ve BENZİN TEKELİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|amerika|25 Ocak 1926 gün ve 725 sayılı yasa, ülkeye petrol ve benzin ithalini tamamiyle Devlet tekeline aldı. Bu tekel hakkının kullanımı, yapılan bir antlaşma ile £.£..£b£..£.£Standard Oil Company of New York£.£..£/b£..£.£ şirketine verildi. |
    1927ADANA BEZ FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Sümerbank Adana Bez Fabrikası, 1885 yılında Tırpani Kardeşler tarafından kurulmuştu.

    Şirket 1927 yılında Ziraat Bankası tarafından satın alındı ve 1937 yılında Malatya Bez ve İplik T.A.Ş.’ne (Sümerbank, Ziraat Bankası ve İş Bankası ortaklığı) devredildi.
    Fabrika 5 Eylül 1946 tarihinde Sümerbank tarafından satın alındı.
    gg.aa.yy1927.aa|ADANA BEZ FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Sümerbank Adana Bez Fabrikası, 1885 yılında Tırpani Kardeşler tarafından kurulmuştu. Şirket 1927 yılında Ziraat Bankası tarafından satın alındı ve 1937 yılında Malatya Bez ve İplik T.A.Ş.’ne (Sümerbank, Ziraat Bankası ve İş Bankası ortaklığı) devredildi. Fabrika 5 Eylül 1946 tarihinde Sümerbank tarafından satın alındı.|
    18 OCAK 1927ABD'NİN LOZAN ANTLAŞMASINI REDDİ ve AMBARGO KARARITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    ABD Sentosu, 1923 de imzalanan Lozan Antlaşmasını, kapitülasyonları ve sözde Ermeni soykırımını tanımadığı gerekçesi ile reddetti. Ayrıca aynı nedenle Türk ürünlerine ambargo uygulanmasına karar verdi.

    Bu karar neticesinde, ekonomisi özellikle ABD'ye tarım ürünleri ihraç etmekle ayakta duran Türkiye, ciddi bir buhrana girdi.
    gg18.aa1.yy1927.aaOCAK|ABD'NİN LOZAN ANTLAŞMASINI REDDİ ve AMBARGO KARARI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Ermeniler|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|amerika|ABD Sentosu, 1923 de imzalanan Lozan Antlaşmasını, £.£..£b£..£.£kapitülasyonları ve sözde Ermeni soykırımını tanımadığı£.£..£/b£..£.£ gerekçesi ile reddetti. Ayrıca aynı nedenle Türk ürünlerine ambargo uygulanmasına karar verdi. Bu karar neticesinde, ekonomisi özellikle ABD'ye tarım ürünleri ihraç etmekle ayakta duran Türkiye, ciddi bir buhrana girdi. |
    17 ŞUBAT 1927MODUS VİVENDİTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    20 Nisan 1917’de kesilen Türk-Amerikan diplomatik ilişkileri, 1927 Şubat’ında iki taraf arasında imzalanan bir modus vivendi(sorunları bir kenara bırakarak, güncel ilişkileri sürdürmek) ile tekrar kurulmuştur.

    Bu işin modus vivendi ile yapılmasının sebebi, Amerikan Hükümetinin, Lozan’da imzalanan Genel Antlaşma’yı Senato’nun eninde sonunda onaylayacağı ümidi idi. Bu modus vivendi üzerine Joseph C. Grew Amerika’nın yeni Türkiye nezdindeki ilk büyükelçiliğine tayin edilmiş ve Grew, 27 Ekim 1927 tarihinde Atatürk’e güven mektubunu sunmuştur.
    gg17.aa2.yy1927.aaŞUBAT|MODUS VİVENDİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Diplomasi|amerika|20 Nisan 1917’de kesilen Türk-Amerikan diplomatik ilişkileri, 1927 Şubat’ında iki taraf arasında imzalanan bir modus vivendi(sorunları bir kenara bırakarak, güncel ilişkileri sürdürmek) ile tekrar kurulmuştur. Bu işin modus vivendi ile yapılmasının sebebi, Amerikan Hükümetinin, Lozan’da imzalanan Genel Antlaşma’yı Senato’nun eninde sonunda onaylayacağı ümidi idi. Bu modus vivendi üzerine Joseph C. Grew Amerika’nın yeni Türkiye nezdindeki ilk büyükelçiliğine tayin edilmiş ve Grew, 27 Ekim 1927 tarihinde Atatürk’e güven mektubunu sunmuştur.|
    11 MART 1927RUSYA İLE TİCARET ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Türkiye ve Sovyetler Birliği arasında 11 Mart 1927 tarihinde, Ankara'da bir Ticaret ve Seyr-ü Sefain Antlaşması imzalanarak, ticari iş birliğinin geliştirilmesi sağlanmıştır.
    gg11.aa3.yy1927.aaMART|RUSYA İLE TİCARET ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|rusya|Türkiye ve Sovyetler Birliği arasında 11 Mart 1927 tarihinde, Ankara'da bir Ticaret ve Seyr-ü Sefain Antlaşması imzalanarak, ticari iş birliğinin geliştirilmesi sağlanmıştır.|
    25 MAYIS 1927MEKSİKA İLE DOSTLUK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Türkiye-Meksika dostluk antlaşması imzalandı.
    gg25.aa5.yy1927.aaMAYIS|MEKSİKA İLE DOSTLUK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Türkiye-Meksika dostluk antlaşması imzalandı.|
    28 MAYIS 1927TEŞVİK-İ SANAYİ KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    1927 yılında sınai gelişmeyi hızlandırmak amacıyla, on beş yıl süreli yeni bir Teşvik-i Sanayi Kanunu hazırlandı.

    Yasaya göre,
  • uygun görülen işletmelere karşılıksız arazi verilecek,
  • kazanç ve gümrük vergilerinden bağışıklık tanınacak,
  • şirketlerin özel haberleşme hatları kurmalarına kolaylık sağlanacaktı.
  • Özendirilen girişimlerde kural olarak Türkler çalıştırılacak, yalnız yönetici ve muhasebecileri yabancı olabilecekti.
  • Nitelikli iş gücü gerektiğinde; ülke dışından Türklere aynı işi öğretmek amacıyla kısa süreli olarak yabancı işçi getirilebilecekti.
  • gg28.aa5.yy1927.aaMAYIS|TEŞVİK-İ SANAYİ KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1927 yılında sınai gelişmeyi hızlandırmak amacıyla, on beş yıl süreli yeni bir Teşvik-i Sanayi Kanunu hazırlandı. Yasaya göre, £.£..£li£..£.£ uygun görülen işletmelere karşılıksız arazi verilecek, £.£..£li£..£.£ kazanç ve gümrük vergilerinden bağışıklık tanınacak, £.£..£li£..£.£ şirketlerin özel haberleşme hatları kurmalarına kolaylık sağlanacaktı. £.£..£li£..£.£ Özendirilen girişimlerde kural olarak Türkler çalıştırılacak, yalnız yönetici ve muhasebecileri yabancı olabilecekti. £.£..£li£..£.£ Nitelikli iş gücü gerektiğinde; ülke dışından Türklere aynı işi öğretmek amacıyla kısa süreli olarak yabancı işçi getirilebilecekti.|
    31 MAYIS 1927DEVLET DEMİRYOLLARI ve LİMANLAR İDARE-İ UMUMİYESİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Demiryollarının yapımı ve işletilmesinin bir arada yürütülmesini sağlamak amacıyla Demiryolu alanında ilk bağımsız yönetim birimi olarak 31 Mayıs 1927 tarih ve 1042 sayılı Kanun ile Nafia Vekaleti (Bayındırlık Bakanlığı)'ne bağlı olarak kuruldu.

    “Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum Müdürlüğü” adıyla 1939 yılında Münakalat Vekaleti (Ulaştırma Bakanlığı)’ne bağlandı.

    Bu kuruluşun adı, 1929'da "Devlet Demiryolları ve Limanları Umum Müdürlüğü", 1931'de ise "Devlet Demiryolları Umum Müdürlüğü" olarak değiştirildi.

    gg31.aa5.yy1927.aaMAYIS|DEVLET DEMİRYOLLARI ve LİMANLAR İDARE-İ UMUMİYESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Demiryollarının yapımı ve işletilmesinin bir arada yürütülmesini sağlamak amacıyla Demiryolu alanında ilk bağımsız yönetim birimi olarak 31 Mayıs 1927 tarih ve 1042 sayılı Kanun ile Nafia Vekaleti (Bayındırlık Bakanlığı)'ne bağlı olarak kuruldu. “Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum Müdürlüğü” adıyla 1939 yılında Münakalat Vekaleti (Ulaştırma Bakanlığı)’ne bağlandı. Bu kuruluşun adı, 1929'da "Devlet Demiryolları ve Limanları Umum Müdürlüğü", 1931'de ise "Devlet Demiryolları Umum Müdürlüğü" olarak değiştirildi. £.£..£img src=https://duruvizyon.files.wordpress.com/2018/11/demiryol.png£..£.£|
    12 HAZİRAN 1927DEVLET VE VİLAYET YOLLARI TEVHİDİ HAKKINDA KANUN TEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Kanunla; devlet yolları ve vilayet yolları şeklindeki tasnif kaldırılmış ve her iki yolun da yapım, bakım ve onarımları ile il özel idareleri görevlendirilmiştir.

    Demiryolu yapımına öncelik verildiğinden, karayolu çalışmaları tamamen vilayetlere bırakılmıştır.
    gg12.aa6.yy1927.aaHAZİRAN|DEVLET VE VİLAYET YOLLARI TEVHİDİ HAKKINDA KANUN |TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Kanunla; devlet yolları ve vilayet yolları şeklindeki tasnif kaldırılmış ve her iki yolun da yapım, bakım ve onarımları ile il özel idareleri görevlendirilmiştir. Demiryolu yapımına öncelik verildiğinden, karayolu çalışmaları tamamen vilayetlere bırakılmıştır.|
    15 HAZİRAN 1927BAKIRKÖY AKIL HASTANESİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Hastane, Üsküdar’daki Atik Valide Külliyesi’nde yer alan Toptaşı Bimârhanesi’nin devamı olarak kuruldu. 1924 yılında başlayan taşınma süreci 15 Haziran 1927’de tamamlandı ve Toptaşı Bimârhanesi kapatıldı.
    gg15.aa6.yy1927.aaHAZİRAN|BAKIRKÖY AKIL HASTANESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Hastane, Üsküdar’daki Atik Valide Külliyesi’nde yer alan Toptaşı Bimârhanesi’nin devamı olarak kuruldu. 1924 yılında başlayan taşınma süreci 15 Haziran 1927’de tamamlandı ve Toptaşı Bimârhanesi kapatıldı.|
    18 HAZİRAN 1927HUKUK MUHAKEMELERİ USÜLÜ KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    TBMM’de “Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu” kabul edildi.
    gg18.aa6.yy1927.aaHAZİRAN|HUKUK MUHAKEMELERİ USÜLÜ KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|TBMM’de “Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu” kabul edildi.|
    20 HAZİRAN 1927ALİ MEKTEBLERİTEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
    TBMM’den “Ziraat ve Baytar Enstitüleri ile Ali Mektepleri Tesisine ve Ziraat Tedrisatının Islahına Dair kanun” kabul edildi.
    gg20.aa6.yy1927.aaHAZİRAN|ALİ MEKTEBLERİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|TBMM’den “Ziraat ve Baytar Enstitüleri ile Ali Mektepleri Tesisine ve Ziraat Tedrisatının Islahına Dair kanun” kabul edildi.|
    21 HAZİRAN 1927MUZIR NEŞRİYATTAN KORUNMA KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    TBMM’de “Küçükleri Muzır Neşriyattan Korumu Kanunu” kabul edildi.
    gg21.aa6.yy1927.aaHAZİRAN|MUZIR NEŞRİYATTAN KORUNMA KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|TBMM’de “Küçükleri Muzır Neşriyattan Korumu Kanunu” kabul edildi.|
    25 HAZİRAN 1927REASÜRANS TEKELİTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    Osmanlı İmparatorluğu döneminde reasürans veya mükerrer sigorta, büyük çoğunluğu yabancı sermayeli şirketler tarafından yapılıyordu.

    25.6.1927 gün ve 1160 sayılı yasayla reasürans işi, Devlet Tekeli haline getirildi.
    Devlet, bu hakkını kullanmak amacıyla tamamiyle Türk sermayesiyle Milli Reasürans Türk Anonim Şirketi’ni kurdu.
    gg25.aa6.yy1927.aaHAZİRAN|REASÜRANS TEKELİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Osmanlı İmparatorluğu döneminde reasürans veya mükerrer sigorta, büyük çoğunluğu yabancı sermayeli şirketler tarafından yapılıyordu. 25.6.1927 gün ve 1160 sayılı yasayla reasürans işi, Devlet Tekeli haline getirildi. Devlet, bu hakkını kullanmak amacıyla tamamiyle Türk sermayesiyle Milli Reasürans Türk Anonim Şirketi’ni kurdu.|
    27 HAZİRAN 1927UMUMİ MÜFETTİŞLİKLER TEŞKİLATITEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    TBMM’de “Umumi Müfettişlikler Teşkiline Dair Kanun” kabul edildi.
    gg27.aa6.yy1927.aaHAZİRAN|UMUMİ MÜFETTİŞLİKLER TEŞKİLATI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|TBMM’de “Umumi Müfettişlikler Teşkiline Dair Kanun” kabul edildi.|
    6 TEMMUZ 1927DANIŞTAYTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Şûrâ-yı Devlet adıyla 1868 yılında Danıştay’ın kurulması, ülkede 19. yüzyılın ilk yıllarında başlayan ıslahat ve yenileşme hareketlerinin en önemlilerinden biridir.

    Şûrâ-yı Devlet’, "Kavanin ve nizamat layihalarını tetkik ve tanzim, mesalihi mülkiyeyi tetkik, hükümet ile eşhas beyninde mütehaddis deaviyi rü’yet ve memurini devletin tahkik ahvaliyle, muhakemelerini icra" görevlerini yerine getirmek üzere kurulmuştur. "Hükümet ile eşhas beyninde mütehaddis davaları" görmek ve çözümlemek görevi, 1876 Kanuni Esasisi ile genel mahkemelere bırakıldığından, İmparatorluk Danıştay’ının yargısal görevi çok sınırlı kalmıştır.

    İmparatorluk döneminde 54 yıl görev yapan Danıştay’ın faaliyeti, 4 Kasım 1922 tarihinde İstanbul’daki bütün merkez kuruluşlarının TBMM Hükümetinin idaresine geçtiği sırada sona ermiş, Cumhuriyet devrinde 669 Sayılı Kanunla Danıştay yeniden kurulup, 6 Temmuz 1927 tarihinde çalışmaya başlamıştır.
    gg6.aa7.yy1927.aaTEMMUZ|DANIŞTAY|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Şûrâ-yı Devlet adıyla 1868 yılında Danıştay’ın kurulması, ülkede 19. yüzyılın ilk yıllarında başlayan ıslahat ve yenileşme hareketlerinin en önemlilerinden biridir. Şûrâ-yı Devlet’, "Kavanin ve nizamat layihalarını tetkik ve tanzim, mesalihi mülkiyeyi tetkik, hükümet ile eşhas beyninde mütehaddis deaviyi rü’yet ve memurini devletin tahkik ahvaliyle, muhakemelerini icra" görevlerini yerine getirmek üzere kurulmuştur. "Hükümet ile eşhas beyninde mütehaddis davaları" görmek ve çözümlemek görevi, 1876 Kanuni Esasisi ile genel mahkemelere bırakıldığından, İmparatorluk Danıştay’ının yargısal görevi çok sınırlı kalmıştır. İmparatorluk döneminde 54 yıl görev yapan Danıştay’ın faaliyeti, 4 Kasım 1922 tarihinde İstanbul’daki bütün merkez kuruluşlarının TBMM Hükümetinin idaresine geçtiği sırada sona ermiş, Cumhuriyet devrinde 669 Sayılı Kanunla Danıştay yeniden kurulup, 6 Temmuz 1927 tarihinde ça
    4 EYLÜL 1927İZMİR 9 EYLÜL PANAYIRITEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    Cumhuriyet'in ilanından 8 ay önce 17 Şubat 1923'te İzmir'de toplanan Birinci Türkiye İktisat Kongresi ile İzmir Enternasyonal Fuarı'nın kurulması sürecini başlamıştır.

    Kongrenin yapıldığı binada çeşitli el tezgahı ve küçük sanayi ürünleri sergilendi. İktisat Kongresi Sergisi'nden sonra ilk sergi 4 -25 Eylül 1927'de, 9 Eylül Mahalli Sergisi adı altında Mithatpaşa Sanat Enstitüsü'nde açıldı. İzmir Ticaret Odası'nın teklifi ve İzmir Valisi Kazım Dirik'in kararı ile açılan sergide 71 resmi kuruluş, 195 yerli firma ve 9 ülkenin 72 kuruluşunun ürünleri sergilendi. Sergiyi 80 bin 744 kişi gezdi.

    20 Ağustos 1936 tarihinde 9 Eylül Panayırı, İzmir Enternasyonal Fuarı adını aldı.
    gg4.aa9.yy1927.aaEYLÜL|İZMİR 9 EYLÜL PANAYIRI|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Cumhuriyet'in ilanından 8 ay önce 17 Şubat 1923'te İzmir'de toplanan Birinci Türkiye İktisat Kongresi ile İzmir Enternasyonal Fuarı'nın kurulması sürecini başlamıştır. Kongrenin yapıldığı binada çeşitli el tezgahı ve küçük sanayi ürünleri sergilendi. İktisat Kongresi Sergisi'nden sonra ilk sergi 4 -25 Eylül 1927'de, 9 Eylül Mahalli Sergisi adı altında Mithatpaşa Sanat Enstitüsü'nde açıldı. İzmir Ticaret Odası'nın teklifi ve İzmir Valisi Kazım Dirik'in kararı ile açılan sergide 71 resmi kuruluş, 195 yerli firma ve 9 ülkenin 72 kuruluşunun ürünleri sergilendi. Sergiyi 80 bin 744 kişi gezdi. 20 Ağustos 1936 tarihinde 9 Eylül Panayırı, İzmir Enternasyonal Fuarı adını aldı.|
    8 EYLÜL 1927İSTANBUL RADYOSUTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    İş Bankası ve Anadolu Ajansının %70’ine sahip olduğu 150 bin lira sermayeli, TÜRK TELSİZ TELEFON A.Ş. şirketi, Gümüşhane milletvekili Cemak Hüsnü Taray, Falih Rıfkı Atay, Sedat Nuri Bey tarafından 8 Eylül 1927'de kurulmuştur.

    İstanbul Radyosu ilk yayınına, 6 Mayıs 1927'de, Sirkeci'deki Büyük Postane binasının bodrum katında başladı.Henüz kimsede radyo alıcısı bulunmadığından, Postane binasının kapısının üzerine yerleştirilen hoparlör yardımıyla her akşam yayın yapılmaya başlandı.

    İlk naklen yayının, 3 Şubat 1932 Kadir Gecesinde, Ayasofya Camisinde okunan Türkçe Kur'an ve Mevlidi yayınlanması oldu.
    gg8.aa9.yy1927.aaEYLÜL|İSTANBUL RADYOSU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|İstanbul|Devletin Tesisi|İş Bankası ve Anadolu Ajansının %70’ine sahip olduğu 150 bin lira sermayeli, TÜRK TELSİZ TELEFON A.Ş. şirketi, Gümüşhane milletvekili Cemak Hüsnü Taray, Falih Rıfkı Atay, Sedat Nuri Bey tarafından 8 Eylül 1927'de kurulmuştur. İstanbul Radyosu ilk yayınına, 6 Mayıs 1927'de, Sirkeci'deki Büyük Postane binasının bodrum katında başladı.Henüz kimsede radyo alıcısı bulunmadığından, Postane binasının kapısının üzerine yerleştirilen hoparlör yardımıyla her akşam yayın yapılmaya başlandı. İlk naklen yayının, 3 Şubat 1932 Kadir Gecesinde, Ayasofya Camisinde okunan Türkçe Kur'an ve Mevlidi yayınlanması oldu.|
    28 EKİM 1927İLK NÜFUS SAYIMITEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    28 Ekim 1927 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti döneminin ilk nüfus sayımı yapıldı.

    Bu sayıma göre;
  • Ülke nüfusu: 13.648.270 olarak belirlendi.
  • Nüfusun %75'i belde ve köylerde yaşamaktaytı.
  • Okur-yazarlık oranı %11 idi.
  • Toplam nüfus içinde erkeklerin sayısı, kadınlardan yaklaşık 500 bin daha azdı.
  • gg28.aa10.yy1927.aaEKİM|İLK NÜFUS SAYIMI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|28 Ekim 1927 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti döneminin ilk nüfus sayımı yapıldı. Bu sayıma göre; £.£..£li£..£.£ Ülke nüfusu: 13.648.270 olarak belirlendi. £.£..£li£..£.£ Nüfusun %75'i belde ve köylerde yaşamaktaytı. £.£..£li£..£.£ Okur-yazarlık oranı %11 idi. £.£..£li£..£.£Toplam nüfus içinde erkeklerin sayısı, kadınlardan yaklaşık 500 bin daha azdı. |
    1927ESKİŞEHİR KİREMİT FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Eskişehir Kiremit Fabrikası, Sabri Kılıçoğlu tarafından özel teşebbüs olarak faaliyete başladı.
    gg.aa11.yy1927.aa|ESKİŞEHİR KİREMİT FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Eskişehir Kiremit Fabrikası, Sabri Kılıçoğlu tarafından özel teşebbüs olarak faaliyete başladı.|
    6 KASIM 1927BÜNYAN YÜNLÜ SANAYİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Sanayi ve Maadin Bankası’nın iştirakiyle kurulan Kayseri Bünyan Halı İpliği T.A.Ş., 1933 yılında dokuma üretimine geçti ve 1 Mayıs 1934 tarihinde Sümerbank’a devredildi.
    gg6.aa11.yy1927.aaKASIM|BÜNYAN YÜNLÜ SANAYİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Sanayi ve Maadin Bankası’nın iştirakiyle kurulan Kayseri Bünyan Halı İpliği T.A.Ş., 1933 yılında dokuma üretimine geçti ve 1 Mayıs 1934 tarihinde Sümerbank’a devredildi.|
    24 KASIM 1927ANKARA ZAFER ANITITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    gg24.aa11.yy1927.aaKASIM|ANKARA ZAFER ANITI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|
    5 ARALIK 1927İLK KAĞIT PARALAR TEDAVÜLE GİRDİTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    30 Aralık 1925 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edilen “Mevcut Evrak-ı Nakdiyenin Yenileriyle İstibdaline Dair Kanun” ile Türkiye Cumhuriyetinin banknotlarının basılması kararı alındı.

    İlk kağıt Türk lirasının basımı, İngiltere’de “Thomas De LaRue” adlı bir şirkete yaptırıldı. 1, 5, 10, 50, 100, 500 ve 1000 liralık kağıt paraların üzerinde, Fransızca sözcüklerin yanı sıra Arap harfleriyle yazılı Türkçe sözcükler bulunuyordu.

    Bu paralar tedavüle girinceye kadar Osmanlı döneminde basılmış "Evrak-ı Nakdiye" olarak anılan paralar kullanılmaya devam edilmiş, 4 Aralık 1928 tarihinde tedavülden tümüyle kaldırılmıştır.

    10 yıl süreyle hayatta kalan yeni kağıt paralar, üzerinde ki yazılardan ötürü “Atatürk devrimlerinin ilkelerine ters düşmesi nedeniyle” 15 Ekim 1937 tarihinde çıkarılan bir yasayla “yavaş yavaş” dolaşımdan kaldırıldı. Türkiye Cumhuriyeti’nin bu ilk kağıt paraları, 15 Haziran 1949 tarihinden sonra geçerliğini tümüyle yitirdi.

    1927’de çıkarılan ilk kağıt paraların üzerinde “30 Kanunuevvel 1341 tarih ve 701 numaralı kanuna göre” yazısı yer alıryordu.
    gg5.aa12.yy1927.aaARALIK|İLK KAĞIT PARALAR TEDAVÜLE GİRDİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|fransa|ingiltere|30 Aralık 1925 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edilen “Mevcut Evrak-ı Nakdiyenin Yenileriyle İstibdaline Dair Kanun” ile Türkiye Cumhuriyetinin banknotlarının basılması kararı alındı. İlk kağıt Türk lirasının basımı, İngiltere’de “Thomas De LaRue” adlı bir şirkete yaptırıldı. 1, 5, 10, 50, 100, 500 ve 1000 liralık kağıt paraların üzerinde, Fransızca sözcüklerin yanı sıra Arap harfleriyle yazılı Türkçe sözcükler bulunuyordu. Bu paralar tedavüle girinceye kadar Osmanlı döneminde basılmış "Evrak-ı Nakdiye" olarak anılan paralar kullanılmaya devam edilmiş, 4 Aralık 1928 tarihinde tedavülden tümüyle kaldırılmıştır. 10 yıl süreyle hayatta kalan yeni kağıt paralar, üzerinde ki yazılardan ötürü “Atatürk devrimlerinin ilkelerine ters düşmesi nedeniyle” 15 Ekim 1937 tarihinde çıkarılan bir yasayla “yavaş yavaş” dolaşımdan kaldırıld
    1928ELMADAĞ BARUT FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    Elmadağ Barut Fabrikası 1928 yılında Tekel tarafından Fransız Melinit firmasına yaptırıldı. 27 Mayıs 1934 tarih ve 2441 sayılı kanunla Askerî Fabrikalar Genel Müdürlüğü'ne devredildi.

    14 Mart 1934 tarihli bir mukavele ile Budapeşte Nitro Kimya müessesine ihaleye verilen Trotil İşletmesi,
    1 Ağustos 1935 tarihinde Alman Ziren firmasına ihaleye verilen Oleum İşletmesi,
    18 Nisan 1936'da Alman Ziren firmasına ihaleye verilen Nitrogliserinli Barut İşletmesi,
    18 Şubat 1935 tarihinde Buşing firmasına ihaleye verilen Sülfürik Asit ve Nitrik Asit Teksifhaneleri ile Fitil, Karabarut ve Dinamit İmalâthanelerinin ilâvesiyle fabrika, geniş bir üretim kapasitesine kavuşmuştur.
    gg.aa.yy1928.aa|ELMADAĞ BARUT FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|almanya|fransa|Elmadağ Barut Fabrikası 1928 yılında Tekel tarafından Fransız Melinit firmasına yaptırıldı. 27 Mayıs 1934 tarih ve 2441 sayılı kanunla Askerî Fabrikalar Genel Müdürlüğü'ne devredildi. 14 Mart 1934 tarihli bir mukavele ile Budapeşte Nitro Kimya müessesine ihaleye verilen Trotil İşletmesi, 1 Ağustos 1935 tarihinde Alman Ziren firmasına ihaleye verilen Oleum İşletmesi, 18 Nisan 1936'da Alman Ziren firmasına ihaleye verilen Nitrogliserinli Barut İşletmesi, 18 Şubat 1935 tarihinde Buşing firmasına ihaleye verilen Sülfürik Asit ve Nitrik Asit Teksifhaneleri ile Fitil, Karabarut ve Dinamit İmalâthanelerinin ilâvesiyle fabrika, geniş bir üretim kapasitesine kavuşmuştur.|
    1928SİLAHTARAĞA FİŞEK FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    Melinit isimli bir Fransız şirketi tarafından Maliye Bakanlığı adına sivil amaçlarla kurulmuş olan bu fabrika, 27 Mayıs 1934 tarih ve 2441 sayılı Barut ve Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi İnhisarı kanunuyla, Askerî Fabrikalar Genel Müdürlüğü'ne bağlanmış, 1968 yılında Kayaş Kapsül Fabrikası ile birleştirilmiştir.
    gg.aa.yy1928.aa|SİLAHTARAĞA FİŞEK FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|fransa|Melinit isimli bir Fransız şirketi tarafından Maliye Bakanlığı adına sivil amaçlarla kurulmuş olan bu fabrika, 27 Mayıs 1934 tarih ve 2441 sayılı Barut ve Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi İnhisarı kanunuyla, Askerî Fabrikalar Genel Müdürlüğü'ne bağlanmış, 1968 yılında Kayaş Kapsül Fabrikası ile birleştirilmiştir.|
    1928ANKARA FİŞEK FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    Millî Mücadele sırasında Zeytinburnu Fişek Fabrikası'ndan kaçırılan tezgâhlarla Ankara'da tesis edilen fabrika, 1926 yılında Alman Fritz Werner firmasından satın alınan tezgâhlarla modernize edlldi. 1928 yılından itibaren yeni fişek imâline başlandı.

    TÜRK MİLLİ SAVUNMA SANAYİİ MARSHALL PLANI ANTLAŞMASI İLE DURDURULMUŞTUR.
    gg.aa.yy1928.aa|ANKARA FİŞEK FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|almanya|Millî Mücadele sırasında Zeytinburnu Fişek Fabrikası'ndan kaçırılan tezgâhlarla Ankara'da tesis edilen fabrika, 1926 yılında Alman Fritz Werner firmasından satın alınan tezgâhlarla modernize edlldi. 1928 yılından itibaren yeni fişek imâline başlandı. TÜRK MİLLİ SAVUNMA SANAYİİ MARSHALL PLANI ANTLAŞMASI İLE DURDURULMUŞTUR.|
    1928KÜTAHYA SERAMİK FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    1928 yılında Kütahya’da İnşaat Malzemesi Ltd. Şirketi kuruldu. Sümerbank 1935 yılında bu şirketi devletleştirerek, Sümerbank Kütahya Seramik Fabrikası yaptı.
    gg.aa.yy1928.aa|KÜTAHYA SERAMİK FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1928 yılında Kütahya’da İnşaat Malzemesi Ltd. Şirketi kuruldu. Sümerbank 1935 yılında bu şirketi devletleştirerek, Sümerbank Kütahya Seramik Fabrikası yaptı.|
    29 OCAK 1928TEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    Bursa Amerikan Kız Koleji, Hıristiyanlık propagandası yaparak öğrencilere zarar verdiği gerekçesiyle Bakanlar Kurulu Kararı ile kapatıldı.
    gg29.aa1.yy1928.aaOCAK||TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Din Tarihi|Mason|Devletin Tesisi|amerika|Bursa Amerikan Kız Koleji, Hıristiyanlık propagandası yaparak öğrencilere zarar verdiği gerekçesiyle Bakanlar Kurulu Kararı ile kapatıldı.|
    10 NİSAN 1928LAİKLİKTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Anayasa'dan dini terimlerin kaldırılmasına ilişkin kanun kabul edildi.

    Anayasanın 2nci maddesinde ki "Türkiye Devleti'nin dini, Din-i İslam'dır" maddesi anayasadan çıkarıldı. Böylece "laiklik" tesis edildi.
    gg10.aa4.yy1928.aaNİSAN|LAİKLİK|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Din Tarihi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Anayasa'dan dini terimlerin kaldırılmasına ilişkin kanun kabul edildi. Anayasanın 2nci maddesinde ki £.£..£b£..£.£"Türkiye Devleti'nin dini, Din-i İslam'dır"£.£..£/b£..£.£ maddesi anayasadan çıkarıldı. Böylece "laiklik" tesis edildi.|
    16 NİSAN 1928HAVUZ YAVUZ DAVASITEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Türkiye Cumhuriyeti'nin bilinen ilk yolsuzluk davası başladı.

    Kurulmaya çalışılan Gölcük Tersanesinde, bir yandan devam ettirilen Yavuz Zırhlısının Onarımı işinde yolsuzluk yapıldığı iddiasıyla eski Bahriye Nazırı İhsan Bey Yüce Divana sevkedildi. İhsan Bey 2 yıl 2 ay hapse mahkum oldu.

    İhsan Bey'in bakanlık görevinden ayrılması ile Bahriye Vekaleti lağvedildi.
    gg16.aa4.yy1928.aaNİSAN|HAVUZ YAVUZ DAVASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Türkiye Cumhuriyeti'nin bilinen ilk yolsuzluk davası başladı. Kurulmaya çalışılan Gölcük Tersanesinde, bir yandan devam ettirilen Yavuz Zırhlısının Onarımı işinde yolsuzluk yapıldığı iddiasıyla eski Bahriye Nazırı İhsan Bey Yüce Divana sevkedildi. İhsan Bey 2 yıl 2 ay hapse mahkum oldu. İhsan Bey'in bakanlık görevinden ayrılması ile Bahriye Vekaleti lağvedildi.|
    4 MAYIS 1928ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Türkçe resmi dil olarak kabul edildi.
    gg4.aa5.yy1928.aaMAYIS|ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Türkçe resmi dil olarak kabul edildi.|
    8 MAYIS 1928BORÇLAR KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    İsviçre kanunlarından alınarak Türkiye'de yürürlüğe konulmuştur.
    gg8.aa5.yy1928.aaMAYIS|BORÇLAR KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|İsviçre kanunlarından alınarak Türkiye'de yürürlüğe konulmuştur.|
    19 MAYIS 1928YÜKSEK MÜHENDİS MEKTEBİ KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    TBMM'de "Yüksek Mühendis Mektebi Kanunu" kabul edildi.
    gg19.aa5.yy1928.aaMAYIS|YÜKSEK MÜHENDİS MEKTEBİ KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|TBMM'de "Yüksek Mühendis Mektebi Kanunu" kabul edildi.|
    20 MAYIS 1928ULUSLARARASI RAKAMLARIN KABULÜTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    ATATÜRK İNKILAPLARI
    gg20.aa5.yy1928.aaMAYIS|ULUSLARARASI RAKAMLARIN KABULÜ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|ATATÜRK İNKILAPLARI|
    23 MAYIS 1928DAMGA VERGİSİ KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    TBMM'de "Damga Resmi Kanunu" kabul edildi.
    gg23.aa5.yy1928.aaMAYIS|DAMGA VERGİSİ KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|TBMM'de "Damga Resmi Kanunu" kabul edildi.|
    25 MAYIS 1928TEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    20 Mayıs 1928 Afgan Kralı Amanullah Han ile Kraliçe İstanbul'da Gazi Mustafa Kemal tarafından kabul edildi.

    25 Mayıs 1928'de Ankara'da imzalanan Türk-Afgan Dostluk Antlaşması esas itibarıyla 1921 Antlaşmasını teyit eder nitelikte olup iki ülke arasında "ebedî" bir dostluk ilişkisi sağlanmıştır.
    Daha sonraki yıllarda taraflar arasındaki dostluk ve iş birliği bozulmadan devam edecektir.
    gg25.aa5.yy1928.aaMAYIS||TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|20 Mayıs 1928 Afgan Kralı Amanullah Han ile Kraliçe İstanbul'da Gazi Mustafa Kemal tarafından kabul edildi. 25 Mayıs 1928'de Ankara'da imzalanan Türk-Afgan Dostluk Antlaşması esas itibarıyla 1921 Antlaşmasını teyit eder nitelikte olup iki ülke arasında "ebedî" bir dostluk ilişkisi sağlanmıştır. Daha sonraki yıllarda taraflar arasındaki dostluk ve iş birliği bozulmadan devam edecektir.|
    28 MAYIS 1928TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Türk Vatandaşlığı Kanunu kabul edildi.
    gg28.aa5.yy1928.aaMAYIS|TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Türk Vatandaşlığı Kanunu kabul edildi.|
    30 MAYIS 1928İTALYA İLE TARAFSIZLIKTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    UZLAŞMA VE ADLİ TASFİYE ANTLAŞMASI
    Millî Mücadele döneminde, istilacı batılı devletlerarasında Türkiye'yi işgal hareketinden ilk vazgeçen devlet, İtalya olmuştur.

    Ancak 1922 yılında faşist Mussolini yönetimine giren İtalya, saldırgan ve sömürgeci bir politika izlemeye ve Türkiye üzerindeki emellerini, tekrar gündeme getirmeye başladı. İtalya'nın bu yayılma politikasındaki amacı "Roma İmparatorluğu"nu tekrar canlandırma hayalinden kaynaklanmaktaydı.

    Türkiye'nin, Musul Meselesi'ni halletmesinden sonra, batılı devletlerle olan ilişkilerinin düzelmeye başladığı görülür. Bu dönemde İtalya-Türkiye münasebetleri de yumuşatmıştır.

    İtalya'nın Arnavutluk üzerindeki emellerinden endişe duyan Yugoslavya'nın, 1927 yılında Fransa, Çekoslovakya ve Romanya'nın oluşturduğu küçük antanta katılması, İtalya ve Yugoslavya münasebetlerinin gerginleşmesine sebep olmuştur. Ayrıca Türk Devleti'nin ekonomik, askeri ve siyasal anlamda gittikçe güç kazanıyor olması karşısında yayılma politikasında başarılı olamayacağını anlayan Mussolini, Ankara'ya karşı bir dostluk politikası takip etmek zorunda kalmıştır.

    Gerek Türkiye'nin batılı devletlerle münasebetini geliştirme arzusu, gerekse İtalya'nın Doğu Akdeniz'de kuvvetli bir ittifak oluşturma çabaları, iki devlet arasında 30 Mayıs 1928 tarihli Tarafsızlık Uzlaşma ve Adli Tasfiye Antlaşmasının imzalanması ile sonuçlanmıştır.

    1930 Türk-İtalya Antlaşması, iki ülke arasında mevcut olan huzursuzluğu kaldırmış olmasına rağmen daha sonraki dönemlerde münasebetlerin dostane bir seyir takip ettiği söylenemez. Özellikle 1936'dan itibaren Türk-İngiliz yakınlaşması, Türk-İtalyan münasebetlerinin zayıflamasına sebep olacaktır.
    gg30.aa5.yy1928.aaMAYIS|İTALYA İLE TARAFSIZLIK|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Balkanlar|fransa||italya||UZLAŞMA VE ADLİ TASFİYE ANTLAŞMASI Millî Mücadele döneminde, istilacı batılı devletlerarasında Türkiye'yi işgal hareketinden ilk vazgeçen devlet, İtalya olmuştur. Ancak 1922 yılında faşist Mussolini yönetimine giren İtalya, saldırgan ve sömürgeci bir politika izlemeye ve Türkiye üzerindeki emellerini, tekrar gündeme getirmeye başladı. İtalya'nın bu yayılma politikasındaki amacı "Roma İmparatorluğu"nu tekrar canlandırma hayalinden kaynaklanmaktaydı. Türkiye'nin, Musul Meselesi'ni halletmesinden sonra, batılı devletlerle olan ilişkilerinin düzelmeye başladığı görülür. Bu dönemde İtalya-Türkiye münasebetleri de yumuşatmıştır. İtalya'nın Arnavutluk üzerindeki emellerinden endişe duyan Yugoslavya'nın, 1927 yılında Fransa, Çekoslovakya ve Romanya'nın oluşturduğu küçük antanta katılması, İtalya ve Yugoslavya münasebetleri
    13 HAZİRAN 1928OSMANLI BORÇLARITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Lozan Konferansı'nda görüşüldüğü halde çözümlenemeyen konulardan birisi de Osmanlı borçlarıdır. Osmanlı Devleti'nin yabancı devletlere vermiş olduğu imtiyazlardan en fazla faydalanan Fransa olmuştu. Dolayısıyla Osmanlı Devleti en fazla Fransa'ya borçlu kalmıştı.

    Konu, 13 Haziran 1928'de Paris'te yapılan bir antlaşma ile halledilmiş, Osmanlı borçlarının ödenmesi belirli bir sisteme bağlanmıştır.
    gg13.aa6.yy1928.aaHAZİRAN|OSMANLI BORÇLARI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|fransa|Lozan Konferansı'nda görüşüldüğü halde çözümlenemeyen konulardan birisi de Osmanlı borçlarıdır. Osmanlı Devleti'nin yabancı devletlere vermiş olduğu imtiyazlardan en fazla faydalanan Fransa olmuştu. Dolayısıyla Osmanlı Devleti en fazla Fransa'ya borçlu kalmıştı. Konu, 13 Haziran 1928'de Paris'te yapılan bir antlaşma ile halledilmiş, Osmanlı borçlarının ödenmesi belirli bir sisteme bağlanmıştır.|
    20 HAZİRAN 1928DİN'İ ISLAH BEYANNAMESİTEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    20-21 Haziran 1928 tarihli Son Posta ve Vakit gazetelerinde, Darülfünun İlahiyat Fakültesi Müderrisler Meclisi tarafından hazırlanan “Dini Islah” adlı bir beyanname yayımlandı. Bu yayına hiçbir kesimden bir itiraz yada tekzib gelmedi.

    Dini Islah Beyannamesinde özetle şunlar vardı:
  • Din toplumsal bir kurumdur. Bu sebeple diğer kurumlar gibi gelişim içinde olmalıdır. Türkiye’deki inkılaba paralel olarak din de gelişim göstermelidir.
  • Dini hayat da ahlaki ve iktisadi hayat gibi bilimsel düşünceler ve yöntemlerle düzeltilmelidir.
  • İbadet biçimi, ibadetin dili, ibadetin görünüşünde bazı değişiklikler gereklidir. İbadethanelere sıralar konması, giysilikler yapılması ve temiz ayakkabılarla girilmesi
  • İbadet dili Türkçe olmalı; surelerin, duaları, hutbelerin Türkçe biçimlerinin kullanılması
  • İbadethanelerde çağdaş ve enstürmantal müziğe yer verilmesi, din edebiyatının ve din felsefesinin kurulması için çalışmaların yapılması bunun için bir ilahiyat fakültesinin kurulması.
  • gg20.aa6.yy1928.aaHAZİRAN|DİN'İ ISLAH BEYANNAMESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Din Tarihi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|20-21 Haziran 1928 tarihli Son Posta ve Vakit gazetelerinde, Darülfünun İlahiyat Fakültesi Müderrisler Meclisi tarafından hazırlanan “Dini Islah” adlı bir beyanname yayımlandı. Bu yayına hiçbir kesimden bir itiraz yada tekzib gelmedi. Dini Islah Beyannamesinde özetle şunlar vardı: £.£..£li£..£.£ Din toplumsal bir kurumdur. Bu sebeple diğer kurumlar gibi gelişim içinde olmalıdır. Türkiye’deki inkılaba paralel olarak din de gelişim göstermelidir. £.£..£li£..£.£ Dini hayat da ahlaki ve iktisadi hayat gibi bilimsel düşünceler ve yöntemlerle düzeltilmelidir. £.£..£li£..£.£ İbadet biçimi, ibadetin dili, ibadetin görünüşünde bazı değişiklikler gereklidir. İbadethanelere sıralar konması, giysilikler yapılması ve temiz ayakkabılarla girilmesi £.£..£li£..£.£ İbadet dili Türkçe olmalı; surelerin, duaları, hutbelerin Türkçe biçimlerinin kullanılma
    27 HAZİRAN 1928MERKEZ HIFZISIHHA MÜESSESESİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
  • Kurtuluş savaşı sırasında zor koşullar altında da hayvan ve insan aşıları üretilmeye devam edilmiştir.
  • İstanbul’un işgali sonrasında, aşı merkezi; önce Eskişehir, daha sonra da Kırşehir’e taşınmıştır.
  • Aynı dönemde Afyon’da da çiçek aşısı üretilmeye devam edilmiştir.
  • Erzurum’da ki serum laboratuvarı Rus işgali sırasında; Halep, Niğde, Sivas ve Erzincan’a taşınmış, Kastamonu’da da aşı üretimi yapılmıştır.
  • Türkiye'de 1700 lü yılların başından beri devam eden koruyucu hekimlik ve aşılama çalışmaları, 27 Haziran 1928 yılında 1267 sayılı kanunla merkezileştirilerek "Türkiye Cumhuriyeti Merkez Hıfzısıhha Müessesesi" adı altında birleştirildi.
  • gg27.aa6.yy1928.aaHAZİRAN|MERKEZ HIFZISIHHA MÜESSESESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|£.£..£li£..£.£Kurtuluş savaşı sırasında zor koşullar altında da hayvan ve insan aşıları üretilmeye devam edilmiştir. £.£..£li£..£.£İstanbul’un işgali sonrasında, aşı merkezi; önce Eskişehir, daha sonra da Kırşehir’e taşınmıştır. £.£..£li£..£.£Aynı dönemde Afyon’da da çiçek aşısı üretilmeye devam edilmiştir. £.£..£li£..£.£Erzurum’da ki serum laboratuvarı Rus işgali sırasında; Halep, Niğde, Sivas ve Erzincan’a taşınmış, Kastamonu’da da aşı üretimi yapılmıştır. £.£..£li£..£.£Türkiye'de 1700 lü yılların başından beri devam eden koruyucu hekimlik ve aşılama çalışmaları, 27 Haziran 1928 yılında 1267 sayılı kanunla merkezileştirilerek "Türkiye Cumhuriyeti Merkez Hıfzısıhha Müessesesi" adı altında birleştirildi.|
    24 TEMMUZ 1928KAPİTÜLASYONLARIN SONA ERMESİTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antlaşmasında, Osmanlı Devleti’nin kapitülasyonlara dayalı olarak, 1916 tarihli gümrük tarifesinin, 5 yıl süreyle daha geçerli olması, Türkiye tarafından kabul edilmişti.

    Türkiye 1929 yılına kadar gümrük tarifelerinde bir değişiklik yapamadı.
    gg24.aa7.yy1928.aaTEMMUZ|KAPİTÜLASYONLARIN SONA ERMESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Kapitülasyonlar|Devletin Tesisi|24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antlaşmasında, Osmanlı Devleti’nin kapitülasyonlara dayalı olarak, 1916 tarihli gümrük tarifesinin, 5 yıl süreyle daha geçerli olması, Türkiye tarafından kabul edilmişti. Türkiye 1929 yılına kadar gümrük tarifelerinde bir değişiklik yapamadı.|
    8 AĞUSTOS 1928TAKSİM ANITITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    İstanbul’da Taksim Meydanı’nda bulunan Taksim Cumhuriyet Anıtı, Hakkı Şinasi Paşa başkanlığında ki komisyon tarafından, İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica’ya yaptırıldı.
    gg8.aa8.yy1928.aaAĞUSTOS|TAKSİM ANITI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|İstanbul|Devletin Tesisi|İstanbul’da Taksim Meydanı’nda bulunan Taksim Cumhuriyet Anıtı, Hakkı Şinasi Paşa başkanlığında ki komisyon tarafından, İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica’ya yaptırıldı. |
    12 EKİM 1928ANADOLU DEMİRYOLU AĞI DEVLETLEŞTİRİLDİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    12 Ekim 1928 tarihinde Anadolu Demiryolları Şirketi ile Haydarpaşa-Eskişehir-Konya, Ankara ve Yenice(Adana)-Mersin demiryolları devletleştirildi.
    1928 yılında Anadolu-Bağdat hattının Anadolu kısmı (Konya’dan başlayan Bağdat hattı Adana üzerinden Irak’a geçiyordu) devletleştirildi.
    1933 yılında Mudanya-Bursa, Samsun-Çarşamba hatları devletleştirildi.
    1933 yılında Bandırma-Manisa-Menemen demiryolu devletleştirildi.
    1934 yılında İzmir- Kasaba hattı (İzmir’den Afyon’a, şube hattıyla da Soma üzerinden Bandırma’ya ulaşıyordu) devletleştirildi.
    1935 yılında İzmir-Aydın hattı (Denizli ve Dinar üzerinden Eğridir’e kadar uzanıyordu) devletleştirildi.
    25 Aralık 1936 tarihinde Şark Demiryolları hükümet tarafından satın alındı. Şark demiryolları, ülkenin Avrupa ile bağlantısını sağlıyordu.
    1937 yılında Erzurum - Sarıkamış - Rus Hududu hatları devletleştirildi.
    gg12.aa10.yy1928.aaEKİM|ANADOLU DEMİRYOLU AĞI DEVLETLEŞTİRİLDİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|12 Ekim 1928 tarihinde Anadolu Demiryolları Şirketi ile Haydarpaşa-Eskişehir-Konya, Ankara ve Yenice(Adana)-Mersin demiryolları devletleştirildi. 1928 yılında Anadolu-Bağdat hattının Anadolu kısmı (Konya’dan başlayan Bağdat hattı Adana üzerinden Irak’a geçiyordu) devletleştirildi. 1933 yılında Mudanya-Bursa, Samsun-Çarşamba hatları devletleştirildi. 1933 yılında Bandırma-Manisa-Menemen demiryolu devletleştirildi. 1934 yılında İzmir- Kasaba hattı (İzmir’den Afyon’a, şube hattıyla da Soma üzerinden Bandırma’ya ulaşıyordu) devletleştirildi. 1935 yılında İzmir-Aydın hattı (Denizli ve Dinar üzerinden Eğridir’e kadar uzanıyordu) devletleştirildi. 25 Aralık 1936 tarihinde Şark Demiryolları hükümet tarafından satın alındı. Şark demiryolları, ülkenin Avrupa ile bağlantısını sağlıyordu. 1937 yılında Erzurum - Sarıkamış - Rus Hududu hatları devletleştirildi.|
    1 KASIM 1928HARF İNKILABITEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
    ATATÜRK İNKILAPLARI
    Türkler, İslam ile şereflendikten sonra kullanmaya başladıkları Arap alfabesini, bin yıldan daha fazla bir süre kullandı.

    1850’li yıllarda Ahmet Cevdet Paşa ile Münif Paşa gibi isimler alfabe değişimini dile getirmişlerdir. Münif Paşa (daha sonra Maarif Vekili), azası olduğu “Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye”de 12 Mayıs 1862’de verdiği bir konferansta alfabe konusundaki görüşlerini dikkate alan bazı dilciler, harfler hakkında ıslahat hareketinin başlangıcı olarak bu nutku kabul etmektedir.

    19. yüzyılın sonlarında Arap alfabesinin ıslahı tartışmalarına Namık Kemal, Ali Suavi ve Şemsettin Sami de katılmıştır.

    Arap yazısı ile Osmanlı Türkçesinin uyumsuzluğuna ilk kez değinen ve Arap yazısının (alfabesinin) Türkçeye uygun olmadığını ilk olarak ifade eden aydın Ziya Gökalp’tir.

    1850’lerden sonra, yaygın olmamakla birlikte, Batılı tarzda açılan yeni okullarda, hariciye ile dış elçiliklerde ve bankacılıkta, bürokraside ve diplomaside Lâtin harfleri Osmanlı topraklarında hayat bulmaya başlamıştır.

    Osmanlı Alfabesi'nin güncellenmesini talep edenler, bu alfabenin Türkçe'deki ünlü sesleri ifade etmede yetersiz kaldığını söylüyordu. Bu sebeple kaynaklanan yazım sorunlarıyla basılan kitapların artmasıyla beraber daha çok karşılaşıldı. 1870'li yıllarda başlayan Türkçe Sözlük çalışmaları da bu konuları daha çok tartışılır hale getirdi.

    Dünya üzerinde ki Türk Halklarının ortak bir alfabe kullanması düşüncesinin kabul edilmesiyle birlikte; 1926’da Bakü’de toplanmış olan SSCB 1.Türkoloji Kongresi, SSCB’de konuşulan bütün Türk dillerinin Latin alfabesi ile yazılması kararını almıştı; “Birleştirilmiş Yeni Türk Alfabesi (Yanalif) adıyla yeni bir alfabe hazırlanıp yayınlanmış ve bu karar birkaç yıl içinde uygulamaya konulmuştur.

    1927’de Azerbaycan ve Karaçay-Balkar bölgesinde bulunan Türkler, Lâtin alfabesini Türkiye’den daha önce kabul etmişlerdir. Sovyetlerdeki Türk halkları, Türkiye’de yaşanan Harf Devriminden sonra Lâtin alfabesine hızla geçmiştir. 1928’de Nogay’lar, 1929’da Kırım, 1928’de Özbekistan, 1930’da Kafkasya’da Kumuklar Lâtin harflerini kullanılmaya başlamışlardır.

    20. Yüzyılda Lâtin alfabesi Türk dilleri konuşanların genel alfabesi olmuştur. Ancak Komünist Rusya, Türkler arasında oluşan bu alfabe birliğinden rahatsız olmuştur.

    8 Ocak 1928’de Mahmut Esat Ankara Türk Ocağında, Türk Harfleri hakkında bir konferans vermiş, 24 Mayıs 1928’de de Lâtin rakamları “Türk rakamları” olarak kabul edilmiştir. Mayıs 1928’de Bakanlar Kurulu kararıyla oluşturulan dil encümeni de (Alfabe komisyonu), Lâtin alfabesine geçişle ilgili çalışmalarına hemen başlamıştır.

    M.Kemalin 8 Ağustos 1928 günü Cumhuriyet Halk Partisi tarafından tertiplenen halka açık eğlence toplantısında yaptığı açıklamalar aslında harf konusunda tüm çalışmaların sona erdiği ve artık harekete geçme zamanının geldiğinin bir resmi olmuştur.

    M.Kemal yeni alfabeyi Ağustos ve Eylül 1928'de birçok ilde halka tanıttı. Bu esnada bazı yeni eklentiler de alfabeye eklendi.

    8 - 25 Ekim 1928 tarihlerinde tüm resmi görevliler yeni Türk Alfabesi sınavına tabi tutuldu.

    Latin harflerinin kullanıldığı Türk alfabesi, 1 Kasım 1928 tarihinde resmi olarak yürürlüğe girmiştir.
    gg1.aa11.yy1928.aaKASIM|HARF İNKILABI|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|ATATÜRK İNKILAPLARI Türkler, İslam ile şereflendikten sonra kullanmaya başladıkları Arap alfabesini, bin yıldan daha fazla bir süre kullandı. 1850’li yıllarda Ahmet Cevdet Paşa ile Münif Paşa gibi isimler alfabe değişimini dile getirmişlerdir. Münif Paşa (daha sonra Maarif Vekili), azası olduğu “Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye”de 12 Mayıs 1862’de verdiği bir konferansta alfabe konusundaki görüşlerini dikkate alan bazı dilciler, harfler hakkında ıslahat hareketinin başlangıcı olarak bu nutku kabul etmektedir. 19. yüzyılın sonlarında Arap alfabesinin ıslahı tartışmalarına Namık Kemal, Ali Suavi ve Şemsettin Sami de katılmıştır. Arap yazısı ile Osmanlı Türkçesinin uyumsuzluğuna ilk kez değinen ve Arap yazısının (alfabesinin) Türkçeye uygun olmadığını ilk olarak ifade eden aydın Ziya Gökalp’tir. 1850’lerden sonra, yaygın olmamakla birlikte, Batılı tarzda açılan yeni okull
    24 KASIM 1928MİLLET MEKTEBLERİ - ÖĞRETMENLER GÜNÜTEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
    ÖĞRETMENLER GÜNÜ

    Atatürk’ün doğumunun 100. yılı olan 1981 senesinde, Mustafa Kemal'in Başöğretmen kabul edildiği tarih olan 24 Kasım, Türkiye’de Öğretmenler Günü olarak kutlanmaya başlanmıştır. Öğretmenler günü, pek çok ülkede 1994 senesinden beri UNESCO’nun da önerisi ile 5 Ekim tarihinde kutlanmaktadır.

    TÜRKİYE’DE EĞİTİM
    1928’de Millet Mektebleri açıldı, 1936’da Halk evlerinin bünyesine girdi.
    1932’de Halk Evleri açıldı. 1951’de kapatıldı.
    1936’de Köy Eğitmenleri Projesi başladı.
    1940’da Köy Enstitüleri kanunlaşarak resmileşti.
    1942’de Yüksek Köy Enstitüsü açıldı.
    1949’da ABD ile Fulbright Antlaşması imzalandı.
    1954’de Köy Enstitüleri, Öğretmen Okullarına dönüştürüldü.
    gg24.aa11.yy1928.aaKASIM|MİLLET MEKTEBLERİ - ÖĞRETMENLER GÜNÜ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Yıl Dönümü|Devletin Tesisi|£.£..£b£..£.£ÖĞRETMENLER GÜNÜ£.£..£/b£..£.£ Atatürk’ün doğumunun 100. yılı olan 1981 senesinde, Mustafa Kemal'in Başöğretmen kabul edildiği tarih olan 24 Kasım, Türkiye’de Öğretmenler Günü olarak kutlanmaya başlanmıştır. Öğretmenler günü, pek çok ülkede 1994 senesinden beri UNESCO’nun da önerisi ile 5 Ekim tarihinde kutlanmaktadır. £.£..£b£..£.£TÜRKİYE’DE EĞİTİM£.£..£/b£..£.£ 1928’de Millet Mektebleri açıldı, 1936’da Halk evlerinin bünyesine girdi. 1932’de Halk Evleri açıldı. 1951’de kapatıldı. 1936’de Köy Eğitmenleri Projesi başladı. 1940’da Köy Enstitüleri kanunlaşarak resmileşti. 1942’de Yüksek Köy Enstitüsü açıldı. 1949’da ABD ile Fulbright Antlaşması imzalandı. 1954’de Köy Enstitüleri, Öğretmen Okullarına dönüştürüldü. |
    MİLLET MEKTEBLERİ | DuruVizyon.com
    15 ARALIK 1928UYUŞTURUCU MADDELER HAKKINDA KANUNTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Bu kanuna göre tıbbi afyon, ham kokain, morfin, eroin, %20’den fazla morfin ve %10’dan fazla kokain içeren tüm ilaçların ve esrarın ithali, ihracı, imali ve ülke içindeki satışı Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti (Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı)’nın denetimi altına alındı.

    Haşhaştan ham afyon elde edilerek yurtiçi ve yurtdışına satılması ise bu düzenlemenin dışında bırakıldı. Bu uygulama, afyon işleme tesislerinde eroin üretimi yapılmasına gelen uluslararası tepkiler üzerine başlatılmıştır.

    31.5.1933 gün ve 2253 sayılı Yasayla, uyuşturucu maddelerin üretimi, ithali ve ihracı bir Devlet tekeli haline getirildi.
    gg15.aa12.yy1928.aaARALIK|UYUŞTURUCU MADDELER HAKKINDA KANUN|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Bu kanuna göre tıbbi afyon, ham kokain, morfin, eroin, %20’den fazla morfin ve %10’dan fazla kokain içeren tüm ilaçların ve esrarın ithali, ihracı, imali ve ülke içindeki satışı Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti (Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı)’nın denetimi altına alındı. Haşhaştan ham afyon elde edilerek yurtiçi ve yurtdışına satılması ise bu düzenlemenin dışında bırakıldı. Bu uygulama, afyon işleme tesislerinde eroin üretimi yapılmasına gelen uluslararası tepkiler üzerine başlatılmıştır. 31.5.1933 gün ve 2253 sayılı Yasayla, uyuşturucu maddelerin üretimi, ithali ve ihracı bir Devlet tekeli haline getirildi. |
    28 ARALIK 1928İSPİRTO FABRİKALARITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Şeker Fabrikaları bünyesinde kurulan ve "saf alkol" üretilen Alpullu ve Uşakta ispirto fabrikaları, 1938'de sökülerek Eskişehir'e taşındı.

    Eskişehir alkol fabrikası günümüzde çalışmaktadır. Ayrıca Turhal, Malatya ve Erzurum Alkol Fabrikaları da üretimlerine devam etmektedirler.
    gg28.aa12.yy1928.aaARALIK|İSPİRTO FABRİKALARI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Şeker Fabrikaları bünyesinde kurulan ve "saf alkol" üretilen Alpullu ve Uşakta ispirto fabrikaları, 1938'de sökülerek Eskişehir'e taşındı. Eskişehir alkol fabrikası günümüzde çalışmaktadır. Ayrıca Turhal, Malatya ve Erzurum Alkol Fabrikaları da üretimlerine devam etmektedirler.|
    4 OCAK 1929URUGUAY İLE DOSTLUK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Türkiye-Uruguay dostluk antlaşması imzalandı.
    gg4.aa1.yy1929.aaOCAK|URUGUAY İLE DOSTLUK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Türkiye-Uruguay dostluk antlaşması imzalandı.|
    6 MART 1929BULGARİSTAN İLE TARAFSIZLIK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg6.aa3.yy1929.aaMART|BULGARİSTAN İLE TARAFSIZLIK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|
    9 NİSAN 1929CEZA MUHAKEMELERİ KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    TBMM’de “Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu” kabul edildi.
    gg9.aa4.yy1929.aaNİSAN|CEZA MUHAKEMELERİ KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|TBMM’de “Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu” kabul edildi.|
    24 NİSAN 1929İCRA ve İFLAS KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    24 Nisan 1929 yılında İsviçre kanunlarından alınarak yürürlüğe konulmuş, ancak uygulamada faydalı olmayınca, 30 Haziran 1932'de yeniden düzenlenmiştir.
    gg24.aa4.yy1929.aaNİSAN|İCRA ve İFLAS KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|24 Nisan 1929 yılında İsviçre kanunlarından alınarak yürürlüğe konulmuş, ancak uygulamada faydalı olmayınca, 30 Haziran 1932'de yeniden düzenlenmiştir.|
    26 NİSAN 1929KIRIKKALE MÜHİMMAT FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    Mermi, Tapa ve İmlâ İşletmelerinden meydana gelen fabrika, 1925 yılında Alman Nielsen Winther firmasına ihale edilmiş ve 26 Nisan 1929 tarihinden itibaren, topçu mühimmatı üretimine başlamıştır.
    gg26.aa4.yy1929.aaNİSAN|KIRIKKALE MÜHİMMAT FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|almanya|Mermi, Tapa ve İmlâ İşletmelerinden meydana gelen fabrika, 1925 yılında Alman Nielsen Winther firmasına ihale edilmiş ve 26 Nisan 1929 tarihinden itibaren, topçu mühimmatı üretimine başlamıştır.|
    15 MAYIS 1929KIRIKKALE PİRİNÇ DÖKÜM FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    12 Temmuz 1926 tarihinde imzalanan bir mukavele ile fabrikanın tesisi, İsveç Landes Krona firmasına ihaleye verilmiştir. 15 Mayıs 1929 tarihinde faaliyete geçmiştir.
    gg15.aa5.yy1929.aaMAYIS|KIRIKKALE PİRİNÇ DÖKÜM FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|12 Temmuz 1926 tarihinde imzalanan bir mukavele ile fabrikanın tesisi, İsveç Landes Krona firmasına ihaleye verilmiştir. 15 Mayıs 1929 tarihinde faaliyete geçmiştir.|
    2 HAZİRAN 1929ÇAKMAK VE KİBRİT İNHİSARI KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Kibrit ve çakmak imtiyazı 1924-1929 yılları arasında çoğunluk hissesinin bir Belçika grubuna ait olduğu Türkiye Kibrit İnhisarı T.A.Ş.’ne verildi. Ancak bu şirket 1930 yılında tasfiye edildi.

    Kibrit ve çakmak tekeli, 1 Haziran 1929 gün ve 1503 sayılı yasayla Devlete devredildi. Bu yasayla, kibrit ve çakmak taşlarının üretimi, ithali ve satışı devlet tekeline verildi. Çakmak taşı ve kibrit yapmaya mahsus her çeşit makine, alet ve edevatın özel kişilerce ithali, üretimi, nakli, alım-satımı da yasaklandı.

    Yasa yürürlüğe girdiği tarihte özel kişilere ait bulunan ve yasada belirtilen faaliyetin içine giren makine ve tesislerin İnhisar İdaresine satılması kararlaştırıldı. İlgili kişi veya kuruluş bu makine ve tesisleri satmak istemezse, bunları bir ay içinde ihraç edecekti. İnhisar İdaresine satışta fiyat konusunda bir anlaşma olmazsa, mahallin en büyük mülki amiri, ticaret odasından bir temsilci ve tesis sahibinin bir temsilcisinden oluşan bir komisyon, satış fiyatını belirleyecekti.

    Hükümet, ülke ihtiyacını karşılayacak bir kibrit fabrikasının kurulmasına karar verdi. Bu amaçla, 15 Haziran 1930 gün ve 1725 sayılı Yasayla 15 kibrit tekeli American-Turkish Investment Corporation isimli bir şirkete devredildi.

    Bu devrin yapılmasına karşılık ABD’den 10 milyon dolarlık bir kredi alınması söz konusuydu. Bu şirketin kibrit fabrikası 1933 yılında üretime geçti.

    Çakmak inhisarı 7.2.1949 gün ve 5321 sayılı yasayla, kibrit inhisarı da 30.1.1952 gün ve 5865 sayılı yasayla kaldırıldı.
    gg2.aa6.yy1929.aaHAZİRAN|ÇAKMAK VE KİBRİT İNHİSARI KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Kibrit ve çakmak imtiyazı 1924-1929 yılları arasında çoğunluk hissesinin bir Belçika grubuna ait olduğu Türkiye Kibrit İnhisarı T.A.Ş.’ne verildi. Ancak bu şirket 1930 yılında tasfiye edildi. Kibrit ve çakmak tekeli, 1 Haziran 1929 gün ve 1503 sayılı yasayla Devlete devredildi. Bu yasayla, kibrit ve çakmak taşlarının üretimi, ithali ve satışı devlet tekeline verildi. Çakmak taşı ve kibrit yapmaya mahsus her çeşit makine, alet ve edevatın özel kişilerce ithali, üretimi, nakli, alım-satımı da yasaklandı. Yasa yürürlüğe girdiği tarihte özel kişilere ait bulunan ve yasada belirtilen faaliyetin içine giren makine ve tesislerin İnhisar İdaresine satılması kararlaştırıldı. İlgili kişi veya kuruluş bu makine ve tesisleri satmak istemezse, bunları bir ay içinde ihraç edecekti. İnhisar İdaresine satışta fiyat konusunda bir anlaşma olmazsa, mahallin en büyük mülki amiri,
    10 HAZİRAN 1929ŞOSE ve KÖPRÜLER KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Tarik Bedel-i Nakdisi adıyla alınan yol vergisi ile ilgili olarak son köklü değişiklik, 1525 numaralı Şose ve Köprüler Kanunu ile yapıldı.

  • “Türkiye’de, on sekiz yaşından altmış yaşına kadar her erkek nüfus yol mükellefiyetine tabidir.
  • Yol mükellefiyeti bedenen ve bizzat çalışmak istemeyenler tarafından nakden ifa edilir.
  • Ancak sakatlığı sabit olan fakirler, hayatta beş evladı olanlar, bilumum mekteplerde tahsilde bulunan öğrenciler, silah altındaki ordu ve jandarma askerleri yol mükellefiyetinden muaftır.
  • Bir senelik bedeni mükellefiyet ortalama kuvvete sahip bir amelenin on günde yapabileceği iş miktarından ibarettir.
  • Nakdi mükellefiyet senede toplam 8 liradır. Buna yol parası denir ve vilayetler genel meclislerince tespit edilecek zamanlarda ve iki eşit taksitte alınır.”

    1929 yılında 8 lira olarak belirlenen yol vergisi daha sonraki değişikliklerle 12 liraya, 1947 yılından sonra ise 18 liraya kadar yükselmiştir.

    Yol vergisi üzerine ilk kanun, 10 maddeden oluşan 102 sayılı Tarik Bedeli Nakdisi Hakkında Kanun 21 Şubat 1921 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
    Aynı mevzuda 19 Ocak 1925 tarihinde 23 maddeden oluşan 542 sayılı Yol Mükellefiyeti Kanunu çıkartılmıştır.

    17 Şubat 1925 tarihinde Aşar Vergisinin kaldırılmasından sonra, Yol Vergisi, kırsal kesimden alınan en önemli vergi haline gelmiştir. Konu hakkında ki önceki kanunların tümü kaldırılarak, bütün hükümler 10 Haziran 1929 tarih ve 1525 sayılı Şose ve Köprüler Kanunu içinde toplanmıştır.
  • gg10.aa6.yy1929.aaHAZİRAN|ŞOSE ve KÖPRÜLER KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Tarik Bedel-i Nakdisi adıyla alınan yol vergisi ile ilgili olarak son köklü değişiklik, 1525 numaralı Şose ve Köprüler Kanunu ile yapıldı. £.£..£li£..£.£“Türkiye’de, on sekiz yaşından altmış yaşına kadar her erkek nüfus yol mükellefiyetine tabidir. £.£..£li£..£.£Yol mükellefiyeti bedenen ve bizzat çalışmak istemeyenler tarafından nakden ifa edilir. £.£..£li£..£.£Ancak sakatlığı sabit olan fakirler, hayatta beş evladı olanlar, bilumum mekteplerde tahsilde bulunan öğrenciler, silah altındaki ordu ve jandarma askerleri yol mükellefiyetinden muaftır. £.£..£li£..£.£Bir senelik bedeni mükellefiyet ortalama kuvvete sahip bir amelenin on günde yapabileceği iş miktarından ibarettir. £.£..£li£..£.£Nakdi mükellefiyet senede toplam 8 liradır. Buna yol parası denir ve vilayetler genel meclislerince tespit edilecek zamanlarda ve iki eşit taksitte alınır.” 1929 yılında 8 lira ol
    1 EKİM 1929ABD İLE TİCARET ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    ABD ile ticaret ve deniz taşımacığı hakkında yapılan bu antlaşma, 21 Nisan 1930 tarihinde mecliste onaylanmış ve yürürlüğe girmiştir.
    gg1.aa10.yy1929.aaEKİM|ABD İLE TİCARET ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|amerika|ABD ile ticaret ve deniz taşımacığı hakkında yapılan bu antlaşma, 21 Nisan 1930 tarihinde mecliste onaylanmış ve yürürlüğe girmiştir.|
    12 ARALIK 1929YERLİ MALI HAFTASITEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    1929 küresel buhranın doğurduğu sonuçlara ülkenin katlanabilmesini, milletin yerli malı kullanmasını ve tasarruf etmesini sağlamak amacıyla YERLİ MALI HAFTASI ihdas edildi.

    30 Ocak 1930 tarihinde kurulan Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti, 1929 Büyük Buhran yıllarında halkı tasarrufa özendirecek tedbirler almak için bu haftayı ihdas etmiştir.
    Bu hafta, günümüzde, resmi adıyla "Tutum, Yatırım ve Türk Malları Haftası" olarak kutlanmaktadır.
    gg12.aa12.yy1929.aaARALIK|YERLİ MALI HAFTASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Yıl Dönümü|Devletin Tesisi|1929 küresel buhranın doğurduğu sonuçlara ülkenin katlanabilmesini, milletin yerli malı kullanmasını ve tasarruf etmesini sağlamak amacıyla YERLİ MALI HAFTASI ihdas edildi. 30 Ocak 1930 tarihinde kurulan Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti, 1929 Büyük Buhran yıllarında halkı tasarrufa özendirecek tedbirler almak için bu haftayı ihdas etmiştir. Bu hafta, günümüzde, resmi adıyla "Tutum, Yatırım ve Türk Malları Haftası" olarak kutlanmaktadır. |
    Yerli Malı Haftası | DuruVizyon.com
    3 ŞUBAT 1930FRANSA İLE DOSTLUK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Türk-Fransız münasebetlerinde sıkıntı yaratan konulardan birisi de, Türkiye'deki Fransız misyoner okulları meselesi olmuştur. Türk hükûmeti bu okullarda tarih ve coğrafya derslerinin Türk öğretmenler tarafından Türkçe olarak okutulmasını istemişti. Fransa bu isteğe karşı çıktıysa da Türkiye'nin kararlı tutumu karşısında, Türk hükûmetinin isteğini kabullenmek zorunda kalmıştır.

    Yine Türkiye'nin Adana-Mersin demir yolunu satın almak istemesi ve Türk bayrağı taşıyan Bozkurt adlı gemi ile Fransız bayrağı taşıyan Lotus adlı geminin Midilli açıklarında Ağustos 1926'da çarpışmasıyla ortaya çıkan hukukî sorunlar iki ülke arasında sürtüşme yaratmıştı. Bozkurt-Lotus Davası 1927 yılında Milletler Arası Daimî Adalet Divanı'nda Türkiye lehine sonuçlanmış, demir yolu meselesi de 1929'da yapılan bir anlaşmayla yine Türkiye lehine halledilmiştir.

    3 Şubat 1930 tarihinde Türk - Fransız Dostluk Antlaşması imzalandı.
    gg3.aa2.yy1930.aaŞUBAT|FRANSA İLE DOSTLUK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Mason|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|fransa|Türk-Fransız münasebetlerinde sıkıntı yaratan konulardan birisi de, Türkiye'deki Fransız misyoner okulları meselesi olmuştur. Türk hükûmeti bu okullarda tarih ve coğrafya derslerinin Türk öğretmenler tarafından Türkçe olarak okutulmasını istemişti. Fransa bu isteğe karşı çıktıysa da Türkiye'nin kararlı tutumu karşısında, Türk hükûmetinin isteğini kabullenmek zorunda kalmıştır. Yine Türkiye'nin Adana-Mersin demir yolunu satın almak istemesi ve Türk bayrağı taşıyan Bozkurt adlı gemi ile Fransız bayrağı taşıyan Lotus adlı geminin Midilli açıklarında Ağustos 1926'da çarpışmasıyla ortaya çıkan hukukî sorunlar iki ülke arasında sürtüşme yaratmıştı. Bozkurt-Lotus Davası 1927 yılında Milletler Arası Daimî Adalet Divanı'nda Türkiye lehine sonuçlanmış, demir yolu meselesi de 1929'da yapılan bir anlaşmayla yine Türkiye lehine halledil
    1 MART 1930KAYAŞ KAPSÜL FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    Kayaş Kapsül ve İmla Fabrikası, fişek ve tapa kapsüllerinin ülke içerisinde yapılmasını temin etmek için elde edilen tezgâhlarla 1 Mart 1930 tarihinde Ankara’da tesis edilmiştir.
    gg1.aa3.yy1930.aaMART|KAYAŞ KAPSÜL FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Kayaş Kapsül ve İmla Fabrikası, fişek ve tapa kapsüllerinin ülke içerisinde yapılmasını temin etmek için elde edilen tezgâhlarla 1 Mart 1930 tarihinde Ankara’da tesis edilmiştir.|
    28 MART 1930"İSTANBUL"TEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    Konstantinopolis ismi, resmi olarak "İSTANBUL" olarak değiştirildi.
    gg28.aa3.yy1930.aaMART|"İSTANBUL"|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|İstanbul|Devletin Tesisi|Konstantinopolis ismi, resmi olarak "İSTANBUL" olarak değiştirildi.|
    28 MART 1930TEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Türkiye hükümeti yabancı ülkelerden Türkiye’deki şehirleri için Türkçe adlarını kullanmalarını resmen talep etti. Bu tarihten sonra posta idaresi Angora veya Constatinople olarak adreslenmiş mektupları Ankara ve İstanbul’a ulaştırmadı.
    gg28.aa3.yy1930.aaMART||TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Diplomasi|Türkiye hükümeti yabancı ülkelerden Türkiye’deki şehirleri için Türkçe adlarını kullanmalarını resmen talep etti. Bu tarihten sonra posta idaresi Angora veya Constatinople olarak adreslenmiş mektupları Ankara ve İstanbul’a ulaştırmadı.|
    3 NİSAN 1930KADINLARA SEÇME ve SEÇİLME HAKKITEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    (BELEDİYELER KANUNU)
    ATATÜRK İNKILAPLARI
    gg3.aa4.yy1930.aaNİSAN|KADINLARA SEÇME ve SEÇİLME HAKKI|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|(BELEDİYELER KANUNU) ATATÜRK İNKILAPLARI|
    11 NİSAN 1930SULTANAHMET KADIN MİTİNGİTEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    Sultanahmet'te büyük kadın mitingi yapıldı. Türk Kadınlar Birliği'nin düzenlediği mitingde, kadınlara belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanınması ve BMM'de kabul edilen Belediyeler Kanunu kutlandı.
    gg11.aa4.yy1930.aaNİSAN|SULTANAHMET KADIN MİTİNGİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Sultanahmet'te büyük kadın mitingi yapıldı. Türk Kadınlar Birliği'nin düzenlediği mitingde, kadınlara belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanınması ve BMM'de kabul edilen Belediyeler Kanunu kutlandı.|
    26 NİSAN 1930LİKÖR FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    İstanbul, Mecidiyeköy'de likör fabrikası açıldı.
    gg26.aa4.yy1930.aaNİSAN|LİKÖR FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|İstanbul, Mecidiyeköy'de likör fabrikası açıldı.|
    1 HAZİRAN 1930SOVYET YATIRIMLARITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    SSCB Hükümeti, yaptığı antlaşmaları, para karşılığı değil, barter; yani değiş tokuş sisteminde yapmıştır. SSCB yaptığı antlaşmalarla Türkiye’nin ürettiği ürünleri almayı kabul ederek, Türk ürünlerine dış pazar oluşturmuştur.

    Sovyetlerin kurduğu fabrikalar, Türkiye’de ki ilk tekstil fabrikaları olmuştur ve bu fabrikaların kuruluşu sırasında SSCB’de eğitim gören Türk işçileri ve mühendisleri, kısa zamanda tesisleri çalıştırır hale gelmişlerdir. TC Merkez Bankası da sıkıntılı olan kuruluş sürecini Sovyetlerin yardımı ile atlatmıştır.

    Sonraki dönemlerde SSCB, benzer antlaşmalar çerçevesinde,1980'lerin sonuna kadar, Türkiye’de İskenderun fabrikaları dahil olmak üzere, demir çelik fabrikaları, ilk petrol rafinerisi TÜPRAŞ’ı, Mersin ve İskenderun limanları dahil bir çok limanı, ilk Alüminyum fabrikasını inşa etmiş; ziraat sanayisini, tarımı desteklemiş ve bir çok alanda daha Türk halkının yanında olmuştur. Sovyetler sayısı 50 bini geçen Türk mühendisini ve işçisini eğitmiştir.
    gg1.aa6.yy1930.aaHAZİRAN|SOVYET YATIRIMLARI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|rusya|SSCB Hükümeti, yaptığı antlaşmaları, para karşılığı değil, barter; yani değiş tokuş sisteminde yapmıştır. SSCB yaptığı antlaşmalarla Türkiye’nin ürettiği ürünleri almayı kabul ederek, Türk ürünlerine dış pazar oluşturmuştur. Sovyetlerin kurduğu fabrikalar, Türkiye’de ki ilk tekstil fabrikaları olmuştur ve bu fabrikaların kuruluşu sırasında SSCB’de eğitim gören Türk işçileri ve mühendisleri, kısa zamanda tesisleri çalıştırır hale gelmişlerdir. TC Merkez Bankası da sıkıntılı olan kuruluş sürecini Sovyetlerin yardımı ile atlatmıştır. Sonraki dönemlerde SSCB, benzer antlaşmalar çerçevesinde,1980'lerin sonuna kadar, Türkiye’de İskenderun fabrikaları dahil olmak üzere, demir çelik fabrikaları, ilk petrol rafinerisi TÜPRAŞ’ı, Mersin ve İskenderun limanları dahil bir çok limanı, ilk Alüminyum fabrikasını inşa etmiş; ziraat sanayisini, tarımı des
    10 HAZİRAN 1930TEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    1930 yılında, İtalya, Doğu Akdeniz'de bir dostluk ve güvenlik sistemi kurma çabası içine girmişti. Kemal Paşa ile Yunanistan Başkanı Elefteros Venizelos'un, beraberce, bu sistemin gelişmesinde olumlu tavırlar alması, Türk-Yunan münasebetlerindeki huzursuzluğu ortadan kaldırmıştır.

    10 Haziran 1930'da Ankara'da iki ülke arasında imzalanan dostluk antlaşmasıyla Lozan'dan arta kalan mübadele konusu halledilmiş, komşu ülkeler arasındaki dostane ilişkilerde önemli bir adım atılmıştır.

    Türkiye ile Yunanistan arasında, Ahali Mübadelesi Antlaşması imzalanmıştır.
    gg10.aa6.yy1930.aaHAZİRAN||TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|yunan||italya||1930 yılında, İtalya, Doğu Akdeniz'de bir dostluk ve güvenlik sistemi kurma çabası içine girmişti. Kemal Paşa ile Yunanistan Başkanı Elefteros Venizelos'un, beraberce, bu sistemin gelişmesinde olumlu tavırlar alması, Türk-Yunan münasebetlerindeki huzursuzluğu ortadan kaldırmıştır. 10 Haziran 1930'da Ankara'da iki ülke arasında imzalanan dostluk antlaşmasıyla Lozan'dan arta kalan mübadele konusu halledilmiş, komşu ülkeler arasındaki dostane ilişkilerde önemli bir adım atılmıştır. Türkiye ile Yunanistan arasında, Ahali Mübadelesi Antlaşması imzalanmıştır.|
    11 HAZİRAN 1930MERKEZ BANKASITEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    1929 Büyük Buhran sürecinde, azınlıkların ve imtiyazlı şirketlerin denetiminde olan Osmanlı Bankasının elindeki yetkiler alınarak bir Merkez Bankası kurulmuştur. Merkez Bankasının kuruluşunun geçekleşmesi, dış baskılar ve ekonomik yaptırımlar nedeniyle, oldukça sancılı bir süreçle olmuştur.
    Banknot ihraç tekeline sahip, sermayesinin yarıdan fazlası devlete ve KİT’lere ait olan, özel hukuk hükümlerine tabiî bir anonim şirket şeklinde, 11 Haziran 1930’da 1715 sayılı kanunla kuruldu.
    Tam olarak faaliyete 1 Ocak 1932 tarihinde başlamıştır.

    Merkez Bankası’nın sermayesi, 15 milyon TL olup, her biri 100 lira değerinde 150.000 adet hisse senedine ayrılmıştı.
    Bu hisse senetleri dört kısma ayrılmış olup,
  • (A) serisi devlete,
  • (B) serisi millî bankalara,
  • (C) serisi millî banka dışında kalan diğer bankalara ve imtiyazlı şirketlere,
  • (D) serisi de Türk ticaret müesseselerine ve Türk uyruklu gerçek ve tüzel kişilere tahsis edilmişti.

    Merkez Bankası’nın kuruluşuna kadar, Osmanlı döneminde çıkarılmış "Devlet Kaimesi" niteliğindeki kâğıt paralar ülkemizde tedavülde bulunmaktaydı. Cumhuriyet yönetimi, Osmanlı devrinden 158.748.563 liralık kağıt para devraldı.
    31 Ekim 1933 tarihinde 274.785 lira olan bu kaimeler, banknot çıkarmak tekeli Merkez Bankası’na verildiğinden, bu bankaya devredilerek, sonrasında tedavülden kaldırılmıştır.

    Merkez Bankası’nın kuruluş yasasındaki amacı, 1715 sayılı kanunun ikinci maddesinde belirtildiği üzere, ülkenin ekonomik kalkınmasına yardım etmektir.
  • gg11.aa6.yy1930.aaHAZİRAN|MERKEZ BANKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1929 Büyük Buhran sürecinde, azınlıkların ve imtiyazlı şirketlerin denetiminde olan Osmanlı Bankasının elindeki yetkiler alınarak bir Merkez Bankası kurulmuştur. Merkez Bankasının kuruluşunun geçekleşmesi, dış baskılar ve ekonomik yaptırımlar nedeniyle, oldukça sancılı bir süreçle olmuştur. Banknot ihraç tekeline sahip, sermayesinin yarıdan fazlası devlete ve KİT’lere ait olan, özel hukuk hükümlerine tabiî bir anonim şirket şeklinde, 11 Haziran 1930’da 1715 sayılı kanunla kuruldu. Tam olarak faaliyete 1 Ocak 1932 tarihinde başlamıştır. Merkez Bankası’nın sermayesi, 15 milyon TL olup, her biri 100 lira değerinde 150.000 adet hisse senedine ayrılmıştı. Bu hisse senetleri dört kısma ayrılmış olup, £.£..£li£..£.£(A) serisi devlete, £.£..£li£..£.£(B) serisi millî bankalara, £.£..£li£..£.£(C) serisi millî banka dışında kalan diğer bankalara ve imtiyazlı şirketlere, £.£..£li£..
    11 HAZİRAN 1930ON MİLYON DOLARLIK İSTİKRAZ AKDİNE ve KİBRİT VE ÇAKMAK İNHİSARI İŞLETMESİNİN DEVRİTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Çakmak ve Kibrit Tekeli, (Di Ameriken Türkiş İnvestment Korpreşön) şirketine 25 yıl süre ile devredildi.

    Bu devir karşılığında %6,5 faizle, 10 milyon dolarlık ABD kredisi sağlandı. Para, 14 Haziran 1930’da hazineye girdi.

    Sağlanan kredi, Merkez Bankası’nın kurulması için kullanıldı.
    gg11.aa6.yy1930.aaHAZİRAN|ON MİLYON DOLARLIK İSTİKRAZ AKDİNE ve KİBRİT VE ÇAKMAK İNHİSARI İŞLETMESİNİN DEVRİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Çakmak ve Kibrit Tekeli, (Di Ameriken Türkiş İnvestment Korpreşön) şirketine 25 yıl süre ile devredildi. Bu devir karşılığında %6,5 faizle, 10 milyon dolarlık ABD kredisi sağlandı. Para, 14 Haziran 1930’da hazineye girdi. Sağlanan kredi, Merkez Bankası’nın kurulması için kullanıldı.|
    14 HAZİRAN 1930ASKERİ YARGITAYTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    gg14.aa6.yy1930.aaHAZİRAN|ASKERİ YARGITAY|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|
    28 HAZİRAN 1930TÜTÜN İNHİSARI KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Tütün ve tütün mamulleri üretimi ile satışları devlet tekeline alınmıştır. Bu uygulama Reji idaresinin kaldırılması hususundadır. Tütün 1986 senesinde tekel kapsamı dışına çıkarılmıştır.
    gg28.aa6.yy1930.aaHAZİRAN|TÜTÜN İNHİSARI KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Tütün ve tütün mamulleri üretimi ile satışları devlet tekeline alınmıştır. Bu uygulama Reji idaresinin kaldırılması hususundadır. Tütün 1986 senesinde tekel kapsamı dışına çıkarılmıştır.|
    18 TEMMUZ 1930ANKARA ETNOGRAFYA MÜZESİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Ankara Etnografya Müzesi halka açıldı.
    gg18.aa7.yy1930.aaTEMMUZ|ANKARA ETNOGRAFYA MÜZESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Ankara Etnografya Müzesi halka açıldı.|
    30 AĞUSTOS 1930DEMİRYOLU AĞITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    1927 yılında Samsun-Havza-Amasya hattı, 1928 yılında Amasya-Zile-Kütahya-Tavşanlı hattı açıldı.

    1932 yılında Kütahya-Balıkesir hattı açıldı.

    30 Ağustos 1930 tarihinde Ankara-Kayseri-Sivas demiryolu hattı ve Sivas İstasyonu hizmete açıldı.
    1931 yılında Fevzipaşa - Malatya hattı açıldı.
    16 Aralık 1932 tarihinde Samsun-Sivas demiryolu hattı işletmeye açıldı.

    3 Eylül 1933 tarihinde Kayseri-Ulukışla hattı açıldı.
    Bu hattın açılmasıyla Karadeniz ile Akdeniz'i birbirine bağlayan demir yolu tamamlandı.

    1934 yılında Malatya-Ergani hattı, 1935 yılında Ergani-Diyarbakır hattı açıldı.

    1935 yılında Irmak-Filyos (Zonguldak kömür hattı) devreye alındı.

    26 Kasım 1935 tarihinde Afyon-Isparta demiryolu, 1936 yılında Afyon-Karakuyu hattı ve Isparta-Bozanönü hattı açıldı.

    1937 yılında Sivas-Çetinkaya (Demir hattı), Malatya-Çetinkaya, 1938 yılında Çetinkaya-Erzincan hatları açıldı.

    28 Haziran 1943 tarihinde Diyarbakır-Batman demiryolu ulaşıma açıldı.

    16 Kasım 1937 tarihinde İran ve Irak sınırlarına ulaşacak olan Diyarbakır-Cizre demiryolunun temeli atıldı.
    gg30.aa8.yy1930.aaAĞUSTOS|DEMİRYOLU AĞI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1927 yılında Samsun-Havza-Amasya hattı, 1928 yılında Amasya-Zile-Kütahya-Tavşanlı hattı açıldı. 1932 yılında Kütahya-Balıkesir hattı açıldı. 30 Ağustos 1930 tarihinde Ankara-Kayseri-Sivas demiryolu hattı ve Sivas İstasyonu hizmete açıldı. 1931 yılında Fevzipaşa - Malatya hattı açıldı. 16 Aralık 1932 tarihinde Samsun-Sivas demiryolu hattı işletmeye açıldı. 3 Eylül 1933 tarihinde Kayseri-Ulukışla hattı açıldı. £.£..£b£..£.£Bu hattın açılmasıyla Karadeniz ile Akdeniz'i birbirine bağlayan demir yolu tamamlandı.£.£..£/b£..£.£ 1934 yılında Malatya-Ergani hattı, 1935 yılında Ergani-Diyarbakır hattı açıldı. 1935 yılında Irmak-Filyos (Zonguldak kömür hattı) devreye alındı. 26 Kasım 1935 tarihinde Afyon-Isparta demiryolu, 1936 yılında Afyon-Karakuyu hattı ve Isparta-Bozanönü hattı açıldı. 1937 yılında Sivas-Çetinkaya (Demir hattı), Malatya-Çetinkaya, 1938 yılında Çetinkaya-Erzincan h
    8 EYLÜL 1930İZMİR'DE GREVTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    İzmir'de 5000 liman işçisi greve başladı.
    gg8.aa9.yy1930.aaEYLÜL|İZMİR'DE GREV|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|İzmir'de 5000 liman işçisi greve başladı.|
    30 EYLÜL 1930VECİHİ HÜRKUŞTEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    24 Haziran 1923 tarihinde, Vecihi Hürkuş (1896-1969) ve arkadaşları Halkapınar Tayyare Atölyesi'nde “Vecihi K-VI” adlı uçağın imalatına başladı. 28 Ocak 1925 tarihinde, Vecihi Hürkuş kendi yaptığı ilk Türk tipi uçağıyla test uçuşunu gerçekleştirdi.

    Beş yıl sonra, 30 Eylül 1930 tarihinde, ilk uçak fabrikasını kurdu. İlk Türk sivil pilotlardan Vecihi Hürkuş, kendi atölyesinde yaptığı uçağıyla Göztepe'den Yeşilköy'e uçtu.

    Bundan iki yıl sonra Türkiye'nin ilk sivil tayyare mektebini açtı.

    TÜRK MİLLİ SAVUNMA SANAYİİ MARSHALL PLANI ANTLAŞMASI İLE DURDURULMUŞTUR.
    gg30.aa9.yy1930.aaEYLÜL|VECİHİ HÜRKUŞ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|24 Haziran 1923 tarihinde, Vecihi Hürkuş (1896-1969) ve arkadaşları Halkapınar Tayyare Atölyesi'nde “Vecihi K-VI” adlı uçağın imalatına başladı. 28 Ocak 1925 tarihinde, Vecihi Hürkuş kendi yaptığı ilk Türk tipi uçağıyla test uçuşunu gerçekleştirdi. Beş yıl sonra, 30 Eylül 1930 tarihinde, ilk uçak fabrikasını kurdu. İlk Türk sivil pilotlardan Vecihi Hürkuş, kendi atölyesinde yaptığı uçağıyla Göztepe'den Yeşilköy'e uçtu. Bundan iki yıl sonra Türkiye'nin ilk sivil tayyare mektebini açtı. TÜRK MİLLİ SAVUNMA SANAYİİ MARSHALL PLANI ANTLAŞMASI İLE DURDURULMUŞTUR.|
    30 EKİM 1930TÜRK-YUNAN ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Venizelos'un, 27-31 Ekim 1930'da Ankara'yı ziyareti sırasında imzalanan, üç vesikadan oluşan 30 Ekim 1930 tarihli dostluk, tarafsızlık, uzlaşma ve hakem anlaşması Türk-Yunan münasebetlerinin süratle gelişmesini sağlamış ve ileride yapılacak Balkan Antantı'nın imzalanmasına yol açmıştır.

    1930 tarihli Türk-Yunan dostluk anlaşması 1830'da bağımsızlığını kazanan Yunanistan'ın, bu tarihten itibaren ortaya çıkan Türkiye üzerindeki emperyalist macera hareketlerine son vermiş olması bakımından önemlidir. 1930 anlaşması ile kurulan dostluk Kıbrıs Meselesi'nin çıkışına kadar devam edecektir.

    29 Ekimde yapılan Ankara'daki Cumhuriyet Bayramı törenlerine Yunanistan başbakanı Venizelos da katıldı.

    Türkiye ile Yunanistan arasında, nüfus mübadelesi 23 Aralık 1930 tarihinde gerçekleştirildi.
    gg30.aa10.yy1930.aaEKİM|TÜRK-YUNAN ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|!!!|Tek Parti Dönemi|Kıbrıs|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Balkanlar|yunan||kibris||Venizelos'un, 27-31 Ekim 1930'da Ankara'yı ziyareti sırasında imzalanan, üç vesikadan oluşan 30 Ekim 1930 tarihli dostluk, tarafsızlık, uzlaşma ve hakem anlaşması Türk-Yunan münasebetlerinin süratle gelişmesini sağlamış ve ileride yapılacak Balkan Antantı'nın imzalanmasına yol açmıştır. 1930 tarihli Türk-Yunan dostluk anlaşması 1830'da bağımsızlığını kazanan Yunanistan'ın, bu tarihten itibaren ortaya çıkan Türkiye üzerindeki emperyalist macera hareketlerine son vermiş olması bakımından önemlidir. 1930 anlaşması ile kurulan dostluk Kıbrıs Meselesi'nin çıkışına kadar devam edecektir. 29 Ekimde yapılan Ankara'daki Cumhuriyet Bayramı törenlerine Yunanistan başbakanı Venizelos da katıldı. Türkiye ile Yunanistan arasında, nüfus mübadelesi 23 Aralık 1930 tarihinde gerçekleştirildi.|
    30 KASIM 1930İKTİSADİ BUHRAN VERGİSİ KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Kanunda şu hususlar vardı:

  • 30 liraya kadar maaş ve ücretler vergiden muaftır.
  • 150 liraya kadar olan maaş ve ücretlerin 30 lirası vergiden muaf, üst tarafı yüzde 10 vergiye tâbidir.
  • 600 liradan fazla olan maaş ve ücretlerde yukarıdaki esaslar dahilinde, fazlası için yüzde 24 vergi alınacaktır.
  • Tarımda çalışan işçilerle, serbest çalışan işçiler, bu vergiden muaf tutulacaktır.

    Yeni buhran vergisinin kabulü, Meclis'te yoğun tartışmaların yaşanmasına sebep oldu. İlk söz alan Rahmi Bey (Sivas) vergi nispetlerine itiraz etti ve nispetlerin adalete daha yakın şekilde tespitinin lâzım geldiğini söyledi. Rahmi Bey bu mütalaasını bir de takrir vermek suretiyle teyit etti.
  • gg30.aa11.yy1930.aaKASIM|İKTİSADİ BUHRAN VERGİSİ KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Kanunda şu hususlar vardı: £.£..£li£..£.£30 liraya kadar maaş ve ücretler vergiden muaftır. £.£..£li£..£.£150 liraya kadar olan maaş ve ücretlerin 30 lirası vergiden muaf, üst tarafı yüzde 10 vergiye tâbidir. £.£..£li£..£.£600 liradan fazla olan maaş ve ücretlerde yukarıdaki esaslar dahilinde, fazlası için yüzde 24 vergi alınacaktır. £.£..£li£..£.£Tarımda çalışan işçilerle, serbest çalışan işçiler, bu vergiden muaf tutulacaktır. Yeni buhran vergisinin kabulü, Meclis'te yoğun tartışmaların yaşanmasına sebep oldu. İlk söz alan Rahmi Bey (Sivas) vergi nispetlerine itiraz etti ve nispetlerin adalete daha yakın şekilde tespitinin lâzım geldiğini söyledi. Rahmi Bey bu mütalaasını bir de takrir vermek suretiyle teyit etti.|
    23 MART 1931TÜRK OKULLARI ZORUNLULUĞUTEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
    Türk çocuklarının ilk öğrenimlerini Türk okullarında yapmalarını zorunlu kılan kanun kabul edildi.
    gg23.aa3.yy1931.aaMART|TÜRK OKULLARI ZORUNLULUĞU|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Türk çocuklarının ilk öğrenimlerini Türk okullarında yapmalarını zorunlu kılan kanun kabul edildi.|
    26 MART 1931ÖLÇÜLER KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    ATATÜRK İNKILAPLARI
    Bu tarihte kabul edilen "Ölçüler Kanunu", 1 Ocak 1934 tarihinde yürürüğe girdi.
    gg26.aa3.yy1931.aaMART|ÖLÇÜLER KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|ATATÜRK İNKILAPLARI Bu tarihte kabul edilen "Ölçüler Kanunu", 1 Ocak 1934 tarihinde yürürüğe girdi.|
    10 NİSAN 1931TÜRK OCAKLARI CHP'YE KATILDITEKPARTİ DÖNEMİ / Parti ve STKlar
    10 Nisan 1931 günü Ankara'da toplanan Türk Ocakları Olağanüstü Kurultayı, Türk Ocakları'nın feshine ve mallarının CHP'ye devredilmesine karar verdi.

    Bu karar, şube temsilciliklerine CHP milletvekillerinin seçtirilmesi ile kolaylıkla elde edilmişti.

    Bu kararla Türk Ocağı'nın Genel Merkez yapısı, yurt alanına yayılmış 141 parça mülkü ve bütün nakdi varlıkları Cumhuriyet Halk Partisine devredilmiş oldu.
    gg10.aa4.yy1931.aaNİSAN|TÜRK OCAKLARI CHP'YE KATILDI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Parti ve STKlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|10 Nisan 1931 günü Ankara'da toplanan Türk Ocakları Olağanüstü Kurultayı, Türk Ocakları'nın feshine ve mallarının CHP'ye devredilmesine karar verdi. Bu karar, şube temsilciliklerine CHP milletvekillerinin seçtirilmesi ile kolaylıkla elde edilmişti. Bu kararla Türk Ocağı'nın Genel Merkez yapısı, yurt alanına yayılmış 141 parça mülkü ve bütün nakdi varlıkları Cumhuriyet Halk Partisine devredilmiş oldu.|
    12 NİSAN 1931TÜRK TARİHİ TETKİK CEMİYETİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Türk Tarihini bilimin en yeni verilerine dayanarak, yeniden incelemek ve Türkiye'nin dünya medeniyetine olan katkısını meydana çıkarmak amacıyla, Atatürk'ün direktifleriyle, 16 üye tarafından, 15 Nisan 1931 tarihinde Türk Ocakları Merkez Heyetine bağlı olarak kurulan Kurum, 3 Ekim 1935'te Türk Tarih Kurumu adını almıştır.

    Bu kurumun kuruluşuyla, ümmet tarihi anlayışından, millet tarihi anlayışına geçilmiştir.
    gg12.aa4.yy1931.aaNİSAN|TÜRK TARİHİ TETKİK CEMİYETİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Türk Tarihini bilimin en yeni verilerine dayanarak, yeniden incelemek ve Türkiye'nin dünya medeniyetine olan katkısını meydana çıkarmak amacıyla, Atatürk'ün direktifleriyle, 16 üye tarafından, 15 Nisan 1931 tarihinde Türk Ocakları Merkez Heyetine bağlı olarak kurulan Kurum, 3 Ekim 1935'te Türk Tarih Kurumu adını almıştır. £.£..£b£..£.£Bu kurumun kuruluşuyla, ümmet tarihi anlayışından, millet tarihi anlayışına geçilmiştir. £.£..£/b£..£.£|
    7 HAZİRAN 1931AYASOFYA'NIN MOZAİKLERİ İÇİN KAZI İZNİ VERİLDİTEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    Amerikalı zenginlerden, İstanbul’daki Bizans eserlerini kurtarmak için para toplayarak, Bizans Enstitüsü’nü kuran Thomas Whittemore’a, Ayasofya Camisi’nin sıvaları altında kalan mozaikleri ortaya çıkarması için 7 Haziran 1931 tarihli bir Bakanlar Kurulu kararıyla izin verildi.
    Kararın altında Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal ve Başvekil İsmet İnönü’nün imzaları vardı.
    gg7.aa6.yy1931.aaHAZİRAN|AYASOFYA'NIN MOZAİKLERİ İÇİN KAZI İZNİ VERİLDİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|M. Kemal|CHP ve Türk Halkı|İstanbul|Devletin Tesisi|amerika|Amerikalı zenginlerden, İstanbul’daki Bizans eserlerini kurtarmak için para toplayarak, Bizans Enstitüsü’nü kuran Thomas Whittemore’a, Ayasofya Camisi’nin sıvaları altında kalan mozaikleri ortaya çıkarması için 7 Haziran 1931 tarihli bir Bakanlar Kurulu kararıyla izin verildi. Kararın altında Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal ve Başvekil İsmet İnönü’nün imzaları vardı.|
    AYASOFYA | DuruVizyon.com
    5 EKİM 1931TÜRK-YUNAN DOSTLUK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Başbakan İsmet İnönü ile Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras'ın Yunanistan'ı ziyaretleri sırasında, 1930 Türk-Yunan Dostluk Antlaşması yürürlüğe konuldu.
    gg5.aa10.yy1931.aaEKİM|TÜRK-YUNAN DOSTLUK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|yunan|Başbakan İsmet İnönü ile Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras'ın Yunanistan'ı ziyaretleri sırasında, 1930 Türk-Yunan Dostluk Antlaşması yürürlüğe konuldu.|
    24 ARALIK 1931SİVİL HAVACILIK KLUBÜTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Türkiye'nin ilk sivil havacılık kulübü Aero Kulüp İstanbul'da kuruldu.
    gg24.aa12.yy1931.aaARALIK|SİVİL HAVACILIK KLUBÜ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Türkiye'nin ilk sivil havacılık kulübü Aero Kulüp İstanbul'da kuruldu.|
    1932ESKİŞEHİR UÇAK FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    Kayseri'de faaliyete geçen fabrika ile birlikte Eskişehir'de de onarım ve montaj işlerini yürütecek bir ünite kurulmasına karar verilerek, 6 Ekim 1926 tarihinde tesis edildi.

    Fabrikada 1932 yılında uçak üretimi gerçekleştirildi.

    1948 yılında İnönü döneminde kabul edilen antlaşmalarda, Marshall Yardımlarının Türkiye'ye verilmesinin ana şartlarından birisi olarak, ülkenin tüm üretim tesisilerinin. özellikle savunma sistemleri üreten fabrikaların kapatılması da vardı. Bu şartlar gereği tüm uçak fabrikaları kapatılmış, özel şirketler de iflas ettirilmiştir.
    gg.aa.yy1932.aa|ESKİŞEHİR UÇAK FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Kayseri'de faaliyete geçen fabrika ile birlikte Eskişehir'de de onarım ve montaj işlerini yürütecek bir ünite kurulmasına karar verilerek, 6 Ekim 1926 tarihinde tesis edildi. Fabrikada 1932 yılında uçak üretimi gerçekleştirildi. 1948 yılında İnönü döneminde kabul edilen antlaşmalarda, Marshall Yardımlarının Türkiye'ye verilmesinin ana şartlarından birisi olarak, ülkenin tüm üretim tesisilerinin. özellikle savunma sistemleri üreten fabrikaların kapatılması da vardı. Bu şartlar gereği tüm uçak fabrikaları kapatılmış, özel şirketler de iflas ettirilmiştir.|
    23 OCAK 1932İRAN İLE ANTLAŞMATEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Diplomatik münasebetlerin kesilme noktasına geldiği bir dönemde, 15 Haziran 1928 tarihinde, Tahran'da imzalanan antlaşma ile 1926'da imzalanan Antlaşma daha etkili hâle getirilmiştir.

    Nihayet 23 Ocak 1932'de Tahranda imzalanan iki antlaşma, Türk-İran sınır meselesini de çözüme kavuşturmuştur.
    gg23.aa1.yy1932.aaOCAK|İRAN İLE ANTLAŞMA|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi||iran||Diplomatik münasebetlerin kesilme noktasına geldiği bir dönemde, 15 Haziran 1928 tarihinde, Tahran'da imzalanan antlaşma ile 1926'da imzalanan Antlaşma daha etkili hâle getirilmiştir. Nihayet 23 Ocak 1932'de Tahranda imzalanan iki antlaşma, Türk-İran sınır meselesini de çözüme kavuşturmuştur. |
    29 OCAK 1932TÜRKÇE EZAN, FATİH ve AYASOFYA CAMİLERİNDEN BAŞLADITEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    İlk Türkçe Kur'an, Hafız Yaşar Okur tarafından Yerebatan Camii'nde 22 Ocak 1932 tarihinde okundu. 29 Ocak 1932 Sultanahmet Camii'nde sekiz hafız, Türkçe Kur'an okudu.

    29 Ocak 1932 tarihinde Fatih Camiinde ve Kadir Gecesine rastlayan 3 Şubat 1932 tarihinde Ayasofya'da Türkçe olarak Ezan, Kamet ve Kur'an okunmasının ardından, Ezan ve Kur'an'ın Arapça okunması Diyanet İşleri Başkanlığı'nın 18 Temmuz 1932 tarihli bir genelgesi ile yasaklandı.

    1941’de mecliste TCK'nın 526nci maddesine

    “Arapça ezan ve kamet okuyanların üç aya kadar hapis veya 10 liradan 200 liraya kadar para cezası verileceği…”
    hükmü eklendi.

    Sadece Ezan ve Kur'an değil, farz, vacip ve sünnet tüm Namazlar dahilinde ki iftidah tekbiri, diğer tekbirler, sure ve duaların Arapça okunulması da yasaktı. Yasak sadece Arapça içindi. Başka yabancı dillerin kullanılmasında bir kısıtlama yoktu.

    Ezan ve Kur'an'ın Arapça okunması yasağına, Demokrat Parti iktira gelmesinden hemen sonra, 16 Haziran 1950 günü yapılan düzenleme ile son verildi.
    gg29.aa1.yy1932.aaOCAK|TÜRKÇE EZAN, FATİH ve AYASOFYA CAMİLERİNDEN BAŞLADI|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Din Tarihi|CHP ve Türk Halkı|İstanbul|Devletin Tesisi|İlk Türkçe Kur'an, Hafız Yaşar Okur tarafından Yerebatan Camii'nde 22 Ocak 1932 tarihinde okundu. 29 Ocak 1932 Sultanahmet Camii'nde sekiz hafız, Türkçe Kur'an okudu. 29 Ocak 1932 tarihinde Fatih Camiinde ve Kadir Gecesine rastlayan 3 Şubat 1932 tarihinde Ayasofya'da Türkçe olarak Ezan, Kamet ve Kur'an okunmasının ardından, Ezan ve Kur'an'ın Arapça okunması Diyanet İşleri Başkanlığı'nın 18 Temmuz 1932 tarihli bir genelgesi ile yasaklandı. 1941’de mecliste TCK'nın 526nci maddesine £.£..£i£..£.£“Arapça ezan ve kamet okuyanların üç aya kadar hapis veya 10 liradan 200 liraya kadar para cezası verileceği…” £.£..£/i£..£.£ hükmü eklendi. Sadece Ezan ve Kur'an değil, farz, vacip ve sünnet tüm Namazlar dahilinde ki iftidah tekbiri, diğer tekbirler, sure ve duaların Arapça okunulması da yasaktı. £.£..£b£..£
    19 ŞUBAT 1932HALKEVLERİTEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
    Halkevleri, halkın eğitimine ve kültürel gelişmesine yardımcı olmak üzere 19 Şubat 1932'de kuruldu.

    Cumhuriyet Halk Fırkası, 1931 yılı kogresinde, parti tüzüğünün 72. Maddesinde parti idare heyetlerine Halkevi açma yetkisi verilmiştir. Yani Halkevleri tamamen CHP'nin kontrol ve tasarrufundadır.

    İkinci Meşrutiyet döneminde uygulanan Türk Ocakları modelinin deneyimi ve birikiminin bu yeni yapılanmada önemli bir payı bulunmaktadır. Halkevleri, Türk Ocaklarının kapatılmasından yaklaşık 10 ay sonra kurulmuştur.

    11 Ağustos 1951 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren 5830 sayılı kanun ile Türkiye genelindeki bütün Halkevleri kapatılarak malları hazineye devredilmiştir.

    27 Mayıs 1960’da gerçekleşen askeri darbe sonrasında Halkevleri 21 Nisan 1963 tarihinde bir dernek statüsünde, bağımsız bir demokratik kitle örgütü olarak tekrar kurulmuştur. Bu dönemde bini aşan sayısı ile Halkevleri toplumsal muhalefetin önemli merkezlerinden biri haline gelmiştir.

    12 Eylül 1980 tarihinde gerçekleşen askeri darbe ile Halkevleri yeniden kapatılmış, bir kez daha bütün varlıklarına el konulmuştur. 1987 yılında toplam 24 şubede tekrar faaliyete geçmiştir.
    gg19.aa2.yy1932.aaŞUBAT|HALKEVLERİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Halkevleri, halkın eğitimine ve £.£..£b£..£.£kültürel£.£..£/b£..£.£ gelişmesine yardımcı olmak üzere 19 Şubat 1932'de kuruldu. Cumhuriyet Halk Fırkası, 1931 yılı kogresinde, parti tüzüğünün 72. Maddesinde parti idare heyetlerine Halkevi açma yetkisi verilmiştir. Yani Halkevleri tamamen CHP'nin kontrol ve tasarrufundadır. İkinci Meşrutiyet döneminde uygulanan Türk Ocakları modelinin deneyimi ve birikiminin bu yeni yapılanmada önemli bir payı bulunmaktadır. Halkevleri, Türk Ocaklarının kapatılmasından yaklaşık 10 ay sonra kurulmuştur. 11 Ağustos 1951 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren 5830 sayılı kanun ile Türkiye genelindeki bütün Halkevleri kapatılarak malları hazineye devredilmiştir. 27 Mayıs 1960’da gerçekleşen askeri darbe sonrasında Halkevleri 21 Nisan 1963 tarihinde bir dernek statüsünde, bağımsız bir demokratik kitle örgütü olarak tekrar kurul
    4 HAZİRAN 1932YABANCI MEMUR YASAĞITEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    Türkiye'deki yabancıların kamu işlerinde çalışması yasaklandı.
    gg4.aa6.yy1932.aaHAZİRAN|YABANCI MEMUR YASAĞI|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Türkiye'deki yabancıların kamu işlerinde çalışması yasaklandı.|
    2 TEMMUZ 1932TÜRK TARİH KURULTAYITEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Birinci Türk Tarih Kurultayı, Mustafa Kemal'in başkanlığında Ankara Halkevi’nde toplandı.
    gg2.aa7.yy1932.aaTEMMUZ|TÜRK TARİH KURULTAYI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Birinci Türk Tarih Kurultayı, Mustafa Kemal'in başkanlığında Ankara Halkevi’nde toplandı.|
    3 TEMMUZ 1932BUĞDAY ÜRETİCİSİNE DESTEKTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    1929 dünya krizinin ardından tarım ürünleri fiyatları hızla ve büyük oranda düşünce, Hükümet buğday fiyatlarında mevsimlik dalgalanmaları önlemek amacıyla Ziraat Bankası’na buğday alma görevi verdi.

    3 Temmuz 1932 gün ve 2056 sayılı Hükümetçe Ziraat Bankasına Mübayaa Ettirilecek Buğday Hakkında Kanun ile buğday üreticisinin tüccara karşı korunması amaçlandı. Bu Yasa ile getirilen uygulama sonucunda Toprak Mahsulleri Ofisi 24.6.1938 gün ve 3491 sayılı yasayla kuruldu.
    gg3.aa7.yy1932.aaTEMMUZ|BUĞDAY ÜRETİCİSİNE DESTEK|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1929 dünya krizinin ardından tarım ürünleri fiyatları hızla ve büyük oranda düşünce, Hükümet buğday fiyatlarında mevsimlik dalgalanmaları önlemek amacıyla Ziraat Bankası’na buğday alma görevi verdi. 3 Temmuz 1932 gün ve 2056 sayılı Hükümetçe Ziraat Bankasına Mübayaa Ettirilecek Buğday Hakkında Kanun ile buğday üreticisinin tüccara karşı korunması amaçlandı. Bu Yasa ile getirilen uygulama sonucunda Toprak Mahsulleri Ofisi 24.6.1938 gün ve 3491 sayılı yasayla kuruldu.|
    9 TEMMUZ 1932DENİZ HATLARI DEVLETLEŞTİRİLDİTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    9 Temmuz 1932 gün ve 2068 sayılı Yasayla Türkiye İskele ve Limanları Arasında Posta Seferleri Hizmetinin Devlet İdaresine Alınmasına Dair Kanun, limanlar ve iskeleler arasında düzenli posta seferleri Devletin tekeline geçti.

    Elinde gemisi olup limanlar ve iskeleler arasında yolcu ve yük taşıyanlar, gemilerini belirli bir fiyat üzerinden Devlete satmaya mecbur tutuldu. Bu koşulu kabul etmeyenler, gemilerini başka ülkelere satma konusunda serbest bırakıldı.

    29 Mayıs 1933 gün ve 2239 sayılı Yasayla (Denizyolları İşletme Kanunu) bu düzenleme bir parça yumuşatıldı.
    gg9.aa7.yy1932.aaTEMMUZ|DENİZ HATLARI DEVLETLEŞTİRİLDİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|9 Temmuz 1932 gün ve 2068 sayılı Yasayla Türkiye İskele ve Limanları Arasında Posta Seferleri Hizmetinin Devlet İdaresine Alınmasına Dair Kanun, limanlar ve iskeleler arasında düzenli posta seferleri Devletin tekeline geçti. Elinde gemisi olup limanlar ve iskeleler arasında yolcu ve yük taşıyanlar, gemilerini belirli bir fiyat üzerinden Devlete satmaya mecbur tutuldu. Bu koşulu kabul etmeyenler, gemilerini başka ülkelere satma konusunda serbest bırakıldı. 29 Mayıs 1933 gün ve 2239 sayılı Yasayla (Denizyolları İşletme Kanunu) bu düzenleme bir parça yumuşatıldı.|
    12 TEMMUZ 1932TÜRK DİLİ TETKİK CEMİYETİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Türkçe'nin incelenmesi, özleştirilmesi, geliştirilmesi amacıyla ve Atatürk'ün teşviki ve himayesiyle, hepsi de milletvekili ve dönemin tanınmış edebiyatçıları olan; Semih Rıfat, Ruşen Eşref (Ünaydın), Celal Sahir (Erozan), Yakup Kadri (Karaosmanoğlu) tarafından 12 Temmuz 1932'de kuruldu.

    Cemiyet, 24 Ağustos 1936 tarihinde Türk Dil Kurumu adını almıştır.

    Kurumun amacı, Türk dilinin öz güzelliğini ve zenginliğini meydana çıkarmak, onu dünya dilleri arasında, değerine yaraşır yüksekliğe eriştirmektir.
    gg12.aa7.yy1932.aaTEMMUZ|TÜRK DİLİ TETKİK CEMİYETİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Türkçe'nin incelenmesi, özleştirilmesi, geliştirilmesi amacıyla ve Atatürk'ün teşviki ve himayesiyle, hepsi de milletvekili ve dönemin tanınmış edebiyatçıları olan; Semih Rıfat, Ruşen Eşref (Ünaydın), Celal Sahir (Erozan), Yakup Kadri (Karaosmanoğlu) tarafından 12 Temmuz 1932'de kuruldu. Cemiyet, 24 Ağustos 1936 tarihinde Türk Dil Kurumu adını almıştır. Kurumun amacı, Türk dilinin öz güzelliğini ve zenginliğini meydana çıkarmak, onu dünya dilleri arasında, değerine yaraşır yüksekliğe eriştirmektir. |
    31 TEMMUZ 1932DÜNYA GÜZELLİK YARIŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ
    Keriman Halis, Belçika’nın Spa kentinde düzenlenen, orijinal adı “International Pageant of Pulchritude” olan Uluslararası Güzellik ve Zarafet Yarışması’nda, ilk kez jürinin oylama yapmadığı yarışmada Dünya Güzellik Kraliçesi seçildi.
    Mustafa Kemal'e çektiği teşekkür telgrafında, "Bu muvaffakiyetim, sizin memleket kadınlığına telkin ettiğiniz fikirlerin eseridir," dedi. Mustafa Kemal Atatürk kendisine Ece soyadını verdi.

    Yarışmayı bizzat izleyen Halit Turhan Bey’in hatıralarına göre; juri başkanı oylama yapmaya gerek duymamış ve kürsüye geçerek:
    "Sayın jüri üyeleri, bugün Avrupa’nın, Hıristiyanlığın zaferini kutluyoruz. 1400 senedir dünya üzerinde hâkimiyetini sürdüren İslamiyet artık bitmiştir. Onu Avrupa bitirmiştir. Bir zamanlar sokağı bile pencere arkasından seyredebilen Müslüman kadınların temsilcisi Türk güzeli Keriman, mayo ile aramızdadır. Bu kızı, zaferimizin tacı kabul edeceğiz, onu kraliçe seçeceğiz."

    O dönem Türkiye tarafından “Türk modernleşmesinin ispatı” olarak sunulan bu hadise, Avrupa tarafından “Osmanlı’yı bu hale getirdik” şeklinde dünyaya takdim edildi. İşte bu sebeple 1933’ten 1951’e kadar Türkiye’de güzellik yarışması yapılmasına müsaade edilmedi. Cumhuriyet gazetesinin ilkini 1929 yılında düzenlediği ve her yıl tekrarladığı güzellik yarışmalarına 1933’te son verildi. 1951 yılına kadar Türkiye’de hiçbir resmi ve gayrıresmi kuruluş tarafından güzellik yarışması düzenlenmedi.
    gg31.aa7.yy1932.aaTEMMUZ|DÜNYA GÜZELLİK YARIŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Keriman Halis, Belçika’nın Spa kentinde düzenlenen, orijinal adı “International Pageant of Pulchritude” olan Uluslararası Güzellik ve Zarafet Yarışması’nda, ilk kez jürinin oylama yapmadığı yarışmada Dünya Güzellik Kraliçesi seçildi. Mustafa Kemal'e çektiği teşekkür telgrafında, "Bu muvaffakiyetim, sizin memleket kadınlığına telkin ettiğiniz fikirlerin eseridir," dedi. Mustafa Kemal Atatürk kendisine Ece soyadını verdi. Yarışmayı bizzat izleyen Halit Turhan Bey’in hatıralarına göre; juri başkanı oylama yapmaya gerek duymamış ve kürsüye geçerek: £.£..£b£..£.£"Sayın jüri üyeleri, bugün Avrupa’nın, Hıristiyanlığın zaferini kutluyoruz. 1400 senedir dünya üzerinde hâkimiyetini sürdüren İslamiyet artık bitmiştir. Onu Avrupa bitirmiştir. Bir zamanlar sokağı bile pencere arkasından seyredebilen Müslüman kadınların temsilcisi Türk güzeli Keriman, mayo ile aramızdadır. Bu k
    12 AĞUSTOS 1932MİLLETLER CEMİYETİ ÜYELİĞİTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    I. Dünya Savaşı'nın ardından İsviçre’de 1919'da "Cemiyet-i Akvam" (Milletler Cemiyeti) adıyla kuruldu. Amacı, ülkeler arasında yaşanabilecek sorunları barışçı yollarla çözmekti. Bir süre çalıştı fakat fazla bir varlık gösteremedi. II. Dünya Savaşı'nın ardından dağıldı.

    6 Temmuz 1932'de Cemiyet-i Akvam, Türkiye'yi üyeliğe davet etti ve 9 Temmuz 1932 tarihinde TBMM Türkiye’nin Milletler Cemiyeti'ne giriş davetini onayladı. Onay kararı Cemiyete 12 Ağustos 1943 tarihinde bildirildi.

    II. Dünya Savaşı sonrasında, 18 Nisan 1946'da Cenevre'de toplanan konferans, xI. Genel Kurul Toplantısıyla cemiyetin dağılmasına karar verdi.
    gg12.aa8.yy1932.aaAĞUSTOS|MİLLETLER CEMİYETİ ÜYELİĞİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Diplomasi|uakurul|I. Dünya Savaşı'nın ardından İsviçre’de 1919'da "Cemiyet-i Akvam" (Milletler Cemiyeti) adıyla kuruldu. Amacı, ülkeler arasında yaşanabilecek sorunları barışçı yollarla çözmekti. Bir süre çalıştı fakat fazla bir varlık gösteremedi. II. Dünya Savaşı'nın ardından dağıldı. 6 Temmuz 1932'de Cemiyet-i Akvam, Türkiye'yi üyeliğe davet etti ve 9 Temmuz 1932 tarihinde TBMM Türkiye’nin Milletler Cemiyeti'ne giriş davetini onayladı. Onay kararı Cemiyete 12 Ağustos 1943 tarihinde bildirildi. II. Dünya Savaşı sonrasında, 18 Nisan 1946'da Cenevre'de toplanan konferans, xI. Genel Kurul Toplantısıyla cemiyetin dağılmasına karar verdi. |
    26 EYLÜL 1932TÜRK DİL BAYRAMITEKPARTİ DÖNEMİ
    Birinci TÜRK DİL KURULTAYI, 26 Eylül 1932 günü, Dolmabahçe Sarayı’nın “Muayede (Bayramlaşma) Salonu”nda toplandı.
    Sadece dil bilimcilerin değil; yazarların, şairlerin, öğretmenlerin, gazetecilerin, Türkçeyi en saf, en sade ve katışıksız konuştuğuna inanılan köylülerin, yani tüm Türkçe gönüllülerinin davet edildiği Kurultay’ın açılışına üç bin kişi tanıklık etti.

    Düzenlenişiyle, sonuçlarıyla Türk dilinin bayramı niteliğini taşıyan Kurultay’da yaşanan coşkunun gelecek nesillere aktarılması düşüncesiyle Halit Fahri’nin (Ozansoy), 26 Eylül’ün Dil Bayramı olarak kutlanması yönünde verdiği önerge Kurultay üyelerince oy birliği ile kabul edildi.

    Avrupa Konseyi de 2001 yılında Türkiye’nin önerisiyle 26 Eylül gününü Avrupa Dil Günü ilan etmiştir. Böylece Dil Bayramımız evrensel boyut da kazandı.
    gg26.aa9.yy1932.aaEYLÜL|TÜRK DİL BAYRAMI|TEKPARTİ DÖNEMİ|İÇ|Tek Parti Dönemi|Yıl Dönümü|Devletin Tesisi|Birinci TÜRK DİL KURULTAYI, 26 Eylül 1932 günü, Dolmabahçe Sarayı’nın “Muayede (Bayramlaşma) Salonu”nda toplandı. Sadece dil bilimcilerin değil; yazarların, şairlerin, öğretmenlerin, gazetecilerin, Türkçeyi en saf, en sade ve katışıksız konuştuğuna inanılan köylülerin, yani tüm Türkçe gönüllülerinin davet edildiği Kurultay’ın açılışına üç bin kişi tanıklık etti. Düzenlenişiyle, sonuçlarıyla Türk dilinin bayramı niteliğini taşıyan Kurultay’da yaşanan coşkunun gelecek nesillere aktarılması düşüncesiyle Halit Fahri’nin (Ozansoy), 26 Eylül’ün Dil Bayramı olarak kutlanması yönünde verdiği önerge Kurultay üyelerince oy birliği ile kabul edildi. Avrupa Konseyi de 2001 yılında Türkiye’nin önerisiyle 26 Eylül gününü Avrupa Dil Günü ilan etmiştir. Böylece Dil Bayramımız evrensel boyut da kazandı. |
    5 KASIM 1932İRAN İLE İLİŞKİLER DOSTLUK, GÜVENLİK, TARAFSIZLIK VE EKONOMİK İŞ BİRLİĞİ ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg5.aa11.yy1932.aaKASIM|İRAN İLE İLİŞKİLER DOSTLUK, GÜVENLİK, TARAFSIZLIK VE EKONOMİK İŞ BİRLİĞİ ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi||iran||
    1933BAKIRKÖY PAMUKLU KUMAŞ FABRİKASI DEVLETLEŞTİRİLDİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Sümerbank Bakırköy Pamuklu Sanayii Müessesesi, 1850 yılında özel sektöre ait bir kuruluş olarak Barutçubaşı Ohanez tarafından Basmahane adıyla kuruldu.

    İşletme birkaç kez el değiştirdikten sonra 1933 yılında Sümerbank’a devredildi. 1934 yılında işletmedeki 60 adet eski dokuma tezgahı 329 tezgaha, 3200 iğ de 8928 iğe çıkarıldı.
    gg.aa.yy1933.aa|BAKIRKÖY PAMUKLU KUMAŞ FABRİKASI DEVLETLEŞTİRİLDİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Sümerbank Bakırköy Pamuklu Sanayii Müessesesi, 1850 yılında özel sektöre ait bir kuruluş olarak Barutçubaşı Ohanez tarafından Basmahane adıyla kuruldu. İşletme birkaç kez el değiştirdikten sonra 1933 yılında Sümerbank’a devredildi. 1934 yılında işletmedeki 60 adet eski dokuma tezgahı 329 tezgaha, 3200 iğ de 8928 iğe çıkarıldı.|
    8 OCAK 1933KALKINMA PLANITEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    I.Beş Yıllık Kalkınma Planı kabul edildi.
    gg8.aa1.yy1933.aaOCAK|KALKINMA PLANI|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|I.Beş Yıllık Kalkınma Planı kabul edildi.|
    12 OCAK 1933DAHİLİ BORÇLANMA KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Dahili İstikraz (İç Borç) Kanunu Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edildi.
    gg12.aa1.yy1933.aaOCAK|DAHİLİ BORÇLANMA KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Dahili İstikraz (İç Borç) Kanunu Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edildi.|
    9 ŞUBAT 1933YUNANİSTAN İLE DOSTLUK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg9.aa2.yy1933.aaŞUBAT|YUNANİSTAN İLE DOSTLUK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|yunan|
    22 ŞUBAT 1933VAGON-Lİ OLAYITEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    Fransız Vagon-Li (Yataklı Vagonlar) şirketinde Türkçe konuşan bir memuru müdürün azarlaması üzerine çıkan olaylarda şirketin acentası tahrip edildi.
    gg22.aa2.yy1933.aaŞUBAT|VAGON-Lİ OLAYI|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|fransa|Fransız Vagon-Li (Yataklı Vagonlar) şirketinde Türkçe konuşan bir memuru müdürün azarlaması üzerine çıkan olaylarda şirketin acentası tahrip edildi.|
    29 MART 1933KIRIKKALE ÇELİK FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    12 Haziran 1926 tarihli Bakanlar Kurulu kararı ile Alman Gutte Hoffnungs Hutte-Demag firmalar grubuna ihaleye verildi. Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü tarafından Kırıkkale Çelik Fabrikası olarak kuruldu. 29 Mart 1933 tarihinde üretime geçmiştir.
    gg29.aa3.yy1933.aaMART|KIRIKKALE ÇELİK FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|almanya|12 Haziran 1926 tarihli Bakanlar Kurulu kararı ile Alman Gutte Hoffnungs Hutte-Demag firmalar grubuna ihaleye verildi. Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü tarafından Kırıkkale Çelik Fabrikası olarak kuruldu. 29 Mart 1933 tarihinde üretime geçmiştir.|
    20 NİSAN 1933RAZGRAD OLAYLARITEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    17 Nisan günü Bulgaristan'ın Razgrad şehrindeki Türk mezarlığına yapılan saldırılar üzerine İstanbul'da MTTB (Milli Türk Talebe Birliği) büyük bir protesto gösterisi düzenledi.
    gg20.aa4.yy1933.aaNİSAN|RAZGRAD OLAYLARI|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Balkanlar|17 Nisan günü Bulgaristan'ın Razgrad şehrindeki Türk mezarlığına yapılan saldırılar üzerine İstanbul'da MTTB (Milli Türk Talebe Birliği) büyük bir protesto gösterisi düzenledi.|
    20 MAYIS 1933DEVLET HAVA YOLLARITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    İlk ulusal hava yolu şirketimiz olan Devlet Hava Yolları, Milli Müdafaa Vekaleti bünyesinde 20.5.1933 gün ve 2186 sayılı Yasaya dayanılarak 1 Haziran 1933 tarihinde Hava Yolları Devlet İşletme İdaresi adıyla oluştu. 1935 yılında Nafia Vekaletine bağlandı. Türkiye içindeki hava taşımacılığı bu kurumun tekeline verildi.

    Air France'tan devralınan Yeşilköy tesislerinin yanı sıra Ankara'da da bir terminal ve hava alanı yapıldı.

    1938 yılında 10 uçağa sahipti. 1 Haziran 1937 den 31 Mayıs 1938 tarihine kadar Ankara-İstanbul arasında 306 gidiş ve geliş seferi yapılmış, 9 ayda 743 yolcu taşınmıştır.

    3.6.1938 gün ve 3424 sayılı Yasayla bu kuruluşun adı Devlet Hava Yolları Umum Müdürlüğü oldu. İlerleyen yıllarda, Türk Hava Yolları ve Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü olarak iki dev şirket haline geleceklerdir.

    Ankara - İstanbul arasında ilk deneme uçuşu 3 Şubat 1933 tarihinde yapıldı. Ankara-İstanbul tarifeli uçak seferleri 15 Nisan 1933 tarihinde başladı. 1937 yılında İstanbul-Bükreş arasında ilk uluslararası uçak seferi yapıldı.
    gg20.aa5.yy1933.aaMAYIS|DEVLET HAVA YOLLARI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|İlk ulusal hava yolu şirketimiz olan Devlet Hava Yolları, Milli Müdafaa Vekaleti bünyesinde 20.5.1933 gün ve 2186 sayılı Yasaya dayanılarak 1 Haziran 1933 tarihinde Hava Yolları Devlet İşletme İdaresi adıyla oluştu. 1935 yılında Nafia Vekaletine bağlandı. Türkiye içindeki hava taşımacılığı bu kurumun tekeline verildi. Air France'tan devralınan Yeşilköy tesislerinin yanı sıra Ankara'da da bir terminal ve hava alanı yapıldı. 1938 yılında 10 uçağa sahipti. 1 Haziran 1937 den 31 Mayıs 1938 tarihine kadar Ankara-İstanbul arasında 306 gidiş ve geliş seferi yapılmış, 9 ayda 743 yolcu taşınmıştır. 3.6.1938 gün ve 3424 sayılı Yasayla bu kuruluşun adı Devlet Hava Yolları Umum Müdürlüğü oldu. İlerleyen yıllarda, Türk Hava Yolları ve Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü olarak iki dev şirket haline geleceklerdir. Ankara - İstanbul arasında ilk deneme uçuşu 3 Şubat 1933 ta
    20 MAYIS 1933SU İDARELERİNİN DEVLETLEŞTİRİLMESİTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    İstanbul ve İzmir’de su dağıtımını yabancı şirketler düzenliyordu.

    İstanbul Türk Anonim Su Şirketi 20.5.1933 gün ve 2198 sayılı yasayla;
    Üsküdar ve Kadıköy Türk Anonim Şu Şirketi 11.4.1938 gün ve 3359 sayılı yasayla;
    İzmir Suları A.Ş. ise 5.6.1944 gün ve 4583 sayılı yasayla devletleştirildi.
    gg20.aa5.yy1933.aaMAYIS|SU İDARELERİNİN DEVLETLEŞTİRİLMESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|İstanbul ve İzmir’de su dağıtımını yabancı şirketler düzenliyordu. İstanbul Türk Anonim Su Şirketi 20.5.1933 gün ve 2198 sayılı yasayla; Üsküdar ve Kadıköy Türk Anonim Şu Şirketi 11.4.1938 gün ve 3359 sayılı yasayla; İzmir Suları A.Ş. ise 5.6.1944 gün ve 4583 sayılı yasayla devletleştirildi.|
    30 MAYIS 1933MEVDUATI KORUMA KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Merkez Bankası’nın diğer bankalar üzerinde kullanabileceği önemli yetkiler verilmemişti. Bu yasa ile bankaların mevduat kabul etmeleri için lâzım olan izin yetkisini Maliye Vekaleti’ne verildi.
    gg30.aa5.yy1933.aaMAYIS|MEVDUATI KORUMA KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Merkez Bankası’nın diğer bankalar üzerinde kullanabileceği önemli yetkiler verilmemişti. Bu yasa ile bankaların mevduat kabul etmeleri için lâzım olan izin yetkisini Maliye Vekaleti’ne verildi. |
    31 MAYIS 1933TERSANELERTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Türkiye Gemi Sanayi A.Ş., ülkemizde kökleri 15. yüzyıla kadar uzanan bir tersanecilik geleneğinin devamıdır.

    Haliç Tersanesi’nin kurulma çalışmaları 1455 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından başlatıldı. Haliç Tersanesi 1910 yılına kadar askeri tersane olarak görev yaptı. Daha sonra sivil yönetime devredilen tersane; 1933 yılında 2248 sayılı Yasayla (Denizyolları ve Akay İşletmeleri ile Fabrika ve Havuzlar Hakkında Kanun, 31.5.1933) Denizyolları İşletmesi (Marmara, Akdeniz, Karadeniz hatları), A.K.A.Y. İşletmesi (İstanbul ve civarı hatları ve Yalova) ve Fabrika Havuzlar İşletmesi adıyla kurulan birime, bağlandı.

    Camialtı Tersanesi 1933 yılında kuruldu ve Liman Atölyesi adıyla Devlet Limanları İşletmesi Umum Müdürlüğü’ne bağlandı.

    İstinye Tersanesi 1912 yılında Fransız Saint-Nazaire Şirketi tarafından Boğaziçi İstinye Havuz ve Tezgahları adı ile kuruldu. 1938 yılında millileştirildi ve devletleştirildi ve Denizbank’a devredildi. İstinye Tersanesi 1992 yılında kapatıldı.

    Alaybey Tersanesi 1925 yılında İzmir Liman ve Körfez İşletmesi T.A.Ş. bünyesinde kuruldu. 1938 yılında Denizbank’a, 1939 yılında Devlet Limanları İşletmesi Umum Müdürlüğü’ne, devredildi. Alaybey Tersanesi 2000 yılında Türk Silahlı Kuvvetleri’ne devredildi.
    gg31.aa5.yy1933.aaMAYIS|TERSANELER|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|fransa|Türkiye Gemi Sanayi A.Ş., ülkemizde kökleri 15. yüzyıla kadar uzanan bir tersanecilik geleneğinin devamıdır. £.£..£b£..£.£Haliç Tersanesi£.£..£/b£..£.£’nin kurulma çalışmaları 1455 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından başlatıldı. Haliç Tersanesi 1910 yılına kadar askeri tersane olarak görev yaptı. Daha sonra sivil yönetime devredilen tersane; 1933 yılında 2248 sayılı Yasayla (Denizyolları ve Akay İşletmeleri ile Fabrika ve Havuzlar Hakkında Kanun, 31.5.1933) Denizyolları İşletmesi (Marmara, Akdeniz, Karadeniz hatları), A.K.A.Y. İşletmesi (İstanbul ve civarı hatları ve Yalova) ve Fabrika Havuzlar İşletmesi adıyla kurulan birime, bağlandı. £.£..£b£..£.£Camialtı Tersanesi£.£..£/b£..£.£ 1933 yılında kuruldu ve Liman Atölyesi adıyla Devlet Limanları İşletmesi Umum Müdürlüğü’ne bağlandı. £.£..£b£..£.£İstinye Tersanesi£.£..£/b£..£.£ 1912 yılında Fransız Saint-Nazaire Şirketi taraf
    31 MAYIS 1933TÜRKİYE SEYRİSEFAİN İDARESİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    1843 yılında kurulan Fevaidi Osmaniye isimli kuruluş İstanbul Boğazında ve Adalara yolcu taşımaya başladı. Çeşitli değişikliklerin ardından bu kuruluş 1910 yılında Osmanlı Seyrüsefain İdaresi olarak yeniden yapılandırıldı.

    1923 yılında ise 597 sayılı yasayla bu kuruluşun adı Türkiye Seyrüsefain İdaresi olarak değiştirildi. 1923 sonrasında yeni gemiler alındı, yeni hatlar açıldı.

    31 Mayıs 1933 gün ve 2248 sayılı Yasayla Türkiye Seyrüsefain İdaresi üçe ayrıldı:
  • (i) Denizyolları İşletmesi,
  • (ii) A.K.A.Y. İşletmesi,
  • (iii) Fabrika Havuzlar İşletmesi.

    Bu yıllarda A.K.A.Y. idaresi, yeni gemiler inşa ettirdi; Şirketi Hayriyeden iki gemi ve Anadolu-Bağdat Denizyollarından üç gemi satın aldı.
  • gg31.aa5.yy1933.aaMAYIS|TÜRKİYE SEYRİSEFAİN İDARESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1843 yılında kurulan Fevaidi Osmaniye isimli kuruluş İstanbul Boğazında ve Adalara yolcu taşımaya başladı. Çeşitli değişikliklerin ardından bu kuruluş 1910 yılında Osmanlı Seyrüsefain İdaresi olarak yeniden yapılandırıldı. 1923 yılında ise 597 sayılı yasayla bu kuruluşun adı Türkiye Seyrüsefain İdaresi olarak değiştirildi. 1923 sonrasında yeni gemiler alındı, yeni hatlar açıldı. 31 Mayıs 1933 gün ve 2248 sayılı Yasayla Türkiye Seyrüsefain İdaresi üçe ayrıldı: £.£..£li£..£.£(i) Denizyolları İşletmesi, £.£..£li£..£.£(ii) A.K.A.Y. İşletmesi, £.£..£li£..£.£(iii) Fabrika Havuzlar İşletmesi. Bu yıllarda A.K.A.Y. idaresi, yeni gemiler inşa ettirdi; Şirketi Hayriyeden iki gemi ve Anadolu-Bağdat Denizyollarından üç gemi satın aldı.|
    3 HAZİRAN 1933SÜMERBANKTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    1929 Büyük Buhran sürecinde, Kalkınma Bankası niteliğinde kurulmuştur. 1930 yılından sonra zorunlu olarak sürdürülen Devletçilik politikasının örneklerindendir.

    Sümerbank’ın 20.000.000 lira olan sermayesi devlet tarafından ödenmiştir. 3 Haziran 1933 tarih 2262 sayılı kanun ile Sanayi Ofisi ile Sanayi ve Maadin Bankası kaldırılarak bunların yerine Sümerbank kurulmuştur.

    Sümerbank;
  • yerli müteşebbisin kredi ihtiyacını karşılamak,
  • özel sektör için finansman sağlamak,
  • sanayi plânının uygulanmasa öncü olmak ve
  • devletin sanayi, madencilik, elektrifikasyon alanlarındaki teşebbüslerini kurmak, işletmek ve finanse etmek amacıyla kurulmuştur.
  • gg3.aa6.yy1933.aaHAZİRAN|SÜMERBANK|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1929 Büyük Buhran sürecinde, Kalkınma Bankası niteliğinde kurulmuştur. 1930 yılından sonra £.£..£b£..£.£zorunlu olarak sürdürülen Devletçilik politikasının£.£..£/b£..£.£ örneklerindendir. Sümerbank’ın 20.000.000 lira olan sermayesi devlet tarafından ödenmiştir. 3 Haziran 1933 tarih 2262 sayılı kanun ile Sanayi Ofisi ile Sanayi ve Maadin Bankası kaldırılarak bunların yerine Sümerbank kurulmuştur. Sümerbank; £.£..£li£..£.£yerli müteşebbisin kredi ihtiyacını karşılamak, £.£..£li£..£.£özel sektör için finansman sağlamak, £.£..£li£..£.£sanayi plânının uygulanmasa öncü olmak ve £.£..£li£..£.£devletin sanayi, madencilik, elektrifikasyon alanlarındaki teşebbüslerini kurmak, işletmek ve finanse etmek amacıyla kurulmuştur.|
    8 HAZİRAN 1933ÖDÜNÇ PARA VERME İŞLERİ KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Bu kanunla, ödünç para verme ve faiz yoluyla para kazanan gerçek ve tüzel kişilerin, hükümetten izin almak zorunda oldukları hükme bağlanmıştır.
    gg8.aa6.yy1933.aaHAZİRAN|ÖDÜNÇ PARA VERME İŞLERİ KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Bu kanunla, ödünç para verme ve faiz yoluyla para kazanan gerçek ve tüzel kişilerin, hükümetten izin almak zorunda oldukları hükme bağlanmıştır.|
    11 HAZİRAN 1933İLLER BANKASITEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    İller Bankası kuruldu.
    gg11.aa6.yy1933.aaHAZİRAN|İLLER BANKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|İller Bankası kuruldu.|
    11 HAZİRAN 1933ONUNCU YIL KUTLAMALARITEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    Cumhuriyetin ilanının 10'uncu yıldönümünü kutlama kanunu çıkarıldı.
    gg11.aa6.yy1933.aaHAZİRAN|ONUNCU YIL KUTLAMALARI|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Cumhuriyetin ilanının 10'uncu yıldönümünü kutlama kanunu çıkarıldı.|
    16 HAZİRAN 1933ZİRAAT OKULLARI VE YÜKSEK ZİRAAT ENSTİTÜSÜTEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
    gg16.aa6.yy1933.aaHAZİRAN|ZİRAAT OKULLARI VE YÜKSEK ZİRAAT ENSTİTÜSÜ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|
    22 HAZİRAN 1933OSMANLI BORÇLARITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Osmanlı borçlarının ödenmesi sorunu 13 Haziran 1928'de Paris'te yapılan bir antlaşma ile belirli bir sisteme bağlanmıştı. Fakat 1929 dünya iktisadî bunalımı Türkiye'nin ödeme güçlükleriyle karşılaşmasına sebep oldu.

    Bu sırada Amerika Cumhurbaşkanı Hoover'in 1931'de kendi adını alan Hoover Moratoryumu'nu ilân etmesi borçların ödenmesini geciktirme imkanını gündeme getirdi, Türkiye de bundan istifade etmek istedi.

    Paris'te yapılan görüşmeler sonunda ilkinden daha uygun ödeme şartlarıyla yeni bir antlaşma 22 Haziran 1933'de imzalanarak Osmanlı Borçları Meselesi tekrar düzenlenmiştir.
    gg22.aa6.yy1933.aaHAZİRAN|OSMANLI BORÇLARI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|yunan|fransa|Osmanlı borçlarının ödenmesi sorunu 13 Haziran 1928'de Paris'te yapılan bir antlaşma ile belirli bir sisteme bağlanmıştı. Fakat 1929 dünya iktisadî bunalımı Türkiye'nin ödeme güçlükleriyle karşılaşmasına sebep oldu. Bu sırada Amerika Cumhurbaşkanı Hoover'in 1931'de kendi adını alan Hoover Moratoryumu'nu ilân etmesi borçların ödenmesini geciktirme imkanını gündeme getirdi, Türkiye de bundan istifade etmek istedi. Paris'te yapılan görüşmeler sonunda ilkinden daha uygun ödeme şartlarıyla yeni bir antlaşma 22 Haziran 1933'de imzalanarak Osmanlı Borçları Meselesi tekrar düzenlenmiştir.|
    24 HAZİRAN 1933BELEDİYELER BANKASITEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Belediyeler Bankası, şehir ve kasabalarımızın yeniden iman ve inşaatı amacıyla 24.06.1933 tarihinde, 2301 sayılı yasa ile kurulmuştur.

    Kuruluş görevleri, genel olarak, şehir ve kasabaların kalkındırılmasında, imar planlarını hazırlamak, su, elektrik, havagazı, kanalizasyon v.b. kamu hizmetleriyle ilgili tesisler yapmak, yapılar ve belediyelere gerekli orta ve uzun vadeli kredilerle, teknik yardım sağlamaktır. Özel amaçlı bir uzmanlık bankasıdır.

    Belediyeler Bankası kurulduğu yıllarda önemli bir mevcudiyet ve gelişme göstermemiştir. Bankanın adı 1945 yılında "İller Bankası" olarak değiştirilmiştir.
    gg24.aa6.yy1933.aaHAZİRAN|BELEDİYELER BANKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Belediyeler Bankası, şehir ve kasabalarımızın yeniden iman ve inşaatı amacıyla 24.06.1933 tarihinde, 2301 sayılı yasa ile kurulmuştur. Kuruluş görevleri, genel olarak, şehir ve kasabaların kalkındırılmasında, imar planlarını hazırlamak, su, elektrik, havagazı, kanalizasyon v.b. kamu hizmetleriyle ilgili tesisler yapmak, yapılar ve belediyelere gerekli orta ve uzun vadeli kredilerle, teknik yardım sağlamaktır. Özel amaçlı bir uzmanlık bankasıdır. Belediyeler Bankası kurulduğu yıllarda önemli bir mevcudiyet ve gelişme göstermemiştir. Bankanın adı 1945 yılında "İller Bankası" olarak değiştirilmiştir.|
    28 HAZİRAN 1933ANITLAR YÜKSEK KURULUTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    gg28.aa6.yy1933.aaHAZİRAN|ANITLAR YÜKSEK KURULU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|
    22 TEMMUZ 1933MAMAK GAZ MASKE FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    22 Temmuz 1933 tarihinde işletmeye açılmıştır. AUER firması tarafından 1935 yılında Kızılay adına tesis edilen diğer bir fabrika da 1944 yılından itibaren Askerî Fabrikalar Genel Müdürlüğü'ne devredilmiştir. Bu iki tesis birlikte Mamak Gazmaske Fabrikası'nı meydana getirmiştir.
    gg22.aa7.yy1933.aaTEMMUZ|MAMAK GAZ MASKE FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|22 Temmuz 1933 tarihinde işletmeye açılmıştır. AUER firması tarafından 1935 yılında Kızılay adına tesis edilen diğer bir fabrika da 1944 yılından itibaren Askerî Fabrikalar Genel Müdürlüğü'ne devredilmiştir. Bu iki tesis birlikte Mamak Gazmaske Fabrikası'nı meydana getirmiştir.|
    14 EYLÜL 1933YUNANİSTAN İLE SAMİMİ ANTLAŞMA PAKTITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Türkiye ve Yunanistan, siyasal alanda da Balkanlarda bir işbirliği kurulmasına ve bu konuda bir paktın imzasına karar verip, 1933 Mayısı'nda bu düşüncelerini Bulgaristan'a da bildirdiler. Lakin Bulgaristan teklife yanaşmayınca, Türkiye ve Yunanistan 14 Eylül 1933 de bir Samimi Anlaşma Paktı (Pacte d'Entente Cordiale) irnzaladılar.

    10 yıl için imzalanmış olan bu Pakt ile, iki devlet sınırlarını karşılıklı olarak garanti ediyorlardı. Bu hüküm, Makedonya üzerindeki emellerinden bir türlü vazgeçmek istemeyen Bulgaristan'da tepki ve sinirlilik uyandırdı. Bulgaristan'ın bu şüphelerini gidermek ve Bulgaristan'ı da bu Pakt'a almak için Türkiye Başbakanı İsmet İnönü ve Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras Sofya'ya gittilerse de, olumlu bir sonuç elde edemediler.
    gg14.aa9.yy1933.aaEYLÜL|YUNANİSTAN İLE SAMİMİ ANTLAŞMA PAKTI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Balkanlar|yunan|Türkiye ve Yunanistan, siyasal alanda da Balkanlarda bir işbirliği kurulmasına ve bu konuda bir paktın imzasına karar verip, 1933 Mayısı'nda bu düşüncelerini Bulgaristan'a da bildirdiler. Lakin Bulgaristan teklife yanaşmayınca, Türkiye ve Yunanistan 14 Eylül 1933 de bir Samimi Anlaşma Paktı (Pacte d'Entente Cordiale) irnzaladılar. 10 yıl için imzalanmış olan bu Pakt ile, iki devlet sınırlarını karşılıklı olarak garanti ediyorlardı. Bu hüküm, Makedonya üzerindeki emellerinden bir türlü vazgeçmek istemeyen Bulgaristan'da tepki ve sinirlilik uyandırdı. Bulgaristan'ın bu şüphelerini gidermek ve Bulgaristan'ı da bu Pakt'a almak için Türkiye Başbakanı İsmet İnönü ve Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras Sofya'ya gittilerse de, olumlu bir sonuç elde edemediler.|
    17 EKİM 1933ROMANYA İLE DOSTLUK, SALDIRMAZLIK, HAKEM VE UZLAŞMA ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Türkiye ile Yunanistan arasında imzalanan Pakt, Romanya'yı da harekete geçirdi ve Romanya Dışişleri Bakanı Titulescu'nun Ankarayı ziyareti sırasında, 17 Ekim 1933'te, Türkiye ile Romanya arasında Dostluk, Saldırmazlık, Hakem ve Uzlaşma Antlaşması imzalanmıştır. Romanya'yı bu antlaşmayı imzalamaya götüren sebeplerden biri, Bulgaristan'ın revizyonist isteklerinden çekinmesi, diğeri de kendi deniz ticaretinin, Boğazlar'da serbest geçişin bekçisi olan Türkiye'ye bağlı bulunmasıydı.
    gg17.aa10.yy1933.aaEKİM|ROMANYA İLE DOSTLUK, SALDIRMAZLIK, HAKEM VE UZLAŞMA ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Balkanlar|yunan||romanya||Türkiye ile Yunanistan arasında imzalanan Pakt, Romanya'yı da harekete geçirdi ve Romanya Dışişleri Bakanı Titulescu'nun Ankarayı ziyareti sırasında, 17 Ekim 1933'te, Türkiye ile Romanya arasında Dostluk, Saldırmazlık, Hakem ve Uzlaşma Antlaşması imzalanmıştır. Romanya'yı bu antlaşmayı imzalamaya götüren sebeplerden biri, Bulgaristan'ın revizyonist isteklerinden çekinmesi, diğeri de kendi deniz ticaretinin, Boğazlar'da serbest geçişin bekçisi olan Türkiye'ye bağlı bulunmasıydı.|
    29 EKİM 1933CUMHURİYET'İN ONUNCU YILITEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    "Türk milleti!
    Kurtuluş Şavaşı'na başladığımızın on beşinci yılındayız. Bugün Cumhuriyetimizin onuncu yılını doldurduğu en büyük bayramdır. Kutlu olsun!
    Şu anda, büyük Türk milletinin bir ferdi olarak, bu kutlu güne kavuşmanın en derin sevinci ve heyecanı içindeyim.

    Yurttaşlarım!
    Az zamanda çok ve büyük işler yaptık. Bu işlerin en büyüğü, temeli, Türk kahramanlığı ve yüksek Türk kültürü olan Türkiye Cumhuriyeti'dir. Bundaki muvaffakiyeti, Türk milletinin ve onun değerli ordusunun bir ve beraber olarak, azimkârane yürümesine borçluyuz. Fakat yaptıklarımızı asla kâfi göremeyiz; çünkü daha çok ve daha büyük işler yapmak mecburiyetinde ve azmindeyiz.
    Yurdumuzu, dünyanın en mamur ve en medeni memleketleri seviyesine çıkaracağız. Milletimizi, en geniş, refah, vasıta ve kaynaklarına sahip kılacağız. Millî kültürümüzü, muasır medeniyet seviyesinin üstüne çıkaracağız. Bunun için, bizce zaman ölçüsü, geçmiş asırların gevşetici zihniyetine göre değil, asrımızın sürat ve hareket mefhumuna göre düşünülmelidir. Geçen zamana nispetle daha çok çalışacağız, daha az zamanda daha büyük işler başaracağız. Bunda da muvaffak olacağımıza şüphem yoktur.
    Çünkü, Türk milletinin karakteri yüksektir; Türk milleti çalışkandır; Türk milleti zekidir. Çünkü, Türk milleti millî birlik ve beraberlikle güçlükleri yenmesini bilmiştir. Ve çünkü, Türk milletinin yürümekte olduğu terakki ve medeniyet yolunda, elinde ve kafasında tuttuğu meşale, müspet ilimdir. Şunu da ehemmiyetle tebarüz ettirmeliyim ki, yüksek bir insan cemiyeti olan Türk milletinin tarihî bir vasfı da, güzel sanatları sevmek ve onda yükselmektir. Bunun içindir ki, milletimizin yüksek karakterini, yorulmaz çalışkanlığını, fıtrî zekâsını, ilme bağlılığını, güzel sanatlara sevgisini ve millî birlik duygusunu mütemadiyen ve her türlü vasıta ve tedbirlerle besleyerek inkişaf ettirmek millî ülkümüzdür. Türk milletine çok yakışan bu ülkü, onu, bütün beşeriyette, hakikî huzurun temini yolunda, kendine düşen medeni vazifeyi yapmakta muvaffak kılacaktır.

    Büyük Türk milleti!
    On beş yıldan beri, giriştiğimiz işlerde muvaffakiyet vadeden çok sözlerimi işittin. Bahtiyarım ki, bu sözlerimin hiçbirinde milletimin hakkımdaki itimadını sarsacak bir isabetsizliğe uğramadım. Bugün, aynı iman ve katiyetle söylüyorum ki millî ülküye, tam bir bütünlükle yürümekte olan Türk milletinin büyük millet olduğunu, bütün medeni âlem az zamanda bir kere daha tanıyacaktır. Asla şüphem yoktur ki, Türklüğün unutulmuş büyük medeni vasfı ve büyük medeni kabiliyeti, bundan sonraki inkişafı ile, atinin yüksek medeniyet ufkundan yeni bir güneş gibi doğacaktır.

    Türk milleti!
    Ebediyete akıp giden her on senede, bu büyük millet bayramını daha büyük şereflerle, saadetlerle, huzur ve refah içinde kutlamanı gönülden dilerim.
    Ne mutlu Türk'üm diyene!"
    gg29.aa10.yy1933.aaEKİM|CUMHURİYET'İN ONUNCU YILI|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|M. Kemal|Devletin Tesisi|"Türk milleti! Kurtuluş Şavaşı'na başladığımızın on beşinci yılındayız. Bugün Cumhuriyetimizin onuncu yılını doldurduğu en büyük bayramdır. Kutlu olsun! Şu anda, büyük Türk milletinin bir ferdi olarak, bu kutlu güne kavuşmanın en derin sevinci ve heyecanı içindeyim. Yurttaşlarım! Az zamanda çok ve büyük işler yaptık. Bu işlerin en büyüğü, temeli, Türk kahramanlığı ve yüksek Türk kültürü olan Türkiye Cumhuriyeti'dir. Bundaki muvaffakiyeti, Türk milletinin ve onun değerli ordusunun bir ve beraber olarak, azimkârane yürümesine borçluyuz. Fakat yaptıklarımızı asla kâfi göremeyiz; çünkü daha çok ve daha büyük işler yapmak mecburiyetinde ve azmindeyiz. Yurdumuzu, dünyanın en mamur ve en medeni memleketleri seviyesine çıkaracağız. Milletimizi, en geniş, refah, vasıta ve kaynaklarına sahip kılacağız. Millî kültürümüzü, muasır medeniyet seviyesinin üstüne çıkaracağ
    18 KASIM 1933İSTANBUL ÜNİVERSİTESİTEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
    5 Mayıs 1933 tarihli kabine toplantısında, Dar-ül Fünun’un kapatılarak, yerine yeni esaslara göre İstanbul Üniversitesi’nin kurulması kararlaştırıldı.

    Yeni üniversiteyi kurmak amacıyla gelen heyetin Bakanlık’ta yaptığı toplantıda Yahudi kökenli Alman bir profesörün ifadesi ile “Yeni fabrikanın üreteceği mamulat; inkilapçı, laik, cumhuriyetçi, milliyetçi ve halkçı olacaktı.”

    İstanbul Üniversitesi, 18 Kasım 1933 günü öğretime açıldı.

    Yeni üniversitenin kadro işleriyle bizzat Reşid Galib meşgul olmuştur. Maarif Vekili Reşid Galibin 12 Eylül 1933 tarihli Milliyet gazetesinde yer alan beyanatında “ilimden ziyade idealistliğin ön planda tutulduğu” açıkça belirtilmiştir.
    gg18.aa11.yy1933.aaKASIM|İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|İstanbul|Devletin Tesisi|5 Mayıs 1933 tarihli kabine toplantısında, Dar-ül Fünun’un kapatılarak, yerine yeni esaslara göre İstanbul Üniversitesi’nin kurulması kararlaştırıldı. Yeni üniversiteyi kurmak amacıyla gelen heyetin Bakanlık’ta yaptığı toplantıda £.£..£b£..£.£Yahudi kökenli Alman bir profesörün ifadesi ile “Yeni fabrikanın üreteceği mamulat; inkilapçı, laik, cumhuriyetçi, milliyetçi ve halkçı olacaktı.”£.£..£/b£..£.£ İstanbul Üniversitesi, 18 Kasım 1933 günü öğretime açıldı. Yeni üniversitenin kadro işleriyle bizzat Reşid Galib meşgul olmuştur. Maarif Vekili Reşid Galibin 12 Eylül 1933 tarihli Milliyet gazetesinde yer alan beyanatında £.£..£b£..£.£“ilimden ziyade idealistliğin ön planda tutulduğu”£.£..£/b£..£.£ açıkça belirtilmiştir.|
    CUMHURİYET DÖNEMİ YÜKSEKÖĞRENİM | DuruVizyon E-Dergi
    27 KASIM 1933YUGOSLAVYA İLE DOSTLUK VE SALDIRMAZLIK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg27.aa11.yy1933.aaKASIM|YUGOSLAVYA İLE DOSTLUK VE SALDIRMAZLIK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|
    3 ARALIK 1933TÜRK-RUM AHALİ DEĞİŞİMİ KOMİSYONUNUN KALDIRILMASI SÖZLEŞMESİTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg3.aa12.yy1933.aaARALIK|TÜRK-RUM AHALİ DEĞİŞİMİ KOMİSYONUNUN KALDIRILMASI SÖZLEŞMESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|
    5 ARALIK 1933ESKİŞEHİR ŞEKER FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    İş Bankasının %51, Ziraat Bankası ile Sanayi ve Maadin Bankalarının %24,5 hisse ile ortak olduğu, 1933 yılında 3 milyon sermaye ile kurulan, Anadolu Şeker Fabrikaları T.A.Ş., Alman Maschinenfabrik Buckau R. Wolf Şirketine yaptırıldı. Fabrikanın temeli 1 Şubat 1933 tarihinde atılmıştır.
    gg5.aa12.yy1933.aaARALIK|ESKİŞEHİR ŞEKER FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|almanya|İş Bankasının %51, Ziraat Bankası ile Sanayi ve Maadin Bankalarının %24,5 hisse ile ortak olduğu, 1933 yılında 3 milyon sermaye ile kurulan, Anadolu Şeker Fabrikaları T.A.Ş., Alman Maschinenfabrik Buckau R. Wolf Şirketine yaptırıldı. Fabrikanın temeli 1 Şubat 1933 tarihinde atılmıştır.|
    22 ARALIK 1933YUNANİSTAN İLE TAKAS ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg22.aa12.yy1933.aaARALIK|YUNANİSTAN İLE TAKAS ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|yunan|
    1934KEÇİBORLU KÜKÜRTLERİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Keçiborlu’daki kükürt madeni 1900 yılında belirlendi. İstiklal Savaşı’ndan sonra Fransız-İtalyan sermayeli bir şirket madenin işletme imtiyazını aldı. Ancak üretim yapmak yerine İtalyan kükürtlerini pazarlamaya çalışınca, imtiyazı 1933 yılında feshedildi.

    1934 yılında Sümerbank ile İş Bankası tarafından kurulan bir anonim şirket kükürt üretimine başladı.

    Sümerbank’ın hissesi 1936 yılında, diğer ortakların hisseleri de 1943 yılında Etibank’a devredilerek, işletme devletleştirildi ve Keçiborlu Kükürtleri İşletmesi Müessesesi kuruldu.
    gg.aa.yy1934.aa|KEÇİBORLU KÜKÜRTLERİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|fransa||italya||Keçiborlu’daki kükürt madeni 1900 yılında belirlendi. İstiklal Savaşı’ndan sonra Fransız-İtalyan sermayeli bir şirket madenin işletme imtiyazını aldı. Ancak üretim yapmak yerine İtalyan kükürtlerini pazarlamaya çalışınca, imtiyazı 1933 yılında feshedildi. 1934 yılında Sümerbank ile İş Bankası tarafından kurulan bir anonim şirket kükürt üretimine başladı. Sümerbank’ın hissesi 1936 yılında, diğer ortakların hisseleri de 1943 yılında Etibank’a devredilerek, işletme devletleştirildi ve Keçiborlu Kükürtleri İşletmesi Müessesesi kuruldu.|
    1934KULA MENSUCATTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Manisa Kula’da önceleri değirmencilik yapan Çolakzade Süleyman Bey’in oğulları İbrahim ve Abdurrahman Bey 1866 yılında halıcılığa başladı. Aile işini, daha sonra onların oğulları Sait Çolak, Şerif Çolak, Abdurrahman Çolak ve Süleyman Çolak devam ettirdi.

    Çolakzadeler Halı Şirketi, halı üretiminin yanı sıra Kula’da bir yıkamahane, boyahane ve iplik imalalathanesi kurmuştu. Şirket ilmek ipliği imalinde kullandığı yünü Afyon, Eskişehir ve İzmir gibi merkezlerden satın alıyordu. Kula’daki boyahanede boyanan ipliklerin bir kısmı dokunmak üzere Kula ve çevresindeki köylere dağıtılırken, bir kısmı da kervanlarla Isparta’ya gönderilirdi. Bu arada şirket ortaklıklar kurdu. Ortakları vasıtası ile Amerika ve Almanya gibi ülkelerde mağazalar açtı.

    İngiliz Şark Halı Kumpanyası adlı şirketle ortaklık tesis edildi. 1929 yılında Amerika’da patlak veren ekonomik kriz, 1929-1933 yılları arasında Türkiye’de dış ticaretle uğraşan üreticileri de etkiledi. Bu arada Sait Çolak Amerika’ya giderek mağazasında bulunan tüm halı stoklarını eritmeye çalıştı. Şirket bu sayede batmaktan kurtuldu. Amerika’da satılmayan bir miktar halı ile İstanbul’a dönen Sait Çolak, bu halıları İstanbul’da sattı. Çolakzade halı şirketinin halıcılıkla ilgisi 1934 yılına kadar sürdü.

    Kula’ya dönen Sait Çolak, ellerinde bulunan ve halı ipliği üretiminde kullandıkları tesislere ilaveler yaptı. Halı işini kumaş dokuma işine çevirdi. Çolakzadeler Halı Şirketi bu değişiklikten sonra 1934 yılında KULA MENSUCAT ismini aldı. Dokuma sanayiinde büyüdü. 1951 yılında şirket İzmir’e taşındı.

    Kula Mensucat ve İzmir Yün’ün kurucusu Sait Çolak vefat ettikten sonra üç oğlundan Ethem Çolak şirketin yönetimine geçti. Fakat, diğer iki kardeş, yeğenler ve damatların varlığı aile içinde anlaşmazlıklara neden oldu. Bu anlaşmazlıkların derinleşmesiyle de şirketler zor duruma düştü. Sonunda da 1986’da iflas masasında şirketlerin satışı gerçekleşti.
    gg.aa.yy1934.aa|KULA MENSUCAT|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Manisa Kula’da önceleri değirmencilik yapan Çolakzade Süleyman Bey’in oğulları İbrahim ve Abdurrahman Bey 1866 yılında halıcılığa başladı. Aile işini, daha sonra onların oğulları Sait Çolak, Şerif Çolak, Abdurrahman Çolak ve Süleyman Çolak devam ettirdi. Çolakzadeler Halı Şirketi, halı üretiminin yanı sıra Kula’da bir yıkamahane, boyahane ve iplik imalalathanesi kurmuştu. Şirket ilmek ipliği imalinde kullandığı yünü Afyon, Eskişehir ve İzmir gibi merkezlerden satın alıyordu. Kula’daki boyahanede boyanan ipliklerin bir kısmı dokunmak üzere Kula ve çevresindeki köylere dağıtılırken, bir kısmı da kervanlarla Isparta’ya gönderilirdi. Bu arada şirket ortaklıklar kurdu. Ortakları vasıtası ile Amerika ve Almanya gibi ülkelerde mağazalar açtı. İngiliz Şark Halı Kumpanyası adlı şirketle ortaklık tesis edildi. 1929 yılında Amerika’da patlak veren ekonomik kriz, 1929-1933 yılları arasında Türkiye’de d
    9 ŞUBAT 1934BALKAN PAKTITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Türkiye'nin Kurtuluş Savaşından sonra Yunanistan'la anlaşması, diğer Balkan devletlerinin de Türkiye'nin telkiniyle, Türkiye ve Yunanistan'ın yanında yer almaya karar vermelerine sebep olmuştur.

    Bunun bir sebebi ise Faşist İtalya ve Nazi Almanyası'nın güçlenmeleri, doğuya ve özellikle Balkanlar'a göz dikmeleridir.

    İlk Balkan Paktı 1930 yılında Türkiye, Yunanistan, Romanya , Arnavutluk, Bulgaristan ve Yugoslavya arasında Atina'da imzalanmıştır. Bulgaristan ve Arnavutluk konferanstan ihraç edilip Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya arasında 9 Şubat 1934 tarihinde yeni bir Balkan Paktı kuruldu.

  • Dört devletin dışişleri bakanlarından oluşan; ortak siyaseti belirleyecek bir yönetim kurulu meydana getirildi,
  • başkanlığın her yıl dönüşümlü olması kararlaştırıldı.
  • Ayrıca, İktisadî, malî ve ticari işlere bakacak bir de danışma kurulu oluşturuldu.

    1936’da Belgrad, 1937’de Atina, 1938’de Ankara, 1939’da Bükreş ve en son 24 Şubat 1940’ta tekrar Belgrad’da toplandı.

    II.Dünya Savaşı’nın çıkması ve 1940 yılı yazında, Almanların Romanya’yı işgali üzerine antlaşma, uygulanamaz hâle geldi ve ortadan kalktı.
  • gg9.aa2.yy1934.aaŞUBAT|BALKAN PAKTI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Balkanlar|yunan|almanya||italya||Türkiye'nin Kurtuluş Savaşından sonra Yunanistan'la anlaşması, diğer Balkan devletlerinin de Türkiye'nin telkiniyle, Türkiye ve Yunanistan'ın yanında yer almaya karar vermelerine sebep olmuştur. Bunun bir sebebi ise Faşist İtalya ve Nazi Almanyası'nın güçlenmeleri, doğuya ve özellikle Balkanlar'a göz dikmeleridir. İlk Balkan Paktı 1930 yılında Türkiye, Yunanistan, Romanya , Arnavutluk, Bulgaristan ve Yugoslavya arasında Atina'da imzalanmıştır. Bulgaristan ve Arnavutluk konferanstan ihraç edilip Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya arasında 9 Şubat 1934 tarihinde yeni bir Balkan Paktı kuruldu. £.£..£li£..£.£Dört devletin dışişleri bakanlarından oluşan; ortak siyaseti belirleyecek bir yönetim kurulu meydana getirildi, £.£..£li£..£.£başkanlığın her yıl dönüşümlü olması kararlaştırıldı. £.£..£li£..£.£Ayrıca, İkti
    4 MART 1934ANKARA RADYOSUTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Ankara Radyosu yayınına başladı.
    gg4.aa3.yy1934.aaMART|ANKARA RADYOSU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Ankara Radyosu yayınına başladı.|
    8 NİSAN 1934ŞER'İYE MAHKEMELERİNİN KALDIRILMASI ve YENİ MAHKEME TEŞKİLATININ KURULMASITEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    gg8.aa4.yy1934.aaNİSAN|ŞER'İYE MAHKEMELERİNİN KALDIRILMASI ve YENİ MAHKEME TEŞKİLATININ KURULMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|
    3 MAYIS 1934KAYSERİ UÇAK FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    7 Eylül 1925 tarihinde Millî Savunma Bakanlığı ile Alman Junkers firması arasında imzalanan antlaşma gereğince Türkiye'de uçak, uçak motoru ve otomobil üretmek üzere Kayseri'de bir fabrika kurulması kararlaştırıldı ve fabrika 6 Ekim 1926 tarihinde hizmete girdi. Ancak bu fabrikada ilk uçak üretimi 1933 yılında mümkün oldu.

    3 Mayıs 1934 tarihinde Kayseri Uçak Fabrikasında yapılan ilk parti altı avcı uçağından biri, 50 dakikalık uçuşla Kayseri'den Ankara'ya geldi.

    Fabrikada, ilk yıl, 41 uçak imal edildi. Bunlardan birini Mustafa Kemal, İran'a hediye etti. 46 adet Gotha, 24 adet PZL-24A ve 24C, 24 adet Miles-Magister olmak üzere 1926-1941 yılları arasında yedi ayrı tipte 212 uçak üretildi.

    1948 yılında İnönü döneminde kabul edilen antlaşmalarda, Marshall Yardımlarının Türkiye'ye verilmesinin ana şartlarından birisi olarak, ülkenin tüm üretim tesisilerinin. özellikle savunma sistemleri üreten fabrikaların kapatılması da vardı. Bu şartlar gereği tüm uçak fabrikaları kapatılmış, özel şirketler de iflas ettirilmiştir. Kayseri uçak fabrikası da bu antlaşmalar gereği kapatılmış, üretim bandında olan uçaklar fabrika sahasında toprağa gömülerek çürümeye bırakılmıştır.
    gg3.aa5.yy1934.aaMAYIS|KAYSERİ UÇAK FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|almanya|7 Eylül 1925 tarihinde Millî Savunma Bakanlığı ile Alman Junkers firması arasında imzalanan antlaşma gereğince Türkiye'de uçak, uçak motoru ve otomobil üretmek üzere Kayseri'de bir fabrika kurulması kararlaştırıldı ve fabrika 6 Ekim 1926 tarihinde hizmete girdi. Ancak bu fabrikada ilk uçak üretimi 1933 yılında mümkün oldu. 3 Mayıs 1934 tarihinde Kayseri Uçak Fabrikasında yapılan ilk parti altı avcı uçağından biri, 50 dakikalık uçuşla Kayseri'den Ankara'ya geldi. Fabrikada, ilk yıl, 41 uçak imal edildi. Bunlardan birini Mustafa Kemal, İran'a hediye etti. 46 adet Gotha, 24 adet PZL-24A ve 24C, 24 adet Miles-Magister olmak üzere 1926-1941 yılları arasında yedi ayrı tipte 212 uçak üretildi. 1948 yılında İnönü döneminde kabul edilen antlaşmalarda, Marshall Yardımlarının Türkiye'ye verilmesinin ana şartlarından birisi olarak, ülkenin tüm üretim tesisilerinin. özellikl
    17 MAYIS 1934SSCB'DEN KREDİ ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    17 Mayıs 1934 tarih 2434 nolu kanun ile Sosyalist Sovyet Cumhuriyetleri Birliğinden 8 Milyon Amerikan Doları tutarında, 20 yıl vadeli, faizsiz kredi anlaşması onaylanmıştır.

    21 Ocak1934’te imzalanan sözleşme ile SSCB Türkiye’ye verdiği 20 yıllık faizsiz kredi ile daha önce Prof.Orlov tarafından belirlenen Nazilli (Denizli) ve Kayseri mevkilerinde iki tekstil fabrikası kuruluşu kararlaştırılmıştır.

    Fabrikalar Sovyet mühendisler tarafından kurulmuş tüm teçhizat Rusya’dan getirilmiştir. Atatürk fabrikaların açılışını Ekim 1938 tarihinde bizzat yapmıştır.
    gg17.aa5.yy1934.aaMAYIS|SSCB'DEN KREDİ ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|rusya|17 Mayıs 1934 tarih 2434 nolu kanun ile Sosyalist Sovyet Cumhuriyetleri Birliğinden 8 Milyon Amerikan Doları tutarında, 20 yıl vadeli, faizsiz kredi anlaşması onaylanmıştır. 21 Ocak1934’te imzalanan sözleşme ile SSCB Türkiye’ye verdiği 20 yıllık faizsiz kredi ile daha önce Prof.Orlov tarafından belirlenen Nazilli (Denizli) ve Kayseri mevkilerinde iki tekstil fabrikası kuruluşu kararlaştırılmıştır. Fabrikalar Sovyet mühendisler tarafından kurulmuş tüm teçhizat Rusya’dan getirilmiştir. Atatürk fabrikaların açılışını Ekim 1938 tarihinde bizzat yapmıştır. |
    27 MAYIS 1934BARUT ve PATLAYICI MADDELERTEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    Osmanlı döneminde barut, fişek, dinamit ve diğer patlayıcı maddelerin üretimi ve satışı Devletin elindeydi. Cumhuriyet kurulduktan sonra bu alandaki yetkiler 1927 yılında bir anonim şirkete devredildi. Bu şirketin 1,5 milyon liralık sermayesinin 750 bin lirası Hazine’ye, 740 bin lirası üç Fransız şirketine, 10 bin lirası da bir Türk girişimciye aitti.

    Ancak bu şirket yükümlülüklerini yerine getiremeyince, 1932 yılında bu alandaki tekel yeniden Devlet tarafından kullanılmaya başlandı.

    Barut ve patlayıcı maddeler inhisarı 9.5.1955 gün ve 6551 sayılı yasayla kaldırıldı.
    gg27.aa5.yy1934.aaMAYIS|BARUT ve PATLAYICI MADDELER|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|fransa|Osmanlı döneminde barut, fişek, dinamit ve diğer patlayıcı maddelerin üretimi ve satışı Devletin elindeydi. Cumhuriyet kurulduktan sonra bu alandaki yetkiler 1927 yılında bir anonim şirkete devredildi. Bu şirketin 1,5 milyon liralık sermayesinin 750 bin lirası Hazine’ye, 740 bin lirası üç Fransız şirketine, 10 bin lirası da bir Türk girişimciye aitti. Ancak bu şirket yükümlülüklerini yerine getiremeyince, 1932 yılında bu alandaki tekel yeniden Devlet tarafından kullanılmaya başlandı. Barut ve patlayıcı maddeler inhisarı 9.5.1955 gün ve 6551 sayılı yasayla kaldırıldı.|
    28 MAYIS 1934SİVAS - ERZURUM HATTINI İNŞA İÇİN DAHİLÎ İSTİKRAZ KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Sivas - Erzurum demiryolu inşaatı için 30 milyon liralık iç borçlanma için 2463 numaralı kanun kabul edildi.
    gg28.aa5.yy1934.aaMAYIS|SİVAS - ERZURUM HATTINI İNŞA İÇİN DAHİLÎ İSTİKRAZ KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Sivas - Erzurum demiryolu inşaatı için 30 milyon liralık iç borçlanma için 2463 numaralı kanun kabul edildi. |
    18 HAZİRAN 1934İZMİR ve İSTANBUL LİMANLARITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Yabancılara ait İzmir Rıhtım Şirketi (İzmir rıhtımı ve rıhtımdaki tramvay) 12.6.1933 gün ve 2309 sayılı yasayla devleştirildi. 18.6.1934 gün ve 2521 sayılı Liman İşlerinin Hükümetçe İdaresine Dair Kanun ile sermayesinin dörtte üçü devlete intikal etmiş bulunan limanların devlet işletmesi haline dönüştürülmesi sağlandı.

    Yasanın kabulünün hemen ardından İzmir Liman Şirketi tasfiye edildi. İstanbul Liman Şirketi’nin tasfiye işlemleri de bir süre sonra tamamlandı. Tesislerin 18 Aralık 1934 tarihinde akdedilen mukavele esasları dâhilinde kamulaştırılması, 23 Aralık 1934 tarihinde 2665 sayılı kanununun kabulü ile gerçekleşmiştir.
    gg18.aa6.yy1934.aaHAZİRAN|İZMİR ve İSTANBUL LİMANLARI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Yabancılara ait İzmir Rıhtım Şirketi (İzmir rıhtımı ve rıhtımdaki tramvay) 12.6.1933 gün ve 2309 sayılı yasayla devleştirildi. 18.6.1934 gün ve 2521 sayılı Liman İşlerinin Hükümetçe İdaresine Dair Kanun ile sermayesinin dörtte üçü devlete intikal etmiş bulunan limanların devlet işletmesi haline dönüştürülmesi sağlandı. Yasanın kabulünün hemen ardından İzmir Liman Şirketi tasfiye edildi. İstanbul Liman Şirketi’nin tasfiye işlemleri de bir süre sonra tamamlandı. Tesislerin 18 Aralık 1934 tarihinde akdedilen mukavele esasları dâhilinde kamulaştırılması, 23 Aralık 1934 tarihinde 2665 sayılı kanununun kabulü ile gerçekleşmiştir.|
    21 HAZİRAN 1934SOYADI KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    ATATÜRK İNKILAPLARI
    gg21.aa6.yy1934.aaHAZİRAN|SOYADI KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|ATATÜRK İNKILAPLARI|
    19 EKİM 1934TURHAL ŞEKER FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    İş Bankası ve Ziraat Bankasının toplam 3 Milyon lira sermaye ve eşit hisseyle ortak olduğu, Turhal Şeker Fabrikası T.A.Ş. tarafından, Alman Maschinenfabrik Buckau R. Wolf Şirketine yaptırılan fabrikanın temeli, 7 Ekim 1933 tarihinde atılmış ve tesis 19 Ekim 1934 tarihinde işletmeye alınmıştır.
    gg19.aa10.yy1934.aaEKİM|TURHAL ŞEKER FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|almanya|İş Bankası ve Ziraat Bankasının toplam 3 Milyon lira sermaye ve eşit hisseyle ortak olduğu, Turhal Şeker Fabrikası T.A.Ş. tarafından, Alman Maschinenfabrik Buckau R. Wolf Şirketine yaptırılan fabrikanın temeli, 7 Ekim 1933 tarihinde atılmış ve tesis 19 Ekim 1934 tarihinde işletmeye alınmıştır.|
    24 KASIM 1934AYASOFYA CAMİSİ MÜZEYE ÇEVRİLDİTEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    “Eşsiz bir mimarlık sanat abidesi olan İstanbul’daki Ayasofya Camisi’nin tarihî vaziyeti itibarıyla müzeye çevrilmesi bütün Şark âlemini sevindireceği, insanlığa yeni bir ilim müessesesi kazandıracağı cihetle bunun müzeye çevrilmesi...” diye başlayan kararname ile İstanbul'un fethinden beri cami olarak kullanılan Ayasofya, müzeye çevrildi.

    Thomas Whittemore’un, daha önce koridor ve çevre binalarda başlamış olan klise dönemine ait mozaikleri ortaya çıkarma çalışmaları ana bina içinde de başladı.
    1 Şubat 1935 tarihinde Ayasofya, müze olarak halkın ziyaretine açıldı.
    gg24.aa11.yy1934.aaKASIM|AYASOFYA CAMİSİ MÜZEYE ÇEVRİLDİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|İstanbul|Devletin Tesisi|£.£..£b£..£.£“Eşsiz bir mimarlık sanat abidesi olan İstanbul’daki Ayasofya Camisi’nin tarihî vaziyeti itibarıyla müzeye çevrilmesi bütün Şark âlemini sevindireceği, insanlığa yeni bir ilim müessesesi kazandıracağı cihetle bunun müzeye çevrilmesi...” £.£..£/b£..£.£diye başlayan kararname ile İstanbul'un fethinden beri cami olarak kullanılan Ayasofya, müzeye çevrildi. Thomas Whittemore’un, daha önce koridor ve çevre binalarda başlamış olan klise dönemine ait mozaikleri ortaya çıkarma çalışmaları ana bina içinde de başladı. 1 Şubat 1935 tarihinde Ayasofya, müze olarak halkın ziyaretine açıldı.|
    AYASOFYA | DuruVizyon.com
    24 KASIM 1934
    "ATATÜRK" SOYADITEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    17 Aralık 1934 tarihinde 24 Kasım 1934 tarihli Kanun'la Kemal öz adlı Cumhurbaşkanı'na verilen Atatürk soyadının veya bunun başına ve sonuna söz konarak yapılan adların hiçbir kimse tarafından öz ve soyadı olarak alınamayacağına dair Kanun, TBMM'de kabul edildi.
    gg24.aa11.yy1934.aaKASIM|"ATATÜRK" SOYADI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|M. Kemal|Devletin Tesisi|17 Aralık 1934 tarihinde 24 Kasım 1934 tarihli Kanun'la Kemal öz adlı Cumhurbaşkanı'na verilen Atatürk soyadının veya bunun başına ve sonuna söz konarak yapılan adların hiçbir kimse tarafından öz ve soyadı olarak alınamayacağına dair Kanun, TBMM'de kabul edildi.|
    26 KASIM 1934LAKAP ve ÜNVANLARIN KALDIRILMASITEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    ATATÜRK İNKILAPLARI
    Lakap ve ünvanlar kaldırıldı.
    Kanunla "Ağa", "Hacı", "Hafız", "Hoca", "Molla", "Efendi", "Bey", "Beyefendi", Paşa", "Hanım", "Hanımefendi", "Hazretleri" gibi lakap ve unvanlar kaldırılıyor; "bütün yurttaşlar, kadın-erkek, kanun karşısında ve resmi belgelerde yalnız adlarıyla anılır" deniliyordu.
    gg26.aa11.yy1934.aaKASIM|LAKAP ve ÜNVANLARIN KALDIRILMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|ATATÜRK İNKILAPLARI Lakap ve ünvanlar kaldırıldı. Kanunla "Ağa", "Hacı", "Hafız", "Hoca", "Molla", "Efendi", "Bey", "Beyefendi", Paşa", "Hanım", "Hanımefendi", "Hazretleri" gibi lakap ve unvanlar kaldırılıyor; "bütün yurttaşlar, kadın-erkek, kanun karşısında ve resmi belgelerde yalnız adlarıyla anılır" deniliyordu.|
    3 ARALIK 1934BAZI KİSVELERİN GİYİLEMEYECEĞİNE DAİR KANUNTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    ATATÜRK İNKILAPLARI
    Bu kanunla din adamlarının, hangi dine mensup olurlarsa olsunlar, mabet ve ayinler dışında ruhani kisve (giysi) taşımaları yasaklanmıştır.
    gg3.aa12.yy1934.aaARALIK|BAZI KİSVELERİN GİYİLEMEYECEĞİNE DAİR KANUN|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|ATATÜRK İNKILAPLARI Bu kanunla din adamlarının, hangi dine mensup olurlarsa olsunlar, mabet ve ayinler dışında ruhani kisve (giysi) taşımaları yasaklanmıştır.|
    5 ARALIK 1934KADINLARA MİLLETVEKİLİ SEÇME ve SEÇİLME HAKKITEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    ATATÜRK İNKILAPLARI
    gg5.aa12.yy1934.aaARALIK|KADINLARA MİLLETVEKİLİ SEÇME ve SEÇİLME HAKKI|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|ATATÜRK İNKILAPLARI|
    1935VAKIFLAR KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Osmanlı İmparatorluğu döneminde, çeşitli nedenlerle, arazinin önemli bir bölümü vakıfların elindeydi. “Engelhardt, Türkiye’deki gayri menkullerin ve emlakın dörtte üçünün 19uncu asırda vakıf sıfatiyle camilere ait bulunduğunu iddia etmektedir.” 1935’te yürürlüğe giren 2762 sayılı Vakıflar Kanunu ile bu vakıflar devletin denetimi altına alındı.
    gg.aa.yy1935.aa|VAKIFLAR KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Osmanlı İmparatorluğu döneminde, çeşitli nedenlerle, arazinin önemli bir bölümü vakıfların elindeydi. “Engelhardt, Türkiye’deki gayri menkullerin ve emlakın dörtte üçünün 19uncu asırda vakıf sıfatiyle camilere ait bulunduğunu iddia etmektedir.” 1935’te yürürlüğe giren 2762 sayılı Vakıflar Kanunu ile bu vakıflar devletin denetimi altına alındı.|
    MART 1935ISPARTA GÜLYAĞI FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Isparta Gülyağı Fabrikası, Türk Gülyağcılığı Ltd.Şti. 1935 yılı Mart ayında faaliyete geçti. Şirketin sermayesinin üçte ikisi Sümerbank’a, üçte biri Ziraat Bankası’na aitti. 1945 yılında Tekel’e devredildi.
    gg.aa3.yy1935.aaMART|ISPARTA GÜLYAĞI FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Isparta Gülyağı Fabrikası, Türk Gülyağcılığı Ltd.Şti. 1935 yılı Mart ayında faaliyete geçti. Şirketin sermayesinin üçte ikisi Sümerbank’a, üçte biri Ziraat Bankası’na aitti. 1945 yılında Tekel’e devredildi.|
    3 MAYIS 1935TÜRKKUŞUTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Türk Hava Kurumu tarafından 3 Mayıs 1935 tarihinde Türkiye’nin ilk uçuş okulu olan TÜRKKUŞU kuruldu.
    Atatürk, genç ve yetenekli Türk havacılarının havacılık sporunda gelişmelerini sağlamak amacıyla yurt dışına gönderilip orada ihtisas yapmalarını arzulamıştı. Onun emir ve direktifleriyle başta Sabiha Gökçen olmak üzere bazı Türk havacıları 1935 yılı Temmuz ayında Sovyetler Birliğindeki "Koktobel Planör Okulu" na giderek orada bu spor dalı üzerindeki bilgilerini kuvvetlendirip tecrübelerini arttırmışlardır. Bu uzman planörcüler yurda dönüşlerinde "Türk Kuşu" kadrosunda öğretmen olarak görev almışlar ve bildiklerini ve öğrendiklerini genç havacı kuşaklara öğretmişlerdir.
    gg3.aa5.yy1935.aaMAYIS|TÜRKKUŞU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|rusya|Türk Hava Kurumu tarafından 3 Mayıs 1935 tarihinde Türkiye’nin ilk uçuş okulu olan TÜRKKUŞU kuruldu. Atatürk, genç ve yetenekli Türk havacılarının havacılık sporunda gelişmelerini sağlamak amacıyla yurt dışına gönderilip orada ihtisas yapmalarını arzulamıştı. Onun emir ve direktifleriyle başta Sabiha Gökçen olmak üzere bazı Türk havacıları 1935 yılı Temmuz ayında Sovyetler Birliğindeki "Koktobel Planör Okulu" na giderek orada bu spor dalı üzerindeki bilgilerini kuvvetlendirip tecrübelerini arttırmışlardır. Bu uzman planörcüler yurda dönüşlerinde "Türk Kuşu" kadrosunda öğretmen olarak görev almışlar ve bildiklerini ve öğrendiklerini genç havacı kuşaklara öğretmişlerdir.|
    9 MAYIS 1935
    KEMALİZMTEKPARTİ DÖNEMİ / Parti ve STKlar
    Cumhuriyet Halk Fırkası Dördüncü Büyük Kurultayı toplandı.
    4. Kurultay, Mustafa Kemal Atatürk'ün katıldığı son kurultay oldu.

    Kurultayda "fırka" yerine fransızca eş anlamlısı olan "parti" sözcüğü benimsendi. Altı ok daha ayrıntılı şekilde ele alındı.

    "Partinin güttüğü bütün bu esaslar Kemalizm prensipleridir" denilerek, Kemalizm ilk kez resmi olarak tanımlandı. Yıllar sonra bu ideolojinin Munis Tekinalp (Moiz Kohen) adında bir yahudi olduğu ortaya çıktı.
    gg9.aa5.yy1935.aaMAYIS|KEMALİZM|TEKPARTİ DÖNEMİ|Parti ve STKlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|M. Kemal|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Cumhuriyet Halk Fırkası Dördüncü Büyük Kurultayı toplandı. 4. Kurultay, Mustafa Kemal Atatürk'ün katıldığı son kurultay oldu. Kurultayda "fırka" yerine fransızca eş anlamlısı olan "parti" sözcüğü benimsendi. Altı ok daha ayrıntılı şekilde ele alındı. "Partinin güttüğü bütün bu esaslar Kemalizm prensipleridir" denilerek, Kemalizm ilk kez resmi olarak tanımlandı. Yıllar sonra bu ideolojinin Munis Tekinalp (Moiz Kohen) adında bir yahudi olduğu ortaya çıktı. |
    27 MAYIS 1935MİLLİ BAYRAMLAR ve GENEL TATİLLER KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Hafta tatilinin Cuma gününden, Cumartesi öğleden sonraya alınması bu kanunla olmuştur. Kanunun ilk 3 maddesi şöyledir;

    BİRİNCİ MADDE — Ulusal bayram yalnız Cumhuriyetin ilân edildiği 29 ilk teşrin günüdür. Türkiye’nin içinde ve dışında Devlet adına yalnız o gün tören yapılır. Bayram 28 ilk teşrin öğleden sonra başlamak üzere 29 ve 30 günleri devam eder.

    İKİNCİ MADDE — Genel tatil günleri şunlardır:
  • A - Zafer bayramı; istiklâl savaşında son zaferin kazanıldığı 30 ağustos günü; (Bu gün Millî Müdafaa vekilliği tarafından hazırlanacak programa göre özel tören yapılır).
  • B - Ulusal egemenlik bayramı; 22 nisan öğleden sonra ve 23 nisan günü.
  • C - Bahar bayramı; mayısın birinci günü.
  • D - Şeker bayramı; üç gün.
  • E - Kurban bayramı; dört gün,
  • E - Yılbaşı günü; her yıl birinci kânunun 31nci günü Öğleden sonra ve ikinci kânunun birinci günü.
    Bu maddede yazılı tatil günlerinde ve birinci maddede yazılı ulusal bayramın 28 ve 30 ilk teşrin günlerinde hususî yerlerin kapanması mecburî değildir.

    ÜÇÜNCÜ MADDE — Hafta tatili pazar günüdür. Bu tatil 35 saatten eksik olmamak üzere cumartesi günü saat 13 te başlar. Halkın yemesi, içmesi, giyinmesi gibi zarurî ihtiyaçlar ile alâkalı alış, veriş dükkân ve mağazaları hakkında cumartesi günü hafta tatili kanunu hükümleri tatbik edilmez.
  • gg27.aa5.yy1935.aaMAYIS|MİLLİ BAYRAMLAR ve GENEL TATİLLER KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Hafta tatilinin Cuma gününden, Cumartesi öğleden sonraya alınması bu kanunla olmuştur. Kanunun ilk 3 maddesi şöyledir; BİRİNCİ MADDE — Ulusal bayram yalnız Cumhuriyetin ilân edildiği 29 ilk teşrin günüdür. Türkiye’nin içinde ve dışında Devlet adına yalnız o gün tören yapılır. Bayram 28 ilk teşrin öğleden sonra başlamak üzere 29 ve 30 günleri devam eder. İKİNCİ MADDE — Genel tatil günleri şunlardır: £.£..£li£..£.£A - Zafer bayramı; istiklâl savaşında son zaferin kazanıldığı 30 ağustos günü; (Bu gün Millî Müdafaa vekilliği tarafından hazırlanacak programa göre özel tören yapılır). £.£..£li£..£.£B - Ulusal egemenlik bayramı; 22 nisan öğleden sonra ve 23 nisan günü. £.£..£li£..£.£C - Bahar bayramı; mayısın birinci günü. £.£..£li£..£.£D - Şeker bayramı; üç gün. £.£..£li£..£.£E - Kurban bayramı; dört gün, £.£..£li£..£.£E - Yılbaşı günü;
    12 HAZİRAN 1935KIZILAY KONTROLÜNDE Kİ TEKELTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Kızılay’ın güçlendirilmesi amacıyla 12 Haziran 1935 gün ve 2767 sayılı yasayla, sıtma ve frengi tedavisinde kullanılan ilaçların üretim hakkı Kızılay’a verildi.

    20 Haziran 1935 gün ve 2825 sayılı yasayla, kimyasal savaşta savunma amaçlı maddelerin üretim hakkı da Kızılay’a devredildi.

    Ayrıca, oyun kağıdı satış tekeli de Kızılay’daydı.
    gg12.aa6.yy1935.aaHAZİRAN|KIZILAY KONTROLÜNDE Kİ TEKEL|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Kızılay’ın güçlendirilmesi amacıyla 12 Haziran 1935 gün ve 2767 sayılı yasayla, sıtma ve frengi tedavisinde kullanılan ilaçların üretim hakkı Kızılay’a verildi. 20 Haziran 1935 gün ve 2825 sayılı yasayla, kimyasal savaşta savunma amaçlı maddelerin üretim hakkı da Kızılay’a devredildi. Ayrıca, oyun kağıdı satış tekeli de Kızılay’daydı.|
    14 HAZİRAN 1935MTA ENSTİTÜSÜTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra, kalkınma çabaları içerisinde madencilik konusu da ele alınmış, yeraltı kaynaklarımızın devlet eliyle çıkarılması ve değerlendirilmesi amacıyla, 20 Mayıs1933 tarihinde Ekonomi Bakanlığı'na bağlı olarak "Petrol Arama ve İşletme İdaresi" ile "Altın Arama ve İşletme İdaresi" adıyla iki bağımsız kurum kurulmuştur.

    Daha sonra madenlerimizin gerekli jeoloji ve madencilik yöntemleriyle sistemli olarak araştırılması, çıkartılması, daha iyi duruma getirilmesi, işletilmesi ve faaliyet konusuyla ilgili elemanları yetiştirmek amacıyla 14 Haziran 1935 tarih ve 2804 sayılı yasayla Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü kurulmuştur.
    gg14.aa6.yy1935.aaHAZİRAN|MTA ENSTİTÜSÜ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra, kalkınma çabaları içerisinde madencilik konusu da ele alınmış, yeraltı kaynaklarımızın devlet eliyle çıkarılması ve değerlendirilmesi amacıyla, 20 Mayıs1933 tarihinde Ekonomi Bakanlığı'na bağlı olarak "Petrol Arama ve İşletme İdaresi" ile "Altın Arama ve İşletme İdaresi" adıyla iki bağımsız kurum kurulmuştur. Daha sonra madenlerimizin gerekli jeoloji ve madencilik yöntemleriyle sistemli olarak araştırılması, çıkartılması, daha iyi duruma getirilmesi, işletilmesi ve faaliyet konusuyla ilgili elemanları yetiştirmek amacıyla 14 Haziran 1935 tarih ve 2804 sayılı yasayla Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü kurulmuştur.|
    14 HAZİRAN 1935DİL TARİH COĞRAFYA FAKÜLTESİTEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
    Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi kurulmasına ilişkin yasa, TBMM'de kabul edildi.
    gg14.aa6.yy1935.aaHAZİRAN|DİL TARİH COĞRAFYA FAKÜLTESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi kurulmasına ilişkin yasa, TBMM'de kabul edildi.|
    20 HAZİRAN 1935ETİBANKTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Kurtuluş Savaşı'nın sonrasında yapılan İzmir İktisat Kongresi'nde alınan kararla madencilik önce özel şirketlere bırakılmıştır.

    Türkiye Cumhuriyetinin yeniden yapılanmasında, sanayinin gelişmesine yardımcı olmak amacıyla 20 Haziran 1935’de, 2905 sayılı yasa ile Etibank müessesi kurulmuştur. Banka adını Anadolu uygarlığının temel taşlarından olan Etilerden almıştır.

    Yer altı kaynaklarının üretilmesinden, bu yer altı kaynaklarının pazarlanması, santrallerin inşası, elektrik enerji üretimi gibi kalkınmada ekonomik alt yapının oluşturulması amacı ile kurulmuştur. Bankanın kredi işlemleri, iştirak ettiği ve kendi kurduğu işletmelerle sınırlandırılmıştır.
    Etibank’ın kuruluşta nominal sermayesi 20 milyon TL olup, 1935 yılında ödenmiş sermayesi ise sadece 37.500.-TL idi.
    gg20.aa6.yy1935.aaHAZİRAN|ETİBANK|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Kurtuluş Savaşı'nın sonrasında yapılan İzmir İktisat Kongresi'nde alınan kararla madencilik önce özel şirketlere bırakılmıştır. Türkiye Cumhuriyetinin yeniden yapılanmasında, sanayinin gelişmesine yardımcı olmak amacıyla 20 Haziran 1935’de, 2905 sayılı yasa ile Etibank müessesi kurulmuştur. Banka adını Anadolu uygarlığının temel taşlarından olan Etilerden almıştır. Yer altı kaynaklarının üretilmesinden, bu yer altı kaynaklarının pazarlanması, santrallerin inşası, elektrik enerji üretimi gibi kalkınmada ekonomik alt yapının oluşturulması amacı ile kurulmuştur. Bankanın kredi işlemleri, iştirak ettiği ve kendi kurduğu işletmelerle sınırlandırılmıştır. Etibank’ın kuruluşta nominal sermayesi 20 milyon TL olup, 1935 yılında ödenmiş sermayesi ise sadece 37.500.-TL idi.|
    24 HAZİRAN 1935ELEKTRİK İŞLERİ ETÜT İDARESİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Türkiye'yi elektriğe kavuşturma planını ve bu plan içinde yer alan kuruluşların ön projelerini hazırlamak üzere düzenlenen kanunla, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'na bağlı Kamu İktisadi Teşebbüs'ü niteliğinde bir kurum olarak 24 Haziran 1935'te kuruldu.
    gg24.aa6.yy1935.aaHAZİRAN|ELEKTRİK İŞLERİ ETÜT İDARESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Türkiye'yi elektriğe kavuşturma planını ve bu plan içinde yer alan kuruluşların ön projelerini hazırlamak üzere düzenlenen kanunla, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'na bağlı Kamu İktisadi Teşebbüs'ü niteliğinde bir kurum olarak 24 Haziran 1935'te kuruldu.|
    6 TEMMUZ 1935TÜRKİYE ŞEKER FABRİKALARI A.Ş.TEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Şeker Rasyonalizasyon Komitesinin 1929 tarihli raporu doğrultusunda, tarımsal, teknik ve idari çalışmaların koordine edilmesi, sermaye kaynaklarının birleştirilmesi amacıyla, şeker fabrikalarının birleştirilmesine karar verilmiş, 6 Temmuz 1935 tarihinde, Sümerbank, İş bankası ve Ziraat Bankası tarafından eşit hisselerle 22 milyon TL sermayeli Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi kurulmuştur. Dört ayrı fabrika bu şirket tarafından devralınmıştır.

    gg6.aa7.yy1935.aaTEMMUZ|TÜRKİYE ŞEKER FABRİKALARI A.Ş.|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Şeker Rasyonalizasyon Komitesinin 1929 tarihli raporu doğrultusunda, tarımsal, teknik ve idari çalışmaların koordine edilmesi, sermaye kaynaklarının birleştirilmesi amacıyla, şeker fabrikalarının birleştirilmesine karar verilmiş, 6 Temmuz 1935 tarihinde, Sümerbank, İş bankası ve Ziraat Bankası tarafından eşit hisselerle 22 milyon TL sermayeli Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi kurulmuştur. Dört ayrı fabrika bu şirket tarafından devralınmıştır. £.£..£img src=https://duruvizyon.files.wordpress.com/2018/11/seker.png£..£.£|
    16 EYLÜL 1935KAYSERİ PAMUKLU KUMAŞ FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Sümerbank Kayseri Pamuklu Sanayii Müessesesi’nin temeli, Kayseri Bez Fabrikası olarak 20 Mayıs 1934 günü atıldı. Fabrika 16 Eylül 1935 günü işletmeye açıldı.
    gg16.aa9.yy1935.aaEYLÜL|KAYSERİ PAMUKLU KUMAŞ FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Sümerbank Kayseri Pamuklu Sanayii Müessesesi’nin temeli, Kayseri Bez Fabrikası olarak 20 Mayıs 1934 günü atıldı. Fabrika 16 Eylül 1935 günü işletmeye açıldı.|
    26 EYLÜL 1935YUNANİSTAN İLE KLİRİNG ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg26.aa9.yy1935.aaEYLÜL|YUNANİSTAN İLE KLİRİNG ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|yunan|
    14 EKİM 1935MASON LOCALARI KAPATILDITEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    M.Kemal'in direktifi doğrultusunda Hükümetten gelen telkinler üzerine Türkiye'de faaliyet gösteren Mason Locaları, faliyetlerini kendiliğinden durdurarak, kapanmış oldular.

    M.Kemal’in çevresinde etkin başlıca mason isimler; Şükrü Kaya, Kazım Özalp, Mahzar Germen, Recep Peker, Dr.Mim Kemal Öke idi. Bunlar Cenova locasına ve Barca Mison Cenaplarına bağlıydılar. Türkiye’deki masonların liderleri İbrahim, Abraham Benaroyas ve Mustafa Hakkı Nalçacı idi.

    Mason Localarının kapatılması üzerine Benaroyas, “Cemiyetimize zarar veren ve engelleyenlerin cezası ölüm olmalıdır! O sarı lider ortadan suret-i katiyetle ortadan kaldırılacaktır!” diyecektir. (Yunan, Laiki Foni (Halkın Sesi) Gazetesi, 1 Ağustos 1948)

    Türkiye Büyük Loca’sında, kurulduğu 1909 yılından faaliyetlerine ara vermek zorunda kaldıkları 1935 yılına kadar seçim tarihi sırasıyla görev yapan Büyük Üstatlar:

    • 1909 Talat Paşa
    • 1911 Faik Süleyman Paşa
    • 1912 Dr.Mehmet Ali Baba (Erel)
    • 1915 Faik Süleyman Paşa (17 Ağustos 1916’da cephede şehit düştü)
    • 1916 Mehmet Cavit Bey
    • 1918 Rıza Tevfik (Bölükbaşı)
    • 1920 Fuad Hulusi (Demirelli)
    • 1921 Dr. Besim Ömer Paşa (Akalın)
    • 1924 Servet Yesari
    • 1925 Fikret Takiyeddin (Onuralp)
    • 1927 Edip Servet (Tör)
    • 1930 Servet Yesari
    • 1930 Mim Kemal (Öke)
    • 1932 Mustafa Hakkı (Nalçacı)
    • 1933 Muhittin Osman (Omay)

    Çalışmalara ara verilmesinden üç yıl kadar sonra, 1938 yılı Haziran ayında yeni Dernekler Kanunu çıkarılmasının ardından Masonların yeniden çalışmalara başlama arzusuyla 1938-1939 yıllarında üç loca oluşturdukları görülmektedir.

    Kapatılan mason localarının tekrar açılmasına, M.Kemal'in öldürülmesindne sonra İsmet İnönü tarafından izin verildi ve el konularak Halkevlerine aktarılan malları iade edildi.
    gg14.aa10.yy1935.aaEKİM|MASON LOCALARI KAPATILDI|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|M. Kemal|Din Tarihi|Mason|Devletin Tesisi|yunan|M.Kemal'in direktifi doğrultusunda Hükümetten gelen telkinler üzerine Türkiye'de faaliyet gösteren Mason Locaları, faliyetlerini kendiliğinden durdurarak, kapanmış oldular. M.Kemal’in çevresinde etkin başlıca mason isimler; Şükrü Kaya, Kazım Özalp, Mahzar Germen, Recep Peker, Dr.Mim Kemal Öke idi. Bunlar Cenova locasına ve Barca Mison Cenaplarına bağlıydılar. Türkiye’deki masonların liderleri İbrahim, Abraham Benaroyas ve Mustafa Hakkı Nalçacı idi. Mason Localarının kapatılması üzerine Benaroyas, £.£..£b£..£.£“Cemiyetimize zarar veren ve engelleyenlerin cezası ölüm olmalıdır! O sarı lider ortadan suret-i katiyetle ortadan kaldırılacaktır!”£.£..£/b£..£.£ diyecektir. (Yunan, Laiki Foni (Halkın Sesi) Gazetesi, 1 Ağustos 1948) Türkiye Büyük Loca’sında, kurulduğu 1909 yılından faaliyetlerine ara vermek zorunda kaldıkları 1935 yılına kada
    2 KASIM 1935TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    18 Nisan 1972 tarih ve 1581 numaralı TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ VE BİRLİKLERİ KANUNU ile güncellenmiştir.
    gg2.aa11.yy1935.aaKASIM|TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|18 Nisan 1972 tarih ve 1581 numaralı TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ VE BİRLİKLERİ KANUNU ile güncellenmiştir.|
    23 KASIM 1935HALİÇ GEMİ İŞLETMECİLİĞİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    1913 yılında İtalyanlara Haliç’te gemi işletmeciliği imtiyazı verilmişti. İtalyanlar 17 gemiyle sefer yapıyorlardı. 23 Kasım 1935 günü bu imtiyaz kaldırıldı, İtalyanların gemileri millileştirilip devletleştirildi ve İstanbul Belediyesi’ne devredildi. Daha sonra da 16 Temmuz 1941 günü Devlet Denizyolları ve Limanları Umum Müdürlüğü’ne verildi.
    gg23.aa11.yy1935.aaKASIM|HALİÇ GEMİ İŞLETMECİLİĞİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi||italya||1913 yılında İtalyanlara Haliç’te gemi işletmeciliği imtiyazı verilmişti. İtalyanlar 17 gemiyle sefer yapıyorlardı. 23 Kasım 1935 günü bu imtiyaz kaldırıldı, İtalyanların gemileri millileştirilip devletleştirildi ve İstanbul Belediyesi’ne devredildi. Daha sonra da 16 Temmuz 1941 günü Devlet Denizyolları ve Limanları Umum Müdürlüğü’ne verildi.|
    15 ARALIK 1935TUNCELİ İLİNİN İDARESİ HAKKINDAKİ KANUNTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Mülkiye Müfettişi Hamdi Bey 1926 yılında hükümete sunduğu bir raporda şöyle diyordu:

    "Dersim, Cumhuriyet hükümeti için bir çıbandır. Bu çıban üzerinde kesin işlem yapmak ve üzücü ihtimalleri önlemek, memleketin selameti için mutlaka lazımdır. Mektep açmak, yol yapmak, refahı temin edecek fabrikalar kurmak özetle yurtlandırma ve medenileştirme yoluyla bölgeyi ıslaha çalışmak hayalden başka bir şey değildir."

    1930'da Birinci Umum Müfettişi İbrahim Tali Öngören izlenecek yöntem olarak şunları belirlemişti:
  • "A) Bütün Dersim'in hariçle münasebetini kat ederek, taarruzlarına ve ticaretlerine mani olmak, aç kalacak halkı zamanla kendiliğinden ilticaya icbar etmek ve şu suretle Dersimi fenalıklardan tahliye.
  • B) Her tarafı esaslı surette kapadıktan sonra ihata çemberini tedricen darlaştırmak ve fenalıklardan dolayı yakalananları derhal Dersim'den çıkartarak garba serpiştirmek"

    Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak ise "Dersimli okşanmakla kazanılmaz" derken "Dersim'in koloni gibi nazarı itibara alınmasını" öneriyordu.

    1934 yılında çıkartılan İskan Kanunu ve 1935 yılında çıkartılan Tunçeli İlinin İdaresi Hakkındaki Kanun kapsamında da bu önerilere uygun bir takım hareketlere girişildi.

    Kanuna göre; Dersim'in adı değiştiriliyor ve yeni bir il kurularak adına ‘Tunçeli' deniliyordu. Yeni kurulan vilayete rütbesiyle ilgili yetkilere sahip olmak üzere bir korgeneral vali, kumandan olarak atanıyordu.

    Tunceli Kanununa göre “Vali-Kumandan” aşırı yetkilerle donatılmış, yarama yürütme ve yargının neredeyse tüm yetkileri tanımlanmıştı. Güvenlik açısından gerekli görülürse il halkından olan kişileri ve aileleri il içinde bir yerden bir diğer yere nakletmeye ve bu kişi ve ailelerin il içinde ikamet etmelerini engellemeye yetkiliydi. İdam hükümlerinin de tescil edilmesi de valinin yetkisindeydi. Tecil edilmeyen idam cezaları infaz ediliyordu. Aslında bu hüküm anayasaya aykırı idi. Çünkü mevcut anayasaya göre idam hükümlerinin onayı TBMM'ye aitti.
  • gg15.aa12.yy1935.aaARALIK|TUNCELİ İLİNİN İDARESİ HAKKINDAKİ KANUN|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Mülkiye Müfettişi Hamdi Bey 1926 yılında hükümete sunduğu bir raporda şöyle diyordu: "Dersim, Cumhuriyet hükümeti için bir çıbandır. Bu çıban üzerinde kesin işlem yapmak ve üzücü ihtimalleri önlemek, memleketin selameti için mutlaka lazımdır. Mektep açmak, yol yapmak, refahı temin edecek fabrikalar kurmak özetle yurtlandırma ve medenileştirme yoluyla bölgeyi ıslaha çalışmak hayalden başka bir şey değildir." 1930'da Birinci Umum Müfettişi İbrahim Tali Öngören izlenecek yöntem olarak şunları belirlemişti: £.£..£li£..£.£"A) Bütün Dersim'in hariçle münasebetini kat ederek, taarruzlarına ve ticaretlerine mani olmak, aç kalacak halkı zamanla kendiliğinden ilticaya icbar etmek ve şu suretle Dersimi fenalıklardan tahliye. £.£..£li£..£.£B) Her tarafı esaslı surette kapadıktan sonra ihata çemberini tedricen darlaştırmak ve fenalıklardan dolayı
    4 OCAK 1936TUNCELİTEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    Dersim Vilayeti’nin adı Tunceli Vilayeti oldu
    gg4.aa1.yy1936.aaOCAK|TUNCELİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Dersim Vilayeti’nin adı Tunceli Vilayeti oldu|
    9 OCAK 1936DİL TARİH COĞRAFYA FAKÜLTESİTEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
    Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Atatürk’ün de katıldığı bir törenle öğrenime başladı.
    gg9.aa1.yy1936.aaOCAK|DİL TARİH COĞRAFYA FAKÜLTESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Atatürk’ün de katıldığı bir törenle öğrenime başladı.|
    20 OCAK 1936SİNEMALARDA ÖĞRETİCİ FİLMTEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
    Sinemaların esas filmle beraber bir de "öğretici film" göstermek zorunda olduğuna ilişkin yasa çıktı.
    gg20.aa1.yy1936.aaOCAK|SİNEMALARDA ÖĞRETİCİ FİLM|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Sinemaların esas filmle beraber bir de "öğretici film" göstermek zorunda olduğuna ilişkin yasa çıktı.|
    20 OCAK 1936ENDÜSTRİ KONGRESİTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    Ankara'da Endüstri Kongresi toplandı. Toplantıda İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı esasları kabul edildi.
    gg20.aa1.yy1936.aaOCAK|ENDÜSTRİ KONGRESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Ankara'da Endüstri Kongresi toplandı. Toplantıda İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı esasları kabul edildi.|
    18 NİSAN 1936SEKATEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    O güne kadar karşı olunmasına karşın, Vakit Gazetesinin çabaları ve Celal Bayar’ın desteğiyle 10 Temmuz 1934’te kağıt sanayisinin kurulması için kararname yayınlandı.

    Fabrikalar aynı zamanda 5 yıllık sanayi programına da girdi ve bu projelerin hepsini Mehmet Ali Kağıtçı hazırladı.

    İlk fabrikanın İzmit’te kurulmasına karar verildi ve 14 Ağustos 1934’te fabrikanın temelleri dönemin başbakanı İsmet İnönü tarafından atıldı. İzmit Kağıt Fabrikası (Sümerbank Selüloz Kağıt Sanayi). 1936 yılında açıldı.

    İlk fabrikanın açılışının hemen ardından Balıkesir’de ikinci fabrika için çalışmalara başlandı. Fabrikanın kuruluşundan hazırlıklarına her detayla Mehmet Ali Kağıtçı ilgilendi ve 1936’da fabrika açıldığında fabrikanın müdürü olarak atandı.

    Başlarda ilgi gören fabrikayla ilgili kapasitesinin yetersiz olduğu söylentileri yayılmaya başlamıştı. Celal Bayar’ın başbakanlıktan ayrılmasıyla Kağıtçı’nın destekçisi kalmadı.

    1941 yılında Mehmet Ali Kağıtçı, görevinden ideolojik nedenlerle uzaklaştırıldı. O dönem yerine Norveç’ten kağıt uzmanı getirilmek istendi ancak Norveç, konsolosluğa haber göndererek Kağıtçı’nın yaşayıp yaşamadığını öğrenmek istedi. Türkiye’nin neden böyle bir talepte bulunduğunu anlayamamışlardı. Durum böyle olunca Norveç’ten vazgeçildi. Fransa’dan M. Raoul adlı bir uzman getirildi.

    Raul, dönemin İşletmeler Bakanı’na neden Kağıtçı’ya bu görevin verilmediğini sordu.

    Cevap oldukça dürüsttü: “Evet, Mehmet Ali Kağıtçı’nın bu işi başardığını halen de ıslah edip tekamüle kavuşturacağını biz de biliyoruz. Fakat parti mülahazaları, onu fabrikaların umum müdürlüğüne getirmemize engel teşkil ediyor.”
    gg18.aa4.yy1936.aaNİSAN|SEKA|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|fransa|O güne kadar karşı olunmasına karşın, Vakit Gazetesinin çabaları ve Celal Bayar’ın desteğiyle 10 Temmuz 1934’te kağıt sanayisinin kurulması için kararname yayınlandı. Fabrikalar aynı zamanda 5 yıllık sanayi programına da girdi ve bu projelerin hepsini Mehmet Ali Kağıtçı hazırladı. İlk fabrikanın İzmit’te kurulmasına karar verildi ve 14 Ağustos 1934’te fabrikanın temelleri dönemin başbakanı İsmet İnönü tarafından atıldı. İzmit Kağıt Fabrikası (Sümerbank Selüloz Kağıt Sanayi). 1936 yılında açıldı. İlk fabrikanın açılışının hemen ardından Balıkesir’de ikinci fabrika için çalışmalara başlandı. Fabrikanın kuruluşundan hazırlıklarına her detayla Mehmet Ali Kağıtçı ilgilendi ve 1936’da fabrika açıldığında fabrikanın müdürü olarak atandı. Başlarda ilgi gören fabrikayla ilgili kapasitesinin yetersiz olduğu söylentileri yayılmaya başlamıştı. Celal Bayar’ın başbakanlıktan ayrılmasıyla Kağıtçı’
    29 MAYIS 1936TÜRK BAYRAĞI KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Türk Bayrağı hakkında kanun, TBMM’de kabul edildi.
    gg29.aa5.yy1936.aaMAYIS|TÜRK BAYRAĞI KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Türk Bayrağı hakkında kanun, TBMM’de kabul edildi.|
    8 HAZİRAN 1936SANAYİ ÜRÜNLERİNİN MALİYET VE SATIŞ FİYATININ DENETLENMESİTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    8.6.1936 gün ve 3003 sayılı Endüstriyel Mamulatın Maliyet ve Satış Fiyatlarının Kontrolü ve Tesbiti Hakkında Kanun ile İktisat Vekaletine, endüstriyel ürünlerden gerekli gördüklerinin maliyet ve toptan satış fiyatlarını kontrol etme ve belirleme ve bu şirketlerin genel ekonomik durumlarını inceleme yetkisi verildi. Belirlenen fiyatlardan yüksek fiyatla mal satanlara hapis ve para cezasının verilmesi öngörülüyordu.
    gg8.aa6.yy1936.aaHAZİRAN|SANAYİ ÜRÜNLERİNİN MALİYET VE SATIŞ FİYATININ DENETLENMESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|8.6.1936 gün ve 3003 sayılı Endüstriyel Mamulatın Maliyet ve Satış Fiyatlarının Kontrolü ve Tesbiti Hakkında Kanun ile İktisat Vekaletine, endüstriyel ürünlerden gerekli gördüklerinin maliyet ve toptan satış fiyatlarını kontrol etme ve belirleme ve bu şirketlerin genel ekonomik durumlarını inceleme yetkisi verildi. Belirlenen fiyatlardan yüksek fiyatla mal satanlara hapis ve para cezasının verilmesi öngörülüyordu.|
    9 HAZİRAN 1936İHRACATÇILARIN DENETLENMESİTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    9 Haziran 1936 gün ve 3018 sayılı Yasa ile 1705 sayılı Ticarette Tağşişin Men’i ve İhracatın Murakabesi ve Korunması Hakkında Kanun’a bir ek yapıldı. Bu değişiklikle ihracatçılar devletin sıkı denetimi altına alındı.
    gg9.aa6.yy1936.aaHAZİRAN|İHRACATÇILARIN DENETLENMESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|9 Haziran 1936 gün ve 3018 sayılı Yasa ile 1705 sayılı Ticarette Tağşişin Men’i ve İhracatın Murakabesi ve Korunması Hakkında Kanun’a bir ek yapıldı. Bu değişiklikle ihracatçılar devletin sıkı denetimi altına alındı.|
    10 HAZİRAN 1936TELEFON İDARELERİ DEVLEŞTİRİLDİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Osmanlı İmparatorluğu’ndan devralınan PTT yeni yatırımlarla güçlendirildi. Ayrıca yabancı sermayedarların elinde bulunan telefon şirketleri millileştirildi ve devletleştirildi. İstanbul Telefon T.A.Ş.’nin millileştirilmesi ve devletleştirilmesi 10.6.1936 gün ve 3026 sayılı Yasayla, İzmir Telefon T.A.Ş.’ninki ise 25.4.1938 gün ve 3375 sayılı yasayla yapıldı.
    gg10.aa6.yy1936.aaHAZİRAN|TELEFON İDARELERİ DEVLEŞTİRİLDİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Osmanlı İmparatorluğu’ndan devralınan PTT yeni yatırımlarla güçlendirildi. Ayrıca yabancı sermayedarların elinde bulunan telefon şirketleri millileştirildi ve devletleştirildi. İstanbul Telefon T.A.Ş.’nin millileştirilmesi ve devletleştirilmesi 10.6.1936 gün ve 3026 sayılı Yasayla, İzmir Telefon T.A.Ş.’ninki ise 25.4.1938 gün ve 3375 sayılı yasayla yapıldı.|
    10 HAZİRAN 1936VAN GÖLÜ İŞLETMESİ KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    10.6.1936 gün ve 3025 sayılı Van Gölü İşletmesi Kanunu ile Van Gölünde 5 veya daha küçük tonluk araçlarla yapılan nakliyat hariç tüm nakliyat ve iskele, rıhtım, antrepo yapım ve işletimi devlet tekeline devredildi.

    Kurulan Van Gölü İşletme İdaresi, ayrıca, gölün doğal servetlerini ve kendi ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla göl etrafındaki madenleri Etibank’la birlikte işletebilecekti.
    gg10.aa6.yy1936.aaHAZİRAN|VAN GÖLÜ İŞLETMESİ KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|10.6.1936 gün ve 3025 sayılı Van Gölü İşletmesi Kanunu ile Van Gölünde 5 veya daha küçük tonluk araçlarla yapılan nakliyat hariç tüm nakliyat ve iskele, rıhtım, antrepo yapım ve işletimi devlet tekeline devredildi. Kurulan Van Gölü İşletme İdaresi, ayrıca, gölün doğal servetlerini ve kendi ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla göl etrafındaki madenleri Etibank’la birlikte işletebilecekti.|
    20 TEMMUZ 1936MONTREUX BOĞAZLAR SÖZLEŞMESİTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türk Boğazlarından geçiş rejimini ve boğazlar bölgesinin güvenliğini düzenleyen sözleşmedir. 1923'te Lozan Antlaşması ile birlikte imzalanan Boğazlar Sözleşmesinin yerine geçmiştir.

    Bulgaristan, Fransa, İngiltere, Avustralya, Yunanistan, Japonya, Romanya, Sovyetler Birliği, Yugoslavya ve Türkiye tarafından imzalanan yeni Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye'nin, Lozanda kısıtlanmış olan hakları iade edilmiş ve boğazlar bölgesinin egemenliği Türkiye'ye geçmiştir.

    Türkiye daha önce yaptığı Saldırmazlık Antlaşması uyarınca, Sovyetler Birliğinin de desteğini almıştır.

    Montrö Sözleşmesinin fesh durumu şu şekildedir;
  • Sözleşmenin süresi, yürürlüğe giriş tarihinden başlayarak, 20 yıldır.
  • Bununla birlikte, sözleşmenin 1. maddesinde doğrulanan geçiş ve gidiş-geliş özgürlüğü ilkesinin sonsuz bir süresi olacaktır.
  • 20 Temmuz 1956'da sözleşmenin süresi bitmiş, sözleşmeyi imzalayan Devletler Montrö Boğazlar Sözleşmesi'ni değiştirmek için girişimlerde bulunmuşlar ancak başarılı olamamışlardır.
  • Uluslararası Deniz Hukuku kuralları ve Fesih şartlarında da belirtildiği gibi gemilerin transit geçiş hakkı gereği sözleşmenin değişmesi durumunda dahi Türk Boğazlarından geçecek hiçbir gemiden zorunlu ücret talep edilemeyecektir.
  • gg20.aa7.yy1936.aaTEMMUZ|MONTREUX BOĞAZLAR SÖZLEŞMESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|yunan|rusya|fransa|ingiltere|Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türk Boğazlarından geçiş rejimini ve boğazlar bölgesinin güvenliğini düzenleyen sözleşmedir. 1923'te Lozan Antlaşması ile birlikte imzalanan Boğazlar Sözleşmesinin yerine geçmiştir. Bulgaristan, Fransa, İngiltere, Avustralya, Yunanistan, Japonya, Romanya, Sovyetler Birliği, Yugoslavya ve Türkiye tarafından imzalanan yeni Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye'nin, Lozanda kısıtlanmış olan hakları iade edilmiş ve boğazlar bölgesinin egemenliği Türkiye'ye geçmiştir. Türkiye daha önce yaptığı Saldırmazlık Antlaşması uyarınca, Sovyetler Birliğinin de desteğini almıştır. Montrö Sözleşmesinin fesh durumu şu şekildedir; £.£..£li£..£.£Sözleşmenin süresi, yürürlüğe giriş tarihinden başlayarak, 20 yıldır. £.£..£li£..£.£Bununla birlikte, sözleşmenin 1. maddesinde doğrulanan geçiş ve gidiş-ge
    18 AĞUSTOS 1936RADYO İŞLETMESİTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Radyoların işletilmesi yetkisi Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi'ne, PTT'ye verildi.
    gg18.aa8.yy1936.aaAĞUSTOS|RADYO İŞLETMESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Radyoların işletilmesi yetkisi Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi'ne, PTT'ye verildi.|
    17 EYLÜL 1936NURİ DEMİRAĞ UÇAK FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    Nuri Demirağ ilk uçak mühendisimiz Selahattin Alan'ı da ortak ederek 17 Eylül 1936 Beşiktaş’ta bir ARGE atölyesi açarak işe başladı.

    NU.D 36 (1940), NU.D 38 (1944) Türk malı uçaklar Amerikan yapımı uçaklarla boy ölçüşebilecek niteliktedir. THK, Beşiktaş’taki fabrikaya ilk olarak 65 adet planör, sonrasında 10 adet başlangıç eğitim uçağı sipariş etti. Planörler, 1937-1938 yıllarında tamamlanarak teslim edildi. Beşiktaş’taki fabrikada yapılan uçaklar, Türkiye’de olduğu kadar yurtdışında da büyük yankılar uyandırdı.

    Türklerin kendi uçaklarını kendilerinin yapması belli başlı uçak fabrikalarını endişelendiriyordu. İngiliz ve Almanlara göre Amerika’nın endişeleri daha büyüktü.

    Atatürk öldükten sonra havacılık alanına ilgi azalmış, devlet desteğini tamamen çekmiştir. 1939’da THK, sipariş ettiği 65 adet uçak sipariş sözleşmesini feshetti.

    1941-44 yılları arasında ABD Türkiye’ye 95 milyon dolarlık savaş malzemesi vermiş ABD’den gelen malzemelere bir bedel ödenmemesine rağmen bu malzemelerin bakımı için her yıl bütçeden 400 milyon TL aktarıldı.

    Amerika’ya, Türkiye’ye uçak satması için, ön ayak olan kişi Ahmet Emin Yalman Acenteliğidir. ABD Yalman’a uçak sanayi konusunda temsilcilik verir. Ne hikmetse rakiplerinin acentesi olduğunu bile bile, Fransızlar da Yalman’a acentelik verir.

    Bu acenteliğin uçaklarını alıp da Nuri Demirağ’ın uçaklarını almayan 1949’un Hava Kuvvetleri Komutanı şu vahim sözleri söyler:

    “Amerikan yardımından bedava uçak almak dururken uçak fabrikanıza sipariş verirsem yarın bu millet beni asar.”

    1920’li ve 1930’lu yıllarda büyük fedakârlıklarla elde edilen savunma sanayi imkan ve kabiliyetleri kaybedilmeye başlanmış ve yurtiçi siparişleri dış tedarikçilere yönlenmiş ve tüm bunlardan dolayı askeri fabrikalar ve sivil teşebbüsler 15 Mart 1950 çıkarılan bir kanunla kapatılmıştır.
    gg17.aa9.yy1936.aaEYLÜL|NURİ DEMİRAĞ UÇAK FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Nuri Demirağ ilk uçak mühendisimiz Selahattin Alan'ı da ortak ederek 17 Eylül 1936 Beşiktaş’ta bir ARGE atölyesi açarak işe başladı. NU.D 36 (1940), NU.D 38 (1944) Türk malı uçaklar Amerikan yapımı uçaklarla boy ölçüşebilecek niteliktedir. THK, Beşiktaş’taki fabrikaya ilk olarak 65 adet planör, sonrasında 10 adet başlangıç eğitim uçağı sipariş etti. Planörler, 1937-1938 yıllarında tamamlanarak teslim edildi. Beşiktaş’taki fabrikada yapılan uçaklar, Türkiye’de olduğu kadar yurtdışında da büyük yankılar uyandırdı. Türklerin kendi uçaklarını kendilerinin yapması belli başlı uçak fabrikalarını endişelendiriyordu. İngiliz ve Almanlara göre Amerika’nın endişeleri daha büyüktü. Atatürk öldükten sonra havacılık alanına ilgi azalmış, devlet desteğini tamamen çekmiştir. 1939’da THK, sipariş ettiği 65 adet uçak sipariş sözleşmesini feshetti. 1941-44 yılları arasında ABD
    15 EKİM 1936ETİBANK ŞARK KROMLARITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Elazığ’ın Maden İlçesi Guleman Köyünde krom bulunması sonrasında kurulan Şark Kromları T.A.Ş. 15 Ekim 1936 tarihinde çalışmalarına başladı. İşletme1939 yılında Etibank Şark Kromları İşletmesi Müessesesi’ne dönüştürüldü.
    gg15.aa10.yy1936.aaEKİM|ETİBANK ŞARK KROMLARI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Elazığ’ın Maden İlçesi Guleman Köyünde krom bulunması sonrasında kurulan Şark Kromları T.A.Ş. 15 Ekim 1936 tarihinde çalışmalarına başladı. İşletme1939 yılında Etibank Şark Kromları İşletmesi Müessesesi’ne dönüştürüldü.|
    3 KASIM 1936ÇUBUK BARAJITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Ankara'da Çubuk Barajı açıldı.
    gg3.aa11.yy1936.aaKASIM|ÇUBUK BARAJI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Ankara'da Çubuk Barajı açıldı.|
    10 KASIM 1936İNGİLTERE'YE BORÇLANMATEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    İngiliz Hükümeti ile 2.745.000 Sterlin kredi antlaşması imzalandı.
    gg10.aa11.yy1936.aaKASIM|İNGİLTERE'YE BORÇLANMA|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|İngiliz Hükümeti ile 2.745.000 Sterlin kredi antlaşması imzalandı.|
    28 KASIM 1936ZONGULDAK KÖMÜR HAVZASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    1829 yılında Taşkömürünün Zonguldak Havzasında, Ereğli ilçesi Kestaneci Köyünden Uzun Mehmet tarafından bulunduğu kabul edildi.
    8 Mart 1919 tarihinde Fransızlar, havzanın işleticisi olan Ereğli Şirketini korumak bahanesi ile Zonguldak’ı işgal etti.
    18 Haziran 1920 tarihinde Ereğli halkının direnişi ve Büyük Millet Meclisinin girişimi sonucu Fransızlar Ereğli’yi terk etti.
    12 Eylül 1921 tarihinde 151 sayılı, Havza-i Fahmiye Maden Amelesinin Hukukuna Müteallik Kanun yürürlüğe girdi.
    1924 Türkiye’nin ilk maden mühendisliği okulu olan “Yüksek Maadin ve Sanayi Mühendis Mektebi” Zonguldak’ta açıldı.
    1926 İş Bankası Zonguldak Kömür Havzası’nda Kozlu Kömür İşleri TAŞ’ı kurdu. Daha sonraki yıllarda da Maden Kömürü TAŞ, Kilimli Kömür Madenleri TAŞ ve Kireçlik Kömür Madenleri TAŞ’ı kurdu.
    1930 Ereğli Madenleri Müdürlüğü; Havza-i Fahmiye Müdürlüğüne (Kömür Havzası Müdürlüğü) dönüştürülerek, İktisat Vekaleti Maden Umum Müdürlüğüne bağlandı. Havza-i Fahmiye Müdürlüğünün adı, 31 Mayıs 1939 tarihinde, “Havza İktisat Müdürlüğü” olarak değiştirildi.

    1934 yılında Zonguldak Kömür Yıkama Fabrikası işletmeye açıldı.
    1935 yılında Zonguldak Türk Antrasit Fabrikası işletmeye açıldı.
    Fransızlara ait Ereğli Şirketi ile 28 Kasım 1936 günü bir devir sözleşmesi imzalandı. Bu sözleşme 31.3.1937 gün ve 3146 sayılı kanun ile onaylandı. Zonguldak limanı, demiryolu ve madenlerle, Kozlu ve Kilimli demiryollarının işletilmesi Ereğli Şirketi’nden devletleştirildi ve havzadaki deniz işleri tekel altına alındı.
    28 Nisan 1937 Etibank Ereğli Kömürleri İşletmesi T.A.Ş.’ı (EKİTAŞ) kurdu.
    31 Mart 1937 tarihinde 3146 sayılı yasa ile Ereğli Şirketi’nin sahip olduğu tüm mal varlıkları Etibank’a devredildi.
    27 Ağustos 1937 tarihinde İhsaniye İtalyan ocaklarının ve Kömüriş’in İş Bankası ve Fransız hisselerinin alınmasından sonra, Kozlu Kömür İşletmesi, EKİTAŞ’ın bir kuruluşu olarak teşkilatlandı.
    1.7.1938 gün ve 3437 sayılı Mahrukat Kanunu ile 2 bin nüfustan yukarı belediyelik yerleşimlerde, sivil ve askeri tüm kamu binalarında kullanılacak yakacaklar ve yakacak ihtiyacının Etibank tarafından karşılanmasına dair hükümler belirlendi.
    30 Mayıs 1940 tarih ve 3867 sayılı “Kömür Havzasındaki Ocakların Devletçe İşletilmesi Hakkındaki Kanun” (Devletleştirme Kanunu, Füzyon ) yayımlandı. Bu kanunla, 1940 yılı Aralık ayı başından itibaren, diğer yabancı sermayeli şirketlerle yerli madenciler ve bankaların elindeki ocaklar devlet tarafından satın alındı.
    1 Mayıs 1943 “Havza Büyük Amenajman Avan Projesi” Ekonomi Bakanlığının onayı ile yürürlüğe girdi.
    23 Ekim 1943 EKİTAŞ, Mahdut Mesuliyetli Ereğli Kömürleri İşletmesi Müessesesi (EKİ) haline dönüştürüldü.
    27 Kasım 1948 Çatalağzı Termik Santralı işletmeye alındı.
    13 Aralık 1956 Armutçuk Kömür İşletmesi (AKİ) Müessesesi mahdut mes’uliyetli bir müessese haline getirildi.
    22 Mayıs 1957 tarih 3460 sayılı Kanuna ve Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığına bağlı bulunmak koşulu ile Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu (TKİ) kuruldu. Etibank’a bağlı bulunan;
  • Ereğli Kömürleri İşletmesi Müessesesi (EKİ),
  • Armutçuk Kömür İşletmesi Müessesesi (AKİ),
  • Türkiye Kömür Satış ve Tevzi Müessesesi ve Garp Linyitleri İşletmesi Müessesesi (GLİ)
    Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumuna bağlandı.
  • gg28.aa11.yy1936.aaKASIM|ZONGULDAK KÖMÜR HAVZASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|fransa|1829 yılında Taşkömürünün Zonguldak Havzasında, Ereğli ilçesi Kestaneci Köyünden Uzun Mehmet tarafından bulunduğu kabul edildi. 8 Mart 1919 tarihinde Fransızlar, havzanın işleticisi olan Ereğli Şirketini korumak bahanesi ile Zonguldak’ı işgal etti. 18 Haziran 1920 tarihinde Ereğli halkının direnişi ve Büyük Millet Meclisinin girişimi sonucu Fransızlar Ereğli’yi terk etti. 12 Eylül 1921 tarihinde 151 sayılı, Havza-i Fahmiye Maden Amelesinin Hukukuna Müteallik Kanun yürürlüğe girdi. 1924 Türkiye’nin ilk maden mühendisliği okulu olan “Yüksek Maadin ve Sanayi Mühendis Mektebi” Zonguldak’ta açıldı. 1926 İş Bankası Zonguldak Kömür Havzası’nda Kozlu Kömür İşleri TAŞ’ı kurdu. Daha sonraki yıllarda da Maden Kömürü TAŞ, Kilimli Kömür Madenleri TAŞ ve Kireçlik Kömür Madenleri TAŞ’ı kurdu. 1930 Ereğli Madenleri Müdürlüğü; Havza-i Fahmiye Müdürlüğüne (Kömür Havzası Müdürlüğü
    23 ARALIK 1936TUZ İNHİSARI KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Tuz üretim ve satışları devlet tekeline alınmıştır. Bu uygulama Reji idaresinin kaldırılması hususundadır. Osmanlı borçlarının ödenmesi için tuz tekelinin gelirlerine Düyunu Umumiye el koyuyordu. Osmanlı döneminde tuz kaçakçılığı da yaygındı. Cumhuriyet döneminde tuz tekeli Gümrük ve Tekel Bakanlığı’nın denetimine verildi.
    gg23.aa12.yy1936.aaARALIK|TUZ İNHİSARI KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Tuz üretim ve satışları devlet tekeline alınmıştır. Bu uygulama Reji idaresinin kaldırılması hususundadır. Osmanlı borçlarının ödenmesi için tuz tekelinin gelirlerine Düyunu Umumiye el koyuyordu. Osmanlı döneminde tuz kaçakçılığı da yaygındı. Cumhuriyet döneminde tuz tekeli Gümrük ve Tekel Bakanlığı’nın denetimine verildi.|
    1937ETİMESGUT UÇAK FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    Türk Hava Kurumu tarafından 1937-1941 yılları arasında tesis edilen bu fabrikada, 1959 yılına kadar çeşitli tipte askerî eğitim, sağlık ve ziraî ilâçlama amaçlı 318 uçak ve plânör üretimi gerçekleştirilmiştir.

    Türk hava kurumu Ankara’daki uçak fabrikasında 140 eğitim uçağı, ambulans uçakları ve çok sayıda planör üretildi.

    1948 yılında İnönü döneminde kabul edilen antlaşmalarda, Marshall Yardımlarının Türkiye'ye verilmesinin ana şartlarından birisi olarak, ülkenin tüm üretim tesisilerinin. özellikle savunma sistemleri üreten fabrikaların kapatılması da vardı. Bu şartlar gereği tüm uçak fabrikaları kapatılmış, özel şirketler de iflas ettirilmiştir.
    gg.aa.yy1937.aa|ETİMESGUT UÇAK FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Türk Hava Kurumu tarafından 1937-1941 yılları arasında tesis edilen bu fabrikada, 1959 yılına kadar çeşitli tipte askerî eğitim, sağlık ve ziraî ilâçlama amaçlı 318 uçak ve plânör üretimi gerçekleştirilmiştir. Türk hava kurumu Ankara’daki uçak fabrikasında 140 eğitim uçağı, ambulans uçakları ve çok sayıda planör üretildi. 1948 yılında İnönü döneminde kabul edilen antlaşmalarda, Marshall Yardımlarının Türkiye'ye verilmesinin ana şartlarından birisi olarak, ülkenin tüm üretim tesisilerinin. özellikle savunma sistemleri üreten fabrikaların kapatılması da vardı. Bu şartlar gereği tüm uçak fabrikaları kapatılmış, özel şirketler de iflas ettirilmiştir.|
    15 OCAK 1937YUNANİSTAN İLE KAÇAKÇILIK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg15.aa1.yy1937.aaOCAK|YUNANİSTAN İLE KAÇAKÇILIK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|yunan|
    27 OCAK 1937HATAY'IN BAĞIMSIZLIĞITEKPARTİ DÖNEMİ / ÖZERKLİK/BAĞIMSIZLIK
    Cenevre'de Milletler Cemiyeti toplantısında Hatay'ın bağımsızlığı kabul edildi.
    gg27.aa1.yy1937.aaOCAK|HATAY'IN BAĞIMSIZLIĞI|TEKPARTİ DÖNEMİ|ÖZERKLİK/BAĞIMSIZLIK|TÜRK|Devletin Tesisi|Cenevre'de Milletler Cemiyeti toplantısında Hatay'ın bağımsızlığı kabul edildi.|
    5 ŞUBAT 1937ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Anayasanın 2nci maddesine; “Türkiye Cumhuriyeti Cumhuriyetçi, Halkçı, Devletçi, Laik ve İnkılapçıdır” maddesi eklendi.
    gg5.aa2.yy1937.aaŞUBAT|ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Anayasanın 2nci maddesine; £.£..£b£..£.£“Türkiye Cumhuriyeti Cumhuriyetçi, Halkçı, Devletçi, Laik ve İnkılapçıdır”£.£..£/b£..£.£ maddesi eklendi. |
    8 ŞUBAT 1937ORMANLARTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    8.2.1937 gün ve 3116 sayılı Orman Yasası özel mülkiyetteki ormanların büyük bir bölümünün devletleştirilmesini getirdi. Yasanın geçici 1. maddesine göre, mülkiyeti devletten başkasına ait ve bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihte varolan ormanlardan
    (A) devlet ormanlarına bitişik olanlar; köylülerin kişisel mülkiyetinde olup da alanı elli hektarı geçmeyenler dışında, alanı ne olursa olsun;
    (B) Devlet ormanlarına bitişik olmayıp da alanı bin hektarı geçenler devletçe kamulaştırılacaktı.

    1939 yılı sonuna kadar ülkenin çeşitli yerlerinde 40.828 hektarlık 44 parça orman istimlak edilerek devletleştirildi.
    gg8.aa2.yy1937.aaŞUBAT|ORMANLAR|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|8.2.1937 gün ve 3116 sayılı Orman Yasası özel mülkiyetteki ormanların büyük bir bölümünün devletleştirilmesini getirdi. Yasanın geçici 1. maddesine göre, mülkiyeti devletten başkasına ait ve bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihte varolan ormanlardan (A) devlet ormanlarına bitişik olanlar; köylülerin kişisel mülkiyetinde olup da alanı elli hektarı geçmeyenler dışında, alanı ne olursa olsun; (B) Devlet ormanlarına bitişik olmayıp da alanı bin hektarı geçenler devletçe kamulaştırılacaktı. 1939 yılı sonuna kadar ülkenin çeşitli yerlerinde 40.828 hektarlık 44 parça orman istimlak edilerek devletleştirildi.|
    13 ŞUBAT 1937TARIM ARAZİLERİNİN DEVLET ELİYLE EL DEĞİŞMESİTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Büyük toprak sahiplerinin arazilerinin topraksız ve az topraklı köylüye dağıtılabilmesi amacıyla kamulaştırılmasını kolaylaştırmak amacıyla;

    1924 Anayasasının 74. maddesine 13.2.1937 gün ve 3115 sayılı kanun ile şu fıkra eklendi: “Çiftçiyi toprak sahibi yapmak ve ormanları Devlet tarafından idare etmek için istimlak olunacak arazi ve ormanların istimlak bedelleri ve bu bedellerin tediyesi sureti, mahsus kanunlarla tayin olunur.“

    Bu değişiklik temelinde bazı büyük toprak sahiplerinin arazileri kamulaştırıldı.
    gg13.aa2.yy1937.aaŞUBAT|TARIM ARAZİLERİNİN DEVLET ELİYLE EL DEĞİŞMESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Büyük toprak sahiplerinin arazilerinin topraksız ve az topraklı köylüye dağıtılabilmesi amacıyla kamulaştırılmasını kolaylaştırmak amacıyla; 1924 Anayasasının 74. maddesine 13.2.1937 gün ve 3115 sayılı kanun ile şu fıkra eklendi: £.£..£b£..£.£“Çiftçiyi toprak sahibi yapmak ve ormanları Devlet tarafından idare etmek için istimlak olunacak arazi ve ormanların istimlak bedelleri ve bu bedellerin tediyesi sureti, mahsus kanunlarla tayin olunur.“ £.£..£/b£..£.£ Bu değişiklik temelinde bazı büyük toprak sahiplerinin arazileri kamulaştırıldı.|
    27 ŞUBAT 1937İLK TÜRK GEMİSİ: BELKISTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Özel teşebbüsçe inşa edilen ilk Türk gemisi Belkıs, Haliç’te törenle denize indirildi.
    gg27.aa2.yy1937.aaŞUBAT|İLK TÜRK GEMİSİ: BELKIS|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Özel teşebbüsçe inşa edilen ilk Türk gemisi Belkıs, Haliç’te törenle denize indirildi.|
    28 ŞUBAT 1937METEOROLOJİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Meteoroloji Genel Müdürlüğü kuruldu.
    gg28.aa2.yy1937.aaŞUBAT|METEOROLOJİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Meteoroloji Genel Müdürlüğü kuruldu.|
    21 MART 1937DERSİM KATLİAMITEKPARTİ DÖNEMİ
    İnönü Hükümetlerinin sürdüğü bu dönemde, bölgenin etnik ve jeopolitik durumu sürekli kaşınarak ve halka karşı haddi aşan Devlet baskısı hissettirilerek, 1935'den beri, şehir halkı arasında sürekli olarak fitne hareketleri yürütülmüştü.

    Olaylar 1937 yılında Harçik deresi üzerindeki tahta köprünün 20/21 Mart 1937 gecesi Demenan ve Haydaranlılar tarafından yıkılması ve köprü ile Kahmut arasındaki telefon hattının tahrip edilmesiyle başladı.

    1937 yılında Devlet, aşiretlerden silahlarını hükümete teslim etmesini talep etti. Birkaç kez eşkıyanın toplandığı yerler, özellikle bu ayaklanmayı görünürde perde arkasından yönettiği bilinen Seyit Rıza'nın evi ve civarı havadan bombalandı. 26 Nisan 1937 tarihinde Sin bucağının Hozat'la irtibatının dağ yolu ile yapılmasını sağlamak maksadı ile açılan ve mevcudu 36 sabit jandarmadan ibaret olan Askisor karakolu saat 20.00'den itibaren 100 kadar eşkıya tarafından kuşatıldı.

    Eşkıya 26/27 Nisan gecesi 80 kişilik bir kuvvetle Jandarma Taburu Süvari Bölüğü'ne taarruza başladı ve sabaha kadar eşkıya ile bölük arasında çok yakın mesafede ve çok şiddetli müsademe devam etti.

    Bu noktadan sonra devlet "tenkil" yani yok etme harekatı için tüm gücüyle bölgeye girdi.

    Aynı tarihlerde Seyit Rıza da yardım için İngiliz Dış İşleri Bakanlığı'na başvuruyordu. "Dersim Generali" olarak Seyit Rıza'nın imzaladığı ve 1987 yılında ortaya çıkan mektupta Seyit Rıza yardım istese de bu yardımı bulamayacak ve mektubuna cevap tutuklandıktan sonra gelecekti.

    10 Eylül 1937 tarihinde Başbakan İnönü Birinci Dersim Harekatı'nın bilançosunu, 1 subay 28 er ve bir bekçi şehit, 4 subay 46 er ve bir bekçi de yaralıdır. İsyana iştirak eden zavallılardan zayiat ise 265 maktul ve 20 yaralıdır. 27 kişi yakalanmış ve 849 kişi de teslim olarak açıkladı.

    15 Kasım 1937 günü Elazığ Buğday Meydanı’nda Seyit Rıza ve diğerleri idam edildi. Katliam sürecinde 13 bin kişi öldürülmüş, yaklaşık 12 bin kişi de sürgüne gönderilmiştir.

    İnönü, Atatürk tarafından kovulmasının intikamını Dersim Olayları ile almıştır. Dersim'de meydana gelen katliam, İnönü CHP'si tarafından, Celal Bayar ve Mustafa Kemal üzerine yıkılmaa çalışılmıştır.
    gg21.aa3.yy1937.aaMART|DERSİM KATLİAMI|TEKPARTİ DÖNEMİ|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Terör|İnönü Hükümetlerinin sürdüğü bu dönemde, bölgenin etnik ve jeopolitik durumu sürekli kaşınarak ve halka karşı haddi aşan Devlet baskısı hissettirilerek, 1935'den beri, şehir halkı arasında sürekli olarak fitne hareketleri yürütülmüştü. Olaylar 1937 yılında Harçik deresi üzerindeki tahta köprünün 20/21 Mart 1937 gecesi Demenan ve Haydaranlılar tarafından yıkılması ve köprü ile Kahmut arasındaki telefon hattının tahrip edilmesiyle başladı. 1937 yılında Devlet, aşiretlerden silahlarını hükümete teslim etmesini talep etti. Birkaç kez eşkıyanın toplandığı yerler, özellikle bu ayaklanmayı görünürde perde arkasından yönettiği bilinen Seyit Rıza'nın evi ve civarı havadan bombalandı. 26 Nisan 1937 tarihinde Sin bucağının Hozat'la irtibatının dağ yolu ile yapılmasını sağlamak maksadı ile açılan ve mevcudu 36 sabit jandarmadan ibaret olan Askisor karakolu saat 20.00'den itibaren
    4 NİSAN 1937EREĞLİ PAMUKLU KUMAŞ FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Sümerbank Ereğli Pamuklu Sanayii Müessesesi’nin temeli 20 Ekim 1934 günü atıldı. Fabrika 4 Nisan 1937 günü işletmeye açıldı. Bu işletme 31.10.1997 tarihinde özelleştirildi.
    gg4.aa4.yy1937.aaNİSAN|EREĞLİ PAMUKLU KUMAŞ FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Sümerbank Ereğli Pamuklu Sanayii Müessesesi’nin temeli 20 Ekim 1934 günü atıldı. Fabrika 4 Nisan 1937 günü işletmeye açıldı. Bu işletme 31.10.1997 tarihinde özelleştirildi.|
    7 NİSAN 1937MISIR İLE DOSTLUK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg7.aa4.yy1937.aaNİSAN|MISIR İLE DOSTLUK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Ortadoğu|Mısır|
    29 MAYIS 1937TEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Sancak'ın Toprak Bütünlüğü Güvence Antlaşması, 29 Mayıs 1937
    Suriye-Türkiye Sınırının Güvence Altına Alınmasına İlişkin Antlaşma, 29 Mayıs 1937
    Suriye İle Türkiye Arasında Toprak Sorununun Kesin Şekille Çözümüne İlişkin Antlaşma, 23 Haziran 1939
    gg29.aa5.yy1937.aaMAYIS||TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Ortadoğu|fransa|Sancak'ın Toprak Bütünlüğü Güvence Antlaşması, 29 Mayıs 1937 Suriye-Türkiye Sınırının Güvence Altına Alınmasına İlişkin Antlaşma, 29 Mayıs 1937 Suriye İle Türkiye Arasında Toprak Sorununun Kesin Şekille Çözümüne İlişkin Antlaşma, 23 Haziran 1939|
    9 TEMMUZ 1937SA'DABAD PAKTITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Türkiye ile İran, Irak ve Afganistan arasında saldırmazlık paktı (Sadabad Paktı) imzalandı.
    gg9.aa7.yy1937.aaTEMMUZ|SA'DABAD PAKTI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Türkiye ile İran, Irak ve Afganistan arasında saldırmazlık paktı (Sadabad Paktı) imzalandı.|
    14 EYLÜL 1937NYON ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Akdeniz’deki korsanlık olaylarının önlenmesi ve denizlerdeki güvenli seyahatin görüşülmesi amacıyla 14 Eylül 1937’de İsviçre’nin Nyon kentinde bir konferans toplandı.
    Dokuz Akdeniz ülkesi temsilcilerinin katıldığı, iki gün süren konferansta Akdeniz’de seyrüsefer güvenliğini sağlayacak önlemler üzerinde anlaşmaya varıldı.
    Antlaşma,18 Eylül 1937’de TBMM’de de onaylandı.
    gg14.aa9.yy1937.aaEYLÜL|NYON ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Akdeniz’deki korsanlık olaylarının önlenmesi ve denizlerdeki güvenli seyahatin görüşülmesi amacıyla 14 Eylül 1937’de İsviçre’nin Nyon kentinde bir konferans toplandı. Dokuz Akdeniz ülkesi temsilcilerinin katıldığı, iki gün süren konferansta Akdeniz’de seyrüsefer güvenliğini sağlayacak önlemler üzerinde anlaşmaya varıldı. Antlaşma,18 Eylül 1937’de TBMM’de de onaylandı.|
    19 EYLÜL 1937
    M.KEMAL'İN İNÖNÜ'YE GÜVENSİZLİĞİ ve EMEKLİ ETMESİTEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    Atatürk, İsmet İnönü ile huzurnun gittikçe bozulması üzerine, yine yaşadıkları bir fikir ayrılığından sonra

    "Siz yorulmuşsunuz Paşa!... Sinirleriniz bozulmuş!.. Yalnız sinirleriniz olsa yine de zarar vermez ama düşünce selametini de kaybetmişsiniz! Acele dinlenmeğe ihtiyacınız var! Size izin veriyorum, yerinize kimin vekâlet edeceğini yarın ajanstan öğrenirsiniz!...”

    diyerek kendisinin dinlenmesini istemiştir. Bu durum Anadolu Ajansından 21 Eylül 1937 tarihinde

    “Başvekil Malatya mebusu İsmet İnönü’ye talep ve ricası üzerine Reisicumhur Atatürk tarafından bir buçuk ay mezuniyet verilmiş ve Başvekâlet vekâletine İktisat Vekili vekâleten Bayar tayin edilmiştir.” şeklinde duyurulmuştur.
    gg19.aa9.yy1937.aaEYLÜL|M.KEMAL'İN İNÖNÜ'YE GÜVENSİZLİĞİ ve EMEKLİ ETMESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|M. Kemal|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Atatürk, İsmet İnönü ile huzurnun gittikçe bozulması üzerine, yine yaşadıkları bir fikir ayrılığından sonra "Siz yorulmuşsunuz Paşa!... Sinirleriniz bozulmuş!.. Yalnız sinirleriniz olsa yine de zarar vermez ama düşünce selametini de kaybetmişsiniz! Acele dinlenmeğe ihtiyacınız var! Size izin veriyorum, yerinize kimin vekâlet edeceğini yarın ajanstan öğrenirsiniz!...” diyerek kendisinin dinlenmesini istemiştir. Bu durum Anadolu Ajansından 21 Eylül 1937 tarihinde £.£..£i£..£.£“Başvekil Malatya mebusu İsmet İnönü’ye talep ve ricası üzerine Reisicumhur Atatürk tarafından bir buçuk ay mezuniyet verilmiş ve Başvekâlet vekâletine İktisat Vekili vekâleten Bayar tayin edilmiştir.” £.£..£/i£..£.£şeklinde duyurulmuştur. |
    23 EYLÜL 1937ERMENİ LOBİSİTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    ABD ile Türkiye arasında, Amerikan vatandaşı Ermenilerin Türkiye’deki mallarının tazmini ile ilgili anlaşma yapıldı.
    gg23.aa9.yy1937.aaEYLÜL|ERMENİ LOBİSİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Ermeniler|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|amerika|ABD ile Türkiye arasında, Amerikan vatandaşı Ermenilerin Türkiye’deki mallarının tazmini ile ilgili anlaşma yapıldı.|
    9 EKİM 1937NAZİLLİ BASMA FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Sümerbank Nazilli Basma Sanayii Müessesesi’nin temeli 1935 yılında atıldı. Fabrika Atatürk tarafından 1937 tarihinde işletmeye açıldı.
    gg9.aa10.yy1937.aaEKİM|NAZİLLİ BASMA FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Sümerbank Nazilli Basma Sanayii Müessesesi’nin temeli 1935 yılında atıldı. Fabrika Atatürk tarafından 1937 tarihinde işletmeye açıldı.|
    15 EKİM 1937YENİ HARFLERLE BASILAN İLK KAĞIT PARA TEDAVÜLE GİRDİ.TEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    1937’de basılan 5 Türk lirası hem Cumhuriyetin yeni harflerle ilk kağıt parasıdır, hem de 1930'da para basma yetkisinin verildiği tek kurum olan Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nın dolaşıma çıkardığı ilk paradır.

    İkinci basım paraların üzerinde “11 Haziran 1930 tarih ve 1715 numaralı kanuna göre” yazmaktadır.
    gg15.aa10.yy1937.aaEKİM|YENİ HARFLERLE BASILAN İLK KAĞIT PARA TEDAVÜLE GİRDİ.|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1937’de basılan 5 Türk lirası hem Cumhuriyetin yeni harflerle ilk kağıt parasıdır, hem de 1930'da para basma yetkisinin verildiği tek kurum olan Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nın dolaşıma çıkardığı ilk paradır. İkinci basım paraların üzerinde “11 Haziran 1930 tarih ve 1715 numaralı kanuna göre” yazmaktadır.|
    30 KASIM 1937DENİZBANKTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Denizyolları işletmelerini yönetmek, yenilerini kurmak ve finanse etmek amacıyla 30 Kasım 1937’de 3295 sayılı yasa ile kurulmuştur. Ancak faaliyetine 1938 yılında başlamıştır.

    Türk karasularında gemi işletme hakkı, Lozan Barış Antlaşması ile Türk Devletine bırakılmıştı (Kapotajlar). Bunun sonucunda denizlerimizde yabancı gemilerinin yerini, Türk gemileri almaya başladı.

    Deniz Yolları İşletmesi Umum Müdürlüğü’nün yanı sıra A.K.A.Y. İşletmesi, Fabrika Havuzlar İşletmesi, İstanbul, İzmir ve Trabzon Liman İşletme İdarelerini, Tahlisiye Umum Müdürlüğünü, Van Gölü İşletme İdaresini ve diğer bazı işletmeleri bir araya getirdi.

    Nominal sermayesi 50 milyon TL olan banka, banka personeli ve dönemin başbakanı ve Mustafa Kemal’in en güvendiği isimlerden birisi olan Celal Bayar hakkında, Atatürk’ün vefatından sonra ortaya atılan ciddi yolsuzluk iddialarına konu edildiğinden, uzun ömürlü olamamış, 1940 yılında faaliyeti sona ermiştir.

    7.6.1939 gün ve 3633 sayılı yasayla Devlet Deniz Yolları ve Devlet Limanları İşletme Umum Müdürlüğü oluşturuldu (Devlet Denizyolları ve Devlet Limanları Müdürlüklerinin Teşkilat ve Vazifelerine Dair Kanun). Bu işletmeler çeşitli değişikliklerden sonra Türkiye Denizcilik İşletmeleri’ne dönüştü.
    gg30.aa11.yy1937.aaKASIM|DENİZBANK|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Denizyolları işletmelerini yönetmek, yenilerini kurmak ve finanse etmek amacıyla 30 Kasım 1937’de 3295 sayılı yasa ile kurulmuştur. Ancak faaliyetine 1938 yılında başlamıştır. Türk karasularında gemi işletme hakkı, Lozan Barış Antlaşması ile Türk Devletine bırakılmıştı (Kapotajlar). Bunun sonucunda denizlerimizde yabancı gemilerinin yerini, Türk gemileri almaya başladı. Deniz Yolları İşletmesi Umum Müdürlüğü’nün yanı sıra A.K.A.Y. İşletmesi, Fabrika Havuzlar İşletmesi, İstanbul, İzmir ve Trabzon Liman İşletme İdarelerini, Tahlisiye Umum Müdürlüğünü, Van Gölü İşletme İdaresini ve diğer bazı işletmeleri bir araya getirdi. Nominal sermayesi 50 milyon TL olan banka, banka personeli ve dönemin başbakanı ve Mustafa Kemal’in en güvendiği isimlerden birisi olan Celal Bayar hakkında, Atatürk’ün vefatından sonra ortaya atılan ciddi yolsuzluk iddialarına konu edildiğinden, uzun ömürlü olamam
    6 ARALIK 1937TEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Türkiye, 1927’de imzalanan Türkiye-Suriye iyi komşuluk sözleşmesini feshetti.
    gg6.aa12.yy1937.aaARALIK||TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Diplomasi|Ortadoğu|Türkiye, 1927’de imzalanan Türkiye-Suriye iyi komşuluk sözleşmesini feshetti.|
    1938ETİBANK GARP LİNYİTLERİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Osmanlı İmparatorluğu döneminde işletilen linyit ocakları 1918 yılında düşman işgalinin başlaması ile kapanmıştı.

    Önce Soma’da linyit üretimi başladı. 1927 yılında Çeltek’te bir işletme üretime geçti. Ardından Tavşanlı, Değirmisaz, Yerköy ve Gerenez ocakları özel sektör tarafından çalıştırılmaya başlandı.

    1938 yılında bu işletmeler devletleştirildi ve Etibank Garp Linyitleri Müessesesi oluştu.
    gg.aa.yy1938.aa|ETİBANK GARP LİNYİTLERİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Osmanlı İmparatorluğu döneminde işletilen linyit ocakları 1918 yılında düşman işgalinin başlaması ile kapanmıştı. Önce Soma’da linyit üretimi başladı. 1927 yılında Çeltek’te bir işletme üretime geçti. Ardından Tavşanlı, Değirmisaz, Yerköy ve Gerenez ocakları özel sektör tarafından çalıştırılmaya başlandı. 1938 yılında bu işletmeler devletleştirildi ve Etibank Garp Linyitleri Müessesesi oluştu.|
    31 OCAK 1938GEMLİK SUNİ İPEKTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Sümerbank Gemlik Suni İpek ve Viskos Mamulleri Sanayii Müessesesi’nin temeli 28 Kasım 1935 tarihinde atıldı ve fabrika Atatürk tarafından 1 Şubat 1938 tarihinde işletmeye açıldı.
    gg31.aa1.yy1938.aaOCAK|GEMLİK SUNİ İPEK|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Sümerbank Gemlik Suni İpek ve Viskos Mamulleri Sanayii Müessesesi’nin temeli 28 Kasım 1935 tarihinde atıldı ve fabrika Atatürk tarafından 1 Şubat 1938 tarihinde işletmeye açıldı.|
    2 ŞUBAT 1938BURSA MERİNOS HALI FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Sümerbank Merinos Yünlü Sanayi Müessesesi'nin temeli, Bursa'da 28 Kasım 1935 tarihinde atıldı. İşletme, 2 Şubat 1938 tarihinde Atatürk tarafından işletmeye açıldı.
    gg2.aa2.yy1938.aaŞUBAT|BURSA MERİNOS HALI FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Sümerbank Merinos Yünlü Sanayi Müessesesi'nin temeli, Bursa'da 28 Kasım 1935 tarihinde atıldı. İşletme, 2 Şubat 1938 tarihinde Atatürk tarafından işletmeye açıldı.|
    27 NİSAN 1938YUNANİSTAN İLE DOSTLUK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Türkiye ile Yunanistan arasında dostluk antlaşması imzalandı.
    gg27.aa4.yy1938.aaNİSAN|YUNANİSTAN İLE DOSTLUK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|yunan|Türkiye ile Yunanistan arasında dostluk antlaşması imzalandı.|
    23 MAYIS 1938HALKBANKASI ve HALK SANDIKLARITEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Ekonomik düzenin temel unsurlarından olan esnaf ve sanatkâr kesimini tekrar diriltmek ve ayakta kalmasını sağlamak için 18 Haziran 1933 tarihinde, 2284 sayılı Halk Bankası ve Halk Sandıkları Kanunu ile kurulmuştur. Ancak faaliyetine 1938 yılında geçmiştir.

    Dünya ülkelerindeki kooperatif hareketleriyle bir bakıma aynı paralellikte gelişme gösteren Halk Bankacılığını, Türkiye’de Halk Bankası hayata geçmiştir. Halk Sandıkları, 1963 yılında 358 sayılı yasayla kapatılarak varlıkları ve yükümlülükleri Türkiye Halk Bankasına devredilen anonim şirketlerdir.
    gg23.aa5.yy1938.aaMAYIS|HALKBANKASI ve HALK SANDIKLARI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Ekonomik düzenin temel unsurlarından olan esnaf ve sanatkâr kesimini tekrar diriltmek ve ayakta kalmasını sağlamak için 18 Haziran 1933 tarihinde, 2284 sayılı Halk Bankası ve Halk Sandıkları Kanunu ile kurulmuştur. Ancak faaliyetine 1938 yılında geçmiştir. Dünya ülkelerindeki kooperatif hareketleriyle bir bakıma aynı paralellikte gelişme gösteren Halk Bankacılığını, Türkiye’de Halk Bankası hayata geçmiştir. Halk Sandıkları, 1963 yılında 358 sayılı yasayla kapatılarak varlıkları ve yükümlülükleri Türkiye Halk Bankasına devredilen anonim şirketlerdir.|
    23 MAYIS 1938İSTANBUL ELEKTRİK İDARESİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    İstanbul Elektrik Şirketinin hükümetçe satın alınmasına ilişkin sözleşme Ankara'da imzalandı
    gg23.aa5.yy1938.aaMAYIS|İSTANBUL ELEKTRİK İDARESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|İstanbul|Devletin Tesisi|İstanbul Elektrik Şirketinin hükümetçe satın alınmasına ilişkin sözleşme Ankara'da imzalandı|
    27 MAYIS 1938İNGİLTERE'YE BORÇLANMATEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    İngiltere'den 10 miyon Sterlin Kredi almak üzere, borçlanma antlaşması yapıldı.
    gg27.aa5.yy1938.aaMAYIS|İNGİLTERE'YE BORÇLANMA|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|ingiltere|İngiltere'den 10 miyon Sterlin Kredi almak üzere, borçlanma antlaşması yapıldı. |
    15 HAZİRAN 1938EVLENME YAŞI 15 OLARAK BELİRLENDİTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Medeni kanundaki evlenme yaşı kadınlar için 15, erkekler için 17 olarak düzenlendi.
    gg15.aa6.yy1938.aaHAZİRAN|EVLENME YAŞI 15 OLARAK BELİRLENDİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Medeni kanundaki evlenme yaşı kadınlar için 15, erkekler için 17 olarak düzenlendi.|
    20 HAZİRAN 1938GENÇLİK BAYRAMITEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    19 Mayıs, 3466 sayılı kanunla milli bayram olarak kabul edildi.

    "Dağ Başını Duman Almış" marşı, Gençlik ve Spor Bayramının marşı olarak kabul edildi.
    gg20.aa6.yy1938.aaHAZİRAN|GENÇLİK BAYRAMI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|19 Mayıs, 3466 sayılı kanunla milli bayram olarak kabul edildi. "Dağ Başını Duman Almış" marşı, Gençlik ve Spor Bayramının marşı olarak kabul edildi.|
    28 HAZİRAN 1938TÜRK BASIN BİRLİĞİ KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    gg28.aa6.yy1938.aaHAZİRAN|TÜRK BASIN BİRLİĞİ KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|
    29 HAZİRAN 1938GENÇLİK ve SPOR GENEL MÜDÜRLÜĞÜTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü kuruldu.
    gg29.aa6.yy1938.aaHAZİRAN|GENÇLİK ve SPOR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü kuruldu.|
    3 TEMMUZ 1938TÜRK-FRANSIZ ASKERİ ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Türk-Fransız Askeri Anlaşması imzalandı. Hatay'ın toprak bütünlüğünü korumak için 2500 Türk ve 2500 Fransız askeri görevlendirildi.
    gg3.aa7.yy1938.aaTEMMUZ|TÜRK-FRANSIZ ASKERİ ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|fransa|Türk-Fransız Askeri Anlaşması imzalandı. Hatay'ın toprak bütünlüğünü korumak için 2500 Türk ve 2500 Fransız askeri görevlendirildi.|
    13 TEMMUZ 1938TOPRAK MAHSULLERİ OFİSİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    gg13.aa7.yy1938.aaTEMMUZ|TOPRAK MAHSULLERİ OFİSİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|
    1 KASIM 1938KIRIKKALE BARUT FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    1 Aralık 1936 tarihinde Millî Savunma Bakanlığı ile Köln-Ruttweil A.G. firması arasında yapılan mukavele ile inşasına başlanan fabrika, 1 Kasım 1938'de üretime başladı. Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü bünyesinde faaliyet gösteren Kırıkkale Barut Fabrikasında Barut, Tüfek ve Top üretimleri yapıldı. Bugün Kırıkkale Barut Fabrikası adını taşımaktadır.
    gg1.aa11.yy1938.aaKASIM|KIRIKKALE BARUT FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1 Aralık 1936 tarihinde Millî Savunma Bakanlığı ile Köln-Ruttweil A.G. firması arasında yapılan mukavele ile inşasına başlanan fabrika, 1 Kasım 1938'de üretime başladı. Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü bünyesinde faaliyet gösteren Kırıkkale Barut Fabrikasında Barut, Tüfek ve Top üretimleri yapıldı. Bugün Kırıkkale Barut Fabrikası adını taşımaktadır.|
    10 KASIM 1938
    ÖLÜM: M. KEMAL ATATÜRKTEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    Resmi "Ölüm Raporu" birkaç kere değiştirildi. Halka duyurulan ölüm nedeni "siroz" olsa da genel olarak "zehirlenerek öldürüldüğü" kabul görmektedir.

    Ölümünün sorumluluğunu çevresine yerleşik mason unsurlar çeşitli tarihlerdeki beyanları ile üstlenmiştir.
    gg10.aa11.yy1938.aaKASIM|ÖLÜM: M. KEMAL ATATÜRK|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|M. Kemal|Mason|Yıl Dönümü|Önemli Gün ve Dönemler|Devletin Tesisi|Terör|Suikastler|Darbeler Tarihi|Resmi "Ölüm Raporu" birkaç kere değiştirildi. Halka duyurulan ölüm nedeni "siroz" olsa da genel olarak "zehirlenerek öldürüldüğü" kabul görmektedir. Ölümünün sorumluluğunu çevresine yerleşik mason unsurlar çeşitli tarihlerdeki beyanları ile üstlenmiştir. |
    10 KASIM 1938
    İSMET İNÖNÜ CUMHURBAŞKANI OLDUTEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    Unvanı :T.C. 2. Cumhurbaşkanı
    Dönemi :10 Kasım 1938 / 22 Mayıs 1950
    Seçim Şekli :TBMM Oylaması
    Doğum :24 Eylül 1884 / İzmir
    Ölüm :25 Aralık 1973 / Ankara
    Memleketi :Malatya
    Mesleği :Asker
    Önceki İşi :Siyasetçi
    Eşi :Mevhibe İnönü
    Çocukları :Erdal, Özden, Ömer, İzzet
    gg10.aa11.yy1938.aaKASIM|İSMET İNÖNÜ CUMHURBAŞKANI OLDU|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|İ. İnönü|TC Cumhurbaşkanları|Devletin Tesisi|
    TC Cumhurbaşkanları | DuruVizyon.com
    1939FRANSA'YA BORÇLANMATEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Fransa Hükümetinden 1939 tarih ve %3 faizli 246.750.000 franklık istikraz.
    gg.aa.yy1939.aa|FRANSA'YA BORÇLANMA|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|fransa|Fransa Hükümetinden 1939 tarih ve %3 faizli 246.750.000 franklık istikraz.|
    1939İNGİLTERE'YE BORÇLANMATEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    1939 tarih ve %3 faizli 15 milyon sterlinlik istikraz.
    gg.aa.yy1939.aa|İNGİLTERE'YE BORÇLANMA|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|ingiltere|1939 tarih ve %3 faizli 15 milyon sterlinlik istikraz. |
    1939İNGİLTERE'YE BORÇLANMATEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    1939 tarih ve %4 faizli 25 milyon İngiliz liralık kredi anlaşması.
    gg.aa.yy1939.aa|İNGİLTERE'YE BORÇLANMA|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|ingiltere|1939 tarih ve %4 faizli 25 milyon İngiliz liralık kredi anlaşması. |
    1939DİVRİĞİ DEMİR MADENİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Etibank Divriği Demir Madenleri İşletmesi 1939 yılında kuruldu.
    gg.aa.yy1939.aa|DİVRİĞİ DEMİR MADENİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Etibank Divriği Demir Madenleri İşletmesi 1939 yılında kuruldu.|
    1939KUVARZHAN BAKIR MADENİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Siemens’in iltizamla işlettiği Kuvarshan Bakır Madeni İşletmesi 1939 yılında vergi borcu nedeniyle Hazineye geçti; Etibank Kuvarshan Bakır Madeni İşletmesi haline dönüştü.
    gg.aa.yy1939.aa|KUVARZHAN BAKIR MADENİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Siemens’in iltizamla işlettiği Kuvarshan Bakır Madeni İşletmesi 1939 yılında vergi borcu nedeniyle Hazineye geçti; Etibank Kuvarshan Bakır Madeni İşletmesi haline dönüştü.|
    1939TOPRAK REFORMUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    gg.aa.yy1939.aa|TOPRAK REFORMU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|
    16 OCAK 1939ALMANYA'YA BORÇLANMATEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Almanya ile 10 yıl süreli 150 milyon Mark kredi almak üzere, borçlanma antlaşması yapıldı.
    gg16.aa1.yy1939.aaOCAK|ALMANYA'YA BORÇLANMA|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|almanya|Almanya ile 10 yıl süreli 150 milyon Mark kredi almak üzere, borçlanma antlaşması yapıldı. |
    28 OCAK 1939İSTANBUL TRAMVAYTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    İstanbul Tramvay Şirketi 1.570.000 liraya devletçe satın alındı.
    gg28.aa1.yy1939.aaOCAK|İSTANBUL TRAMVAY|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|İstanbul|Devletin Tesisi|İstanbul Tramvay Şirketi 1.570.000 liraya devletçe satın alındı.|
    1 NİSAN 1939EKONOMİK İMTİYAZ ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Atatürk'ün vefatından sonra yapılan ve 5 Mayıs 1939'da yürürlüğe giren bu anlaşmaya göre Türkiye, ABD'ye "gerek ithalat ve ihracatta ve gerekse diğer bütün konularda en ziyade müsaadeye mazhar millet statüsü" tanıdı.
    Ayrıca, ABD sanayi malları için yüzde 12 ile yüzde 88 arasında değişen oranlarda gümrük indirimleri sağlandı.
    gg1.aa4.yy1939.aaNİSAN|EKONOMİK İMTİYAZ ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|amerika|Atatürk'ün vefatından sonra yapılan ve 5 Mayıs 1939'da yürürlüğe giren bu anlaşmaya göre Türkiye, ABD'ye "gerek ithalat ve ihracatta ve gerekse diğer bütün konularda £.£..£b£..£.£en ziyade müsaadeye mazhar millet statüsü£.£..£/b£..£.£" tanıdı. Ayrıca, ABD sanayi malları için yüzde 12 ile yüzde 88 arasında değişen oranlarda gümrük indirimleri sağlandı. |
    İlgili Bağlantı için Tıklayınız.
    12 MAYIS 1939İNGİLTERE İLE İŞBİRLİĞİ DEKLARASYONUTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Bu ülke ile, herhangi bir savaş durumunda etkin iş birliği yapılacağı deklare edildi. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Şükrü Saraçoğlu İngiltere Büyükelçisine, bu anlaşmalarla ilgili olarak, "Türkiye'nin bütün nüfuzunu Batı devletlerinin hizmetine verdiğini" söyledi. Deklarasyonlara göre taraflar; "Akdeniz bölgesinde savaşa yol açabilecek bir saldırı halinde, etkin bir biçimde işbirliği yapmayı" kabul ettiler.
    gg12.aa5.yy1939.aaMAYIS|İNGİLTERE İLE İŞBİRLİĞİ DEKLARASYONU|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|ingiltere|Bu ülke ile, herhangi bir savaş durumunda etkin iş birliği yapılacağı deklare edildi. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Şükrü Saraçoğlu İngiltere Büyükelçisine, bu anlaşmalarla ilgili olarak, £.£..£b£..£.£"Türkiye'nin bütün nüfuzunu Batı devletlerinin hizmetine verdiğini"£.£..£/b£..£.£ söyledi. Deklarasyonlara göre taraflar; "Akdeniz bölgesinde savaşa yol açabilecek bir saldırı halinde, etkin bir biçimde işbirliği yapmayı" kabul ettiler. |
    6 HAZİRAN 1939KARABÜK DEMİR-ÇELİK FABRİKALARITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Tesislerin yapımı ise, 10 Kasım 1936 tarihinde İngiliz Hükümeti ile imzalanan 2.745.000 Sterlin kredi antlaşmasına dayalı olarak İngiliz H.A.Brassert Firmasına ihale edilmiştir.

    Karabük'teki Soğanlı ve Araç çaylarının arasında yer alan geniş çeltik tarlaları üzerine kuruldu. Tesislerin temeli 3 Nisan 1937 günü atıldı. Böylece ülkemizde çeltik tarımından çelik sanayine dönüşüm(!) başlamıştır.

    1 Mart 1938 yılında makine montajlarına başlanmış, Türk mühendis, teknisyen ve işçilerinin üstün çabaları sayesinde 2 yıl gibi kısa bir sürede tamamlanarak 6 Haziran 1939'dan itibaren peyderpey işletmeye alınmıştır.

  • 1939 - Karabük Demir Çelik Kok Fabrikası üretime başladı.
  • 1939 - Karabük Demir Çelik Fabrikası Yüksek Fırınları hizmete girdi.
  • 1939 - Karabük Demir Çelik Boru Fabrikaları hizmete girdi.

    Başlangıçta Sümerbank'a bağlı bir müessese olarak faaliyetini sürdüren Karabük Demir Çelik Fabrikaları, işletmenin genişlemesi üzerine 13.05.1955 yılında Sümerbank'tan ayrılarak bağımsız bir İktisadi Devlet Teşekkülü durumuna gelmiş ve "Türkiye Demir ve Çelik İşletmeleri Genel Müdürlüğü" adını almıştır.
  • gg6.aa6.yy1939.aaHAZİRAN|KARABÜK DEMİR-ÇELİK FABRİKALARI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Tesislerin yapımı ise, 10 Kasım 1936 tarihinde İngiliz Hükümeti ile imzalanan 2.745.000 Sterlin kredi antlaşmasına dayalı olarak İngiliz H.A.Brassert Firmasına ihale edilmiştir. Karabük'teki Soğanlı ve Araç çaylarının arasında yer alan geniş çeltik tarlaları üzerine kuruldu. Tesislerin temeli 3 Nisan 1937 günü atıldı. Böylece ülkemizde çeltik tarımından çelik sanayine dönüşüm(!) başlamıştır. 1 Mart 1938 yılında makine montajlarına başlanmış, Türk mühendis, teknisyen ve işçilerinin üstün çabaları sayesinde 2 yıl gibi kısa bir sürede tamamlanarak 6 Haziran 1939'dan itibaren peyderpey işletmeye alınmıştır. £.£..£li£..£.£1939 - Karabük Demir Çelik Kok Fabrikası üretime başladı. £.£..£li£..£.£1939 - Karabük Demir Çelik Fabrikası Yüksek Fırınları hizmete girdi. £.£..£li£..£.£1939 - Karabük Demir Çelik Boru Fabrikaları hizmete girdi. Başlangıçta Sümerbank'a bağlı bir
    18 HAZİRAN 1939BURSA ve MERSİN ELEKTRİKTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Bursa ve Mersin elektrik tesisleri devletleştirildi.
    gg18.aa6.yy1939.aaHAZİRAN|BURSA ve MERSİN ELEKTRİK|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Bursa ve Mersin elektrik tesisleri devletleştirildi.|
    23 HAZİRAN 1939FRANSA İLE İŞBİRLİĞİ DEKLARASYONUTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Bu ülke ile, herhangi bir savaş durumunda etkin iş birliği yapılacağı deklare edildi.

    Hatay Meselesi'nin halledilmesinden sonra Türk-Fransız münasebetleri hızlı bir şekilde gelişme göstermiştir.
    23 Haziran 1939'da Ankara'da iki ülke arasında imzalanan antlaşma, karşılıklı yardımı öngördüğü gibi, Hatay'ın Türkiye'ye katılma talebinin Fransızlar tarafından kabul edilmesine sebep olacaktır.
    gg23.aa6.yy1939.aaHAZİRAN|FRANSA İLE İŞBİRLİĞİ DEKLARASYONU|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|fransa|Bu ülke ile, herhangi bir savaş durumunda etkin iş birliği yapılacağı deklare edildi. Hatay Meselesi'nin halledilmesinden sonra Türk-Fransız münasebetleri hızlı bir şekilde gelişme göstermiştir. 23 Haziran 1939'da Ankara'da iki ülke arasında imzalanan antlaşma, karşılıklı yardımı öngördüğü gibi, Hatay'ın Türkiye'ye katılma talebinin Fransızlar tarafından kabul edilmesine sebep olacaktır.|
    26 HAZİRAN 1939ANKARA HAVAGAZI FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Ankara Havagazı Şirketi devletleştirildi.
    gg26.aa6.yy1939.aaHAZİRAN|ANKARA HAVAGAZI FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Ankara Havagazı Şirketi devletleştirildi. |
    30 HAZİRAN 1939HATAY'IN TÜRKİYE'YE İLHAKITEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    2 Eylül 1939 tarihinde bağımsızlığına kavuşan Hatay Devleti, aldığı parlamento kararı ile 30 Haziran 1939 tarihinde Türkiye Cumhuriyetine katılmıştır.
    gg30.aa6.yy1939.aaHAZİRAN|HATAY'IN TÜRKİYE'YE İLHAKI|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|2 Eylül 1939 tarihinde bağımsızlığına kavuşan Hatay Devleti, aldığı parlamento kararı ile 30 Haziran 1939 tarihinde Türkiye Cumhuriyetine katılmıştır. |
    5 TEMMUZ 1939MİLLİ PİYANGO İDARESİTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    9.12.1926 gün ve 760 sayılı kararname, Türkiye’de piyango düzenleme hakkını Türk Hava Kurumu’na verdi.
    5 Temmuz 1939 gün ve 3670 sayılı kanun ise karşılığı nakit olmak üzere piyango düzenleme hakkını tümüyle Milli Piyango İdaresine bıraktı.
    gg5.aa7.yy1939.aaTEMMUZ|MİLLİ PİYANGO İDARESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|9.12.1926 gün ve 760 sayılı kararname, Türkiye’de piyango düzenleme hakkını Türk Hava Kurumu’na verdi. 5 Temmuz 1939 gün ve 3670 sayılı kanun ise karşılığı nakit olmak üzere piyango düzenleme hakkını tümüyle Milli Piyango İdaresine bıraktı. |
    17 TEMMUZ 1939TÜRK İKTİSAT CEMİYETİTEKPARTİ DÖNEMİ / Parti ve STKlar
    gg17.aa7.yy1939.aaTEMMUZ|TÜRK İKTİSAT CEMİYETİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Parti ve STKlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|
    19 EKİM 1939ÜÇLÜ İTTİFAK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    İngiltere ve Fransa ile yapılan deklarasyonlar, anlaşmaya çevrildi.

    Bu antlaşmalar ile Mustafa Kemal döneminde uygulanan politikalardan tavizler verilmeye hızla devam ediliyordu.
    gg19.aa10.yy1939.aaEKİM|ÜÇLÜ İTTİFAK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|fransa|ingiltere|İngiltere ve Fransa ile yapılan deklarasyonlar, anlaşmaya çevrildi. Bu antlaşmalar ile Mustafa Kemal döneminde uygulanan politikalardan tavizler verilmeye hızla devam ediliyordu. |
    ARALIK 1939KIRIKKALE TOP FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    Fabrika, Şubat 1937 tarihinde Alman Gutte Hoffmangs Hutte-Rheinmetal firmalar grubuna ihaleye verilmiş, 1939 yılının sonlarına doğru işletmeye açılmıştır.
    gg.aa12.yy1939.aaARALIK|KIRIKKALE TOP FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|almanya|Fabrika, Şubat 1937 tarihinde Alman Gutte Hoffmangs Hutte-Rheinmetal firmalar grubuna ihaleye verilmiş, 1939 yılının sonlarına doğru işletmeye açılmıştır.|
    ARALIK 1939KIRIKKALE TÜFEK FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    Bu tesis için lüzumlu olan 334 adet tezgâh, 13 Nisan 1935 tarihli mukavele ile Alman Fritz Werner firmasına sipariş verilmiş ve tezgâhlar gelince Kırıkkale'de inşa edilmiş olan binalara monte edilmiştir.

    Fabrika, Aralık 1939 tarihinden itibaren yeni tüfek teslimine başlamıştır.
    gg.aa12.yy1939.aaARALIK|KIRIKKALE TÜFEK FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|almanya|Bu tesis için lüzumlu olan 334 adet tezgâh, 13 Nisan 1935 tarihli mukavele ile Alman Fritz Werner firmasına sipariş verilmiş ve tezgâhlar gelince Kırıkkale'de inşa edilmiş olan binalara monte edilmiştir. Fabrika, Aralık 1939 tarihinden itibaren yeni tüfek teslimine başlamıştır.|
    14 ARALIK 1939MALATYA PAMUKLU KUMAŞ FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Sümerbank Malatya Pamuklu Sanayii Müessesesi’nin temeli 1936 yılında atıldı ve fabrika 14 Aralık 1939 tarihinde işletmeye açıldı.

    Fabrikanın kuruluştaki adı Malatya Bez ve İplik Fabrikaları T.A.Ş. idi (Sümerbank, Ziraat Bankası ve İş Bankası ortaklığı). Fabrika 1 Haziran 1946 tarihinde Sümerbank tarafından satın alındı.
    gg14.aa12.yy1939.aaARALIK|MALATYA PAMUKLU KUMAŞ FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Sümerbank Malatya Pamuklu Sanayii Müessesesi’nin temeli 1936 yılında atıldı ve fabrika 14 Aralık 1939 tarihinde işletmeye açıldı. Fabrikanın kuruluştaki adı Malatya Bez ve İplik Fabrikaları T.A.Ş. idi (Sümerbank, Ziraat Bankası ve İş Bankası ortaklığı). Fabrika 1 Haziran 1946 tarihinde Sümerbank tarafından satın alındı.|
    20 ARALIK 1939ŞARAP KURULUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    II.Dünya Savaşının hızla sürdüğü günlerde, Türkiye'nin Paris'teki Uluslararası Şarap Kurulu'na katılmasına ilişkin yasa çıktı.
    gg20.aa12.yy1939.aaARALIK|ŞARAP KURULU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|uakurul|fransa|II.Dünya Savaşının hızla sürdüğü günlerde, Türkiye'nin Paris'teki Uluslararası Şarap Kurulu'na katılmasına ilişkin yasa çıktı.|
    1940ALMANYA'YA BORÇLANMATEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Almanya ile 100 milyon mark tutarında bir kredi anlaşması aktedilmiştir.
    gg.aa.yy1940.aa|ALMANYA'YA BORÇLANMA|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|almanya|Almanya ile 100 milyon mark tutarında bir kredi anlaşması aktedilmiştir. |
    1940İNGİLTERE'YE BORÇLANMATEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Birleşik Krallık Hükümetinden, 1940 tarih ve %3 faizli iki milyon İngiliz liralık istikraz.
    gg.aa.yy1940.aa|İNGİLTERE'YE BORÇLANMA|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|ingiltere|Birleşik Krallık Hükümetinden, 1940 tarih ve %3 faizli iki milyon İngiliz liralık istikraz. |
    18 OCAK 1940MİLLİ KORUMA KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Bu kanun, halk arasında Ekmek Karnesi olarak bilinen uygulamanın temelidir. CHF'nın çıkarttığı ve hükûmete fiyatları saptamada, ürünlere el koymada, hatta zorunlu çalışma yükümlülüğü getirmede sınırsız yetkiler veren yasadır.

    10 Eylül 1960 tarihli ve 79 sayılı kanunla, Milli Koruma Kanunu’na karşı işlenen suçlar affedildi. Sermaye ve fon hesapları tasfiye edilerek, kanun yürürlükten kaldırıldı.

    Milli Koruma Kanunu, ülkeyi olası bir savaşa karşı yeterli kılmış gibi görünse de, sonuçları halk için tam bir felaket oldu. Mesele sadece ekonomik sıkıntı olmanın ötesinde, devlete ve CHP'ye olan güvesizlik ve bozulan toplumsal huzurdu.

    Kanunun etkileri, özetle;
  • 1) Halkın elinden, aç bırakılmak pahasına gıda maddeler toplanmış, bu gıda maddeleri toplama ve depolamadaki beceriksizlik yüzünden yol kenarlarında ya da ambarlarda çürütülmüştü. Halkın bunu görmesi, hükumete öfkelenmesi ve her olumsuzluktan onu sorumlu tutmasına yol açtı.
  • 2) Kanunu kötüye kullanan bazı memurlar ve partinin önde gelenleri, halktan kanun gücüyle aldıkları araçları, mülkleri, gıda maddelerini kendilerine ya da yakınlarına peşkeş çekmiş, stokçularla iş birliği yaparak halkın aleyhine maddi menfaat sağlamıştı. Bu durum, halkın güvenini kökünden sarstı.
  • 3) Belki de insanları en çok bezdiren karaborsacılık oldu. Hükumet gıda ve tüketim mallarına el koyduğunda fiyatlar arttı ve karaborsa yaygınlaştı.
  • 4) İki sene içinde enflasyon %500 arttı. Sonunda ekmek, şeker gibi temel gıda ürünleri karneyle verilmeye başlandı. Yine de karaborsa durdurulamadı ve hükumet karaborsayla mücadelede başarısız oldu.
  • gg18.aa1.yy1940.aaOCAK|MİLLİ KORUMA KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Bu kanun, halk arasında Ekmek Karnesi olarak bilinen uygulamanın temelidir. CHF'nın çıkarttığı ve hükûmete fiyatları saptamada, ürünlere el koymada, hatta zorunlu çalışma yükümlülüğü getirmede sınırsız yetkiler veren yasadır. 10 Eylül 1960 tarihli ve 79 sayılı kanunla, Milli Koruma Kanunu’na karşı işlenen suçlar affedildi. Sermaye ve fon hesapları tasfiye edilerek, kanun yürürlükten kaldırıldı. Milli Koruma Kanunu, ülkeyi olası bir savaşa karşı yeterli kılmış gibi görünse de, sonuçları halk için tam bir felaket oldu. Mesele sadece ekonomik sıkıntı olmanın ötesinde, devlete ve CHP'ye olan güvesizlik ve bozulan toplumsal huzurdu. Kanunun etkileri, özetle; £.£..£li£..£.£1) Halkın elinden, aç bırakılmak pahasına gıda maddeler toplanmış, bu gıda maddeleri toplama ve depolamadaki beceriksizlik yüzünden yol kenarlarında ya da ambarlarda çürütülmüştü. Halkın bunu
    11 MART 1940YUNANİSTAN İLE TİCARET VE ÖDEMELER ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg11.aa3.yy1940.aaMART|YUNANİSTAN İLE TİCARET VE ÖDEMELER ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|yunan|
    30 MART 1940FRANSA İLE KOMŞULUK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg30.aa3.yy1940.aaMART|FRANSA İLE KOMŞULUK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|fransa|
    17 NİSAN 1940KÖY ENSTİTÜLERİTEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
    Köy enstitüleri açıldı.
    gg17.aa4.yy1940.aaNİSAN|KÖY ENSTİTÜLERİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Köy enstitüleri açıldı. £.£..£img src=https://duruvizyon.files.wordpress.com/2018/11/koyenstitu.jpg£..£.£|
    Köy Enstitüleri | DuruVizyon.com
    22 NİSAN 1940RAMAN'DA PETROL BULUNDUTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Siirt'in güneyindeki Beşiri yakınlarındaki Raman Dağı'nda 1042 metre derinlikte petrol bulundu.
    gg22.aa4.yy1940.aaNİSAN|RAMAN'DA PETROL BULUNDU|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Siirt'in güneyindeki Beşiri yakınlarındaki Raman Dağı'nda 1042 metre derinlikte petrol bulundu.|
    30 MAYIS 1940EREĞLİ KÖMÜR MADENLERİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    30.5.1940 gün ve 3867 sayılı yasayla Ereğli Kömür Havzası’ndaki ocakların Devlet tarafından işletilmesi kararlaştırıldı. 11.6.1937 gün ve 3241 sayılı yasayla da Ereğli Kömürleri İşletmesi kuruldu.

    Ereğli Üzülmez Bölgesinde 1935 yılında İş Bankası tarafından kurulan Maden Kömürü İşleri A.Ş. tarafından yaptırılan Sömikok ve Briket Fabrikası da 1940 yılında devletleştirildi.
    gg30.aa5.yy1940.aaMAYIS|EREĞLİ KÖMÜR MADENLERİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|30.5.1940 gün ve 3867 sayılı yasayla Ereğli Kömür Havzası’ndaki ocakların Devlet tarafından işletilmesi kararlaştırıldı. 11.6.1937 gün ve 3241 sayılı yasayla da Ereğli Kömürleri İşletmesi kuruldu. Ereğli Üzülmez Bölgesinde 1935 yılında İş Bankası tarafından kurulan Maden Kömürü İşleri A.Ş. tarafından yaptırılan Sömikok ve Briket Fabrikası da 1940 yılında devletleştirildi.|
    19 HAZİRAN 1940MİLLİ MÜDAFAA İSTİKRAZI KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    4058, 4120 ve 4195 sayılı kanunlar Hükümete her defasında 25 er liradan 75 milyon liralık tasarruf bonosu çıkarmak salâhiyetini vermiştir. Tasarruf bonolarının azamî vadesi 1 sene ve azamî faiz miktarı %6.38 dir.

    19 Haziran 1942 tarih ve 4275 sayılı “Millî Müdafaa İstikrazı hakkındaki kanun” hazineye, en fazla %7 faiz ve 20 yıl vâde ile, 150 milyon liralık bir iç istikraz çıkarmak hakkını vermiş ve 1942 yılının ikinci yarısında 50 milyon liralık bir dahilî istikraz aktedilmiştir.

    Bu istikraz iki kategoriye ayrılmıştır. Bir kısım ikramiyeli ve %5 faizlidir. Diğer kısmı ise ikramiyesiz ve %7 faizlidir.
    gg19.aa6.yy1940.aaHAZİRAN|MİLLİ MÜDAFAA İSTİKRAZI KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|4058, 4120 ve 4195 sayılı kanunlar Hükümete her defasında 25 er liradan 75 milyon liralık tasarruf bonosu çıkarmak salâhiyetini vermiştir. Tasarruf bonolarının azamî vadesi 1 sene ve azamî faiz miktarı %6.38 dir. 19 Haziran 1942 tarih ve 4275 sayılı “Millî Müdafaa İstikrazı hakkındaki kanun” hazineye, en fazla %7 faiz ve 20 yıl vâde ile, 150 milyon liralık bir iç istikraz çıkarmak hakkını vermiş ve 1942 yılının ikinci yarısında 50 milyon liralık bir dahilî istikraz aktedilmiştir. Bu istikraz iki kategoriye ayrılmıştır. Bir kısım ikramiyeli ve %5 faizlidir. Diğer kısmı ise ikramiyesiz ve %7 faizlidir. |
    21 HAZİRAN 1940DEVLET OPERASITEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Devlet Operası ilk temsilini verdi: Mozart’tan “Bastien ile Bastienne”.
    gg21.aa6.yy1940.aaHAZİRAN|DEVLET OPERASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Devlet Operası ilk temsilini verdi: Mozart’tan “Bastien ile Bastienne”.|
    31 AĞUSTOS 1940ALMANYA İLE TİCARET ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg31.aa8.yy1940.aaAĞUSTOS|ALMANYA İLE TİCARET ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|almanya|
    20 EKİM 1940 ...
    23 ARALIK 1947
    SIKIYÖNETİMTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    İkinci Dünya Savaşı’ndan dolayı İstanbul, Kırklareli, Edirne, Tekirdağ, Çanakkale ve Kocaeli’de 20 Ekim 1940-23 Aralık 1947 tarihleri arasında sıkıyönetim ilan edilmiştir.
    gg20.aa10.yy1940.aaEKİM|SIKIYÖNETİM|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|İkinci Dünya Savaşı’ndan dolayı İstanbul, Kırklareli, Edirne, Tekirdağ, Çanakkale ve Kocaeli’de 20 Ekim 1940-23 Aralık 1947 tarihleri arasında sıkıyönetim ilan edilmiştir.|
    12 ARALIK 1940SALVADOR FACİASITEKPARTİ DÖNEMİ / KAZA ve FELAKETLER
    Salvador isimli gemi, Silivri önlerinde battı. Bulgaristan'ın Varna şehrinden Filistin'e gittiği açıklanan 150 kişilik gemideki 352 musevi yolcunun 230'u boğularak öldü.
    gg12.aa12.yy1940.aaARALIK|SALVADOR FACİASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KAZA ve FELAKETLER|DÜNYA|Tek Parti Dönemi|Din Tarihi|2 Dünya Savaşı|Devletin Tesisi|Balkanlar|Ortadoğu|Salvador isimli gemi, Silivri önlerinde battı. Bulgaristan'ın Varna şehrinden Filistin'e gittiği açıklanan 150 kişilik gemideki 352 musevi yolcunun 230'u boğularak öldü.|
    17 ŞUBAT 1941BULGARİSTAN İLE SALDIRMAZLIK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg17.aa2.yy1941.aaŞUBAT|BULGARİSTAN İLE SALDIRMAZLIK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi||bulgar||
    24 ŞUBAT 1941STRUMA FACİASITEKPARTİ DÖNEMİ / KAZA ve FELAKETLER
    Hitler, Romanya'daki zengin Yahudiler'in ortadan kaldırılması için Gestapo'ya bir Ölüm Listesi verdi. Bunu haber alan 800 zengin Yahudi, STRUMA isimli gemi ile Türkiye'ye kaçtılar. Struma adlı gemi, 12 Aralık 1941'de Köstence Limanı'ndan hareket etti.

    Struma, KGB tarafından vurularak motoru durduruldu. Almanya tarafından Türkiye'ye yolcuların karaya çıkarılmaması gerektiği yönünde bir uyarı yapılmıştır. Bunun sebebi olarak ise 'yolcuların salgın hastalık taşıdığı' gösterilmişti. Aynı zamanda İngilizler de, Struma'nın Filistin'e gitmesi taraftarı değillerdi. Bunun sebebi de, o dönemde Filistin'de kurdukları yönetimin, Yahudilerin sayısı arttığı taktirde zora gireceği düşüncesiydi. Struma Filistin'e varırsa, Avrupalı diğer Yahudiler de Filistin'e varmak için harekete geçecekti. İngiltere, bu düşüncesinden ötürü yoğun baskı uyguladı.

    Türkiye gemiyi Karadeniz açıklarında bekletmeye karar verdi. Motoru hala çalışmayan gemi, 23 Şubat 1942'de römorklar ile Şile açıklarına çekildi. Ancak, 24 Şubat sabahı, büyük bir patlama ile batan gemi, 103' ü çocuk olmak üzere 768 kişiye mezar oldu.

    Karantinaya alınan gemiye Kızılay tarafından İnsani yardım çerçevesinde günlük yiyecek ve içecek veriliyordu.

    Yolcuların arasında Romanya'da iş yapan Amerikalı Petrol Devi 'VACUUM' şirketinin sahibi olan ailede bulunuyordu. CIA'dan Türkiye'deki genç bir işadamına 'Bu isimleri mutlaka gemiden kurtar' şeklinde bir talimat geldi. Vakit kaybetmeyen işadamı dönemin İstanbul Emniyet Müdürü İstihbaratçı İhsan Sabri Çaglayangil'den yardım istedi. Çaglayangil, Başbakan Şükrü Şaracoglu'na bile haber vermeden gemideki petrolcü aileyi kurtardı. Bu genç iş adamı Vehbi Koç idi.
    gg24.aa2.yy1941.aaŞUBAT|STRUMA FACİASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KAZA ve FELAKETLER|DÜNYA|Tek Parti Dönemi|Din Tarihi|2 Dünya Savaşı|Mason|Devletin Tesisi|Ortadoğu|almanya|ingiltere|Hitler, Romanya'daki zengin Yahudiler'in ortadan kaldırılması için Gestapo'ya bir Ölüm Listesi verdi. Bunu haber alan 800 zengin Yahudi, STRUMA isimli gemi ile Türkiye'ye kaçtılar. Struma adlı gemi, 12 Aralık 1941'de Köstence Limanı'ndan hareket etti. Struma, KGB tarafından vurularak motoru durduruldu. Almanya tarafından Türkiye'ye yolcuların karaya çıkarılmaması gerektiği yönünde bir uyarı yapılmıştır. Bunun sebebi olarak ise 'yolcuların salgın hastalık taşıdığı' gösterilmişti. Aynı zamanda İngilizler de, Struma'nın Filistin'e gitmesi taraftarı değillerdi. Bunun sebebi de, o dönemde Filistin'de kurdukları yönetimin, Yahudilerin sayısı arttığı taktirde zora gireceği düşüncesiydi. Struma Filistin'e varırsa, Avrupalı diğer Yahudiler de Filistin'e varmak için harekete geçecekti. İngiltere, bu düşüncesinden ötürü yoğun
    MART 1941ÖDÜNÇ VERME-KİRALAMA YARDIMI TEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    19 Ekim 1939 tarihli ve İngiltere’nin Türkiye’ye yardım etmek için kredi ve savaş uçağı vermeyi taahhüt ettiği “Türk-İngiliz-Fransız Üçlü Anlaşması gereğince, Türkiye, İngiltere'nin aracılığı ile Amerika Birleşik Devletlerinin, II. Dünya Savaşında, Hitler'e karşı savaşan devletlere yaptığı yardım programı olan Amerikan Ödünç Verme-Kiralama Yardımı'ndan yararlanmaya başladı.
    Adı yardım olsa da, dış borçlanmaydı.

    Türkiye'yi II.Dünya Savaşına fiilen sokma girişimlerine, Türkiye'nin direnmesi sonucunda, 1 Nisan 1944 tarihinde Türk-İngiliz askeri görüşmeleri kesildi. Türkiye üzerinde ki baskıyı artırmak için ABD, Türkiye'ye kullandırdığı, Amerikan Ödünç Verme-Kiralama Yardımı'nı durdurdu.
    gg.aa3.yy1941.aaMART|ÖDÜNÇ VERME-KİRALAMA YARDIMI |TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|ingiltere|amerika|19 Ekim 1939 tarihli ve İngiltere’nin Türkiye’ye yardım etmek için kredi ve savaş uçağı vermeyi taahhüt ettiği “Türk-İngiliz-Fransız Üçlü Anlaşması gereğince, Türkiye, İngiltere'nin aracılığı ile Amerika Birleşik Devletlerinin, II. Dünya Savaşında, Hitler'e karşı savaşan devletlere yaptığı yardım programı olan Amerikan Ödünç Verme-Kiralama Yardımı'ndan yararlanmaya başladı. Adı yardım olsa da, dış borçlanmaydı. Türkiye'yi II.Dünya Savaşına fiilen sokma girişimlerine, Türkiye'nin direnmesi sonucunda, 1 Nisan 1944 tarihinde Türk-İngiliz askeri görüşmeleri kesildi. Türkiye üzerinde ki baskıyı artırmak için ABD, Türkiye'ye kullandırdığı, Amerikan Ödünç Verme-Kiralama Yardımı'nı durdurdu. |
    22 MART 1941REFAH ŞİLEBİ BATTITEKPARTİ DÖNEMİ / KAZA ve FELAKETLER
    İngiltere'ye sipariş edilen denizaltı ve uçak filosunu teslim alacak personeli taşıyan Refah sivil ticari şilebi, bir denizaltı tarafından 23 Haziran 1941 tarihinde batırıldı.

    Olayda 168 kişi öldü, 32 kişinin kurtulabildi. Bu saldırıyı hiçbir ülke üstlenmedi, gemiyi kimin batırdığı açıklığa kavuşamadı.
    gg22.aa3.yy1941.aaMART|REFAH ŞİLEBİ BATTI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KAZA ve FELAKETLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|2 Dünya Savaşı|Devletin Tesisi|ingiltere|İngiltere'ye sipariş edilen denizaltı ve uçak filosunu teslim alacak personeli taşıyan Refah sivil ticari şilebi, bir denizaltı tarafından 23 Haziran 1941 tarihinde batırıldı. Olayda 168 kişi öldü, 32 kişinin kurtulabildi. Bu saldırıyı hiçbir ülke üstlenmedi, gemiyi kimin batırdığı açıklığa kavuşamadı.|
    26 MAYIS 1941İNHİSARLAR UMUM MÜDÜRLÜĞÜ TEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    TEŞKİLAT VE VAZİFELERİ HAKKINDA KANUN
    1928-1932 döneminde Tütün, Tuz ve Alkollü İçkiler (Müskirat) İnhisarlar İdareleri ayrı ayrı faaliyet gösteriyordu. Bu kuruluşlar 1932 yılında birleştirilerek İnhisarlar Umum Müdürlüğü adını aldı.

    2 Temmuz 1932 tarihinde kabul edilen 2054 sayılı Yasa ile çay, şeker ve kahve ithalatını bir elden idare etme yetkisi hükümete verildi.
    1946 yılında ise Tekel Genel Müdürlüğü’ne dönüştü.
    gg26.aa5.yy1941.aaMAYIS|İNHİSARLAR UMUM MÜDÜRLÜĞÜ |TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|TEŞKİLAT VE VAZİFELERİ HAKKINDA KANUN 1928-1932 döneminde Tütün, Tuz ve Alkollü İçkiler (Müskirat) İnhisarlar İdareleri ayrı ayrı faaliyet gösteriyordu. Bu kuruluşlar 1932 yılında birleştirilerek İnhisarlar Umum Müdürlüğü adını aldı. 2 Temmuz 1932 tarihinde kabul edilen 2054 sayılı Yasa ile çay, şeker ve kahve ithalatını bir elden idare etme yetkisi hükümete verildi. 1946 yılında ise Tekel Genel Müdürlüğü’ne dönüştü.|
    2 HAZİRAN 1941EZAN YASAĞITEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Türk Ceza Kanunu'nun 526'ncı maddesinde yapılan değişiklikle Arapça ezan ve kamet okuyanlara para ve hapis cezası verileceği hükme bağlandı.
    gg2.aa6.yy1941.aaHAZİRAN|EZAN YASAĞI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Türk Ceza Kanunu'nun 526'ncı maddesinde yapılan değişiklikle Arapça ezan ve kamet okuyanlara para ve hapis cezası verileceği hükme bağlandı. £.£..£img src="https://duruvizyon.files.wordpress.com/2018/11/turkce_kuran_okunmasi_umumilesti.jpg" align="center"£..£.£|
    18 HAZİRAN 1941ALMANYA İLE SALDIRMAZLIK PAKTITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg18.aa6.yy1941.aaHAZİRAN|ALMANYA İLE SALDIRMAZLIK PAKTI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|almanya|
    18 KASIM 1941
    TÜRK LİRASI'NDAN ATATÜRK PORTRESİ KALDIRILDITEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    Türk parasında Atatürk'ün yerine İsmet İnönü'nün portrelerinin kullanılması ilk kez 1940 yılında gerçekleşti.

    Merkez Bankası'nın 1940'lı yıllarda bastığı ikinci emisyon banknot grubunda hem İnönü'nün hem de Atatürk'ün portreleri yer aldı.

    Üçüncü ve dördüncü gruptaki banknotların tamamında İnönü'nün portreleri bulunurken, üçüncü grup banknotlar 1942-1947 yılları arasında, dördüncü grup ise 1947-1948 yılları arasında dolaşıma çıkarıldı. Böylece, ikinci, üçüncü ve dördüncü emisyonda İnönü'nün portreleri kullanılırken, İnönü portreli banknotlar 1940-1948 yılları arasında dolaşımda kalmış oldu. Zorunlu tedavül ise 1953 yılında sona erdi.

    Üzerinde İnönü'nün portresi bulunan son banknot olan 10 Türk Lirası banknotları ABD'de bastırılmış ve 15 Eylül 1948'de tedavüle çıkarılmıştı. 2 Haziran 1952'de bu banknotların tedavülden çekilme kararı alınmış, 2 Haziran 1953'te ise tamamen tedavülden kaldırılmıştır.
    gg18.aa11.yy1941.aaKASIM|TÜRK LİRASI'NDAN ATATÜRK PORTRESİ KALDIRILDI|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Türk parasında Atatürk'ün yerine İsmet İnönü'nün portrelerinin kullanılması ilk kez 1940 yılında gerçekleşti. Merkez Bankası'nın 1940'lı yıllarda bastığı ikinci emisyon banknot grubunda hem İnönü'nün hem de Atatürk'ün portreleri yer aldı. Üçüncü ve dördüncü gruptaki banknotların tamamında İnönü'nün portreleri bulunurken, üçüncü grup banknotlar 1942-1947 yılları arasında, dördüncü grup ise 1947-1948 yılları arasında dolaşıma çıkarıldı. Böylece, ikinci, üçüncü ve dördüncü emisyonda İnönü'nün portreleri kullanılırken, İnönü portreli banknotlar 1940-1948 yılları arasında dolaşımda kalmış oldu. Zorunlu tedavül ise 1953 yılında sona erdi. Üzerinde İnönü'nün portresi bulunan son banknot olan 10 Türk Lirası banknotları ABD'de bastırılmış ve 15 Eylül 1948'de tedavüle çıkarılmıştı. 2 Haziran 1952'de bu banknotların tedavülden çekilme
    19 ARALIK 1941
    EKMEK KARNESİTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    İstanbul'da ekmek satışları karneye bağlandı.
    gg19.aa12.yy1941.aaARALIK|EKMEK KARNESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|İstanbul|Devletin Tesisi|İstanbul'da ekmek satışları karneye bağlandı.|
    13 OCAK 1942
    EKMEK KARNESİTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    Ekmek Karnesi uygulaması tüm yurt için genişletildi.
    gg13.aa1.yy1942.aaOCAK|EKMEK KARNESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Ekmek Karnesi uygulaması tüm yurt için genişletildi. |
    19 OCAK 1942KREDİ ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    19 Ocak 1942 tarih 4171 sayılı kanunla Fransa, İngiltere ve irlanda ile Türkiye arasında 15 Milyon Sterlin %3 faizli Kredi anlaşması TBMM'de onaylandı.
    gg19.aa1.yy1942.aaOCAK|KREDİ ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|fransa|ingiltere|19 Ocak 1942 tarih 4171 sayılı kanunla Fransa, İngiltere ve irlanda ile Türkiye arasında 15 Milyon Sterlin %3 faizli Kredi anlaşması TBMM'de onaylandı.|
    22 MART 19426 ÇOCUK İKRAMİYESİTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    6 ve daha fazla çocuğu olan ailelere ikramiye verilmesi kararlaştırıldı.
    gg22.aa3.yy1942.aaMART|6 ÇOCUK İKRAMİYESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|6 ve daha fazla çocuğu olan ailelere ikramiye verilmesi kararlaştırıldı.|
    20 MAYIS 1942KAHVE VE ÇAY İNHİSARI KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Kahve ve çay üretim ve satışları devlet tekeline alınmıştır. Kahve 1946 senesinde bu kanun kapsamı dışına alınmıştır.
    gg20.aa5.yy1942.aaMAYIS|KAHVE VE ÇAY İNHİSARI KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Kahve ve çay üretim ve satışları devlet tekeline alınmıştır. Kahve 1946 senesinde bu kanun kapsamı dışına alınmıştır.|
    7 HAZİRAN 1942İLK TÜRK UÇAĞITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    Etimesgut fabrikasında yapılan ilk Türk uçağı havalandı.
    gg7.aa6.yy1942.aaHAZİRAN|İLK TÜRK UÇAĞI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Etimesgut fabrikasında yapılan ilk Türk uçağı havalandı.|
    8 HAZİRAN 1942İSPİRTO ve İSPİRTOLU İÇKİLER İNHİSARI KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Alkol ve bira üretim ve satışları devlet tekeline alınmıştır. Bu maddeler 1955 senesinde tekel kapsamı dışına çıkarılmıştır.
    gg8.aa6.yy1942.aaHAZİRAN|İSPİRTO ve İSPİRTOLU İÇKİLER İNHİSARI KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Alkol ve bira üretim ve satışları devlet tekeline alınmıştır. Bu maddeler 1955 senesinde tekel kapsamı dışına çıkarılmıştır.|
    14 TEMMUZ 1942ATILAY DENİZALTISI BATTITEKPARTİ DÖNEMİ / KAZA ve FELAKETLER
    Atılay denizaltısı eğitim dalışı yaptı, bir daha su yüzüne çıkamadı.

    İsim babalığını Atatürk’ün yaptığı Saldıray, Batıray, Atılay ve Yıldıray adlı dört denizaltıdan Atılay, 14 Temmuz 1942 günü Çanakkale Boğazı’nda battı.

    Atılay, dalıştayken batan ve can kaybına neden olan ilk Türk denizaltısıdır.
    80 metre boyunda ve 52 mürettebat kapasiteli Atılay, Taşkızak Tersanesi’nde inşa edildikten sonra 1939 yılında hizmete girmişti. Gemi, 14 Temmuz günü yeni cihazların kontrolü maksadıyla Çanakkale’ye ulaştı ve Binbaşı Sadi Gürcan komutasında 14.30’da Morto Koyu’nda dalışa geçti. Kartal römorkörü onu bir süre satıhtan takip ettiyse de, sertleşen hava nedeniyle dönmek zorunda kaldı. Dalışını gerçekleştiren denizaltının planlanan saatte dönmemesi üzerine arama çalışmalarına başlandı. Aynı gece denizaltının battı şamandırası bulundu.

    Atılay’ın neden battığı yıllarca bir sır olarak kaldı.
    Battığı yer, sualtı araştırmaları sonucunda kazadan yaklaşık 50 yıl sonra tespit edildi. Yapılan dalışlarda geminin sancak bordasında makine dairesi hizasında büyük bir yara olduğu tespit edildi. Böylece Atılay’ın I. Dünya Savaşı’ndan kalma bir mayına çarparak battığı anlaşıldı. Bu elim kazada 6 subay, 17 astsubay ve 16 er olmak üzere toplam 39 askerimiz şehit oldu.
    gg14.aa7.yy1942.aaTEMMUZ|ATILAY DENİZALTISI BATTI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KAZA ve FELAKETLER|İÇ|Tek Parti Dönemi|2 Dünya Savaşı|Devletin Tesisi|Atılay denizaltısı eğitim dalışı yaptı, bir daha su yüzüne çıkamadı. İsim babalığını Atatürk’ün yaptığı Saldıray, Batıray, Atılay ve Yıldıray adlı dört denizaltıdan Atılay, 14 Temmuz 1942 günü Çanakkale Boğazı’nda battı. Atılay, dalıştayken batan ve can kaybına neden olan ilk Türk denizaltısıdır. 80 metre boyunda ve 52 mürettebat kapasiteli Atılay, Taşkızak Tersanesi’nde inşa edildikten sonra 1939 yılında hizmete girmişti. Gemi, 14 Temmuz günü yeni cihazların kontrolü maksadıyla Çanakkale’ye ulaştı ve Binbaşı Sadi Gürcan komutasında 14.30’da Morto Koyu’nda dalışa geçti. Kartal römorkörü onu bir süre satıhtan takip ettiyse de, sertleşen hava nedeniyle dönmek zorunda kaldı. Dalışını gerçekleştiren denizaltının planlanan saatte dönmemesi üzerine arama çalışmalarına başlandı. Aynı gece denizaltının battı şamandırası bulundu. Atılay’ın neden battığı
    EKİM 1942TEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Beş gazeteciden oluşan Türk basın heyeti İngiltere ve ABD'yi ziyaret etti. Heyette;

    Vatan Gazetesi sahibi ve başyazarı Ahmet Emin Yalman,
    Tan Gazetesi başyazarı Zekeriya Sertel
    Ulus Gazatesi dış politika yazarı Ahmet Şükrü Esmer,
    Yeni Sabah Gazetesi baş yazarı Hüseyin Cahit Yalçın,
    İkdam Gazetesi baş yazarı Abidin Daver vardı.

    Heyetin başkanlığını İngiliz sempatizanı olarak bilinen Yalçın yaptı. Heyetteki tüm gazeteciler, yazılarında, müttefik devletlerden yana ve Nazizimden uzak bir duruş göstermişlerdi.
    gg.aa10.yy1942.aaEKİM||TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Diplomasi|ingiltere|amerika|Beş gazeteciden oluşan Türk basın heyeti İngiltere ve ABD'yi ziyaret etti. Heyette; Vatan Gazetesi sahibi ve başyazarı Ahmet Emin Yalman, Tan Gazetesi başyazarı Zekeriya Sertel Ulus Gazatesi dış politika yazarı Ahmet Şükrü Esmer, Yeni Sabah Gazetesi baş yazarı Hüseyin Cahit Yalçın, İkdam Gazetesi baş yazarı Abidin Daver vardı. Heyetin başkanlığını İngiliz sempatizanı olarak bilinen Yalçın yaptı. Heyetteki tüm gazeteciler, yazılarında, müttefik devletlerden yana ve Nazizimden uzak bir duruş göstermişlerdi. |
    11 KASIM 1942VARLIK VERGİSİTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    Bazı varlıklı kesimlerden bir defalık olağanüstü servet vergisi alınmasına dair Varlık Vergisi Kanunu 11 Kasım 1942 tarihinde oybirliğiyle kabul edilerek, Milli Koruma Kanunu'nun yerini aldı.

    Kanunun amacı, savaş sırasında vurgunculuk yapan elitleri cezalandırmak gibi görünse de, asıl hedef gayrimüslim kesim olmuştu.

  • Vergi matrahları, yerel komisyonlar tarafından tayin ediliyordu. Sabit bir oran yoktu.
  • Vergileri ödeme son günü 20 Ocak 1943 tarihi olarak belirlendi. Ertesi gün hacizler başladı.
  • Gayrimüslim olanların vergi matrahları, Müslümanlara göre on misli oranla hesaplandı. Toplam vergi gelirinin yüzde 55'ini bu azınlık kesim ödedi.
  • Gayrimüslimlerin, ödemelerini taksitle yapmalarına izin verilmedi. Bu kişiler ödeme yapmak için çoğunlukla işlerini ve mülklerini Müslüman iş adamlarına satmak zorunda kadılar.
  • Vergilerini ödeyemeyenler zorunlu çalışmaya mahkum oldular. Bini aşkın mükellef 27 Ocak 1943 tarihinden itibaren Eskişehir’in Sivrihisar ve Erzurum’un Aşkale ilçelerindeki çalışma kamplarına gönderilmek üzere bazı merkezlerde toplanmaya başlandı. Aşkale’ye gönderilen 1,229 mükelleften 21’i kötü hayat koşulları ve yetersiz tıbbi bakım yüzünden kampta hayatını kaybetti.
  • Bu kanun hükümlerinden kurtulmak için birçok mükellef yurt dışına kaçtı.
  • Varlık Vergisi, İngiltere ve ABD'den gelen sert tepkiler üzerine Mart 1944'te yürürlükten kaldırıldı. Ancak azınlıkların Türk devletine güvenleri onarılmaz şekilde sarsılmış oldu.
  • gg11.aa11.yy1942.aaKASIM|VARLIK VERGİSİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|ingiltere|amerika|Bazı varlıklı kesimlerden bir defalık olağanüstü servet vergisi alınmasına dair Varlık Vergisi Kanunu 11 Kasım 1942 tarihinde oybirliğiyle kabul edilerek, Milli Koruma Kanunu'nun yerini aldı. Kanunun amacı, savaş sırasında vurgunculuk yapan elitleri cezalandırmak gibi görünse de, asıl hedef gayrimüslim kesim olmuştu. £.£..£li£..£.£Vergi matrahları, yerel komisyonlar tarafından tayin ediliyordu. Sabit bir oran yoktu. £.£..£li£..£.£Vergileri ödeme son günü 20 Ocak 1943 tarihi olarak belirlendi. Ertesi gün hacizler başladı. £.£..£li£..£.£Gayrimüslim olanların vergi matrahları, Müslümanlara göre on misli oranla hesaplandı. Toplam vergi gelirinin yüzde 55'ini bu azınlık kesim ödedi. £.£..£li£..£.£Gayrimüslimlerin, ödemelerini taksitle yapmalarına izin verilmedi. Bu kişiler ödeme yapmak için çoğunlukla işlerini ve mülklerini Müslüman iş ad
    3 ARALIK 1942ZONGULDAKTA MADEN FACİASITEKPARTİ DÖNEMİ / KAZA ve FELAKETLER
    Zonguldak'ta bir maden ocağındaki kazada 63 işçi öldü.
    gg3.aa12.yy1942.aaARALIK|ZONGULDAKTA MADEN FACİASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KAZA ve FELAKETLER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Zonguldak'ta bir maden ocağındaki kazada 63 işçi öldü.|
    14 ARALIK 1942MEBUS SEÇİMİ KANUNUTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Seçim sistemi açısıdan herhangi bir yenilik getirmemekle birlikte, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk seçim kanunu olması açısından önemli bir yere sahiptir. İki kademeli seçimin sürdürülmesini öngörmektedir.
    gg14.aa12.yy1942.aaARALIK|MEBUS SEÇİMİ KANUNU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Seçim sistemi açısıdan herhangi bir yenilik getirmemekle birlikte, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk seçim kanunu olması açısından önemli bir yere sahiptir. İki kademeli seçimin sürdürülmesini öngörmektedir.|
    30 OCAK 1943CHURCHILL-İNÖNÜ GÖRÜŞMESİTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Churchill, Adana’ya gelerek İsmet İnönü ile görüştü.
    gg30.aa1.yy1943.aaOCAK|CHURCHILL-İNÖNÜ GÖRÜŞMESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|İ. İnönü|2 Dünya Savaşı|Devletin Tesisi|Diplomasi|ingiltere|Churchill, Adana’ya gelerek İsmet İnönü ile görüştü.|
    22 ŞUBAT 1943TEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Türkiye ile ABD arasında karşılıklı radyo yayın servisi açıldı.
    gg22.aa2.yy1943.aaŞUBAT||TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Diplomasi|amerika|Türkiye ile ABD arasında karşılıklı radyo yayın servisi açıldı.|
    26 ŞUBAT 1943VARLIK VERGİSİ TAHSİLATITEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    21 Ocak 1943 tarihine kadar vergisini ödemeyenler için haciz ve satış işlemleri başlatıldı. Borcunu kapatamayanlardan 1229 kişi 27 Ocak'tan itibaren peyderpey Erzurum Aşkale'ye sürgün edilmeye başlandı.

    Varlık Vergisi mükellefi olan gayrimüslimler gruplar hâlinde, polis marifetiyle Haydarpaşa Garı'ndan kalkan trenle Erzurum Aşkale'ye gönderildi ve kış boyunca orada kar küredi.

    6 Ağustos 1943'te ise Aşkale'dekilerin bir kısmı Eskişehir'e gönderildi. Aralık ayına kadar burada taş kırdırılıp yol inşaatında çalıştırıldılar.
    gg26.aa2.yy1943.aaŞUBAT|VARLIK VERGİSİ TAHSİLATI|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|21 Ocak 1943 tarihine kadar vergisini ödemeyenler için haciz ve satış işlemleri başlatıldı. Borcunu kapatamayanlardan 1229 kişi 27 Ocak'tan itibaren peyderpey Erzurum Aşkale'ye sürgün edilmeye başlandı. Varlık Vergisi mükellefi olan gayrimüslimler gruplar hâlinde, polis marifetiyle Haydarpaşa Garı'ndan kalkan trenle Erzurum Aşkale'ye gönderildi ve kış boyunca orada kar küredi. 6 Ağustos 1943'te ise Aşkale'dekilerin bir kısmı Eskişehir'e gönderildi. Aralık ayına kadar burada taş kırdırılıp yol inşaatında çalıştırıldılar. |
    19 MAYIS 1943GENÇLİK PARKITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Ankara başkent olduktan sonra şehrin planlamaları 1920’lerden itibaren başlamıştır. Bütün büyük başkentlerde olduğu gibi Ankara’da da büyük bir kent parkı bulunması o dönemlerden beri hedeflenmiştir.

    İncesu Deresi’nin taşkın alanı olan 270.000 metrekarelik bataklık arazi, şehrin büyük park ihtiyacını karşılamak üzere düşünülmüştür.

    O dönemde park yapılmasına karar verilen arazinin bir bölümünde zamanında “Ay-Yıldız” adında bir futbol sahası bulunmaktaydı. O yıllarda nüfusu 122 bin 270 olan ve çevresi boş otluk araziyle çevrili, susuzluk çeken Ankara için park öylesine önemli bir projedir ki her türlü fedakârlık göze alınır.

    Parkın inşaatına 1936 yılında başlandı. TBMM tarafından o yıllarda, o günün koşullarında 600 bin lira ödenek ayrılarak iki yılda bitirilmesi planlanan park 19 Mayıs 1943’te tamamlanarak hizmete açıldı.

    19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı’nda açıldığı için de parka “Gençlik Parkı” adı verilmişti.
    gg19.aa5.yy1943.aaMAYIS|GENÇLİK PARKI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Ankara başkent olduktan sonra şehrin planlamaları 1920’lerden itibaren başlamıştır. Bütün büyük başkentlerde olduğu gibi Ankara’da da büyük bir kent parkı bulunması o dönemlerden beri hedeflenmiştir. İncesu Deresi’nin taşkın alanı olan 270.000 metrekarelik bataklık arazi, şehrin büyük park ihtiyacını karşılamak üzere düşünülmüştür. O dönemde park yapılmasına karar verilen arazinin bir bölümünde zamanında “Ay-Yıldız” adında bir futbol sahası bulunmaktaydı. O yıllarda nüfusu 122 bin 270 olan ve çevresi boş otluk araziyle çevrili, susuzluk çeken Ankara için park öylesine önemli bir projedir ki her türlü fedakârlık göze alınır. Parkın inşaatına 1936 yılında başlandı. TBMM tarafından o yıllarda, o günün koşullarında 600 bin lira ödenek ayrılarak iki yılda bitirilmesi planlanan park 19 Mayıs 1943’te tamamlanarak hizmete açıldı. 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı’nda açıldığı için de pa
    4 HAZİRAN 1943TOPRAK MAHSULLERİ VERGİSİTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    Varlık vergisi kaldırıldıktan beş ay sonra, zirai servetleri vergilendirmek amacıyla, 4 Haziran 1943 tarihinde 4429 sayılı kanun ile Toprak Mahsulleri Vergisi konuldu.

    Gerçekte 1925'te kaldırılmış olan "aşar" vergisine geri dönülmesi demek olan bu vergi, büyük çiftçinin aşırı kazancının vergisini toplamakta yetersiz kaldı. Zaten yaşam düzeyi düşük olan ve ancak kendini yaşatacak kadar üretim yapabilen küçük çiftçinin üzerine yıkıldı.

    Çiftçiden, ürün grubuna göre, gayrisafi tarımsal üretimin yüzde sekizi ile yüzde on ikisi arasında farklı oranlarda, bazı ürünlerden aynî, diğer bazı ürünlerden ise nakdî olarak alınması hükme bağlanmıştı.

    Ancak uygulamadaki sorunlar nedeniyle Nisan 1944 tarihinde 4553 sayılı yasa ile değiştirilerek tüm tarımsal ürünlerden yüzde on oranında ayni olarak alınmasına karar verildi. Toprak Mahsulleri Vergisi, başka siyasi partiler kurulması ile 1946'da kaldırıldı.
    gg4.aa6.yy1943.aaHAZİRAN|TOPRAK MAHSULLERİ VERGİSİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Varlık vergisi kaldırıldıktan beş ay sonra, zirai servetleri vergilendirmek amacıyla, 4 Haziran 1943 tarihinde 4429 sayılı kanun ile Toprak Mahsulleri Vergisi konuldu. Gerçekte 1925'te kaldırılmış olan "aşar" vergisine geri dönülmesi demek olan bu vergi, büyük çiftçinin aşırı kazancının vergisini toplamakta yetersiz kaldı. Zaten yaşam düzeyi düşük olan ve ancak kendini yaşatacak kadar üretim yapabilen küçük çiftçinin üzerine yıkıldı. Çiftçiden, ürün grubuna göre, gayrisafi tarımsal üretimin yüzde sekizi ile yüzde on ikisi arasında farklı oranlarda, bazı ürünlerden aynî, diğer bazı ürünlerden ise nakdî olarak alınması hükme bağlanmıştı. Ancak uygulamadaki sorunlar nedeniyle Nisan 1944 tarihinde 4553 sayılı yasa ile değiştirilerek tüm tarımsal ürünlerden yüzde on oranında ayni olarak alınmasına karar verildi. Toprak Mahsulleri Vergisi, başka
    5 HAZİRAN 1943SİVAS ÇİMENTO FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    1936 yılında Nafia Vekaleti, İktisat Vekaleti’ne başvurarak Sivas civarında bir çimento fabrikasının kurulmasını istedi. 1936 yılı ortalarında da bu doğrultuda bir kararname kabul edildi. Sümerbank Sivas Çimento Sanayii Müessesesi’nin yapımı için 1938 yılında sözleşme imzalandı ve fabrika 5 Haziran 1943 tarihinde işletmeye alındı.
    gg5.aa6.yy1943.aaHAZİRAN|SİVAS ÇİMENTO FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1936 yılında Nafia Vekaleti, İktisat Vekaleti’ne başvurarak Sivas civarında bir çimento fabrikasının kurulmasını istedi. 1936 yılı ortalarında da bu doğrultuda bir kararname kabul edildi. Sümerbank Sivas Çimento Sanayii Müessesesi’nin yapımı için 1938 yılında sözleşme imzalandı ve fabrika 5 Haziran 1943 tarihinde işletmeye alındı.|
    4 ARALIK 1943KAHİRE KONFERANSITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Kahire'deki Müttefik Konferansı'nda İnönü-Roosevelt buluşması gerçekleşti.

    Bu görüşmede Türkiye'nin II. Dünya Savaşına katılmasını, aksi halde müttefik devletlerin Türkiye ile işbirliği umutlarını tamamen yitireceğini söylendi. İnönü, prensip olarak savaşa katılmayı onayladı. Türkiye'nin de içinde olacağı bir askeri plan yapılması, Türkiye'nin onaylamadığı bir planın uygulanmaması talebini dile getirdi.

    Daha sonra askeri heyetler arasında yapılacak görüşmelerde, olayı sürüncemeye bırakarak bu işin içinden sıyrılmayı planlayan İnönü'nün bu tavrı karşısında, Türkiye ciddi yaptırımlarla karşılaştı.
    gg4.aa12.yy1943.aaARALIK|KAHİRE KONFERANSI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|2 Dünya Savaşı|Devletin Tesisi|Diplomasi|Mısır|amerika|Kahire'deki Müttefik Konferansı'nda İnönü-Roosevelt buluşması gerçekleşti. Bu görüşmede Türkiye'nin II. Dünya Savaşına katılmasını, aksi halde müttefik devletlerin Türkiye ile işbirliği umutlarını tamamen yitireceğini söylendi. İnönü, prensip olarak savaşa katılmayı onayladı. Türkiye'nin de içinde olacağı bir askeri plan yapılması, Türkiye'nin onaylamadığı bir planın uygulanmaması talebini dile getirdi. Daha sonra askeri heyetler arasında yapılacak görüşmelerde, olayı sürüncemeye bırakarak bu işin içinden sıyrılmayı planlayan İnönü'nün bu tavrı karşısında, Türkiye ciddi yaptırımlarla karşılaştı. |
    7 OCAK 1944ÇORAP TEKELİTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    Çorap imalatı hakkı Sümerbank'a verilerek tekelleştirildi.
    gg7.aa1.yy1944.aaOCAK|ÇORAP TEKELİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Çorap imalatı hakkı Sümerbank'a verilerek tekelleştirildi.|
    26 ŞUBAT 1944MEMUR İKRAMİYESİTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    Hükümet aile sahibi olan memurlara onar lira ikramiye verilmesini kabul etti.
    gg26.aa2.yy1944.aaŞUBAT|MEMUR İKRAMİYESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Hükümet aile sahibi olan memurlara onar lira ikramiye verilmesini kabul etti.|
    20 NİSAN 1944ALMANYA İLE İLİŞKİLERTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    14 Nisan 1944'de ABD ve İngilterenin verdiği nota üzerine Türkiye, Almanya'ya krom ihracatını durdurdu.

    Başbakan Şükrü Saracoğu’nun 2 Ağustos 1944 tarihli açıklaması: “Müttefikimiz İngiltere, Almanya ile bilcümle münasebetimizi kesmemizi istemişti. Hükümetimiz bu talebi haklı görmüş ve müspet cevabı kabulü için Meclis’e sunmuştur.”
    gg20.aa4.yy1944.aaNİSAN|ALMANYA İLE İLİŞKİLER|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|2 Dünya Savaşı|Devletin Tesisi|Diplomasi|almanya|14 Nisan 1944'de ABD ve İngilterenin verdiği nota üzerine Türkiye, Almanya'ya krom ihracatını durdurdu. Başbakan Şükrü Saracoğu’nun 2 Ağustos 1944 tarihli açıklaması: “Müttefikimiz İngiltere, Almanya ile bilcümle münasebetimizi kesmemizi istemişti. Hükümetimiz bu talebi haklı görmüş ve müspet cevabı kabulü için Meclis’e sunmuştur.”|
    25 MAYIS 1944İLK TÜRK YOLCU UÇAĞITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    Nuri Demirağ’ın fabrikasında yapılan ilk Türk yolcu uçağı İstanbul’dan Ankara’ya uçtu.
    gg25.aa5.yy1944.aaMAYIS|İLK TÜRK YOLCU UÇAĞI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Nuri Demirağ’ın fabrikasında yapılan ilk Türk yolcu uçağı İstanbul’dan Ankara’ya uçtu.|
    4 HAZİRAN 1944TEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    II. Dünya Savaşı sırasında Alman harp gemileri ticaret gemisi biçimine sokularak Boğazlar'dan geçiyordu. İngiltere bu durumu Türkiye nezdinde protesto etti.
    gg4.aa6.yy1944.aaHAZİRAN||TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|2 Dünya Savaşı|Devletin Tesisi|Diplomasi|almanya|ingiltere|II. Dünya Savaşı sırasında Alman harp gemileri ticaret gemisi biçimine sokularak Boğazlar'dan geçiyordu. İngiltere bu durumu Türkiye nezdinde protesto etti.|
    19 HAZİRAN 1944ŞİRKET-İ HAYRİYETEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Üsküdar ve Boğaziçi halkını İstanbul'a taşıyan eski vapur işletmeciliğidir.

    1850 yılında resmen kurulan Şirket-i Hayriye'nin sermayesi, her biri üçer bin kuruş olan 2000 hisseye bölünmüştü. 100 hisse alan Sultan Abdülmecid'in emriyle bütün devlet ileri gelenleri, zamanın zenginleri, şirketten hisse senedi aldılar. Mustafa Reşid Paşa şirketin bir halk şirketi olmasını istediğinden, idaresi altı yıl süreyle Antuvan Kalcıyan ve Agop Bilezikciyan adında iki tüccara ihale olundu.

    Kuruluşundan bir süre sonra çalışma alanını genişleten bu şirket, İzmit'e bile vapur işletmeye başladı. Buna bir de Tekirdağ hattı eklenince, Şirket-i Hayriye mahalli bir işletme olmaktan çıkarak İmparatorluğun her yerinde çalışan büyük bir kuruluş haline geldi. Zamanla şirketin zararı arttı ve hissedarlar 19 Haziran 1944'de toplanarak şirketi Ulaştırma Bakanlığı'na devrettiler.
    gg19.aa6.yy1944.aaHAZİRAN|ŞİRKET-İ HAYRİYE|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|İstanbul|Devletin Tesisi|Üsküdar ve Boğaziçi halkını İstanbul'a taşıyan eski vapur işletmeciliğidir. 1850 yılında resmen kurulan Şirket-i Hayriye'nin sermayesi, her biri üçer bin kuruş olan 2000 hisseye bölünmüştü. 100 hisse alan Sultan Abdülmecid'in emriyle bütün devlet ileri gelenleri, zamanın zenginleri, şirketten hisse senedi aldılar. Mustafa Reşid Paşa şirketin bir halk şirketi olmasını istediğinden, idaresi altı yıl süreyle Antuvan Kalcıyan ve Agop Bilezikciyan adında iki tüccara ihale olundu. Kuruluşundan bir süre sonra çalışma alanını genişleten bu şirket, İzmit'e bile vapur işletmeye başladı. Buna bir de Tekirdağ hattı eklenince, Şirket-i Hayriye mahalli bir işletme olmaktan çıkarak İmparatorluğun her yerinde çalışan büyük bir kuruluş haline geldi. Zamanla şirketin zararı arttı ve hissedarlar 19 Haziran 1944'de toplanarak şirketi Ulaştırma Bakanlığı'na devrettiler.|
    5 AĞUSTOS 1944MEFKURE FACİASITEKPARTİ DÖNEMİ / KAZA ve FELAKETLER
    Mefkure 383 yolcuyla, Köstence Limanı'ndan kendisi gibi Türk bandıralı Bülbül ve Morina gemileriyle birlikte 3 Ağustos 1944'de ayrıldı. Kurtulanların verdikleri bilgilere göre 5 Ağustos gecesi bir denizaltı ateşe başladı ve gemi sancak tarafından hasar gördü. Hayatını kurtarmaya çalışanlar da makineli tüfekle tarandılar. Mürettebattan 6 kişi, yolculardan da 5 kişi, Bülbül adlı gemi tarafından kurtarıldı. Kaybolan ya da ölenlerin sayısı 372 idi.
    gg5.aa8.yy1944.aaAĞUSTOS|MEFKURE FACİASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|KAZA ve FELAKETLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|2 Dünya Savaşı|Devletin Tesisi|Mefkure 383 yolcuyla, Köstence Limanı'ndan kendisi gibi Türk bandıralı Bülbül ve Morina gemileriyle birlikte 3 Ağustos 1944'de ayrıldı. Kurtulanların verdikleri bilgilere göre 5 Ağustos gecesi bir denizaltı ateşe başladı ve gemi sancak tarafından hasar gördü. Hayatını kurtarmaya çalışanlar da makineli tüfekle tarandılar. Mürettebattan 6 kişi, yolculardan da 5 kişi, Bülbül adlı gemi tarafından kurtarıldı. Kaybolan ya da ölenlerin sayısı 372 idi. |
    2 KASIM 1944PASTA ÜRETİM YASAĞITEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    Pasta imalatı yasağı ve hava saldırılarına karşı karartma tedbirleri kaldırıldı.
    8 Kasım itibariyle ışıkların yakılabileceği ilan edildi.
    gg2.aa11.yy1944.aaKASIM|PASTA ÜRETİM YASAĞI|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Pasta imalatı yasağı ve hava saldırılarına karşı karartma tedbirleri kaldırıldı. 8 Kasım itibariyle ışıkların yakılabileceği ilan edildi.|
    8 OCAK 1945İSKENDERUN LİMANITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    İskenderun limanı hizmete açıldı.
    gg8.aa1.yy1945.aaOCAK|İSKENDERUN LİMANI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|İskenderun limanı hizmete açıldı.|
    10 OCAK 1945TEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Teşrinevvel, Teşrinisani, Kânunuevvel ve Kânunusani aylarının adları, Ekim, Kasım, Aralık ve Ocak olarak değiştirildi.
    gg10.aa1.yy1945.aaOCAK||TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Teşrinevvel, Teşrinisani, Kânunuevvel ve Kânunusani aylarının adları, Ekim, Kasım, Aralık ve Ocak olarak değiştirildi.|
    23 ŞUBAT 1945KARŞILIKLI YARDIM ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Borç alma ve kiralamalarla ilgili olan bu anlaşma TBMM'de 4780 sayıyla yasalaştı.

    Anlaşmanın temel özelliği, adının Karşılıklı Yardım Anlaşması olmasına karşın, ABD isteklerinin Türkiye tarafından kabul edilmesi ve Türkiye'yi ağır yükümlülükler altına sokmasıydı.
    Anlaşmada, 'Koruyucu Hükümler' olarak yer alan maddelerle, Türkiye'nin değil ABD'nin 'haklan' korunuyordu.

    Antlaşmanın 2.maddesi:
  • “T.C. Hükümeti, sağlamakla görevli olduğu hizmetleri, kolaylıkları ya da bilgileri ABD’ne temin edecektir.”

    Antlaşmanın 5.maddesi:
  • “Türkiye parasını ödemiş olsa da ABD Başkanı gerek görürse aldığı malzemeleri geri vermeyi kabul etmiştir…”

    23 Şubat 1945’te imzalanan anlaşma gereğince, ABD, Ekim 1946’da Türkiye’ye 23 milyon dolar kredi açarak borçlandırmıştır.

    Bu arada, 21 Şubat 1947’de İngiltere Dış İşleri Bakanlığı’nca; Londra’nın mali açıdan zor durumda olduğunu, Türkiye ve Yunanistan’a para yardımında bulunamayacağını açıklaması Amerika’nın bu iki ülkenin Sovyetlerin eline düşebileceğini ve Orta Doğu’da dengelerin bozulacağı değerlendirmesine neden oldu.
  • gg23.aa2.yy1945.aaŞUBAT|KARŞILIKLI YARDIM ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|yunan|ingiltere|amerika|Borç alma ve kiralamalarla ilgili olan bu anlaşma TBMM'de 4780 sayıyla yasalaştı. Anlaşmanın temel özelliği, adının Karşılıklı Yardım Anlaşması olmasına karşın, £.£..£b£..£.£ABD isteklerinin Türkiye tarafından kabul edilmesi ve Türkiye'yi ağır yükümlülükler altına sokmasıydı.£.£..£/b£..£.£ Anlaşmada, 'Koruyucu Hükümler' olarak yer alan maddelerle, Türkiye'nin değil ABD'nin 'haklan' korunuyordu. Antlaşmanın 2.maddesi: £.£..£li£..£.£“T.C. Hükümeti, sağlamakla görevli olduğu hizmetleri, kolaylıkları ya da bilgileri ABD’ne temin edecektir.” Antlaşmanın 5.maddesi: £.£..£li£..£.£“Türkiye parasını ödemiş olsa da ABD Başkanı gerek görürse aldığı malzemeleri geri vermeyi kabul etmiştir…” 23 Şubat 1945’te imzalanan anlaşma gereğince, ABD, Ekim 1946’da Türkiye’ye 23 milyon dolar kredi açarak borçlandırmıştır
    İlgili Bağlantı için Tıklayınız.
    26 ŞUBAT 1945TÜRKİYE DÜNYA SAVAŞINA GİRDİTEKPARTİ DÖNEMİ / SAVAŞ-2
    Türkiye, ABD ve İngilterenin aşırı baskıları sonu Almanya ve Japonya'ya savaş ilan etti.

    Türkiye, bu kararı, Birleşmiş Milletler’in bir parçası olabilmek ve San Fransisco Konferansı’na katılabilmek için aldı. Bu karar sonrası Türkiye ile Rusya'nın arasında ciddi sorunlar oluştu. Hatta Rusya Türkiye'den toprak ve Boğazlarda üs talebinde bulundu.

    Türkiye, katıldığı II.Dünya Savaşında herhangi bir yerde cephe açmadı ve askeri çatışmaya girmedi.
    gg26.aa2.yy1945.aaŞUBAT|TÜRKİYE DÜNYA SAVAŞINA GİRDİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|SAVAŞ-2|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|2 Dünya Savaşı|Devletin Tesisi|Diplomasi|rusya|almanya|fransa|ingiltere|amerika|Türkiye, ABD ve İngilterenin aşırı baskıları sonu Almanya ve Japonya'ya savaş ilan etti. Türkiye, bu kararı, Birleşmiş Milletler’in bir parçası olabilmek ve San Fransisco Konferansı’na katılabilmek için aldı. Bu karar sonrası Türkiye ile Rusya'nın arasında ciddi sorunlar oluştu. Hatta Rusya Türkiye'den toprak ve Boğazlarda üs talebinde bulundu. Türkiye, katıldığı II.Dünya Savaşında herhangi bir yerde cephe açmadı ve askeri çatışmaya girmedi. |
    28 ŞUBAT 1945TEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Türkiye, Birleşmiş Milletler Beyannamesi’ni imzaladı.
    gg28.aa2.yy1945.aaŞUBAT||TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Diplomasi|uakurul|Türkiye, Birleşmiş Milletler Beyannamesi’ni imzaladı.|
    19 MART 1945TEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    SSCB, Mart 1945'te, Türkiye-Sovyetler Birliği Dostluk ve Saldırmazlık Paktı'nı tek taraflı olarak feshedeceğini açıkladı.

    Moskova Antlaşması'nın II. Dünya Savaşı'ndan sonra oluşacak yeni koşullara göre yeniden düzenlenmesini istiyordu. Savaş yıllarında SSCB Boğazların yeterince güvenli olmadığını düşünüyor ve Boğazların güvenliğinin Türkiye-SSCB ortak denetiminde olmasını istiyordu.

    Bu arada Sovyet basınında SSCB'nin Türkiye'nin doğusundan toprak istediği haberleri yayınlanıyordu.

    Bu durum savaşın son yıllarında canlanmaya başlayan Türkiye-ABD ilişkilerinin gelişmesine de yol açtı.
    gg19.aa3.yy1945.aaMART||TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|2 Dünya Savaşı|Devletin Tesisi|Diplomasi|rusya|amerika|SSCB, Mart 1945'te, Türkiye-Sovyetler Birliği Dostluk ve Saldırmazlık Paktı'nı tek taraflı olarak feshedeceğini açıkladı. Moskova Antlaşması'nın II. Dünya Savaşı'ndan sonra oluşacak yeni koşullara göre yeniden düzenlenmesini istiyordu. Savaş yıllarında SSCB Boğazların yeterince güvenli olmadığını düşünüyor ve Boğazların güvenliğinin Türkiye-SSCB ortak denetiminde olmasını istiyordu. Bu arada Sovyet basınında SSCB'nin Türkiye'nin doğusundan toprak istediği haberleri yayınlanıyordu. Bu durum savaşın son yıllarında canlanmaya başlayan Türkiye-ABD ilişkilerinin gelişmesine de yol açtı.|
    18 TEMMUZ 1945MİLLİ KALKINMA PARTİSİTEKPARTİ DÖNEMİ / Parti ve STKlar
    İşadamı Nuri Demirağ tarafından kurulan parti, başlangıçta hızlı bir ilerleme gösterse de siyasi tecrübesizlikler ve kurucu ekibin kendi içinde ki fikir ayrılıkları nedeniyle, daha sonra kurulan Demokrat Partinin gölgesinde kaldı. 22 Mayıs 1958 de Türk siyasetin veda etti.
    gg18.aa7.yy1945.aaTEMMUZ|MİLLİ KALKINMA PARTİSİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Parti ve STKlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|İşadamı Nuri Demirağ tarafından kurulan parti, başlangıçta hızlı bir ilerleme gösterse de siyasi tecrübesizlikler ve kurucu ekibin kendi içinde ki fikir ayrılıkları nedeniyle, daha sonra kurulan Demokrat Partinin gölgesinde kaldı. 22 Mayıs 1958 de Türk siyasetin veda etti.|
    6 AĞUSTOS 1945BORALTAN KÖPRÜSÜ OLAYITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Tekirdağ Milletvekili Şevket Mocan’ın, Başbakan tarafından yanıtlanması üzere verdiği, Borltan Köprüsü olayına ilişkin soru önergesine, dönemin Adalet Bakanı Rükneddin Nasuhioğlu 18/7/1951 tarihinde yanıt verdi. Cevabında;

    “Ankara’daki Sovyet Sefaleti ile mütekabiliyet esasını tesbit eden bir nota teatisi suretiyle (237) Sovyet askerî mültecisinden (195)’i ilk parti olarak 6.VIII.1945 tarihinde Tıhmıs kapısından Sovyetlere iade edilmiştir.” diyerek olayı doğruladı.
    gg6.aa8.yy1945.aaAĞUSTOS|BORALTAN KÖPRÜSÜ OLAYI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Diplomasi|rusya|Tekirdağ Milletvekili Şevket Mocan’ın, Başbakan tarafından yanıtlanması üzere verdiği, Borltan Köprüsü olayına ilişkin soru önergesine, dönemin Adalet Bakanı Rükneddin Nasuhioğlu 18/7/1951 tarihinde yanıt verdi. Cevabında; £.£..£b£..£.£“Ankara’daki Sovyet Sefaleti ile mütekabiliyet esasını tesbit eden bir nota teatisi suretiyle (237) Sovyet askerî mültecisinden (195)’i ilk parti olarak 6.VIII.1945 tarihinde Tıhmıs kapısından Sovyetlere iade edilmiştir.”£.£..£/b£..£.£ diyerek olayı doğruladı.|
    21 EYLÜL 1945MENDERES'İN CHP'DEN İHRAÇ EDİLMESİTEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    29 Mayıs 1945 tarihinde CHP’li 7 milletvekili, bütçeye ret oyu verdiler.
    7 Haziran 1945 tarihinde Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan, CHP Meclis Grubu’na dörtlü Takrir‘i verdiler.
    12 Haziranda Dörtlü Takrir, CHP Meclis Grubunda reddedildi.

    Bu gelişmelerden sonra, 21 Eylül 1945 tarihinde Menderes ve Köprülü CHP’den ihraç edildiler.

    Celal Bayar, 26 Eylül'de önce milletvekilliğinden daha sonra 3 Aralıkta CHP’den istifa etti.
    27 Kasım 1945 tarihinde de Refik Koraltan CHP’den ihraç edildi.
    gg21.aa9.yy1945.aaEYLÜL|MENDERES'İN CHP'DEN İHRAÇ EDİLMESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|29 Mayıs 1945 tarihinde CHP’li 7 milletvekili, bütçeye ret oyu verdiler. 7 Haziran 1945 tarihinde Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan, CHP Meclis Grubu’na dörtlü Takrir‘i verdiler. 12 Haziranda Dörtlü Takrir, CHP Meclis Grubunda reddedildi. Bu gelişmelerden sonra, 21 Eylül 1945 tarihinde Menderes ve Köprülü CHP’den ihraç edildiler. Celal Bayar, 26 Eylül'de önce milletvekilliğinden daha sonra 3 Aralıkta CHP’den istifa etti. 27 Kasım 1945 tarihinde de Refik Koraltan CHP’den ihraç edildi. |
    Dörtlü Takrir Teklifi | DuruVizyon.com
    25 EKİM 1945BİRLEŞMİŞ MİLLETLERTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    2. Dünya Savaşı’ndan sonra, savaş sırasında birçok insanın ölmesi nedeniyle, barış ve güvenliği sağlamak amacıyla 1945 yılında kurulmuştur. 192 üyesi bulunan Birleşmiş Milletlerin merkezi New York, Avrupa’da ise merkez Cenevre’dir.

    Türkiye Birleşmiş milletler Teşkilatında kurucu üyedir. Bu üyeliğe katılabilmek için II. Dünya Savaşının son günlerinde, Amerikan'ın baskıları ve yaptırımları sonucu Japoya ve Almanya'ya savaş ilanı yapmıştır. Savaşın yakın zamanda sonlanmasından ötürü askeri çatışma yaşamamıştır.

    Birleşmiş Milletler, kuruluş yapısı gereği ABD, İngiltere, Fransa, Rusya ve Çin'den oluşan 5 devletin, tüm dünyayı istediği gibi yönettiği bir sistemdir. Alt kuruluşları olarak "para"yı ve "paranın gücü"nü yönettikleri birimler oluşturulmuş ve bu kuruluş üzerinden emperyal bir düzen yaratılmıştır.
    gg25.aa10.yy1945.aaEKİM|BİRLEŞMİŞ MİLLETLER|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Diplomasi|uakurul|almanya|fransa|ingiltere|amerika|2. Dünya Savaşı’ndan sonra, savaş sırasında birçok insanın ölmesi nedeniyle, barış ve güvenliği sağlamak amacıyla 1945 yılında kurulmuştur. 192 üyesi bulunan Birleşmiş Milletlerin merkezi New York, Avrupa’da ise merkez Cenevre’dir. Türkiye Birleşmiş milletler Teşkilatında kurucu üyedir. Bu üyeliğe katılabilmek için II. Dünya Savaşının son günlerinde, Amerikan'ın baskıları ve yaptırımları sonucu Japoya ve Almanya'ya savaş ilanı yapmıştır. Savaşın yakın zamanda sonlanmasından ötürü askeri çatışma yaşamamıştır. Birleşmiş Milletler, kuruluş yapısı gereği ABD, İngiltere, Fransa, Rusya ve Çin'den oluşan 5 devletin, tüm dünyayı istediği gibi yönettiği bir sistemdir. Alt kuruluşları olarak "para"yı ve "paranın gücü"nü yönettikleri birimler oluşturulmuş ve bu kuruluş üzerinden emperyal bir düzen yaratılmıştır. |
    2 KASIM 1945TEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    ABD, Boğazlar konusunda Türkiye'ye nota verdi.
    gg2.aa11.yy1945.aaKASIM||TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Diplomasi|amerika|ABD, Boğazlar konusunda Türkiye'ye nota verdi.|
    4 ARALIK 1945TAN GAZETESİ OLAYLARITEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    Sovyet taraftarı yayınları nedeniyle başlayan provakasyonlar sonrasında 4 Aralık 1945 günü çok sayıda üniversite öğrencisi grup önce İstanbul Üniversitesi sonra da Tan gazetesinin önünde, gazetenin yayın politikasını protesto eden bir gösteri yaptılar. Göstericiler daha sonra gazete binasına saldırdılar. Saldırıda gazetenin yönetim bölümüyle matbaası tahrip edildi ve yağmalandı.

    Bu arada sosyalist yayınlar satan ABC ve Berrak kitabevleri de yağmalandı, sol eğilimli olarak bilinen “Görüşler” dergisi, "Yeni Dünya" ve "La Turquie Kemaliste" gazetelerini tahrip ettiler. Çok sayıda insan yaralandı.

    Baskına katılanlar arasında Süleyman Demirel, İlhan Selçuk, Celadet Moralıgil, Ali İhsan Göğüş gibi ünlü isimlerin yer aldığı bilinmektedir.

    Olaylar, Tan Matbaası’nın yerle bir edilmesi ve Serteller’in linç girişimine maruz kalması ile sonuçlandı. Saldırıya uğrayan diğer gazete ve dergilerle birlikte Tan gazetesi de yayın hayatına son vermek zorunda kaldı.

    Sol muhalefet de gösteri ve olayların, tek parti hükûmeti tarafından düzenlendiğini savundu. "Tan Olayı" sırasında İstanbul'da sıkıyönetim olmasına karşın göstericilerden yargılanıp mahkûm edilen olmadı.

    Baskının sorumlularından hiç kimsenin ortaya çıkarılmamasına karşılık bu toplu linç ve yağma hareketine maruz kalan gazetenin sahibi Zekeriya Sertel ve eşi Sabiha Sertel ve yazarlardan Nail Çakırhan hakkında daha önce yayımlanmış bazı yazılarından dolayı davalar açıldı.
    gg4.aa12.yy1945.aaARALIK|TAN GAZETESİ OLAYLARI|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Kişiler|Devletin Tesisi|yunan|rusya|Sovyet taraftarı yayınları nedeniyle başlayan provakasyonlar sonrasında 4 Aralık 1945 günü çok sayıda üniversite öğrencisi grup önce İstanbul Üniversitesi sonra da Tan gazetesinin önünde, gazetenin yayın politikasını protesto eden bir gösteri yaptılar. Göstericiler daha sonra gazete binasına saldırdılar. Saldırıda gazetenin yönetim bölümüyle matbaası tahrip edildi ve yağmalandı. Bu arada sosyalist yayınlar satan ABC ve Berrak kitabevleri de yağmalandı, sol eğilimli olarak bilinen “Görüşler” dergisi, "Yeni Dünya" ve "La Turquie Kemaliste" gazetelerini tahrip ettiler. Çok sayıda insan yaralandı. Baskına katılanlar arasında Süleyman Demirel, İlhan Selçuk, Celadet Moralıgil, Ali İhsan Göğüş gibi ünlü isimlerin yer aldığı bilinmektedir. Olaylar, Tan Matbaası’nın yerle bir edilmesi ve Serteller’in linç girişimine maruz kalması ile sonuçlandı. Saldırı
    7 OCAK 1946DEMOKRAT PARTİTEKPARTİ DÖNEMİ / Parti ve STKlar
    CHP'den istifa eden Celal Bayar ve ihraç edilen Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuad Köprülü 7 Ocak 1946’da Demokrat Parti (DP) adıyla parti kurdular.
    gg7.aa1.yy1946.aaOCAK|DEMOKRAT PARTİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Parti ve STKlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|CHP'den istifa eden Celal Bayar ve ihraç edilen Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuad Köprülü 7 Ocak 1946’da Demokrat Parti (DP) adıyla parti kurdular.|
    21 OCAK 1946İŞ ve İŞÇİ BULMA KURUMUTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Türkiye İş ve İşçi Bulma Kurumu kuruldu.
    gg21.aa1.yy1946.aaOCAK|İŞ ve İŞÇİ BULMA KURUMU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Türkiye İş ve İşçi Bulma Kurumu kuruldu.|
    27 ŞUBAT 1946ABD İLE 10 MİLYON DOLARLIK KREDİ ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Bu antlaşmaya göre, dünyanın değişik yerlerinde ABD’nin elinde kalan ve ülkesine geri götürmesi pahalı olan eski ve bozuk savaş artığı malzemeleri satın alması koşuluyla, Türkiye’ye 10 milyon dolar borç verilecektir.

    Antlaşmanın II. bölüm 1.maddesi şöyledir:
  • “ABD Dış Tasfiye Komisyonu, Türk Hükümetine satacağı malzemelerin fiyatlarını, envanterini ve listelerini verecektir. Satış fiyatı ilgili mümessiller tarafından görüşülecektir. Türk Hükümeti tarafından malzeme bulunduğu yerden ve bulunduğu gibi alınacaktır. Alınan malzemenin mülkiyeti Türkiye’ye geçmeyecektir. ABD Hükümeti alınan malzeme için herhangi bir teminat vermeyecektir.”
  • gg27.aa2.yy1946.aaŞUBAT|ABD İLE 10 MİLYON DOLARLIK KREDİ ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|amerika|Bu antlaşmaya göre, dünyanın değişik yerlerinde ABD’nin elinde kalan ve ülkesine geri götürmesi pahalı olan eski ve bozuk savaş artığı malzemeleri satın alması koşuluyla, Türkiye’ye 10 milyon dolar borç verilecektir. Antlaşmanın II. bölüm 1.maddesi şöyledir: £.£..£li£..£.£“ABD Dış Tasfiye Komisyonu, Türk Hükümetine satacağı malzemelerin fiyatlarını, envanterini ve listelerini verecektir. Satış fiyatı ilgili mümessiller tarafından görüşülecektir. Türk Hükümeti tarafından malzeme bulunduğu yerden ve bulunduğu gibi alınacaktır. Alınan malzemenin mülkiyeti Türkiye’ye geçmeyecektir. ABD Hükümeti alınan malzeme için herhangi bir teminat vermeyecektir.”|
    İlgili Bağlantı için Tıklayınız.
    7 MAYIS 1946BORÇLARIN TASFİYESİ ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Borçların Tasfiyesi Antlaşması, 20 Mayıs 1946 gün ve 4899 sayılı yasayla kabul edilen anlaşmadır.

    Türkiye’nin “Ödünç Verme ve Kiralama Yasası” çerçevesinde Amerika’dan edindiği yardımların bedelini 4,5 milyon dolara sabitler ve 30 gün içinde ödenmesini hüküm altına alır.
    gg7.aa5.yy1946.aaMAYIS|BORÇLARIN TASFİYESİ ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|amerika|Borçların Tasfiyesi Antlaşması, 20 Mayıs 1946 gün ve 4899 sayılı yasayla kabul edilen anlaşmadır. Türkiye’nin “Ödünç Verme ve Kiralama Yasası” çerçevesinde Amerika’dan edindiği yardımların bedelini 4,5 milyon dolara sabitler ve 30 gün içinde ödenmesini hüküm altına alır. |
    İlgili Bağlantı için Tıklayınız.
    20 MAYIS 1946UNESCOTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Türkiye, UNESCO Antlaşması’nı onayladı.
    gg20.aa5.yy1946.aaMAYIS|UNESCO|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|uakurul|Türkiye, UNESCO Antlaşması’nı onayladı.|
    13 HAZİRAN 1946ÜNİVERSİTE ÖZERKLİĞİTEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Üniversitelere özerklik veren 4936 sayılı kanun kabul edildi.
    gg13.aa6.yy1946.aaHAZİRAN|ÜNİVERSİTE ÖZERKLİĞİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Üniversitelere özerklik veren 4936 sayılı kanun kabul edildi.|
    21 HAZİRAN 1946RİZE ÇAY FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    Rize Çay Fabrikası’nın temeli atıldı.
    gg21.aa6.yy1946.aaHAZİRAN|RİZE ÇAY FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Rize Çay Fabrikası’nın temeli atıldı.|
    4 TEMMUZ 1946ANKARA ÜNİVERSİTESİTEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
    Ankara Üniversitesi kuruldu.
    gg4.aa7.yy1946.aaTEMMUZ|ANKARA ÜNİVERSİTESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Ankara Üniversitesi kuruldu.|
    7 EYLÜL 19461946 EKONOMİK KRİZİTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    Büyük Buhran etkisinden çıkamamış olan Türk ekonomisi, İkinci Dünya Savaşı ile birlikte tamamen darıldı. Bütçe açık veriyor ve ihracat artmıyordu.

    Türkiye devalüasyonla da bu dönemde tanıştı. 7 Eylül 1946 tarihinde % 50 devalüasyona gidildi.

    Ancak amaçlanan hedefe ulaşılamadı. Bu karar maliyet enflasyonuna sebep oldu. İthalat ve dış ticaret açığı hızla artıyordu. Piyasalarda durgunluk ve daralma oluştu.

    1938 den sonra zaten durdurulmuş olan sanayileşme hedefinden tamamen vazgeçildi. Sanayi projeleri rafa kaldırıldı.

    Ekonomik darboğaza sokularak köşeye sıkıştırılan Türkiye, 1947 yılında 5016 sayılı yasa ile IMF’e üye yapıldı.

    16 Nisan 1948 yılında General Marshall planından yararlanmak için, 16 Avrupa ülkesiyle birlikte bugünkü adı OECD olan Avrupa İşbirliği Teşkilatına üyelik şartı yerine getirildi.

    Türkiye Marshall yardımlarından toplam 351 milyon dolar aldı. Ancak bu kredinin alınabilmesi için verilen tavizlerin Türkiye için bedeli çok ağır oldu.

    Recep Peker Hükümeti, devalüasyon kararı ve sonuçları nedeniyle kamuoyundan büyük tepki aldı ve istifa etti. Yerine 10 Eylül 1947’de Hasan Saka Hükümeti geldi.

    Ülkede, özel sermaye ve teşebbüslerin önemi gittikçe artıyor ve ekonomideki gidişat kötüleşiyordu. Hükümet bir şey yapamaz hale gelmişti. Bu şartlar altında 1950 seçimlerine gidildi.
    gg7.aa9.yy1946.aaEYLÜL|1946 EKONOMİK KRİZİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Büyük Buhran etkisinden çıkamamış olan Türk ekonomisi, İkinci Dünya Savaşı ile birlikte tamamen darıldı. Bütçe açık veriyor ve ihracat artmıyordu. Türkiye devalüasyonla da bu dönemde tanıştı. 7 Eylül 1946 tarihinde % 50 devalüasyona gidildi. Ancak amaçlanan hedefe ulaşılamadı. Bu karar maliyet enflasyonuna sebep oldu. İthalat ve dış ticaret açığı hızla artıyordu. Piyasalarda durgunluk ve daralma oluştu. 1938 den sonra zaten durdurulmuş olan sanayileşme hedefinden tamamen vazgeçildi. Sanayi projeleri rafa kaldırıldı. Ekonomik darboğaza sokularak köşeye sıkıştırılan Türkiye, 1947 yılında 5016 sayılı yasa ile IMF’e üye yapıldı. 16 Nisan 1948 yılında General Marshall planından yararlanmak için, 16 Avrupa ülkesiyle birlikte bugünkü adı OECD olan Avrupa İşbirliği Teşkilatına üyelik şartı yerine getirildi. Türkiye Marshall yardımlarından toplam 351 milyon dolar aldı. Ancak
    6 ARALIK 1946KAHİRE ANTLAŞMASINA EK OLARAKTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    ABD, Türkiye'de gayrımenkul sahibi olabilmesi ve atın alım koşulları hakkında antlaşma.
    gg6.aa12.yy1946.aaARALIK|KAHİRE ANTLAŞMASINA EK OLARAK|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|Mısır|amerika|ABD, Türkiye'de gayrımenkul sahibi olabilmesi ve atın alım koşulları hakkında antlaşma.|
    İlgili Bağlantı için Tıklayınız.
    12 ŞUBAT 1947İLK DIŞ UÇUŞTEKPARTİ DÖNEMİ / EKONOMİK GELİŞMELER
    12 Şubat 1947'de Devlet Hava Yolları'nın ilk dış seferi Güvercinlik'ten kalkıp Atina'ya ulaşmıştır.
    gg12.aa2.yy1947.aaŞUBAT|İLK DIŞ UÇUŞ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EKONOMİK GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|yunan|12 Şubat 1947'de Devlet Hava Yolları'nın ilk dış seferi Güvercinlik'ten kalkıp Atina'ya ulaşmıştır.|
    14 ŞUBAT 1947DÜNYA BANKASINA ÜYELİKTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Bretton Woods İkizleri denilen IMF ve Dünya Bankası, 1944 yılında kurulmuşlar, ancak 1947 yılında aktif olabilmişlerdir.

    Her ikisinin de kuruluş amacı Dünya Savaşları sonrasında kurulması planan yeni emperyal düzenin kuralarını oluşturmak ve uygulamaktır.

    Türkiye, Atatürk sonrası tek partili döneminde ortaya çıkan batı hayranlığının ve bağımlılık üzerine politikalarının etkisiyle ve Truman ve Marshall Planlarına katılmanın şartları gereği 1947 yılında üyeliğini başlatmıştır.
    gg14.aa2.yy1947.aaŞUBAT|DÜNYA BANKASINA ÜYELİK|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Diplomasi|uakurul|amerika|Bretton Woods İkizleri denilen IMF ve Dünya Bankası, 1944 yılında kurulmuşlar, ancak 1947 yılında aktif olabilmişlerdir. £.£..£b£..£.£Her ikisinin de kuruluş amacı Dünya Savaşları sonrasında kurulması planan yeni emperyal düzenin kuralarını oluşturmak ve uygulamaktır.£.£..£/b£..£.£ Türkiye, Atatürk sonrası tek partili döneminde ortaya çıkan batı hayranlığının ve bağımlılık üzerine politikalarının etkisiyle ve Truman ve Marshall Planlarına katılmanın şartları gereği 1947 yılında üyeliğini başlatmıştır.|
    11 MART 1947IMF'YE ÜYELİK ve İLK BORÇLANMATEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    IMF' e üye olundu.

    1947'de IMF'den 5 milyon dolar borç alındı ve şartlı borçlanma dönemi başlamış oldu.

    IMF ile ilk Stand-By Antlaşması ise 1960 darbesinden hemen sonra, darbeci hükümet tarafından yapılacaktır.
    gg11.aa3.yy1947.aaMART|IMF'YE ÜYELİK ve İLK BORÇLANMA|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|uakurul|amerika|IMF' e üye olundu. 1947'de IMF'den 5 milyon dolar borç alındı ve şartlı borçlanma dönemi başlamış oldu. IMF ile ilk Stand-By Antlaşması ise 1960 darbesinden hemen sonra, darbeci hükümet tarafından yapılacaktır.|
    Uluslararası Para Fonu Nedir? | DuruVizyon.com
    9 HAZİRAN 1947DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Türkiye, Dünya Sağlık Örgütü’ne üye oldu.
    gg9.aa6.yy1947.aaHAZİRAN|DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Diplomasi|uakurul|Türkiye, Dünya Sağlık Örgütü’ne üye oldu.|
    12 TEMMUZ 1947ASKERİ YARDIM ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Ankara’da 12 Temmuz 1947 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti adına Hasan Saka-ABD Hükümeti adına Edwin C.Wilson tarafından imzalanmıştır.

    Anlaşmanın 2. maddesi:
  • "Türkiye Hükümeti yapılacak yardımı, tahsis edilmiş bulunan amaç doğrultusunda kullanabilecektir. Birleşik Devletler Başkanı tarafından atanan misyon şefi ve temsilcilerinin görevlerini serbestçe yapabilmesi için, Türkiye Hükümeti her türlü tedbiri alacak, yardımın kullanılışı ve işleyişi hakkında istenecek olan her türlü bilgi ve gözlemi, her türlü kolaylık ve yardımı sağlayacaktır."

    3.maddesi (2.bend):
  • "Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti bu anlaşma için: yardım amacı, kaynağı, mahiyeti, genişliği, miktarı ve ilerlemesi hakkında ve ABD hakkında Türkiye’de tam ve devamlı (lehinde) yayın yapacaktır."

    ABD-Türkiye ikili askeri anlaşması imzalandığından kısa süre sonra hemen Amerikalı subay, astsubay ve erleri askeri üniformalarıyla Türk Silahlı Kuvvetleri karargah ve birliklerine dağıldı.
    Ordumuzdaki önemli direnişe rağmen, Türk Hükümetinin desteklediği ABD'liler isteklerini gerçekleştirdiler.

    Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, konu hakkında şu açıklamayı yapmıştı;

    "Büyük Amerika Cumhuriyetinin; memleketimiz ve milletimiz hakkında beslemekte olduğu yakın dostluk duygularının yeni bir misalini teşkil eden bu sevinçli olayı her Türk'ün candan alkışlaması gerekir."

    2.cihan savaşı sırasında ve savaşın fiilen sona ermesinden sonra, milletimizin ispat ettiği yüksek meziyet ve ideallerinin dünya efkar-ı umumiyesi tarafından takdir edildiğini gösteren bu yardım, Türkiye’ye zaruri ve normal savaş malzemesinin bir kısmını temin etmek maksadıyla savaş sonunda Türkiye’nin düştüğü iktisadi güçlüklerde çok ferahlatıcı olacak ve Amerikan Hükümeti cihan barışının korunması uğruna çok büyük fedakarlık etmiştir."


    1964 yılı Haziran ayında, bu sefer Başbakan olan İsmet İnönü'ye, Kıbrıs bunalımında ABD tarafından, 12 Temmuz 1947 tarihli ikili askeri anlaşmanın 2. ve 4. maddeleri gereği Türkiye’nin müdahale edemeyeceği notası verildi.
  • gg12.aa7.yy1947.aaTEMMUZ|ASKERİ YARDIM ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|amerika|Ankara’da 12 Temmuz 1947 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti adına Hasan Saka-ABD Hükümeti adına Edwin C.Wilson tarafından imzalanmıştır. Anlaşmanın 2. maddesi: £.£..£li£..£.£"Türkiye Hükümeti yapılacak yardımı, tahsis edilmiş bulunan amaç doğrultusunda kullanabilecektir. Birleşik Devletler Başkanı tarafından atanan misyon şefi ve temsilcilerinin görevlerini serbestçe yapabilmesi için, Türkiye Hükümeti her türlü tedbiri alacak, yardımın kullanılışı ve işleyişi hakkında istenecek olan her türlü bilgi ve gözlemi, her türlü kolaylık ve yardımı sağlayacaktır." 3.maddesi (2.bend): £.£..£li£..£.£"Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti bu anlaşma için: yardım amacı, kaynağı, mahiyeti, genişliği, miktarı ve ilerlemesi hakkında ve ABD hakkında Türkiye’de tam ve devamlı (lehinde) yayın yapacaktır." ABD-Türkiye ikili ask
    İlgili Bağlantı için Tıklayınız.
    12 TEMMUZ 194712 TEMMUZ BEYANNAMESİTEKPARTİ DÖNEMİ / SİYASİ GELİŞMELER
    Cumhurbaşkanı İnönü, 1950 öncesi dönemde mecliste millet vekilleri bulunan CHP ve DP arasında olağanüstü boyutlara gelen çekişmeler karşısında bir beyanname yayımlayarak, iktidar ve muhalefetin iddialarını dinlediğini, kendisinin her iki partiye de eşit mesafede olarak her iki tarafın da haklılık paylarının olduğunu ifade ediyordu.

    Bununla beraber “meşru ve kanuni siyasi partilere karşı tarafsız ve eşit muamele mecburiyeti, siyasi hayat emniyetinin temel şartıdır” diyerek Peker hükümetinin muhalefet partilerine karşı tarafsız ve eşit yaklaşmadığını açıktan ifade ediyordu.

    İnönü, “Muhalefet, teminat içinde yaşayacak ve iktidarın kendisini ezmek niyetinde olmadığından müsterih olacaktır. İktidar, muhalefetin kanun haklarından başka bir şey düşünmediğinden emin bulunacaktır” ifadeleriyle iktidar ve muhalefetin ülke demokrasisine katkı sağlamak için beraber çalışması gerektiğini belirtiyordu.

    Bu beyanname ile İnönü Türkiye’nin yönünün çok partili demokrasi olduğunu, tek partili düzene bir daha dönüş olamayacağını açıkça ilan etmiş oldu. Yaşanan bu gelişmelerin ardından Başbakan Recep Peker Ağustos ayının sonunda istifa etmek zorunda kaldı.
    gg12.aa7.yy1947.aaTEMMUZ|12 TEMMUZ BEYANNAMESİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Cumhurbaşkanı İnönü, 1950 öncesi dönemde mecliste millet vekilleri bulunan CHP ve DP arasında olağanüstü boyutlara gelen çekişmeler karşısında bir beyanname yayımlayarak, iktidar ve muhalefetin iddialarını dinlediğini, kendisinin her iki partiye de eşit mesafede olarak her iki tarafın da haklılık paylarının olduğunu ifade ediyordu. Bununla beraber £.£..£i£..£.£“meşru ve kanuni siyasi partilere karşı tarafsız ve eşit muamele mecburiyeti, siyasi hayat emniyetinin temel şartıdır”£.£..£/i£..£.£ diyerek Peker hükümetinin muhalefet partilerine karşı tarafsız ve eşit yaklaşmadığını açıktan ifade ediyordu. İnönü, £.£..£i£..£.£“Muhalefet, teminat içinde yaşayacak ve iktidarın kendisini ezmek niyetinde olmadığından müsterih olacaktır. İktidar, muhalefetin kanun haklarından başka bir şey düşünmediğinden emin bulunacaktır”£.£..£/i£..£.£ ifadeleriyle iktidar ve
    22 TEMMUZ 1947YUNANİSTAN İLE HAVA TAŞIMACILIĞI ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg22.aa7.yy1947.aaTEMMUZ|YUNANİSTAN İLE HAVA TAŞIMACILIĞI ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|yunan|
    17 KASIM 1947CHP 7. KURULTAYITEKPARTİ DÖNEMİ
    1947 Kurultayı CHP için en önemli kurultaylardan birisidir.

    İnönü'nün "Değişmez Genel Başkanlığı" 10 Mayıs 1946 tarihli 2.Olağanüstü Kurultayda zaten kaldırılmıştı. Genel Başkanlık Divanı kaldırılarak yerine kurultayca seçilen 40 üyeli "Parti Divanı" getirildi. Balkanlık seçiminde ilk kez İnönü oy birliğiile değil oy çokluğu ile seçildi.

    Çok partili düzene geçilmesi ile seçmene inmek ihtiyacı duyan CHP, bu kurultayda, ilkokullara din dersi konulması ve üniversitelere ilahiyat fakülteleri açılması fikirlerini benimsedi. Yine de bu düşüncelere karşı çıkan partililer olduka fazlaydı.

    CHP, 1947 yılında Devletçilik ilkesini de revize ederek ekonomi programını değiştirdi. Demir-Çelik Kombinaları, Genel Makine Fabrikası, Elektrolitik Bakır Kombinası gibi ağır sanayi projelerinden vazgeçildiğini açıkladı. MKE’nin (Makine Kimya Endüstrisi) gerçekleştirdiği ve Danimarka dahil birçok ülkeye ihraç edilen 8 kişilik yolcu uçağı üretimine son verildi.
    gg17.aa11.yy1947.aaKASIM|CHP 7. KURULTAYI|TEKPARTİ DÖNEMİ|İÇ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|1947 Kurultayı CHP için en önemli kurultaylardan birisidir. İnönü'nün "Değişmez Genel Başkanlığı" 10 Mayıs 1946 tarihli 2.Olağanüstü Kurultayda zaten kaldırılmıştı. Genel Başkanlık Divanı kaldırılarak yerine kurultayca seçilen 40 üyeli "Parti Divanı" getirildi. Balkanlık seçiminde ilk kez İnönü oy birliğiile değil oy çokluğu ile seçildi. Çok partili düzene geçilmesi ile seçmene inmek ihtiyacı duyan CHP, bu kurultayda, ilkokullara din dersi konulması ve üniversitelere ilahiyat fakülteleri açılması fikirlerini benimsedi. Yine de bu düşüncelere karşı çıkan partililer olduka fazlaydı. CHP, 1947 yılında Devletçilik ilkesini de revize ederek ekonomi programını değiştirdi. Demir-Çelik Kombinaları, Genel Makine Fabrikası, Elektrolitik Bakır Kombinası gibi ağır sanayi projelerinden vazgeçildiğini açıkladı. MKE’nin (Makine Kimya Endüstrisi) gerçekleştirdiği ve Danimarka dahil b
    1948ORMAN ÇİFTLİĞİ UÇAK MOTORU FABRİKASITEKPARTİ DÖNEMİ / Savunma Sanayi
    Etimesgut Uçak Fabrikasında üretilen uçaklara monte edilecek motorları üretmek üzere Türk Hava Kurumu tarafından kurulan bu fabrika, 1948 yılında hizmete girmiştir.

    Ülkemizde ilk motor fabrikasının THK tarafından Gazi Orman Çiftliği'nde kurulmuştur.

    Fabrikanın çalışmaları 1951 yılına kadar sürmüş, İnönü'nün imzaldığı Marshall Planı antlaşması şartları gereği aynı yıl Makina ve Kimya Endüstrisi'ne devredilmiştir. 1952'de tamamen kapatılarak halen Türk Traktör Fabrikası olarak işletmeye alınmıştır.
    gg.aa.yy1948.aa|ORMAN ÇİFTLİĞİ UÇAK MOTORU FABRİKASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|Savunma Sanayi|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Etimesgut Uçak Fabrikasında üretilen uçaklara monte edilecek motorları üretmek üzere Türk Hava Kurumu tarafından kurulan bu fabrika, 1948 yılında hizmete girmiştir. Ülkemizde ilk motor fabrikasının THK tarafından Gazi Orman Çiftliği'nde kurulmuştur. Fabrikanın çalışmaları 1951 yılına kadar sürmüş, İnönü'nün imzaldığı Marshall Planı antlaşması şartları gereği aynı yıl Makina ve Kimya Endüstrisi'ne devredilmiştir. 1952'de tamamen kapatılarak halen Türk Traktör Fabrikası olarak işletmeye alınmıştır.|
    4 ŞUBAT 1948TEKPARTİ DÖNEMİ / KANUN, HUKUK
    Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde valilik ve belediye başkanlığının ayrılmasına ilişkin kanun kabul edildi.
    gg4.aa2.yy1948.aaŞUBAT||TEKPARTİ DÖNEMİ|KANUN, HUKUK|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde valilik ve belediye başkanlığının ayrılmasına ilişkin kanun kabul edildi.|
    4 TEMMUZ 1948MARSHALL PLANI ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Marshall Planı, II. Dünya savaşının bitmesinden sonra, savaşın geride bıraktığı tahribatı gidermek için tasarlanmış bir ekonomik yardım (kredilendirme/borçlandırma) planıdır. 1947 yılında ABD tarafından önerilen bu yardım paketi, 1948 ve 1951 yılları arasında yürürlüğe konulmuştur.

    Ayrıca bu plan ve antlaşma çerçevesinde verilen taahhütler gereği, Türkiye'de üretim yapan tüm tesis ve fabrikalar kapatılmıştır. Bunların içinde o dönem küresel ölçekte öneme sahip silah, mühimmat ve uçak farkikaları da vardır.

    Bu paketten toplamda 16 ülke istifade etmiştir.
  • Hibeler: Türkiye 1948 ve 1951 yılları arasında Marshall yardımları çerçevesinde hibe olarak Amerika Birleşik Devletlerinden toplamda 63 milyon dolar tutarında ıskarta silah almıştır.
  • Krediler: Aynı yıllar arasında Türkiye ABD’den borç olarak 72 milyon dolar almıştır. Bu rakamın da çok az bir miktarı nakit paradır. Yapılan anlaşmaya göre alınan bu borçların ödemesi 1952 yılından itibaren yapılacaktır. 1952 ile 1956 yılları arasında sadece borcun faizi ödenecek, o tarihten sonra 35 sene boyunca %2.5 faizle borcun ödemesi eşit taksitlerle yapılacaktır.

    Marshall Planıyla Türkiye’ye hibe yada kredi olarak verilen malzemelerin bakım ve idamesinin Türkiye bütçesinden yapılacak olması, Türkiye ekonomisinde dengesizlikler meydana getirmiştir.

    Gelen yardımların bakım ve yedek parça giderleri için Türkiye’nin bütçesinden çıkan para, yılda 145 milyon doları geçiyordu.

    Bu durum II. Dünya savaşından sonra ekonomisini henüz düzeltememiş ve döviz stoklarında sıkıntılar yaşayan Türkiye’nin daha fazla sıkıntılara boğulması anlamına gelmekteydi. Doğal olarak malzemeler için yapılan ithalat arttıkça dolar sıkıntıları baş gösterdi ve Türkiye’nin dış ticaret dengelerinde çok ciddi sıkıntılar yaşandı.
  • gg4.aa7.yy1948.aaTEMMUZ|MARSHALL PLANI ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Dış Borç|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|amerika|Marshall Planı, II. Dünya savaşının bitmesinden sonra, savaşın geride bıraktığı tahribatı gidermek için tasarlanmış bir ekonomik yardım (kredilendirme/borçlandırma) planıdır. 1947 yılında ABD tarafından önerilen bu yardım paketi, 1948 ve 1951 yılları arasında yürürlüğe konulmuştur. Ayrıca bu plan ve antlaşma çerçevesinde verilen taahhütler gereği, Türkiye'de üretim yapan tüm tesis ve fabrikalar kapatılmıştır. Bunların içinde o dönem küresel ölçekte öneme sahip silah, mühimmat ve uçak farkikaları da vardır. Bu paketten toplamda 16 ülke istifade etmiştir. £.£..£li£..£.££.£..£b£..£.£Hibeler:£.£..£/b£..£.£ Türkiye 1948 ve 1951 yılları arasında Marshall yardımları çerçevesinde hibe olarak Amerika Birleşik Devletlerinden toplamda 63 milyon dolar tutarında ıskarta silah almıştır. £.£..£li£..£.££.£..£b£..£.£K
    8 TEMMUZ 1948OEECTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Uzun adı, AVRUPA EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI olan OEEC, 1948'de Marshall planı çerçevesinde Amerikan yardımından yararlanan Avrupa ülkeleri tarafından, iktisadi ilişkilerinde sürekli bir işbirliği sağlamak ve ortak bir kalkınma programı uygulamak amacıyla oluşturulan örgüttür.

    Türkiye'nin, 8 Temmuz 1948 tarih ve 5252 sayılı yasa uyarınca katıldığı topluluk, faaliyet alanını genişletmek amacıyla 1961'de Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı'na (OECD) dönüşmüştür.
    gg8.aa7.yy1948.aaTEMMUZ|OEEC|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Diplomasi|uakurul|amerika|Uzun adı, AVRUPA EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI olan OEEC, 1948'de Marshall planı çerçevesinde Amerikan yardımından yararlanan Avrupa ülkeleri tarafından, iktisadi ilişkilerinde sürekli bir işbirliği sağlamak ve ortak bir kalkınma programı uygulamak amacıyla oluşturulan örgüttür. Türkiye'nin, 8 Temmuz 1948 tarih ve 5252 sayılı yasa uyarınca katıldığı topluluk, faaliyet alanını genişletmek amacıyla 1961'de Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı'na (OECD) dönüşmüştür. |
    27 KASIM 1948ÇATALAĞZI TERMİK SANTRALİTEKPARTİ DÖNEMİ / Yatırımlar
    1948 yılında Çatalağzı Termik Santrali kurulmuştur. Bu santral herbiri 22 kW güce sahip; 3 adet jeneratör grubundan oluşmaktaydı.
    gg27.aa11.yy1948.aaKASIM|ÇATALAĞZI TERMİK SANTRALİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|Yatırımlar|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|1948 yılında Çatalağzı Termik Santrali kurulmuştur. Bu santral herbiri 22 kW güce sahip; 3 adet jeneratör grubundan oluşmaktaydı.|
    15 OCAK 1949İMAM HATİP LİSELERİTEKPARTİ DÖNEMİ / EĞİTİM
    İmam Hatip Liseleri açıldı.
    gg15.aa1.yy1949.aaOCAK|İMAM HATİP LİSELERİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|EĞİTİM|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|İmam Hatip Liseleri açıldı.|
    4 NİSAN 1949KUZEY ATLANTİK ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    NATO
    Bu antlaşma Kuzey Atlantik Paktı (NATO) kuruluş antlaşmasıdır. Bu antlaşma tarafı olan ülkelere ayrıca yükümlülükler getirmekte ve bazı kanunların çıkarılmasını mecbur etmektedir.
    gg4.aa4.yy1949.aaNİSAN|KUZEY ATLANTİK ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|uakurul|amerika|NATO Bu antlaşma Kuzey Atlantik Paktı (NATO) kuruluş antlaşmasıdır. Bu antlaşma tarafı olan ülkelere ayrıca yükümlülükler getirmekte ve bazı kanunların çıkarılmasını mecbur etmektedir. |
    İlgili Bağlantı için Tıklayınız.
    21 TEMMUZ 1949YUNANİSTAN İLE TİCARET ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    gg21.aa7.yy1949.aaTEMMUZ|YUNANİSTAN İLE TİCARET ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|yunan|
    8 AĞUSTOS 1949AVRUPA KONSEYİTEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    Avrupa Konseyi ilk toplantısını Strazburg’da yaptı. Türkiye, Avrupa Konseyi’ne girdi.
    gg8.aa8.yy1949.aaAĞUSTOS|AVRUPA KONSEYİ|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Diplomasi|uakurul|Avrupa Konseyi ilk toplantısını Strazburg’da yaptı. Türkiye, Avrupa Konseyi’ne girdi.|
    27 ARALIK 1949FULBRİGHT ANTLAŞMASITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    ABD İLE EĞİTİM KOMİSYONU KURULMASI ANTLAŞMASI

    27 Aralık 1949 tarihli bu antlaşma, Türk Milli Eğitimine yön verecek iradeye, ABD’nin önce ortak edilmesi daha sonra belirleyici olmasını sağlayacak koşulları yaratan bir antlaşmadır.
    Antlaşmaya göre “Türkiye’de, Birleşik Devletler Eğitim Komisyonu adı altında bir komisyon kurulacaktır.”

    “Bu komisyon, niteliği bu antlaşma ile belirlenen ve parası Türk Hükümeti tarafından finanse edilecek olan eğitim programlarının yönetimini kolaylaştıracaktır.

    “Komisyon dördü T.C. Vatandaşı ve dördü ABD vatandaşı olmak üzere sekiz üyeden oluşacaktır. ABD’nin Türkiye’deki diplomatik misyon şefi komisyonun fahri başkanı olacak ve komisyonda oyların eşit olması halinde kararı komisyon başkanı verecektir.”


    Antlaşmaya göre, ABD kontrol ve başkanlığındaki heyet, Türk Eğitim Sistemini tamamen yönetecektir. Okullar, müfredatlar, öğretmenler, öğrenciler ve kısaca her şey ABD kontrolündedir.

    Eğitim sistemimizi ve akabinde ülkenin temelini Amerika’ya teslim eden Fulbright Anlaşması ile geçmişten günümüze tüm sistemimizi Amerika belirlemiştir.

    Amerikan politikalarının ülkemize rahatça sızmasını sağlayan Fulbright Anlaşması, yeni nesillerin nasıl şekilleneceğini ve nasıl bir düşünce ve inanç sisteminde olacağını belirleyerek ülkemizi tam bir sömürge konumuna getirmiştir.

    Bu antlaşmanın sonucu olarak;
    • ABD’nin hazırlamadığı hiçbir kaynak ve doküman çocuklarımıza okutulamaz.
    • ABD’nin onay vermediği hiç bir tarih ve inanç sistemi, çocuklarımıza öğretilemez.
    • Hiçbir zaman teknik ve bilimsel olarak yeterli ve donanımlı nesiller yetiştirilemez.

    Anlaşmanın önemi ve vahameti, 70 sene sonra bu gün çok daha net olarak ortaya çıkmıştır!

    Söz konusu anlaşma, 1938 ile 1949 yılları arasında yapılan bir dizi anlaşmalar zincirine bağlı olduğu için, iptal edilebilmesi veya yürürlükten kaldırılması hukuken mümkün değildir.
    Siyonist ve evangelist sömürgeciler olan ABD ve İngiltere, o dönemde Türkiye ile yaptıkları her anlaşma ile diğer tüm anlaşmaları da güncelleyerek (maalesef) garanti altına almışlar ve Türk Devletinin ve hükümetlerinin, kendi kontrolleri dışına çıkmasına asla taviz vermemişlerdir.

    İLGİLİ DOKÜMAN
    gg27.aa12.yy1949.aaARALIK|FULBRİGHT ANTLAŞMASI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|CHP ve Türk Halkı|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|amerika|ABD İLE EĞİTİM KOMİSYONU KURULMASI ANTLAŞMASI 27 Aralık 1949 tarihli bu antlaşma, £.£..£b£..£.£Türk Milli Eğitimine yön verecek iradeye, ABD’nin önce ortak edilmesi daha sonra belirleyici olmasını£.£..£/b£..£.£ sağlayacak koşulları yaratan bir antlaşmadır. Antlaşmaya göre £.£..£i£..£.£“Türkiye’de, Birleşik Devletler £.£..£b£..£.£Eğitim Komisyonu£.£..£/b£..£.£ adı altında bir komisyon kurulacaktır.” “Bu komisyon, niteliği bu antlaşma ile belirlenen ve parası Türk Hükümeti tarafından finanse edilecek olan £.£..£b£..£.£eğitim programlarının yönetimini kolaylaştıracaktır.£.£..£/b£..£.£” “Komisyon dördü T.C. Vatandaşı ve dördü ABD vatandaşı olmak üzere sekiz üyeden oluşacaktır. ABD’nin Türkiye’deki diplomatik misyon şefi komisyonun fahri başkanı olacak ve £.£..£b£..£.£komisyonda oyların eşit olması halinde kararı komisyo
    FULBRİGHT ANTLAŞMASI | DuruVizyon.com
    22 ŞUBAT 1950YÜKSEK SEÇİM KURULUTEKPARTİ DÖNEMİ / KURUM, ŞİRKET
    Yüksek Seçim Kurulu kuruldu.
    gg22.aa2.yy1950.aaŞUBAT|YÜKSEK SEÇİM KURULU|TEKPARTİ DÖNEMİ|KURUM, ŞİRKET|İÇ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Yüksek Seçim Kurulu kuruldu.|
    11 MAYIS 1950NATO ÜYELİK MÜRACAATITEKPARTİ DÖNEMİ / DIŞ İLİŞKİLER
    CHP iktidarı, askeri üs yapımını da içeren ilk gizli ikili anlaşmaların ardından, 11 Mayıs 1950’de, ilk resmi NATO başvurusunu yaptı.
    gg11.aa5.yy1950.aaMAYIS|NATO ÜYELİK MÜRACAATI|TEKPARTİ DÖNEMİ|DIŞ İLİŞKİLER|DIŞ İLİŞKİ|Tek Parti Dönemi|Devletin Tesisi|Antlaşmalar|Diplomasi|uakurul|amerika|CHP iktidarı, askeri üs yapımını da içeren ilk gizli ikili anlaşmaların ardından, 11 Mayıs 1950’de, ilk resmi NATO başvurusunu yaptı. |
    14 MAYIS 19501950 GENEL SEÇİMLERİAdnan Menderes Dönemi / SİYASİ GELİŞMELER
    Dönem :9. Dönem
    Açıklama :Olağan Genel Seçim
    Seçim tarihi :14 Mayıs 1950.
    Toplam Vekil :487
    MV Dağılımı :DP 416; CHP 69; Diğer 2
    Genel seçimlere “Yeter Söz Milletin” sloganıyla giren DP, 408 milletvelliği kazanarak büyük bir zafer elde etmiş oldu. Menderes Başbakan, Bayar da Cumhurbaşkanı seçildi.
    CHP, 69 milletvekilliği kazandı.
    Türkiye Tarihinde çok partili siyasal hayat, artık fiili olarak başlamış oluyordu.
    DEMOKRAT PARTİ'NİN SEÇİM KAZANMASI
    gg14.aa5.yy1950.aaMAYIS|1950 GENEL SEÇİMLERİ|Adnan Menderes Dönemi|SİYASİ GELİŞMELER|İÇ|Cumhuriyet Dönemi|Seçimler|Önemli Gün ve Dönemler|Devletin Tesisi|DEMOKRAT PARTİ'NİN SEÇİM KAZANMASI|
    Türkiye'de Seçimler | DuruVizyon.com