9 Zilhicce Günü Ne Oluyor?… Neyin Bayramı?
Adem ve Havva’nın Ayrılığı
Adem (as) dünya hayatına yuvarlanıp indiğinde, kendi varlığından türeyen Havva ile ayrı düşmüştü. Birisi Hint Dağlarında, diğeri Cidde Dağlarında bulmuştu kendisini.
Tahrif edilmiş Kitab-ı Mukaddes’te Havva, sürekli olarak Adem’in “karısı” olarak anılır. Bu, bilinçli bir kavram manipülasyonudur. Hatta Kabala’da Adem’in başka eşleri olduğundan bile dem vurulur.
Adem Kimdir?
Kitab-ı Kerim’de buyrulur (Bakara/30):
“Rabbin meleklere; «Muhakkak ki BEN’im kesin kararım: arzda bir halifedir.» demişti.”
Bu ayet bağlamında Adem, halifedir.
Halife; bir yetki sahibinin ardından, o yetkiyi kullanmaya tasarruf edecek kimsedir. Halife ile selefi (önceki yetkili) birebir aynı değillerdir; usulleri ve üslupları farklıdır. Fakat görev ve sorumlulukları aynıdır.
Allah’ın ifadesine göre Adem, arz için halifedir. Ayrıca Adem, beşerdir (Hicr/28). Bu ifadeler birer isim cümlesidir. İsim cümleleri zamana bağlı değildir; tüm zamanlar için geçerli ya da zamansızlık içinde söylenmiş hükümlerdir.
Yani Adem, Allah’ın var ettiği bütün kainatta, Allah adına bütün yetkileri kullanma salahiyetiyle donatılmış beşer bir halifedir. Allah ona bütün isimleri –kavramları, mahiyetleri, kıymetleri– öğretmiştir (Bakara/31). Böylece o, her şeyi takdir etme yeteneğini kazanmıştır.
Artık bütün melekler –melekeler, yetenekler, kuvveler– ona secde etmekte; onun emrine ve tasarrufuna girmektedir. Adem, her bir kişinin, bütün kainatı sevk ve idare eden kabiliyetidir.
Havva Kimdir?
Havva, Adem’in zevcesi olarak tanıtılır.
Zevce, yalnızca “eş” değildir. Bir bütünü oluşturan, birbirini tamamlayan parçaların her birine denir. Bir puzzle’ın parçaları gibi, biri olmadan diğeri eksik kalır. Öğreten ile öğrenen, koca ile karı, bir işletmenin ortakları; hatta akıl ile gönül, mantık ile duygu, zahir ile batın da birbirinin zevcesidir.
İnsanın beşeriyeti ile maneviyatı, sperm ile yumurta, Adem ile Havva da birbirine zevcedir. Yani ikisi birlikte bir bütündür.
Adem, zevcesi olmadan eksik kalır. Halifelik görevi ancak Adem ile Havva birlikteyken yerine getirilebilir.
Havva’dan bahsedilirken müennes (dişil) yapı kullanılması, onun bir “kadın” olmasından çok edilgen bir kuvve olmasındandır. Adem’in müzekker (eril) yapısı ise onun etken bir kuvve olduğuna delalet eder. Zira halife, görevini yerine getirmek için etken olmak zorundadır.
Özetle: Adem ile Havva, Allah adına kainatı sevk ve idare etmeye halife kılınmış bir gücün etken ve edilgen yönleridir. Bu iki yönün “beşer” adıyla tek bir isim cümlesinde anılması, yalnızca tek bir Adem ve Havva’yı değil; her bir beşerin, Adem ve Havva kuvvelerine sahip olduğunu gösterir.
Kişide Adem ve Havva
Her insanda Adem ve Havva birlikte yaratılmıştır.
Doğumda bebek, benlik hissiyatına sahip değildir. Ademiyeti, Havva’ya tamamen sahip ve hakimdir. Kendi ayak parmağını bile sanki kendisinin değilmiş gibi ağzına götürüp emmeye çalışır. Fakat zamanla “ben” ve “benim” demeye başlar. Sokakta bulduğu bir taşı bile “bu benim” diye feveran ile sahiplenecek duruma gelir.
İşte bu, Havva’nın Adem’i şecereye –birlikten uzak, dallı budaklı düşüncelere– yaklaştırmasıdır. Böylece Adem ile Havva ayrılmış olur. Rivayete göre Adem Hint dağlarına, Havva ise Cidde Dağlarına düşmüştür.
Adem ile Havva’nın ayrılığı, onların birbirini tamamlayan zevce olmalarından ötürü, Adem’in eksik kalmasına ve halifelik görevini hakkıyla yerine getirememesine sebep olur.
Arafat’ta Vakfe
Kişinin yetki ve sorumluluklarını yeniden kazanabilmesi için Adem ile Havva’nın buluşması, Adem’in Havva’yı uhdesine alması gerekir. Rivayete göre bu buluşma Arafat Dağında gerçekleşir.
Arafat, Ariflik mertebesidir. Vakfe, vakıf olmak, idrak etmek, farkına varmak demektir. Arafat’ta vakfe yapmaktan maksat, kişinin Arifliğine vakıf olması; yani bir anlık farkındalıkla bu idrake ulaşmasıdır.
Manevi olarak yaşanan bu hal, dünyevi ritüelde Hacc olarak isimlendirilir. Hacc sözcüğü, delillendirmek, ispatlamak, ortaya koymak anlamındadır.
Asıl olan, kişinin kendi Arifliğine vakıf olmasıdır. Bu halde Adem ile Havva buluşur. Kişinin kapsayıcı zihniyeti ile enaniyeti, aklı ile benliği birleşir. Böylece kainatı sahiplenir, Allah adına tasarruf kudretine erer.
İşte bu idrak ve farkındalığın yaşandığı gün, kişinin, “9 Zilhicce” günü olur.
Bu günü takviminde gören kişi, takip eden 4 günü bayram mutluluğu içinde geçirir.
Kurban Nedir?
Kurban, yakınlık, kurbiyet, meyillilik demektir. Adem’in şecereye olan yakınlığı demektir.
Kurban kesmek, insanı Allah’a yaklaştırmayan, O’nunla arasına giren yakınlık ve meyilleri kesmek, onlardan kurtulmaktır.
Arifliğine vakıf olan kişi, Allah ile arasına giren ve yetkilerinden onu uzaklaştıran engelleri tek tek fark eder ve arınır. İşte kişi böylece kurbanını kesmiş olur.
Mevlam nasip eylesin.