Safevi Devleti’nin Erivan valisiyken Revan Kalesi’ni IV. Murad’a teslim ederek Osmanlı hizmetine giren Emirguneoğlu Yusuf Paşa idam edildi. İstanbul’daki Emirgan semti adını, burada kendisine tahsis edilen korudan aldı.
IV. Murad’ın ölümünden sonra saraydaki himayesini kaybeden Emirguneoğlu Yusuf Paşa, Safevi Devleti’yle yeniden ilişki kurduğu ve İran’a dönmek istediği suçlamaları üzerine Sultan İbrahim’in emriyle idam edildi. İdamında Sadrazam Kemankeş Kara Mustafa Paşa’nın yürüttüğü siyasi tasfiyenin de etkili olduğu kabul edilir.
İbrahim'in cülûsu nedeniyle yenileme
İbrahim'in cülûsu nedeniyle yenileme
Avusturya ile 2. Sonbor Antlașması yapıldı.
Fransız matematikçi Blaise PASCAL toplama makinasını icat etti.
Azak Kalesi'nin geri alınması görevi için Rus seferi serdarlığına 3 Şubat 1642'de Sultanzade Semin Mehmet Paşa atandı. Azak Kalesi, Kazaklardan geri alındı.
İbrahim'in cülûsu nedeniyle yenileme
Safi'nin oğlu.
1642-1648 İngiliz iç savaşları sonucunda monarşi zayıflamış… parlamento yetkileri genişlemiştir.
Kırım ve Kazak akınlarının önlenmesi
İtalyan Evangelista TORICELLI civalı barometreyi buldu.
Halep Beylerbeyi Nasuhpaşazade Hüseyin Paşa, Sadrazam Kemankeş Kara Mustafa Paşa’ya karşı cephe aldı. Görevden alınmasının ardından etrafına levent, sarıca ve sekban topladı; sadrazamlık beklentisiyle Anadolu’dan İstanbul üzerine yürüdü. Üsküdar civarına kadar ilerleyen Hüseyin Paşa, üzerine gönderilen kuvvetlerle giriştiği mücadeleden sonra yakalandı ve 26 Haziran 1643’te İzmit taraflarında idam edildi.
Mançu kökenli son imparatorluk hanedanıdır. Çin bugünkü geniş coğrafi sınırlarının önemli kısmını bu dönemde kazanmıştır. Tibet, Sincan/Doğu Türkistan, Moğolistan gibi bölgelerle ilişkiler bu bağlamda önemlidir. 19. yüzyılda Afyon Savaşları, Batı baskısı ve iç isyanlarla zayıflamıştır.
Bosnalı Osmanlı mutasavvıfı, alim ve Fususu'l-Hikem şarihi Abdullah Bosnevi Konya'da öldü. Muhyiddin İbn Arabi düşüncesinin Osmanlı coğrafyasındaki en önemli yorumcularından biri kabul edilir. Vahdet-i vücud anlayışını şerh, yorum ve tasavvufi eğitim diliyle açıklamış; varlık, tecelli, insan-ı kamil, ilahi isimler ve alem-insan ilişkisi üzerinde durmuştur. “Şarih-i Fusus” unvanıyla tanınması, onun Osmanlı tasavvuf metafiziği içindeki yerini gösterir. Doğum: 1584.
Çin, Tibet ve Doğu Türkistan'ı işgal etti.
Girit Savaşı, Osmanlı-Venedik savaşlarının beşincisine verilen addır. Savaş, Venedik Cumhuriyeti ve müttefikleri (Malta Şövalyeleri, Papalık Devleti ve Fransa) ile Osmanlı İmparatorluğu arasında gerçekleşmiştir. Girit adasının fethi 1645 yılında başlayıp 1669 yılına dek sürmüştür. Savaş kapsamında Girit haricinde Ege'de ve Dalmaçya'da da çatışmalar yaşanmıştır.
Kaptan-ı Derya Silahtar Yusuf Paşa'nın serdarlığında Osmanlı donanması, Girit'e 71 bin asker çıkardı.
Aya Todori adasındaki Liman kalesi alındı.
İstanbul'da büyük bir yangın çıktı. Ahşap yapılaşmanın ve dar sokakların etkisiyle hızla yayılan yangın, şehirde ciddi hasara yol açtı.
Girit adasındaki Hanya Kalesi teslim alındı.
1647'de idam edildi.
Erdel'in Osmanlı'ya tâbiyeti
Hanya Fatihi Kaptan-ı Derya Silahtar Yusuf Paşa idam edildi.
Venedikliler Bozcaada'ya asker çıkardı.
Aprikorno Kalesi, Deli Hüseyin Paşa tarafından işgal edildi.
Girit Serdarı Semin Mehmet Paşa, Girit'e varışından bir ay sonra öldü.
Gazi Deli Hüseyin Paşa, Girit serdarlığına getirildi.
Konumu itibarıyle alınması çok zor olan ve 66 gün süren Suda Kalesi kuşatması kaldırıldı.
Milopotamo Kalesi işgal edildi.
Venedik donanmasının Çanakkale Boğazı'nı abluka altına alması sonucu İstanbul-Girit yolu kapandı. Bunun ardından Kandiye kuşatması başlayacak ve 21 yıl sonra zeferle neticelenecektir.
Westphalia Barışı imzalandı. Habsburgların Kutsal Roma-Cermen İmparatorluğu üzerindeki mutlak hâkimiyet iddiası zayıfladı.
Sabatay Sevi, İzmir'de mesihliğini ilan etti.
Kırım ve Kazak akınlarının önlenmesi
30 yıl savaşlarının sonunda Westphalia Antlaşması yapıldı. İtalya'nın ve Almanya'nın bölünmesi ile ortaya çıkan küçük devletler, duruma göre Fransa'nın yanında ya da karşısında yer aldılar.
Sivas Valisi Varvar Ali Paşa, Sultan İbrahim döneminde İstanbul’dan gelen emir ve para taleplerine karşı çıkarak isyan etti. Ağır mali istekler, merkezdeki saray çevresi baskısı ve taşra idaresine yönelen keyfî emirler, isyanın görünen sebepleri arasındaydı. Varvar Ali Paşa, İstanbul hükümetinin emirlerini tanımayarak kuvvetleriyle Üsküdar’a doğru yürümeye başladı. Bu hareket, Osmanlı’nın iç düzeninin zayıfladığı ve merkez-taşra ilişkisinin bozulduğu bir dönemde devleti Anadolu içinde meşgul eden ciddi bir eyalet krizi hâline geldi. İsyanı bastırmakla görevlendirilen İbşir Mustafa Paşa, Çerkeş civarında Varvar Ali Paşa’nın kuvvetlerine saldırdı. Varvar Ali Paşa yakalanarak 20 Mayıs 1648’de Çerkeş’te idam edildi.
İstanbul büyük bir depremle sarsıldı. Şehirde çok sayıda yapı hasar gördü; deprem, Osmanlı dönemi İstanbul'unun önemli afetleri arasında kaydedildi.
Hezarpare Ahmed Paşa aleyhine olarak, Kösem Sultan tarafından başlatılan isyan sonucunda;
• Sultan İbrahim Han'ın da tahttan indirildi.
• Tahta, henüz 7 yaşındaki oğlu IV.Mehmed Han çıkarıldı.
• İsyancıların önderi olan Sofu Mehmed Paşa, Sultan İbrahim hayatta durdukça rahat edemeyeceğini bildiğinden, kendisini şehid ettirdi.
• Azledilen Veziriazam Hezarpare Ahmet Paşa idam edildi. At Meydanı'nda teşhir edilen paşanın şişman cesedi parçalanıp "romatizma ilâcı'' diye dağıtıldı. Bu yüzden Ahmet Paşa, "Hezarpare'' (Binparça) unvanıyla anıldı.
1649'da idam edildi.
IV.MEHMED HAN
Osmanlı sultanlarının on dokuzuncusu ve İslam halifelerinin seksen dördüncüsü. Büyükannesi Kösem Sultan'a bağlı devlet adamlarının darbesi ile 1648 yılında henüz 7 yaşında iken tahta çıktı.
Babası: İbrahim Han
Annesi: Hatice Turhan Sultan
Doğumu: 2 Ocak 1642 / İstanbul
Dönemi: 8 Ağustos 1648 - 8 Kasım 1687
Akıbeti: Tahttan indirildi
Vefatı: 6 Ocak 1693 / Edirne
Vefat Nedeni: Vade
Defin Yeri: İstanbul, Yenicami, Hatice Turhan Valide Sultan türbesi
Sadrazamları:
• Sofu Mehmed Paşa
• Kara Murad Paşa
• Melek Ahmed Paşa
• Siyavuş Paşa
• Gürcü Mehmed Paşa
• Tarhuncu Ahmed Paşa
• Derviş Mehmed Paşa
• İpşir Mustafa Paşa
• Süleyman Paşa
• Deli Hüseyin Paşa
• Zurnazen Mustafa Paşa
• Boynueğri Mehmed Paşa
• Köprülü Mehmed Paşa
• Köprülüzade Fazıl Ahmed Paşa
• Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
• Kara İbrahim Paşa
• Sarı Süleyman Paşa
• Siyavuş Paşa
Osmanlı tarihinde daha çocuk yaştaki IV. Mehmet'in tahta çıkmasından Kösem Mahpeyker Sultan'ın öldürülmesine kadar geçen Osmanlı tarihinin 3 yıl, 26 günlük dönemi "Ağalar Saltanatı Dönemi" olarak anılır. Kösem Mahpeyker Büyük Valide Sultan saltanat naibesi olmakla birlikte, gerçek iktidar yeniçeri ağalarının elindedir. Bu yıllar Osmanlı tarihinin karanlık bir anarşi dönemidir. İktidarı ele geçiren yeniçeri ağaları bu dönemde olağanüstü zenginleşmiş ve devleti tam anlamıyla soymuşlardır.
Kösem Sultan entrikalarının ortaya çıkma korkusu yüzünden, Sultan İbrahim'i idam ettirdi.
Fransız rahip, matematikçi, filozof ve bilim insanı Marin Mersenne Paris'te öldü. Descartes, Fermat, Gassendi, Pascal ve Galileo gibi isimlerle kurduğu yazışma ağı sayesinde 17. yüzyıl Avrupa bilim çevreleri arasında bilgi aktarımında merkezi rol oynadı. Matematikte Mersenne asal sayılarıyla, fizikte ses ve titreşim çalışmalarıyla tanındı. Düşüncesinde bilimsel bilginin deney, matematik ve düzenli iletişim yoluyla ilerlemesi fikri öne çıkar. Doğum: 8 Eylül 1588.
Sadrazam Sofu Mehmed Paşa ile Şeyhülislam Abdürrahim Efendi'nin azledilmesini isteyen sipahiler Atmeydanı'nda toplandı. Yeniçerilerin sipahilere dağılmaları için gönderdiği elçinin öldürülmesi üzerine iki askerî grup arasında çatışma çıktı. Silah ve teşkilat bakımından zayıf kalan sipahiler yenilgiye uğratıldı. Olay, Sultanahmet veya Atmeydanı Vakası adıyla anıldı.
Sultan İbrahim devrindeki nüfuzuyla ünlenen Cinci Hoca idam edildi ve servetine el kondu.
Kara Haydaroğlu Mehmed, Sultan İbrahim’in son yılları ile IV. Mehmed’in ilk saltanat döneminde Orta ve Batı Anadolu’da etkili olan Celali reislerinden biridir. Isparta, Afyonkarahisar, Karaman, Hamid-ili ve çevresindeki yolları kontrol altına alarak köylüleri, ileri gelenleri ve yerel unsurları kendisine tâbi olmaya zorladı. Osmanlı merkezinde Sultan İbrahim’in tahttan indirilmesi, IV. Mehmed’in çocuk yaşta tahta çıkması ve merkezî otoritenin zayıflaması, Haydaroğlu’nun hareketini büyüttü. Bu isyan, devletin iç güvenliğini bozarak Anadolu’da ulaşım, vergi ve idare düzenini zaafa uğratan ciddi bir iç cephe meselesine dönüştü. Haydaroğlu, Isparta yakınlarında Abaza Hasan Ağa’nın ani baskınıyla yaralandı ve yakalandı. İstanbul’a getirildi; 12 Kasım 1648’de Parmakkapı’da idam edildi.
İngiliz Kralı I. Charles'in idamı
IV. Mehmed'in cülûsu nedeniyle yenileme
Gürcü Nebi / Gürcü Abdünnebi Ağa, IV. Mehmed’in çocuk yaşta tahta geçtiği ve İstanbul’da ocaklar arası çekişmenin arttığı dönemde Anadolu’da büyük bir isyan hareketi başlattı. Hareket, Atmeydanı Vakası’nda öldürülen kapıkulu sipahilerinin intikamı söylemiyle güç kazandı; Katırcıoğlu Mehmed ve Kazaz Ahmed gibi Celali/eşkıya reisleri de Gürcü Nebi’ye katıldı. İsyancılar İzmit hattını geçerek Üsküdar yakınlarındaki Bulgurlu / Küçük Çamlıca eteklerine kadar ilerledi. Bu durum, Osmanlı merkezî idaresini doğrudan İstanbul’un karşı yakasında tehdit eden ciddi bir güvenlik krizine dönüştü. Sadrazam Kara Murad Paşa ve yeniçeri kuvvetleri Üsküdar’a geçirilerek isyancıların üzerine gönderildi. 7 Temmuz 1649’da Bulgurlu’da yapılan savaşta Gürcü Nebi kuvvetleri dağıtıldı. Gürcü Nebi geri çekilmek zorunda kaldı; kısa süre sonra yapılan takip ve baskın sonucunda öldürüldü. Bu isyan, Osmanlı’nın iç ocak rekabetleri ve taşra eşkıyalığı sebebiyle merkezî otoritesinin nasıl zaafa uğradığını gösteren önemli olaylardan biridir.
Venediklilere Foça yenilgisi.
Koçi Bey, 17. yüzyıl Osmanlı devlet adamı, yazar ve siyaset düşünürüdür. IV. Murad'a sunduğu risalesinde Osmanlı düzenindeki bozulmanın sebeplerini, tımar sistemindeki çözülmeyi ve devlet yönetimindeki aksaklıkları ele aldı. Osmanlı siyaset düşüncesinde ıslahat fikrinin önemli temsilcilerinden biri kabul edilir. Doğum: ?.
Fransız filozof, matematikçi ve bilim insanı René Descartes Stockholm'de öldü. Modern felsefenin kurucu isimlerinden biri kabul edilen Descartes, kesin bilgi arayışını metodik şüphe üzerine kurdu. “Düşünüyorum, öyleyse varım” önermesiyle öznenin düşünme edimini felsefi temellendirmenin başlangıç noktası yaptı. Zihin-beden ayrımı, doğanın matematiksel açıklanabilirliği, akılcılık ve analitik geometri alanındaki çalışmalarıyla hem modern felsefeyi hem de modern bilim anlayışını derinden etkiledi. Doğum: 31 Mart 1596.
Venedik donanması, Çanakkale Boğazı'nı ikinci defa olarak abluka altına aldı.
Çanakkale Boğazı'ndaki Venedik ablukasını yaran Türk filosu, Girit'e yardım kuvvetlerini götürdü.
Venediklilere Paros yenilgisi.
"Ravzat-ül-Ehrar''ın yazarı ünlü Osmanlı tarihçisi.
Girit'e hareket eden Osmanlı donanması, Nakşa adasında bozguna uğradı.
Saray entrikaları nedeniyle Valide Kösem Sultan öldürüldü. Ağalar Saltanatı sona erdi.
1653'de idam edildi.
Babür hükümdarı Şah Cihan, 1631'de ölen eşi Mümtaz Mahal (Ercümend Banu Begüm) için Agra'da Tac Mahal'i yaptırdı. İnşasına yaklaşık 1632'de başlanan külliyenin ana türbesi 1640'lı yıllarda, çevresindeki yapılar ve düzenlemeler ise yaklaşık 1653'te tamamlandı. Beyaz mermerden yapılan eser, Babür ve Hint-İslam mimarisinin en önemli örneklerinden biridir. Yapının başmimarı olarak Üstat Ahmed Lahori kabul edilmektedir. Anıtın yine ak mermerden dört minaresi vardır. Kubbenin mimarı Mimar Sinan'ın öğrencilerinden olan İstanbullu Mehmet İsa Efendi'dir. Mermer duvarlara yüz binlerce akik, sedef, firuze gömülmüştür. Ayrıca bunların içinde 42 zümrüt, 142 yakut, 625 pırlanta, 50 tane de çok büyük inci vardır. Şah Cihan'da 1666'da yine bu anıta gömülmüştür. Şah Cihan da 1666'da Mümtaz Mahal'in yanına defnedildi.
1653-1689 Fransa'nın rakipleri karşısında kesin üstünlüğe sahip olduğu dönem
Cevri İbrahim Çelebi, Osmanlı divan şairi ve hattatıdır. Mevlevi çevreleriyle ilişkili olan Cevri, şiirleri ve istinsah ettiği eserlerle tanındı. Divan şiiri geleneğinde 17. yüzyılın önemli isimleri arasında yer aldı. Doğum: 1595-1600 arası.
Kırım ve Kazak akınlarının önlenmesi
Venediklilere karşı Çanakkale'de galibiyet ve Değirmenlik (Milos) zaferi. Osmanlı donanması, Çanakkale Boğazı açıklarında Venedik donanmasına karşı parlak bir zafer kazandı ve böylece Girit yolu açıldı.
84.ncü Vezir-i Azam. 11 Mayıs 1655'de idam edildi.
İstanbul'da gafil avlanmamak için Anadolu'dan birçok asker toplayan İpşir Mustafa Paşa, 25 Şubat'ta, Halep'ten Üsküdar'a ulaştı. Fakat daha sonra korktuğu başına geldi ve idam edildi. Kara Murat Paşa, 11 Mayıs 1655'te veziriazam oldu.
Fransız filozof, rahip, astronom ve matematikçi Pierre Gassendi öldü. Aristotelesçi skolastik doğa anlayışına karşı Epikurosçu atomculuğu Hıristiyan teolojiyle uzlaştırmaya çalıştı. Düşüncesinde deney, gözlem, duyusal bilgi, atomlar ve boşluk fikri öne çıkar. Descartes'ın rasyonalizmine karşı daha deneyci ve ihtiyatlı bir bilgi anlayışını savundu. Gassendi, erken modern bilim düşüncesinde mekanik doğa felsefesi ile empirist eğilimler arasında önemli bir geçiş figürüdür. Doğum: 22 Ocak 1592.
Girit serdarlığı, kaptan-ı deryalık ve Rumeli beylerbeyliği de yapan, Veziriazam Gazi Deli Hüseyin Paşa, rüşvet ve suiistimal ile suçlanıp 29 Aralık 1658'de idam edildi.
Ulufelerin gecikmesi, askere düşük ayarlı para verilmesi ve saray görevlilerinin yolsuzlukları üzerine yeniçeri ve sipahiler İstanbul'da ayaklandı. IV. Mehmed, Alay Köşkü'nde ayak divanına çıkarak isyancıların şikayetlerini dinledi. İsyancıların istediği saray ve devlet görevlilerinden yaklaşık otuz kişi öldürülerek cesetleri Sultanahmet Meydanı'ndaki çınar ağacına asıldı. Cesetlerin, meyveleri insan şeklinde tasvir edilen efsanevi Vakvak ağacına benzetilmesi nedeniyle olay Çınar Vakası ve Vak'a-i Vakvakiye adlarıyla anıldı.
İdam edildi.
En kısa süre görevde kalan şeyh-ul İslam (13 saat).
Kaptan-ı Derya Sarı Kenan Paşa komutasındaki Osmanlı donanması, Çanakkale Boğazı önlerinde yapılan deniz savaşında Venediklilere yenildi. Çanakkale Boğazı Venedik ablukası altına alındı. Limni, Bozcaadave Semadirek'in kaybedildi.
Venedik donanmasına karşı Çanakkale Boğazı önlerinde başarı kazanıldı. Venediklilere karşı Çanakkale'de galibiyet, Limni, Bozcaadave Semadirek' geri alındı.
Katip Çelebi, asıl adı Mustafa bin Abdullah olan Osmanlı alimi, yazar, tarihçi, coğrafyacı ve bibliyograftır. Doğu'da Hacı Halife, Batı'da Hacı Kalfa adıyla da tanındı. Keşfü'z-Zünun, Cihannüma ve Mizanü'l-Hak gibi eserleriyle Osmanlı ilim dünyasının en önemli isimlerinden biri kabul edilir. Doğum: Şubat 1609.
Venedikliler ile Limni Savaşı.
Bedahşan Hanlığı, Buhara Hanlığından ayrılarak Güney Türkistan'da var olan ve daha sonra Afgan Emirliği tarafından ilhak edilen bir Özbek hanlığıdır. Özbek hanedanından Yariler tarafından yönetildi. İlk hükümdar Yorbek Han, sonuncusu ise Jahandarshokh idi.
Evrengzib veya I. Alemgir Şah tam adıyla Âlemgîr Ebü'l-Muzaffer Muhammed Muhyiddîn Evrengzib (3 Kasım 1618, Dahod - 3 Mart 1707, Ahmednagar), 6. Bâbürlü hükümdarı.
I.Alemgir döneminde, İngilizlerden sonra Hollandalılar da Gücerat limanlarında ticari imtiyaz elde etmişlerdir. I.Alemgir, buradaki yabancı şirketlerin sömürücü tutumlarını önlemeye çalışmış, gümrük vergilerini artırmıştır. Halkın Hindulaşmaması için de büyük çaba harcamıştır.
Osmanlı İmparatorluğu, Erdel'e yönelik üç askerî harekât (1658, 1659-1660 ve 1661-1662) sonucunda anılan Krallık üzerindeki egemenliğini yeniden tesis ederken; yaşanan mücadele Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'nun önce II. György Rakoçi, ardından ise Yanoş Kemeni'ye verdiği destek nedeniyle 1663 yılında bu İmparatorlukla başlayan savaşı tetikledi.
Erdel Prensi II. György Rákóczi’nin Osmanlı Devleti’ne bağlılık şartlarını ihlal ederek bağımsız hareket etmesi ve Lehistan seferine girişmesi üzerine Köprülü Mehmed Paşa komutasında Erdel seferi başlatıldı. Haziran 1658’de başlayan seferde Osmanlı kuvvetleri Belgrad üzerinden Yanova’ya yürüdü ve Yanova yeniden Osmanlı hakimiyetine alındı. Rákóczi yakalanamadı; yerine Osmanlı’ya bağlı Ákos Barcsay Erdel beyliğine getirildi. Mücadele 1662’ye kadar sürdü ve Osmanlı Devleti Erdel üzerindeki nüfuzunu yeniden tesis etti.
Erdel serdarlığını üstlenen Veziriazam Köprülü Mehmet Paşa, Canova, Şebeş ve Logoş kalelerini ele geçirdi.
Erdel'in Osmanlı'ya tâbiyeti
Köprülü Mehmed Paşa’nın sert merkeziyetçi siyasetine karşı Halep Valisi Abaza Hasan Paşa önderliğinde Anadolu’daki bazı beylerbeyleri ve sancak beyleri birleşerek isyan etti. Köprülü Mehmed Paşa, Erdel seferini yarıda bırakıp Anadolu’daki bu büyük Celali hareketiyle ilgilenmek zorunda kaldı. İsyancılar 11 Aralık 1658’de Ilgın civarında hükümet kuvvetlerini mağlup etti. Ancak Abaza Hasan Paşa ve önde gelen isyancılar, Halep Valisi Murtaza Paşa’nın davetiyle Halep’e getirildikten sonra 16 Şubat 1659’da pusuya düşürülerek öldürüldü; kesik başları İstanbul’a gönderildi. TDV, Abaza Hasan’ı Osmanlı tarihinde en büyük Celali isyanını çıkaran asi reislerden biri olarak tanımlar.
Cezayir’de paşalar döneminin sonunda yeniçeri ağaları yönetimde fiili hâkimiyet kurdu ve Ağalar Dönemi başladı. Osmanlı padişahının otoritesi resmen tanınmaya devam etti; ancak İstanbul’dan gönderilen paşaların etkisi sınırlı kaldı. Bu dönem 1671’de dayıların yönetimi ele geçirmesine kadar sürdü. TDV, Cezayir’de Osmanlı-Türk hâkimiyetini dört ana devreye ayırır: beylerbeyiler, paşalar, ağalar ve dayılar devri.
Çanakkale Boğazı'nın Ege Denizi girişini korumak amacıyla Rumeli kıyısında Seddülbahir, Anadolu kıyısında Kumkale inşa edildi. Hatice Turhan Sultan ve IV. Mehmed tarafından yaptırılan kaleler, boğaz savunmasını güçlendiren karşılıklı iki tahkimat oluşturdu.
Kırım Hanı IV. Mehmed Giray'ın kuvvetleri ile Ukrayna Kazak Hetmanı İvan Vıhovski'nin ordusu, Konotop yakınlarında Rus Çarlığı ordusunu ağır yenilgiye uğrattı. Kırım süvarileri, geri çekiliyormuş gibi yaparak Rus süvarilerini bataklık ve geçitlerle çevrili alana çekti. Kuşatılan Rus birliklerinin büyük bölümü imha veya esir edildi. Zaferde Kırım ordusu belirleyici rol oynamakla birlikte savaş, Kırım Hanlığının tek başına kazandığı bir savaş değildi.
Osmanlı Devleti’ne bağlı Eflak Voyvodası III. Mihnea/Radu Mihnea, Erdel ve Boğdan’daki karışıklıklardan yararlanarak Osmanlı idaresine karşı harekete geçti. Eflak kuvvetleri, 12 Kasım 1659’da Yaş civarında Silistre Beylerbeyi Can Arslan Paşa ve Elbasan Sancakbeyi Mehmed Bey komutasındaki Osmanlı kuvvetleri ile Kırım birlikleri karşısında ağır yenilgiye uğradı. Bu yenilgiyle Eflak isyanı bastırıldı ve Osmanlı nüfuzu yeniden sağlandı.
Erdel Prensi II. György Rákóczi, Osmanlı’ya bağlılık şartlarını ihlal ederek başlattığı mücadelede Seydi Ahmed Paşa kuvvetleriyle Szamos/Szászfenes civarında karşılaştı. Rákóczi kuvvetleri ağır yenilgiye uğradı; kendisi de aldığı yaralar veya yenilgi sonrası gelişmeler sonucunda kısa süre içinde öldü. Bu yenilgi, Osmanlı-Erdel Savaşı’nda Rákóczi safhasını sona erdirdi.
İstanbul tarihinin en büyük yangınlarından biri olan 1660 Büyük İstanbul Yangını, Odunkapısı-Ayazmakapısı çevresinde başladı. Yangın Unkapanı, Süleymaniye, Beyazıt, Fatih, Tahtakale, Kapalıçarşı çevresi, Kadırga, Kumkapı ve Samatya yönlerine yayılarak şehrin geniş bir bölümünü harap etti.
Erdel'de Varat Kalesi fethedildi.
Erdel'in Osmanlı'ya tâbiyeti
Avrupa'da ilk banknot, Stockholms Banco adlı bir İsveç bankası tarafından bastırtılarak tedavüle verildi.
1641 Antlaşmasına ilave hükümler
Köprülü Külliyesi, IV. Mehmed devri sadrazamlarından Köprülü Mehmed Paşa tarafından 1662'de İstanbul'da yaptırıldı. Dershane-mescid, medrese odaları, dükkânlar, çeşme, türbe ve sebil gibi yapılardan oluşan külliyeye daha sonra Fazıl Ahmed Paşa tarafından kütüphane ve Vezir Hanı eklendi.
Fransız matematikçi, fizikçi, filozof ve Hıristiyan düşünür Blaise Pascal öldü. Matematikte olasılık teorisi ve geometri; fizikte basınç ve vakum çalışmalarıyla öne çıktı. Felsefi ve teolojik düşüncesinde aklın sınırları, insanın aczi, iman, kalp bilgisi, Tanrı arayışı ve varoluşsal kaygı merkezi yer tutar. “Pascal Bahsi” olarak bilinen yaklaşımıyla Tanrı inancını yalnız soyut akıl yürütme değil, insanın varoluşsal tercihi ve hayat yönelimi bakımından ele aldı. Doğum: 19 Haziran 1623.
Avusturya desteğiyle Erdel prensliğini ele geçirmeye çalışan Kemény János, Küçük Mehmed Bey komutasındaki Osmanlı kuvvetleri tarafından mağlup edildi. Kemény savaş meydanında öldü ve Erdel meselesi Osmanlı Devleti lehine sonuçlandı.
Lahsa Eyaleti’nde Osmanlı hâkimiyeti XVII. yüzyıl ortalarında zayıfladı. Benî Halid kabilesi bölgedeki eski nüfuzunu yeniden güçlendirdi; Urey‘ir b. Düceyn liderliğindeki Benî Halid kuvvetleri Lahsa’nın merkezi Hüfuf’u ele geçirerek Osmanlı idaresini fiilen sona erdirdi. Bu süreçten sonra Osmanlı Devleti, Lahsa’nın Benî Halid şeyhleri aracılığıyla yönetilmesine uzun süre göz yumdu. TDV’de bu olay için 1670 tarihi öne çıkar; bazı kronoloji kaynaklarında 1663 de verilir.
1663-1664 Osmanlı-Avusturya Savaşı; Erdel, Eflak ve Boğdan Beyliklerinin Avusturya'nın desteğiyle Osmanlı Devleti'ne karşı isyan etmeleri sonucu çıktı. Savaş, 1664 yılında yapılan Vasvar Antlaşmasıyla son bulmuştur.
Osmanlı-Avusturya Savaşı'nın başlangıcı, Uyvar'ın Fethi.
Novigrad Kalesi, 27 gün süren bir kuşatmadan sonra alındı.
Mısır Çarşısı, Yeni Cami Külliyesi'nin arastası olarak 1664'te tamamlandı. İstanbul Eminönü'ndeki çarşı, Hatice Turhan Sultan tarafından tamamlattırılan külliyenin gelir getirici yapılarından biri oldu.
Zigetvar Kalesi, düşman kuvvetlerince kuşatıldı.
9 Nisan 1598 tarihinde temeli atılan Yeni Cami ibadete açıldı.
Kanije yakınlarındaki Yenikale fethedildi.
Fransız Doğu Hindistan Şirketi'nin kurulmasıyla sömürgecilik daha sistematik hale gelmiştir.
Yenileme
Londra Büyük Vebası, 1665 baharında St Giles-in-the-Fields çevresinde görülmeye başladı ve 1666 sonbaharına kadar etkisini sürdürdü. İngiltere tarihinin en ağır salgınlarından biri olan bu veba sırasında yaklaşık 100 bin kişi, yani Londra nüfusunun önemli bir bölümü hayatını kaybetti.
Yeni Saray da denen Topkapı Sarayı, bir cariye tarafından kundaklanarak yakıldı. Sarayın büyük bölümü yandı. Yakalanan cariye boğdurularak idam edildi.
Girit'in tamamen alınması için harekatın başlatıldı. Girit seferiyle görevlendirilen Veziriazam Köprülü Fazıl Ahmet Paşa, Edirne'den hareket etti ve 47 gemiden oluşan bir donanmayla Hanya'ya ulaştı.
II. Abbas'ın oğlu.
Fransa Kralı XIV. Louis döneminde, Jean-Baptiste Colbert’in girişimiyle Paris’te Kraliyet Bilimler Akademisi kuruldu. Akademi, bilimsel araştırmaları teşvik etmek, devlet yönetimine teknik ve bilimsel danışmanlık sağlamak ve Fransa’nın bilim alanındaki kurumsal gücünü artırmak amacıyla oluşturuldu. İlk toplantısını 22 Aralık 1666’da kralın Paris’teki kütüphanesinde yaptı.
Kandiya Kalesi, Osmanlı ordusu tarafından kuşatıldı. 6 ay 21 gün süren kuşatma, kış mevsiminin yaklaşması nedeniyle durduruldu.
Kayıtlara geçmiş ilk kan nakli Fransa Kralı XIV. Louis'nin de özel doktoru olan Jean-Baptiste Denys tarafından gerçekleştirildi. Dr. Denys bir koyunun kanını 15 yaşında bir çocuğa nakletmiş ve çocuk yaşamıştı.
Kırım ve Kazak akınlarının önlenmesi
Yenileme
Venediklilerin barış teklifi reddedildi ve kuşatma ikinci kez başladı. 18 AĞUSTOS 1668'e kadar, Kandiya kuşatmasından bir sonuç alınamayınca, duruma üzülen IV. Mehmet, bizzat sefere katılmaya karar vererek Edirne'den Girit'e hareket etti.
Dinyeper'in batısındaki Kazakların Osmanlı himayesine girmeleri
Kazakların Osmanlı'ya tâbiyeti
Kandiya Kalesi üçüncü kez kuşatıldı.
1645’te başlayan Osmanlı-Venedik Girit Savaşı, Kandiye’nin teslimiyle sona erdi. Antlaşma sonucunda Kandiye Osmanlılara bırakıldı ve Girit üzerindeki Osmanlı hâkimiyeti kesinleşti.
Kandiya Kalesi'nin 93 anahtarı, iki gümüş tepsi içinde Serdar-ı Ekrem Fazıl Ahmet Paşa'ya teslim edildi.
Girit valiliği, eski vali Ankebut Ahmet Paşa'ya verildi ve Fazıl Ahmet Paşa, Girit'ten Edirne'ye hareket etti.
1669 Antlaşmasına ilave hükümler
Cezayir’de 1671’de denizci reisler ve ocak güçleri, yeniçeri ağalarının yönetimini sona erdirerek dayılar dönemini başlattı. Osmanlı egemenliği resmen devam etti; hutbe, sikke ve padişaha bağlılık korunmakla birlikte fiili yönetim Cezayir’de seçilen dayıların eline geçti. Bu dönem 1830’da Fransa’nın Cezayir’i işgaline kadar sürdü.
Sınır tespiti
Lehistan ile savaş, Kamaniçe'nin alınışı, Podolya'nın fethi ve Bucaş Antlaşması.
(Lahor/Pakistan). Kırmızı taş ve mermerlerden inşa edildiği için duvarları kırmızı renktedir. Büyüklüğü ve ilginç mimarisi ile görenleri hayrete düşürür. Padişah Mescidi, içinde Peygamberimiz'den günümüze ulaşan Kutsal Emanetleri barındırır. Ayrıca Pakistanlı büyük şair Muhammed İkbal’in mezarı da bu mescidin avlusundadır.
Lehistan'ın Bucaş Antlaşması'nı kabul etmemesi üzerine IV. Mehmet, ikinci kez Lehistan seferine çıktı.
Sarı Hüseyin Paşa, 30 bin askeriyle Hotin Kalesi önünde bozguna uğradı.
IV.Mehmet, Ukrayna seferine çıktı.
Ladjin Kalesi ele geçirildi.
Ukrayna'nın Lehistan'a bırakılması koşuluyla yapılan barış antlaşması reddedildi.
1641 Antlaşmasına ilave hükümler
Greenwich Gözlemevi Londra'da kuruldu.
Lehistan Serdarı Şişman İbrahim Paşa, Leopol (Lemberg) Kalesi'ni kuşattıysa da, Leh ordusunun hücumu karşısında kuşatma kaldırıldı.
Rusya, Çehrin'i ele geçirerek Osmanlı himayesindeki Kazak hatmanını esir aldı.
Osmanlı-Rus Savaşı
Lehistan'la İzvança Muharebesi ve sonucunda İzvança Antlaşması.
91.nci Vezir-i Azam. 25 Aralık 1683'de idam edildi.
Büyük Devlet adamı Veziriazam Köprülü Fazıl Ahmet Paşa 40 yaşında öldü.
Hollandalı filozof Baruch Spinoza öldü. 17. yüzyıl rasyonalizminin en önemli isimlerinden biri olan Spinoza, Tanrı, doğa, töz, zorunluluk, özgürlük ve insan duyguları üzerine sistemli bir metafizik geliştirdi. “Ethica” adlı eserinde Tanrı ile doğayı tek töz düzeni içinde ele aldı; insan özgürlüğünü zorunluluğun bilgisine ulaşmakla ilişkilendirdi. Kutsal metin eleştirisi, din-siyaset ilişkisi ve düşünce özgürlüğü konusundaki görüşleriyle Aydınlanma düşüncesi üzerinde güçlü etki bıraktı. Doğum: 24 Kasım 1632.
Çehrin Kalesi kuşatıldı ve Rusya'ya savaş ilan edildi. Kuşatma başarısız kaldı.
Yenileme
IV.Mehmet, Rusya seferi için İstanbul'dan hareket etti.
Çehrin Kalesi ikinci kez kuşatıldı.
Kapitülasyonların yenilenmesi
İngiliz filozof Anne Conway öldü. Cambridge Platoncuları çevresiyle ilişkili olan Conway, Descartes, Hobbes ve Spinoza gibi dönemin mekanik ve töz merkezli sistemlerine karşı canlı, dereceli ve ruhsal bir varlık anlayışı geliştirdi. “The Principles of the Most Ancient and Modern Philosophy” adlı eseri ölümünden sonra yayımlandı. Düşüncesinde Tanrı, yaratılış, ruh-beden ilişkisi, varlık hiyerarşisi, canlılık ve kötülük problemi öne çıkar. Monad düşüncesini önceleyen görüşleriyle Leibniz üzerinde etkili olduğu kabul edilir. Doğum: 14 Aralık 1631.
İzvança Antlaşmasına ilave hükümler
İngiliz filozof Thomas Hobbes öldü. “Leviathan” adlı eseriyle modern siyaset felsefesinin kurucu isimlerinden biri kabul edilir. Hobbes'a göre doğal durumda insanlar güvenlik kaygısı, güç arzusu ve çatışma ihtimali içinde yaşar; düzenli toplum ise bireylerin güvenlik için egemen otoriteye yetki devretmesiyle kurulur. Düşüncesinde toplum sözleşmesi, mutlak egemenlik, güvenlik, yasa, insan doğası ve mekanik materyalizm merkezi yer tutar. Modern devlet teorisi ve seküler siyaset felsefesi üzerinde derin etki bıraktı. Doğum: 5 Nisan 1588.
Hollanda'yla ticaret anlaşması
1612 Antlaşmasını yenileme
1679 yılında, Rusların Çehrin'e tekrar saldırması üzerine IV.Mehmet ikinci Rus seferine çıktı.
Altın Orda'nın parçalanma sürecinde Moskova yakınlarındaki Oka Nehri çevresinde kurulan Türk-Tatar devleti Kasım Hanlığı, uzun süre Moskova Knezliği ve Rus Çarlığına bağlı olarak varlığını sürdürdü.
Son han Seyyid Burhan'ın 1679'da ölümünden sonra hanlık, naibe Fatma Sultan Bike tarafından yönetildi. Fatma Sultan Bike'nin 1681'de ölmesi üzerine Kasım Hanlığı ortadan kaldırılarak toprakları doğrudan Rus Çarlığı yönetimine bağlandı.
Kasım Hanlığı, Cengiz Han'ın oğlu Cuci soyundan gelen hanedanların yönettiği bir Türk-Tatar hanlığıydı; yalnızca ""Moğol"" olarak tanımlanması uygun değildir.
Zitvatorok Antlaşmasının uzatılması
Osmanlı- Rusya arasında, Bahçesaray Barışı imzalandı.
Dinyeper'in batı kıyısındaki Osmanlı egemenliği kabul edildi.
Fransız donanmasının Sakız'ı bombardımanı
Evliya Çelebi, asıl adı Derviş Mehmed Zilli olan Osmanlı gezgini ve yazarıdır. Yaklaşık kırk yıl boyunca Osmanlı coğrafyası ve çevre bölgeleri dolaştı; gözlemlerini on ciltlik Seyahatname adlı eserinde topladı. Eseri, Osmanlı şehirleri, toplum yapısı, dil, kültür ve gündelik hayat hakkında en önemli kaynaklardan biridir. Doğum: 25 Mart 1611.
Vasvar Antlaşması'nın hükümlerinin 31 Ocak 1682 tarihinde Avusturya tarafından ihlal edilen antlaşma sonrasında savaş ilan edilmiştir.
Orta Macar isyanına müdahale edildi. Kosice, Filek ve Honad fethedildi.
Budin Beylerbeyi Vezir İbrahim Paşa, Orta Macaristan üzerine sefere çıktı
Orta Macar'ın Osmanlı'ya tâbiyeti
Kaş Kalesi ve diğer 28 kale, Avusturyalılardan alınıp İmre Tökeli'ye teslim edildi
İngiliz hekim, yazar ve düşünür Thomas Browne öldü. “Religio Medici” adlı eseriyle tıp, din, felsefe, doğa gözlemi ve kişisel tefekkür arasında özgün bir düşünce dili kurdu. Browne’un düşüncesinde insanın faniliği, ölüm, inanç, tabiatın sembolik anlamı, bilgi merakı ve bilim ile din arasındaki ilişki öne çıkar. Rönesans merakı ile erken modern bilim zihniyeti arasında duran Browne, felsefi deneme ve edebi düşünce geleneğinde etkili oldu. Doğum: 19 Ekim 1605.
Avusturya seferine karar veren IV. Mehmet, İstanbul'dan Edirne'ye hareket etti
Belgrad'ta kalan IV. Murat'ın serdar-ı Ekrem olarak sefer için görevlendirdiği Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, ordunun başına geçti
İstoni Belgrad savaş meclisinde, Viyana kuşatmasına karar verildi.
Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Viyana’yı kuşattı. Lehistan Kralı III. Jan Sobieski’nin de katıldığı müttefik ordunun 12 Eylül’de gerçekleştirdiği saldırı sonucunda Osmanlı ordusu geri çekildi. Yenilgi, Osmanlıların Orta Avrupa’daki ilerleyişini durdurdu ve Kutsal İttifak savaşları dönemini başlattı.
Dom Perignon ilk şampanyayı üretti.
Kırım Hanı Murat Giray'la Budin Beylerbeyi Arnavut Koca İbrahim Paşa'nın ihaneti yüzünden kaybedilen Alamandağı Meydan Savaşı üzerine ikinci Viyana kuşatması kaldırıldı ve ordu, perişan bir durumda geri çekildi.
Osmanlıların II. Viyana Kuşatması'nda başarısızlığa uğramasından cesaret alan bir grup Avrupa ülkesinin Kutsal İttifak adı altında birleşip Osmanlılara karşı giriştikleri ve bu ülkelerin Macaristan, Ukrayna ve Dalmaçya'da hâkimiyet kurup Balkanlar'daki Osmanlı hâkimiyetine büyük darbe vurmaları ile sonuçlanmış bir savaşlar dizisidir. Avrupa tarihinde Büyük Türk Savaşı olarak bahsedilir.
Viyana önlerinde dağılan ordu, Yanıkkale konağında toplandı ve hain vezir Arnavut Koca İbrahim Paşa idam edildi.
Tuna üzerindeki Ciğerdelen Kalesi civarında Budin Beylerbeyi Kara Mehmet Paşa, Sobieski kuvvetlerini yendi.
2. Viyana Kuşatmasının ardından, peşinden Ciğerdelen Savaşı ve Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları, Estergon kayb edildi.
1687'de idam edildi.
Veziriazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa idam edildi.
Avusturyalıların Budin kuşatması püskürtüldü.
Vişgrad Kalesi, düşman tarafından ele geçirildi
Budin Beylerbeyi Kara Mehmet Paşa, Vayçen'de bozguna uğradı.
Venedik Cumhuriyeti, Osmanlı Devleti'ne karşı savaş ilan etti.
Ayamavri Kalesi, Venedikliler tarafından teslim alındı; ayrıca Dalmaçya cephesindeki birçok kale kaybedildi.
Preveze Kalesi, 7 günlük bir kuşatma sonrası çatışma olmaksızın düşmana teslim edildi.
Budin, 3 ay 19 gün sonra, düşmanın kuşatmayı kaldırmasıyla kurtuldu.
Bosna Beylerbeyi Fındık Mustafa Paşa, Venediklilerin Dalmaçya Valisi Pietro Valerio'nun ordusuna karşı büyük başarı kazandı (Sing Zaferi).
Koron kuşatması sırasında Mora Serdarı Halil Paşa ve Siyavuş Paşa şehit oldu, Müslüman halk kılıçtan geçirildi.
Estergon Kalesi'ni kuşatan Macaristan Serdarı Melek İbrahim Paşa, kuşatmayı kaldırıp geri çekildi.
22 yıl Osmanlı hakimiyetinde kalan Uyvar Kalesi, 50 günlük kuşatma sonrası düşmana teslim edildi.
Ekim 1687'de idam edildi.
1686 yılında Kutsal İttifak ülkelerine katılan Rusya, 1687 ve 1689 yıllarında Kırım'a, 1695 ve 1696 yıllarında ise Osmanlılara ait Azak'a saldırıya geçti. Kırım'da başarılı olamayan Rusya, Azak'ı ele geçirmeyi başardı. 14 Temmuz 1700 tarihinde Osmanlı Devleti Rusya'yla İstanbul Antlaşması'nı imzalayarak Azak Kalesi'ni Ruslara bıraktı. Ayrıca Rusların Taganrog'da inşa ettikleri kaleyi kabullenmek zorunda kaldı.
1683–1699 Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları sırasında, eski Bulgar başkentlerinden Tırnovo’da Osmanlı yönetimine karşı ikinci bir ayaklanma girişimi ortaya çıktı. Avusturya ilerleyişi ve Balkanlardaki savaş ortamı isyan beklentisini güçlendirdi; ancak hareket geniş ve kalıcı bir başarı sağlayamadan Osmanlı kuvvetleri tarafından bastırıldı.
Venedikliler Navarin Kalesi'ni kuşattılar (2 Haziran), yardıma gelen Mora Seraskeri İsmail Paşa öldü ve kale, çatışma olmaksızın düşmana teslim edildi.
160 yıl Osmanlı hakimiyetinde kalan Budin Kalesi, Avusturya ordusu tarafından ele geçirildi. Bu sonuç, Macaristan'ın elden çıkmasına yol açtı.
Mora ve Bosna'da Venedik'e toprak kayıpları, Venedik'in Eğriboz'u kuşatması
İngiliz Sir Isaac Newton, 5 Temmuz 1687'de yayımlanan üç ciltlik "Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica" (Türkçe: Doğa Felsefesinin Matematiksel İlkeleri veya kısaca "Principia") adlı eserinde; evrensel kütle-çekim yasalarını ve üç hareket yasasını ortaya koydu.
MOHAÇ MUHAREBESİ
12 AĞUSTOS 1687, Mohaç bozgunu sonucu 20 bin şehit verildi. Başta Eğri Kalesi olmak üzere Valpo, Posega gibi 15 kale düşmana teslim edildi. Macaristan'da Avusturyalılara büyük toprak kayıpları yaşandı.
Atina, Venedikliler tarafından zaptedildi.
II. Viyana Kuşatması'nın ardından devam eden askerî yenilgiler üzerine ayaklanan kapıkulu askerleri, IV. Mehmed'in tahttan indirilmesini istedi. Devlet erkanının da bu talebi kabul etmesiyle IV. Mehmed tahttan indirildi ve yerine kardeşi II. Süleyman çıkarıldı. IV. Mehmed, iki oğluyla birlikte Edirne Sarayı'na gönderildi ve 6 Ocak 1693'te burada öldü.
II.SÜLEYMAN HAN
Osmanlı Sultanlarının yirmincisi ve islam halifelerinin seksen beşincisi. Darbe sonucu tahta çıkmıştır.
Babası: İbrahim Han
Annesi: Saliha Dilaşub Sultan
Doğumu: 15 Nisan 1642 / İstanbul
Dönemi: 8 KASIM 1687 - 22 HAZİRAN 1691
Vefatı: 22 Haziran 1691 / Edirne
Vefat Nedeni: Vade
Defin Yeri: İstanbul, Süleymaniye, I. Süleyman'ın türbesi
Sadrazamları:
• Siyavuş Paşa
• Nişancı Mehmed Paşa
• Bekri Mustafa Paşa
• Köprülüzade Fazıl Mustafa Paşa
Eğri Kalesi, hiçbir çatışma olmaksızın düşmana teslim edildi.
Erdel'in Osmanlı'ya tâbiyeti
1688, Eğriboz'un Venedik kuşatmasından kurtarılması
1689, Venedik'e karşı Rodos önlerinde ve Mora'da deniz zaferleri
1690, Avlonya'nın Venediklilerden geri alınışı
6 MART 1691, Avlonya Kalesi, 31 gün süren kuşatma sonrası, Venediklilerden geri alındı.
Aydınlanma çağı ile birlikte J.J.Rousseau ve Voltaire gibi filozoflar Hümanizmin daha da etkili olmasına ve baskı altındaki halkın Krallarına karşı ayaklanmasında etkili olmuştu.
Muhteşem Devrim veya Şanlı Devrim (İngilizce: The Glorius Revolution), "1688 Devrimi" olarak da bilinen,
• Stuart Hanedanı'ndan İngiltere Kralı II. James'in, Hollanda genel valisi III. Wilhelm tarafından tahtından indirilmesi;
• Britanya adasının işgali;
• III. Wilhelm'in karısı II. Mary ile birlikte İngiltere, İskoçya ve İrlanda krallığını üstlenmesi
• ve ardından gelen süreçte İngiltere'de hâlâ yürürlükte olan meşrutiyet sistemin temellerinin atılması hadiseleridir.
1688, Kırım Hanlığı'nın Lehistan'a karşı zaferleri
1689, Urkapı'da Kırım Hanlığı'nın Rus taarruzunu püskürtmesi
23 ŞUBAT 1690, Rumeli'yi düşman istilasından temizleyen Kırım Hanı Selim Giray, Edirne'ye geldi.
Çiprovtsi İsyanı, 1688’de Kuzeybatı Bulgaristan’da Roma Katolik Bulgarların öncülüğünde Osmanlı yönetimine karşı başlatıldı; harekete bazı Doğu Ortodoks Hıristiyan unsurlar da katıldı. İsyan, Avusturya’nın 6 Eylül 1688’de Belgrad’ı ele geçirmesinden sonra genişledi. Osmanlı kuvvetleri isyanı bastırdı; Çiprovtsi ve çevresindeki yerleşimler ağır tahribata uğradı, çok sayıda Bulgar Katolik Eflak, Macaristan, Hırvatistan ve Banat taraflarına göç etti.
1690'da idam edildi.
IV. Mehmed'in tahttan indirilmesinden sonra İstanbul'a gelen kapıkulu askerleri, II. Süleyman'dan cülus bahşişi istedi. Hazinenin yetersizliği nedeniyle çıkan karışıklıklar dört ay boyunca devam etti; Sadrazam Siyavuş Paşa isyancılar tarafından öldürüldü ve askerî zorbalar İstanbul'da yağmaya başladı.
Esnaf ve halk, bir sırığa beyaz bez bağlayarak Sancak-ı Şerif'in çıkarıldığını ilan etti ve isyancılara karşı birleşti. II. Süleyman'ın gerçek Sancak-ı Şerif'i sarayın orta kapısı önüne çıkarmasıyla halk padişahın çevresinde toplandı; isyan elebaşları yakalanarak öldürüldü ve ayaklanma bastırıldı.
İngiliz filozof, teolog ve Cambridge Platoncuları'nın önde gelen isimlerinden Ralph Cudworth öldü. Hobbesçu materyalizm ve mekanik doğa anlayışının ateizme kapı aralayabileceğini düşünerek akıl, Tanrı, özgür irade ve ahlaki hakikatlerin nesnelliğini savundu. “The True Intellectual System of the Universe” adlı eserinde evrenin yalnız maddi zorunluluklarla açıklanamayacağını, akıl ve ilahi düzen fikrinin felsefi olarak temellendirilebileceğini göstermeye çalıştı. Doğum: 1617.
Belgrad Kalesi, 29 gün kuşatma altında kaldıktan sonra Avusturya ordusu tarafından ele geçirildi. Tuna'daki Türk gemileriyle kaçmaya çalışan halk, kılıçtan geçirildi.
Avusturyalılar Bosna'dan çıkarıldı.
Batoçine yenilgisi, Niş'in kaybı.
Avusturya Eflak'ı ve Kosova'yı istila etti.
Sırp asilerin Makedonya'yı istila etti.
II. Süleyman, Avusturya seferi için Edirne'den hareket etti.
Petro'nun Avrupa gezisi dönüşü geniş çaplı reform hareketlerini başlatması
Tuna üzerindeki Gladova ve Orşova kaleleri geri alındı.
Arap Recep Paşa, 30 AĞUSTOS 1689'da Batucina'da yenildi. 24 EYLÜL 1689'de Niş önlerinde bozguna uğrayan Macaristan Serdarı Arap Recep Paşa idam edildi.
1683–1699 Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları sırasında Avusturya ordusunun Balkanlar’da ilerlemesi, Üsküp-Kumanova-Kratova hattında Osmanlı karşıtı hareketleri güçlendirdi. Ekim 1689’da Karpoş adlı yerel önderin öncülüğünde Orta Balkanlar’da Hıristiyan unsurların katıldığı bir ayaklanma çıktı. Avusturya kuvvetlerinin geri çekilmesi ve Osmanlı-Kırım kuvvetlerinin bölgeye müdahalesi üzerine isyan kısa sürede bastırıldı; Karpoş yakalanarak idam edildi.
İstanbul'da Eyüp çevresinde büyük bir yangın çıktı. Yangın, bölgedeki çok sayıda ahşap yapının zarar görmesine yol açtı.
Kanije Kalesi, 1683 sonrasında Osmanlı-Habsburg savaşlarının ağırlaştığı dönemde hiçbir ciddi çatışma yaşanmadan Habsburg kuvvetlerine teslim edildi. Kanije'nin kaybı, Osmanlı Devleti'nin Macaristan hattındaki savunma düzeninin zayıfladığını gösteren önemli gelişmelerden biri oldu.
Erdel'de Avusturyalılara karşı Zernescht zaferi kazanıldı.
Kral III. William döneminde İngiltere, İrlanda'yı yönetim altına aldı.
Salankamen Muharebesi'nde yenilgi, Varadin'ın kaybedildi.
Tuna nehri üzerindeki Adakale, Osmanlı egemenliği altına girdi. 1923'te Romanya'ya geçen Adakale, 1972'de yapılan baraj sonrası sular altında kaldı.
İstanbul'da Mısır Çarşısı çevresinde yangın çıktı. Çarşı ve çevresindeki dükkânlar yangından zarar gördü.
II.AHMED HAN
Osmanlı Sultanlarının yirmibirincisi ve islam halifelerinin seksen altıncısı.
Babası:İbrahim Han
Annesi: Hatice Muazzez Sultan
Doğumu: 25 Şubat 1643 / İstanbul
Dönemi: 22 HAZİRAN 1691 - 6 ŞUBAT 1695
Vefatı: 6 Şubat 1695 / Edirne
Vefat Nedeni: Verem
Defin Yeri: İstanbul, Süleymaniye, I. Süleyman türbesi
Sadrazamları:
• Köprülüzade Fazıl Mustafa Paşa
• Arabacı Ali Paşa
• Çalık Ali Paşa
• Bozoklu Bıyıklı Mustafa Paşa
• Sürmeli Ali Paşa
Köprülü Fazıl Mustafa Paşa, Salankemen Savaşı'nda şehit oldu.
Mayıs 1693'de idam edildi.
XVII. yüzyılın sonlarında Cebel-i Lübnan’da Ma‘noğulları idaresinin zayıflaması, yerel aileler arasındaki rekabet ve Osmanlı taşra idaresiyle ilişkiler bölgede karışıklıklara yol açtı. Osmanlı idaresi, Sayda ve Şam eyaletleri üzerinden bölgedeki düzeni yeniden sağlamaya çalıştı. Bu süreç, 1697’de Ma‘noğlu Ahmed’in ölümüyle Ma‘noğulları döneminin sona ermesine ve Cebel-i Lübnan’da Şihabîler döneminin başlamasına zemin hazırladı.
Devlet adamı, “Vekayiname’’ yazarı ve tarihçi Nişancı Abdi Paşa, görevli bulunduğu Sakız’da öldü.
Avusturyalılar tarafından 8 ay 4 gün kuşatma altında tutulan Varat Kalesi, yardım gelmemesi ve açlık sebebiyle çatışma olmaksızın teslime mecbur kaldı.
Çinli filozof, tarihçi ve Konfüçyüsçü düşünür Wang Fu-zi öldü. Ming-Qing geçiş döneminde yaşayan Wang, klasik Çin düşüncesini tarih, siyaset, ahlak ve metafizik bakımından yeniden yorumladı. Düşüncesinde qi, ilke, değişim, tarihsel süreç, ahlaki sorumluluk ve devlet düzeni merkezi yer tutar. Soyut ve durağan ilke anlayışlarına karşı, gerçekliği değişim ve somut oluş içinde ele almasıyla geç dönem Neo-Konfüçyüsçülüğün önemli isimlerinden biri kabul edilir. Doğum: 7 Ekim 1619.
İstanbul'da büyük bir yangın çıktı. 7 Haziran 1693 tarihli yangın, Osmanlı dönemi İstanbul'unun büyük yangınları arasında kaydedildi.
Avusturyalılar tarafından 44 gün kuşatma altında tutulan Belgrad Kalesi, Veziriazam Bozoklu Mustafa Paşa tarafından kurtarıldı.
1695'de idam edildi.
Gabella Kalesi düşman eline geçti.
I. Süleyman'ın oğlu. Mahmud tarafından tahttan indirilme ve sonra öldürülme
Fransız Cizvit karşıtı Jansenist teolog, filozof ve mantıkçı Antoine Arnauld öldü. Port-Royal çevresinin en önemli düşünürlerinden biri olan Arnauld, Descartes felsefesiyle yoğun biçimde tartıştı; zihin, fikir, Tanrı bilgisi, lütuf, özgür irade ve dinî otorite meseleleri üzerinde durdu. “Port-Royal Mantığı” olarak bilinen mantık geleneğinin oluşumunda etkili oldu. Düşüncesi, Kartezyen felsefe, teoloji ve erken modern mantık tartışmaları arasında önemli bir bağlantı noktasıdır. Doğum: 6 Şubat 1612.
21 EYLÜL 1694, Sakız Kalesi, çarpışma olmaksızın Venediklilere teslim edildi.
1695, Sakız Adası'nın kaybı ve hemen geri alınması, Hersek'te Venediklilere karşı zafer
Kırım Hanlığı'nın Lehistan'a karşı Ukrayna içlerine başarılı akını
II.MUSTAFA HAN
Osmanlı sultanlarının yirmi ikincisi ve islam halifelerinin seksen yedincisi.
Babası: IV.Mehmed Han
Annesi: Rabia Gülnûş Emetullah Valide Sultan
Doğumu: 5 Haziran 1664 / Edirne
Dönemi: 6 ŞUBAT 1695 - 22 AĞUSTOS 1703
Akıbeti: Edirne Vak'ası
Vefatı: 29 Aralık 1703 / İstanbul
Vefat Nedeni: Vade
Defin Yeri: İstanbul, Yenicami, Hatice Turhan Valide Sultan türbesi
Sadrazamları:
• Sürmeli Ali Paşa
• Elmas Mehmed Paşa
• Amcazade Hüseyin Paşa (Köprülü ailesindendir)
• Daltaban Mustafa Paşa
• Rami Mehmed Paşa
Kaptan-ı Derya Mezomorto Hüseyin Paşa, Sakız adasını Venediklilerden Koyunadaları Savaşı'yla geri aldı.
II.Mustafa, Macaristan'ı geri almak için Avusturya seferine çıktı.
Osmanlı donanması, Midilli açıklarında Venediklilere karşı Zeytinburnu zaferini kazandı.
Azak Kalesi, 95 gün süren düşman kuşatması sonrası kurtarıldı. Ancak 6 Ağustos 1696'da tekrar düşman eline geçti.
Petro'nun Türklere karşı başarısı
Basra’da XVII. yüzyıl sonlarında Osmanlı idaresi zayıfladı; veba, yerel aşiret hareketleri ve Müntefik-Huveyze hattındaki karışıklıklar bölgede otorite boşluğu doğurdu. Bu durumdan yararlanan Safevî/İran kuvvetleri 1696’da Basra’yı ele geçirdi. 1701’de Daltaban Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri Basra Seferi’ni düzenledi ve Basra’da Osmanlı hâkimiyeti yeniden kuruldu.
II.Mustafa'nın 2. Macaristan seferi.
27 Ağustos 1696, Ulaş (Olasch) zaferi.
Bozcaada Deniz Savaşı.
Bozcaada ve Andros önlerinde Venedik donanmasına karşı kazanılan zaferler ile Venedikliler ve Avusturyalılar Bosna'dan püskürtüldüler.
Sadrazam Elmas Mehmet Paşa kumandasındaki Osmanlı ordusu, Zenta'da (Sente) bozguna uğradı.
Hafız Osman, Osmanlı hat sanatının en büyük ustalarından biridir. Aklam-ı sitte yazılarında yeni bir üslup geliştirdi; özellikle mushaf yazımı ve hilye levhalarıyla tanındı. Hat sanatında Şeyh Hamdullah'tan sonra ikinci büyük ekol kurucu isimlerden biri kabul edilir. Doğum: 1642.
Thomas Savery, maden ocaklarından su tahliye etmek için geliştirilen buharla çalışan pompasını patentledi.
Karlofça Antlaşması ile Osmanlı Devleti Macaristan’ın büyük kısmını Habsburglara bıraktı.
1686-1700 Savaşında ateşkes
20 Ekim 1698 tarihinde İngiltere ve Hollanda'nın arabuluculuğunda, Avrupa'da savaşan devletler arasında barış anlaşması yapılması uygun görüldü. Bu toplantıya katılmak için Osmanlı delegeleri Belgrad'dan Karlofça'ya hareket etti.
26 Ocak 1699 günü, Karlofça Antlaşması'nın imzalandı.
Macaristan Avusturya'ya; Podolya ve Ukrayna'nın Lehistan'a, Mora'nın Venedik'e kaybedildi.
Karlofça Antlaşması'nın imzalanması üzerine II. Mustafa; Avusturya, Venedik, Lehistan ve Rus elçilerini kabul etmek üzere 10 Eylül 1699'da Edirne'den İstanbul'a geldi.
Karlofça Antlaşması, Osmanlı Devletinde Duraklama Döneminin sonu ve Gerileme Döneminin başlaması olarak kabul edilir.
Hudut tespiti
Girit Adası, Kandiye kuşatması.
1669 yılında Kandiye son kez kuşatıldı. Bu kuşatmadan sonra artık Venedik elçileri ile müzakereler başladı ve kalenin teslimi konusundaki şartlar Osmanlı tarafına bildirildi.
Avrupa, artık savaşı devam ettirmek istemiyordu. Çünkü maddi-manevi çok fazla kayıplar verilmişti. Nihayet kalenin teslimi noktasında anlaşmaya varıldı. Eylül ayında Venedikliler, iki gümüş tepsi içinde Kandiye'nin anahtarlarını Fazıl Ahmet Paşa'ya sundular.
Serdar-ı Ekrem anahtarları getiren subaylara mükafatlarını verdi ve Osmanlı birlikleri şehre girmeye başladılar. Adadaki yerliler, Osmanlı askerlerini büyük kutlamalar ve alkışlarla karşılıyorlardı. Çünkü yerli Rumlar uzun süren Venedik baskısından kurtuluyorlardı.
İspanya Habsburgları, II. Carlos’un ölümüyle sona erdi. İspanya Veraset Savaşı başladı.
1701-1714 İspanyol Taht Savaşları. Avusturyalılar, İspanya'nın bölüşülmesinde en büyük payı aldılar.
1700-1721 Petro'nun İsveçlileri yenilgiye uğratabilip Finlandiya Körfezinde denize açılabilmesi
Osmanlı Devleti ile Rusya Çarlığı arasında İstanbul Antlaşması imzalandı. Osmanlı Devleti Azak Kalesi’ni Rusya’ya bıraktı ve Rusların Taganrog’da kale kurmasını kabul etti. Rusya, İstanbul’da sürekli elçi bulundurma hakkını elde etti. Antlaşmayla 1686’dan beri süren Osmanlı-Rus savaşı sona erdi.
Hudut tespiti
1668 yılında, Katolik papazları Tercan, Hasankale, Gümüşhane, Kars, İspir, Bayburt ve Trabzon'da yerleşerek çalışmaya başladılar. Bunun sonucunda 1701'den itibaren Ermenilerin bir kısmı Katolik mezhebine girmeye başladı.
Büyük Türk denizcilerinden Mezomorto Hüseyin Paşa öldü.
Karlofça Antlaşmasına ilave hükümler
İstanbul'da Eski Bedesten yakınında çıkan yangın Büyük Çarşı çevresine yayıldı. Sipahiler Çarşısı, Bitpazarı ve Mercan Çarşısı yangından ağır zarar gördü; yangın sonrasında çarşı çevresinde kâgir yapılaşma tedbirleri gündeme geldi.
İstanbul Boğazı Anadolu yakasında, Amcazade Hüseyin Paşa adına, Amcazade Hüseyin Paşa Yalısı yapıldı.
Müneccimbaşı Ahmed Dede, Osmanlı alimi, müneccimi, mutasavvıfı ve tarihçisidir. Sarayda müneccimbaşılık yaptı. En önemli eseri olan Camiu'd-Düvel, genel tarih alanında Osmanlı ilim geleneğinin önemli kaynaklarından biridir. Doğum: 1631.
1703'de idam edildi.
"Tuğralı" altın paranın piyasaya çıkarılması
Daltaban Mustafa Paşa, azlinden üç gün sonra idam edildi. Bu olayda parmağı olan ve Mehmet Paşa'yı veziriazamlığa getirten de Şeyhülislâm Feyzullah Efendi'dir. (?)
1703’te Kırım’da Osmanlı-Kırım ilişkilerini sarsan bir iç karışıklık çıktı. Kaynaklarda “Tatar fitnesi” diye anılan bu isyan, Çelebi Yusuf Paşa tarafından bastırıldı. Kırım Hanı Devlet Giray’ın isyan sırasında sadrazam Daltaban Mustafa Paşa’nın da kendisiyle birlikte olduğunu ileri sürmesi üzerine Mustafa Paşa görevden alındı; yerine Rami Mehmed Paşa sadrazamlığa getirildi.
İstanbul'da başlayan bir kalkışmanın Edirne'de bulunan Sultan II.Mustafa'yı tahtından indirmesiyle sonuçlandığı için Osmanlı tarihlerinde Edirne Vakası adı verilen bu olaya Feyzullah Efendi Vakası da denir.
Sultan II. Mustafa'nın sarayı Edirne'ye taşımak istemesiyle birlikte, saray merkezli olarak devam eden ticari hayatın yok olacağını ve gelirlerinin kaybolacağını düşünen esnafın huzursuzluğu ile Sultan'ın çok güvendiği Şeyhülislam Feyzullah Efendi'nin devlet idaresinde gerekenden fazlaca söz sahibi olmasından kaynaklı çıkmıştır.
İsyan sürecinde;
• Sultan II.Mustafa asiler tarafından tahttan indirildi ve yerine kardeşi III.Ahmed tahta çıkarıldı.
• İsyancılardan kaçmaya çalışan Feyzullah Efendi ise Pravadi'de yakalanarak Edirne'ye getirildi ve büyük hakaret-işkencelere uğradıktan sonra katledildi.
III.AHMED HAN
Osmanlı Sultanlarının yirmiüçüncüsü ve İslam Halifelerinin seksensekizincisi. Edirne Vak'ası isyanı ile tahta çıkmıştır.
Babası: IV.Mehmed Han
Annesi: Rabia Gülnûş Emetullah Valide Sultan
Doğumu: 31 Aralık 1673 / Hacıoğlu Pazarı Kışlağı
Dönemi: 22 AĞUSTOS 1703 - 2 EKİM 1730
Akıbeti: Patrona Halil Ayaklanması
Vefatı: 1 Temmuz 1736 / İstanbul
Vefat Nedeni: Vade
Defin Yeri: İstanbul, Yenicami, Hatice Turhan Valide Sultan türbesi
Sadrazamları:
• Kavanoz Nişancı Ali Paşa
• Enişte Hasan Paşa
• Kalaylıkoz Ahmede Paşa
• Baltacı Mehmed Paşa
• Çorlulu Ali Paşa
• Köprülü-zade Damad Numan Paşa
• Baltacı Mehmed Paşa
• Ağa Yusuf Paşa
• Silahdar Süleyman Paşa
• Hacı Halil Paşa
• Nişancı Mehmed Paşa
Hudut tespiti
Rus Çarı Deli Petro'nun barış şartlarını yerine getirmede isteksiz davranması üzerine Karadeniz'deki ve sınırdaki tüm kalelerde güvenlik önlemleri alındı.
Isaac Newton, ışığın yansıması, kırılması, renkleri ve prizma deneyleri üzerine yazdığı Opticks adlı eserini yayımladı. Eser, optik ve ışık kuramı tarihinde temel metinlerden biri kabul edilir.
Alman yönetimine karşı Macaristan'da Rakoçi Ferenç, isyan hareketi başlattı.
İngiliz filozof John Locke öldü. Deneyci bilgi anlayışının ve liberal siyaset felsefesinin kurucu isimlerinden biri kabul edilir. Locke'a göre zihin doğuştan hazır fikirlerle değil, deneyimden gelen izlenimler ve düşünme yoluyla bilgi edinir. “İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme”de bilginin kaynağını ve sınırlarını; “Yönetim Üzerine İki İnceleme”de doğal haklar, mülkiyet, rıza, sınırlı iktidar ve yönetimin meşruiyeti meselelerini ele aldı. Dinî hoşgörü ve bireysel özgürlük düşüncesiyle Aydınlanma, liberalizm ve modern anayasal düşünce üzerinde güçlü etki bıraktı. Doğum: 29 Ağustos 1632.
Kasımpaşa'daki Tersane-i Amire'de gemi kalafatlanırken çıkan yangın kereste depolarına sıçradı. Yangın üzerine olay yerine gelen padişah, Kaptan-ı Derya Abdullah Paşa'yı ihmal ve sorumluluk gerekçesiyle idam ettirdi.
Patrik Avedik, Katoliklik hakkında sert tedbirler aldığı için, Fransa elçisi ve misyonerlerin tertipleriyle önce Patriklikten azledildi, sonra da Sakız adasına sürgüne giderken yolda kaçırılıp Fransa'ya götürüldü ve burada hapsedildi.
Karlofça Antlaşmasını temdit
110.ncu Vezir-i Azam. Aralık 1711'de idam edildi.
Fransız filozof, yazar, sözlükçü ve eleştirmen Pierre Bayle öldü. “Dictionnaire historique et critique” adlı eseriyle tarih, din, felsefe ve metin eleştirisini kuşkucu bir yöntemle ele aldı. Düşüncesinde dinî hoşgörü, vicdan özgürlüğü, kötülük problemi, aklın sınırları ve inançla akıl arasındaki gerilim öne çıkar. Bayle, eleştirel sözlük yöntemi ve dogmatik kesinliklere karşı geliştirdiği sorgulayıcı tavırla Aydınlanma düşüncesi üzerinde belirgin etki bıraktı. Doğum: 18 Kasım 1647.
Papaz Komidas, Katoliklik propagandası yaptığı için Gregoryenler tarafından idam edildi.
Saray-ı Hümayunda "Şimşirlik" denen yerde çiçek bahçesi tanzim edildi ve bu bahçede saray eğlencesi düzenlendi.
Sadrazam Çorlulu Ali Paşa Camii'nin yapımı tamamlanıp ibadete açıldı.
İngiltere Krallığı ile İskoçya Krallığı, 1707 Birlik Yasaları sonucunda tek parlamento ve tek krallık altında birleşti. Böylece Büyük Britanya Krallığı kuruldu. Galler bu tarihte ayrı bir krallık olarak değil, İngiltere Krallığı’nın parçası olarak bu yapının içinde yer aldı.
Üsküdar'da Yeni Valide Camii'nin yapımına başlandı. Bu camiyi yaptıran, IV. Mehmet'in eşi Emetullah Rabia Gülnûş Sultan'dır. Kendisi'de, caminin yanında çok güzel bir yapı olan bir açık türbede yatmaktadır.
İstanbul'da Eyüp çevresinde çıkan yangında, iskele civarındaki yalılar ile Eyüp Çarşısı büyük zarar gördü.
İngiliz filozof, yazar ve kadın eğitimi savunucusu Damaris Cudworth Masham öldü. Ralph Cudworth'un kızı olan Masham, John Locke ile yakın fikrî ilişki içinde bulundu ve erken modern İngiliz düşüncesinde ahlak, din, akıl, eğitim ve kadınların zihinsel gelişimi meselelerini ele aldı. “A Discourse Concerning the Love of God” ve “Thoughts in reference to a Vertuous or Christian Life” adlı eserlerinde erdemli hayat, Tanrı sevgisi, aklın kullanımı ve kadınların eğitimi üzerinde durdu. Doğum: 18 Ocak 1659.
Cezayir'in en önemli limanlarından Oran kentinin anahtarları, III. Ahmet'e takdim edildi.
Beşiktaş'taki Kara Mehmet Paşa Yalısı, sahilsaray olarak düzenlendi; bahçesinde lâleler yetiştirildi.
III. Ahmet, 4 yaşındaki kızı Fatma Sultan'ı, zekâsı ve yakışıklılığıyla ünlü istikbalin veziriazamı Silahtar Ağası Şehit Ali Paşa'ya nikâhladı.
Lale merakının gittikçe artması üzerine III. Ahmet, sarayın has oda sofası önünde yeni bir lâle bahçesi tanzim ettirip ışıklandırma için billûr avizelerle donattı.
İsveç Kralı Demirbaş Şarl (Charles), Poltova'da Rus Çarı Deli Petro'ya mağlûp olması üzerine maiyetiyle birlikte Türkiye'ye iltica etti. 1 Şubat 1713, Bender'de bulunan İsveç Kralı Demirbaş Charles'ın, memleketine gönderilmesine karar verildi. 19 Eylül 1714, Mülteci İsveç Kralı Demirbaş Şarl, Dimetoka'dan memleketine dönmek üzere hareket etti.
Buhara Hanlığı (Buhara Emirliği) ve Hive Hanlığı ile birlikte "Özbek üç hanlığı" olarak anılmıştır. Başkenti Hokand olan hanlığın yönetimi içerisinde, Tacikler, Özbekler, Kırgızlar, Kazaklar, Farslar, Kıpçaklar, Soğdlar, Uygurlar bulunmaktaydı. Yönettiği şehirler arasında; Hokand, Taşkent, Buhara, Semerkand, Margilan, Namangan, Fergana, Andican, Türkistan, Çimkent, Taraz(Talas), Bişkek, Oş, Kanibadam, Zaferabad, İsfara, Aksu,Kaşgar, Hoten vb şehirler bulunmaktaydı.
Abraham Darby I, Coalbrookdale’de demir cevherini eritmek için odun kömürü yerine kok kömürünü başarıyla kullandı.
Boğdan voyvodası Mihail'in ihaneti yüzünden Ruslar, bu prenslik toprağında mülteci olarak bulunan 2000 İsveç askerini kılıçtan geçirdi. Boğdan voyvodası görevden alındı ve Türk-Rus ilişkileri gerginleşti.
Fakat daha önceki barış antlaşması yenilendi.
9 Nisan 1711'de Veziriazam Baltacı Mehmet Paşa'nın komutasındaki Osmanlı ordusu, Prut seferine çıktı. 3 gün süren Prut Savaşı'nda Kırım Hanı Devlet Giray'ın da yardımıyla Rus ordusu kuşatıldı.
Prut Savaşında Rus ordusunun aman dilemesi sonucu Prut Barış Antlaşması yapıldı.
1711 Prut Antlaşması şartlarını yerine getirmeyen Ruslarasavaş açıldı.
Thomas Newcomen atmosferik buhar makinesi, pistonlu, gerçek anlamda iş yapan ilk başarılı buhar makinelerinden biri oldu.
Nabi, 17. yüzyıl divan şiirinin en önemli temsilcilerinden biridir. Hikemi şiir anlayışının kurucu ve güçlü isimleri arasında kabul edilir. Şiirlerinde ahlaki öğüt, hikmet, toplum eleştirisi ve düşünce yoğunluğu öne çıkar. Hayriyye adlı eseriyle de tanınır. Doğum: 1642.
Osmanlı-Kutsal İttifak savaşları sonrası yenileme
Pragmatik Sanksiyon ilan edildi. Habsburg topraklarının bölünmeden devredilmesi ve Maria Theresa’nın miras hakkı güvenceye alınmak istendi.
1711'de olduğu gibi, 1712 Savaşının şartlarını da yerine getirmeyen Ruslara tekrar savaş açıldı.
Kapitülasyonların zararlarının anlaşıldığı ve tümden kaldırma alanında ilk çaba, 1713 yılında Sadrazam olan Damat veya Şehit Ali Paşa tarafından gerçekleştirilmişti.
Şehit Ali Paşa'nın yok etmeyi istediği en önemli iki şey, kapitülasyonlar ve katolik misyonerlerinin faaliyetleriydi.
1716-1724 yılları arasında İstanbul'da Fransız elçiliği yapan Marki de Bonnac 1718'de kralına yazdığı raporda; "Bu adam (Şehit Ali Paşa) iki üç yıl daha kalsaydı, belki de kapitülasyonları kaybedecektik. Kapitülasyonların hukuksal temeli o denli zayıftır ki bunların devamı için boyuna uğraşmak gerekir. Ali Paşa bunu anlamıştır. Benim amacım kapitülasyonların yenilenmesi ve pekiştirilmesidir" diyerek, Ali Paşa'nın amacını da belirtmişti.
Nisan 1713'de idam edildi.
115.nci Vezir-i Azam. 5 Agustos 1716'da idam edildi.
Rusların Prut Antlaşması şartlarını yerine getirmemelerinden dolayı 28 Aralık 1711'de yeni bir Rus seferine çıkıldı. Osmanlı-Rus barışına kesin şeklini veren Edirne Antlaşması imzalandı.
Hannover Hanedanlığı 1714'ten sonra BÜYÜK BRİTANYA KRALLIĞI'nı da yönetmeye başladı... İlk Kral I. George'ydi.
Alt kolu da Windsorlar'dı! Kraliçe II. Elizabeth yani... İNGİLTERE KRALİÇESİ II. Elizabeth, Windsor Hanedanı üyesidir. Hanedan köken olarak ALMAN'dır. HANNOVER HANEDANI'YDI.
Karşıda da KUTSAL ROMA GERMEN İMPARATORLUĞU'nun varisleri vardı. Almanlar kendilerini böyle görüyordu. 962-1806 arası AVRUPA'nın efendisiydiler...
Bosna Beylerbeyi Köprülüzade Numan Paşa, 1710’dan beri devam eden Karadağ isyanını bastırmak üzere 1714’te Karadağ üzerine sefer düzenledi. Harekât sonucunda Karadağ’daki Osmanlı karşıtı hareket bastırıldı; isyan önderlerinden Danilo’nun Venedik’e sığınması ve iade edilmemesi, 1715’te başlayacak Osmanlı-Venedik Savaşı’nın gerekçelerinden biri oldu.
Ukrayna'ya dair düzenlemeler
Osmanlı Devleti, Akdeniz’deki korsanlık faaliyetleri ve Venedik’in Mora üzerindeki hâkimiyeti nedeniyle Venedik’e savaş ilan etti. 1715’te Mora Yarımadası büyük ölçüde Osmanlı hâkimiyetine alındı. Savaş, Avusturya’nın Venedik yanında Osmanlı’ya karşı savaşa girmesiyle genişledi ve 21 Temmuz 1718’de Pasarofça Antlaşması ile sona erdi.
31 Mart 1715 tarihinde İstanbul'dan ayrılan Osmanlılar Mora üzerine hem karadan hem de denizden sefer düzenlemiş ve yarım adayı fethetmiştir.
III. Ahmet ve Veziriazam Silahtar Ali Paşa, ordunun başında İstanbul'dan Edirne'ye hareket etti.
Padişah, Edirne'de kaldı ve Ali Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Serez-Selânik-Yenişehir üzerinden Mora'ya gitti.
Mora'nın kuzeyini ele geçiren Osmanlı ordusu, Anadolu'dan (Nauplion) Güney Mora'ya hareket etti.
51 günde Mora fethini tamamlayıp Mora'yı Venediklilerden geri alan Osmanlı ordusu, Mora'dan hareket etti.
Suda, Carabusa ve İspirlonga kaleleri ele geçirildi; böylece Venedikliler Girit'ten tamamen uzaklaştırıldı.
Fransız filozof, teolog ve Oratoryen rahip Nicolas Malebranche Paris'te öldü. Descartesçı felsefeyi Augustinusçu teolojiyle birleştirmeye çalıştı. Düşüncesinde Tanrı'da görme, vesilecilik, ruh-beden ilişkisi, akıl, ilahi düzen ve insan bilgisinin kaynağı temel yer tutar. Malebranche'a göre insan zihni hakikati doğrudan kendi içinde değil, Tanrı'nın aydınlatıcı düzeni içinde kavrar; bu yönüyle Kartezyen rasyonalizm ile Hıristiyan metafiziği arasında özgün bir sistem kurdu. Doğum: 6 Ağustos 1638.
Avusturya ile Venedik arasında 13 Nisan 1716'da bir ittifak antlaşması imzalandı. Bu aslında 20 Mart 1684'te yapılan Kutsal İttifak'ın yenilenmesinden başka bir şey değildi. Habsburglar ittifak gereğince Venediklilere Osmanlılar tarafından verilen zararların tazminini, Mora'nın iade edilerek ihlal edilen Karlofça Antlaşması'nın yenilenmesini istiyordu.
Venediklileri himayeye kalkışan Avusturya'ya karşı Nemçe seferi açıldı. Mora Valisi Kara Mustafa Paşa'nın karadan ve derya kaptanının donanma ile denizden Korfu üzerine gitmeleri, sadrazamın da Serdar-ı Ekrem unvanıyla Habsburg seferine çıkması kararlaştırılmış (24 Nisan 1716); Belgrad'a kadar olan yol ve köprülerin tamiri, zahire tedariki ve ordu teçhizatının süratle tamamlanması için ilgili görevlilere emirler gönderilmiştir.
Korfu Kuşatması. Osmanlı ordusunun Avusturya cephesindeki Petrovaradin yenilgisi sonrasında kuşatmayı kaldırarak çekildi.
Petervaradin Savaşı'nda Osmanlı ordusu bozguna uğradı. Bu savaşta Veziriazam Silahtar Ali Paşa şehit düştü.
Naima, asıl adı Mustafa Naima olan Osmanlı tarihçisi, şair ve ilk resmi vakanüvis kabul edilen yazardır. En önemli eseri Tarih-i Naima, 1591-1660 yılları arasındaki Osmanlı olaylarını anlatır. Vakanüvislik geleneğinin oluşmasında ve Osmanlı tarih yazıcılığında önemli bir yere sahiptir. Patras'ta öldü. Doğum: 1655 civarı.
Macaristan'daki son Türk vilayet merkezi olan Tamışvar Kalesi düşman eline geçti.
Alman filozof, matematikçi, mantıkçı, hukukçu ve bilim insanı Gottfried Wilhelm Leibniz öldü. Modern rasyonalizmin başlıca temsilcilerinden biridir. Düşüncesinde monadlar, önceden kurulmuş uyum, yeter sebep ilkesi, özdeşlerin ayırt edilemezliği, mümkün dünyalar ve Tanrı'nın en iyi mümkün dünyayı yaratması fikri merkezi yer tutar. Matematikte diferansiyel ve integral hesabın kurucularından biri olarak kabul edilir; mantık, dil, hukuk, tarih ve bilimler tasnifi alanlarında da etkili olmuştur. Doğum: 1 Temmuz 1646.
Papas Sivaslı Mikhitar Venedik'te St. Lazare'da bir Ermeni kuruluşu meydana getirdi.
Masonluğun doğum yeri İngiltere'dir. Londra'da çalışmakta olan ve üyelerinin çoğu Kabul Edilmiş Masonlardan oluşan dört loca 24 Haziran 1717 tarihinde bir araya gelmişler ve merkezî bir otorite altında örgütlenerek dünyadaki ilk Büyük Loca'yı kurmuşlardır. Kurdukları bu Büyük Loca federatif bir oluşumdur. Önceleri adı Londra Büyük Locası olan bu federatif oluşum daha sonra İngiltere Büyük Locası'na dönüşmüştür.
1717'de Londra'da kurulmuş olan ilk Büyük Loca, yalnız bütün İngiltere'de değil; aynı zamanda başka ülkelerde de kısa bir zamanda etkisini göstermiştir. 1725'te İrlanda, 1736'da İskoçya, bu örneğe uyarak, kendi Büyük Localarını kurmuşlardır. Bu yeni oluşum kısa zamanda tacirler, diplomatlar, askeri localar vasıtasıyla Avrupa, Amerika ve bütün Dünya'ya hızla yayılmıştır.
Bugün, Dünya'da yüz seksen kadar Büyük Loca bulunmaktadır.
Belgrad Kalesi, çatışma olmaksızın Avusturya'ya teslim edildi.
Valilerin sefer masraflarını karşılamak üzere "imdadiyye-i seferiyye" toplamalarının kabulü
1730'da idam edildi.
İstanbul'da yaklaşık üç dakika sürdüğü aktarılan büyük bir deprem meydana geldi. Sarsıntı şehirde korkuya yol açtı; bazı yapılar hasar gördü ve halk bir süre açık alanlarda bekledi.
İstanbul'da Cibali Kapısı dışında çıkan yangın, şiddetli poyrazın etkisiyle kısa sürede yayıldı. 27 saat süren yangın, Unkapanı, Süleymaniye, Vefa ve çevresinde büyük yıkıma yol açtı.
Osmanlı ile Avusturya ve Venedik arasında 21 Temmuz 1718'de Sırbistan'ın Pasarofça kasabasında Pasarofça Barış Antlaşması imzalandı.
İstanbul'da Gedikpaşa çevresinde çıkan yangın, Kumkapı'dan surlara kadar uzanan bölgede etkili oldu. Yangında çok sayıda saray, konak ve ahşap yapı tamamen yandı.
1718'de Avusturya ve müttefiki Venedik ile imzalanan Pasarofça Antlaşması'yla başlayan, Nevşehirli Damad İbrahim Paşa'nın uzun sadaret dönemini içerisine alan ve 1730'da Patrona Halil İsyanı ile son bulan bu dönem Batı ile siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkilerin geliştiği, zevk, eğlence, barış, yenileşme ve sivil reformların gerçekleştiği dönemdir. Osmanlı kroniklerinde Lale Devri adında bir dönem tanımlaması bulunmamakla birlikte, bu ifadeyi ilk defa Yahya Kemal Beyatlı kullandı. 1913 yılında ise tarihçi Ahmed Refik Altınay tarafından 1913 yılında İkdam Gazetesi'nde yayımlanan makalesinin ardından kullanımı yaygınlık kazandı.
Ancak bu zevk ve sefa döneminde artan giderler ve toplumda başlayan ahlaki değerler çok geçmeden tartışmalara neden oldu. Askeri reformlardan endişe duyan yeniçeriler de memnun olmayan halkı destekliyordu; zira boş vakitlerinde ticaretle uğraşan yeniçeriler gibi küçük zanaatkârlar da son konulan vergilerden memnun değillerdi. Merkezdeki hoşnutsuzluğa taşradaki asayişsizlik sonucu İstanbul'a yönelik göçler, artan işsizlik ve esnafın karşılaştığı zorluklar da eklendi. Önemli devlet mevkilerine sadrazam ve şeyh-ül İslam yakınlarının getirilerek bazı kişilerin önlerinin tıkanması içten içe iktidar kavgalarına yol açmaktaydı.
Özellikle sadrazamın akrabalarından oluşan bir ekip kurmuş olması ve bunların önemli görevlere getirilmesi en çok tepki çeken konuyu oluşturuyordu. Sonuç itibariyle, Patrona Halil önderliğinde bir ayaklanma patlak verdi. Patrona Halil İsyanı olarak bilinen bu ayaklanma sırasında damadı İbrahim Paşa'yı feda eden III. Ahmed asilerin isteği üzerine tahtı da yeğeni 1. Mahmud'a vermek zorunda kaldı. Böylelikle Lale Devri son buldu.
III. Ahmed tarafından Topkapı Sarayı'nın Enderun Avlusu'nda yaptırılan kütüphane törenle açıldı. Sarayda farklı yerlerde bulunan kitapların bir araya getirilerek korunması ve Enderun mensuplarının yararlanması amacıyla kurulan yapı, Enderun Kütüphanesi adıyla da anıldı.
III. Ahmed’in 1720’de Lehistan’a, 1725’te Ruslara mehter takımı gönderdi.
Eser, III. Ahmed’in şehzadeleri için 1720’de yapılan sünnet şenliğini anlatır; minyatürler Levnî’ye aittir.
III. Ahmet, oğullarına Okmeydanı'nda 15 gün 15 gece süren sünnet düğünü yaptırdı.
Nevşehirli Damad İbrahim Paşa tarafından İstanbul Şehzadebaşı'nda yaptırılan külliye tamamlandı. Darülhadis olarak kullanılan cami-dershane, medrese odaları, kütüphane, sebil, çeşme, hazire ve dükkânlardan oluşan yapı topluluğu, Lale Devri'nin önemli mimari eserlerinden biri oldu.
Kuleli Bahçe Camii'nin yapımı sona erdi.
İstanbul'daki yangınlarla mücadele etmek amacıyla Yeniçeri Ocağına bağlı Tulumbacı Ocağı kuruldu. İlk tulumbacıbaşılığa, geliştirdiği yangın tulumbasıyla tanınan Gerçek Davud Ağa getirildi. Ocak, Osmanlı Devleti'nin ilk düzenli yangın söndürme teşkilatı oldu.
Rusya'nın Hakasya'yı ilhakı
Çelebi Mehmed Efendi'nin sefaret vazifesiyle Fransa'ya gidişi
İstanbul Boğazı'nın Marmara Denizi girişindeki Kız Kulesi'ne deniz feneri yerleştirildi. Fener, Boğaz'dan geçen gemilerin gece ve olumsuz hava şartlarında yönlerini belirlemelerini kolaylaştırdı.
İstanbul'da Balat çevresinde çıkan yangında yüzlerce ev yandı. Yangın, ahşap yapılaşmanın yoğun olduğu bölgede büyük hasara yol açtı.
Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi, III. Ahmed döneminde Fransa'ya fevkalade elçi olarak gönderilen Osmanlı devlet adamı ve diplomattır. Paris elçiliği sırasında gözlemlerini Fransa Sefaretnamesi adlı eserinde anlattı. Bu eser, Osmanlı'nın Avrupa'yı tanıma ve Lale Devri yeniliklerini şekillendirme sürecinde etkili kaynaklardan biri oldu.
I. Petro, ikinci hükümarlık döneminde kendini Rus İmparatoru ilan etti.
Ara dönem. 1722–1729. Safevî düzenini kısa süreliğine yıkan Afgan hâkimiyeti.
Kâğıthane deresi üzerinde Sadabad Sarayı yapıldı.
III. Ahmed ve Sadrazam Nevşehirli Damad İbrahim Paşa tarafından Kağıthane Deresi kıyısında Sadabad Sarayı, köşkler, bahçeler ve su düzenlemeleri yaptırıldı. Derenin yatağı mermer rıhtımlarla düzenlendi; Cedvel-i Sim adı verilen kanal, yapay çağlayanlar ve havuzlar oluşturuldu. Sadabad, Lale Devri'nin şehircilik, bahçe ve eğlence anlayışının simgesi oldu.
Sultan I. Hüseyin'in oğlu. Nadir Şah tarafından tahttan indirilme ve sonra öldürülme
Fındıklılı Mehmed Ağa, Osmanlı tarihçisi ve devlet görevlisidir. Daha çok Silahdar Tarihi adıyla bilinen eseriyle tanındı. Eserinde 17. yüzyıl sonu ve 18. yüzyıl başı Osmanlı olaylarını ayrıntılı biçimde aktardı. Doğum: ?.
Safevî (İran) tahtındaki karışıklıklar üzerine Osmanlı ordusu, doğu cephesi harekatına başladı. Gürcistan'da işgal edilen Tiflis ve Gori kaleleri anahtarları, III. Ahmet'e takdim edildi.
Kantemiroğlu, asıl adı Dimitrie Cantemir olan Moldovalı devlet adamı, tarihçi, ansiklopedist, yazar, müzik kuramcısı ve bestecidir. Osmanlı tarihi ve Türk musikisi üzerine çalışmalarıyla tanındı. Osmanlı İmparatorluğu'nun Yükseliş ve Çöküş Tarihi adlı eseri Avrupa'da Osmanlı tarihine dair önemli kaynaklardan biri oldu. Doğum: 26 Ekim 1673.
İran'da Kirmanşah, Loristan ve Erdelan eyalet merkezleri, Osmanlı ordusunun hakimiyetine alındı.
İngilizlerin coğrafyada etkin olmasından sonra başlayan mücadelelerde Afganlılar, bağımsızlıklarını elde etti. Böylece Babür Devleti, 1723 yılında Delhi ve Haydarabat olmak üzere ikiye bölünmüştür.
Babür Devleti'nin Dekken valisi Nizamülmülk Asaf Cah, Şeker Kheda Savaşı'nda rakibini yenerek Haydarabad merkezli fiilen bağımsız bir yönetim kurdu. Babür hükümdarına biçimsel bağlılığını sürdürmesine rağmen Asaf Cahi Hanedanı'nın ve Haydarabad Devleti'nin temellerini attı.
Azerbaycan Cephesinden Seraskeri Köprülü Abdullah Paşa'nın gönderdiği kuvvetler, Hoy şehrini fethetti. Bunun üzerine Çors Kenti de teslim oldu. Böylece Batı İran'ın önemli bölümü ele geçirilmiş oldu.
İran'ın batıdaki topraklarının paylaşımı
Batı İran'ın paylaşımı konusunda Osmanlı-Rus Barış Antlaşması imzalandı.
Kafkas cephesinde, Nahcıvan fethedildikten sonra Irak cephesinde de 58 günlük bir kuşatmayı takiben Hemedan'a girildi. Ayrıca Azerbaycan cephesinde de Tebriz Kalesi kuşatıldı.
Erivan Kalesi, çatışma olmaksızın teslim alındı.
Rus Çarı Petro, "İngiltere ve Rusya" arasında imzalanan St. Petersburg Protokolünden tam 100 yıl önce, 1725 yılında Petesburg'da gizli bir vasiyet yazmıştı. Bu vasiyet bilinmeden olaylar da birbirinden kopuk kalıyor. Bu vasiyetin parça parça değil, bir bütün halinde incelenmesi gerekir. Kısaca bu vasiyet Rusların "Dünya Hakimiyeti" hayalinin yazılı haliydi ve ne olursa olsun mutlaka yerine getirilmesi tavsiye edilmişti.
Vasiyetin ara ve ana hedefleri vardı. Kısaca açıklamak gerekirse; Petro'ya göre Avrupa kıtası artık yaşlıydı ve erdemini kaybetmişti. Tanrı bu nedenle Ruslara, onları yönetme görevini vermişti. Ancak Rusya gibi genç bir devlet, bu yaşlı Avrupa'ya hâkim olabilir ve onu yeniden erdemli hale getirebilirdi. Bunun için yapılması gereken; Baltık üzerinden Almanya, Akdeniz üzerinden Fransa, İran ve Basra Körfezi üzerinden ise Hindistan'ın ele geçirmesiydi. Vasiyetnamenin esas mantığı sıcak denizlere inerek Avrupa'ya ve zenginliklere ulaşmaktı (Alpar, SDE, 7 Ekim 2020). Bunun için de her yol mubahtı.
Loristan eyaleti ve eyalet merkezi Hürremabad, Osmanlı topraklarına katıldı.
Lale Devri döneminde, İbrahim Müteferrika tarafından, bir matbaa daha kuruldu. 1727 yılı Temmuz'unda Matbaacılığın kabulü hakkında ferman yayımlandı.
İstanbul Bebek'te cami, hamam ve Hümûyunâbad sahil sarayı yapıldı.
İstanbul kadınlarının sokaklarda süslü ve açık saçık gezmeleri yasaklandı.
Afganlı Eşref Şah'ın, Hilâfet iddiasıyla Batı İran'ı tahliye isteği reddedildi.
I. Süleyman'ın kızı Sehrbanu Begum'un oğlu Mirza Abulkasim'in oğlu. Eşref Hotaki tarafından öldürülme
İstanbul çiçekçilerinde lâle soğanı karaborsasının görülmesi üzerine lâle soğanı fiyatlarına narh konuldu. Uymayanlar, uzak ülkelere sürgünle cezalandırıldılar.
İngiliz fizikçi, matematikçi, astronom, doğa filozofu, simyacı ve teolog Isaac Newton öldü. “Philosophiae Naturalis Principia Mathematica” adlı eseriyle klasik mekaniğin temelini attı; hareket yasaları ve evrensel kütle çekimi kuramıyla doğanın matematiksel yasalarla açıklanabileceği fikrini güçlendirdi. Optik, matematik ve astronomi alanındaki çalışmaları modern bilimin oluşumunda belirleyici oldu. Newton'un düşüncesinde doğa, Tanrı'nın kurduğu düzenli ve matematiksel olarak kavranabilir bir sistem olarak görülür. Doğum: 4 Ocak 1643.
İran'la Hemedan Barış Antlaşması imzalandı.
İbrahim Müteferrika ve Said Efendi'nin girişimleriyle Türkçe eser basacak bir matbaanın kurulmasına izin verildi. Şeyhülislam Yenişehirli Abdullah Efendi'nin fetvası ve III. Ahmed'in fermanıyla kurulan matbaada basılan ilk eser, 31 Ocak 1729'da tamamlanan Vankulu Lugatı oldu.
III. Ahmed tarafından Topkapı Sarayı'nın Bab-ı Hümayun kapısı önünde çeşme ve sebil yaptırıldı. Dört cepheli yapı, su dağıtma işlevini Lale Devri'nin zengin bezeme anlayışıyla birleştiren başlıca Osmanlı meydan çeşmelerinden biri oldu.
Fransız Katolik rahip, filozof ve din eleştirmeni Jean Meslier öldü. Ölümünden sonra ortaya çıkan “Testament” adlı metniyle din, kilise, monarşi, toplumsal eşitsizlik ve siyasal otoriteye karşı sert eleştiriler yöneltti. Meslier'in düşüncesinde ateizm, materyalizm, halkçı eşitlikçilik ve dinin siyasal iktidarla ilişkisine yönelik eleştiri öne çıkar. Yaşarken rahiplik yapmasına rağmen, ölümünden sonra yayılan metni onu erken modern dönemin en radikal din eleştirmenlerinden biri haline getirdi. Doğum: 15 Haziran 1664.
İstanbul'da büyük bir yangın çıktı. Şehrin geniş bir bölümüne yayılan yangında çok sayıda ev, dükkân ve yapı zarar gördü; kaynaklarda şehrin yaklaşık sekizde birinin yandığı aktarılır.
Fransa, Haiti'yi işgal etti.
Nedim, asıl adı Ahmed olan Lale Devri'nin en önemli divan şairidir. Şarkı türündeki başarısı, İstanbul Türkçesini şiire taşıması ve mahallileşme eğilimini güçlendirmesiyle tanındı. Patrona Halil İsyanı sırasında öldü. Doğum: 1681.
İran'da Ali Han, yıkılmakta olan Safevî saltanatını canlandırdı. Önce Afganlı Eşref Şah'ı mağlûp ettikten sonra Batı İran'da Osmanlıların fethettiği Nihavend, Hemedan ve Kirmenşah'ı geri aldı.
Batı İran'da Osmanlıların fethettiği yerleri geri almak için başlayan İran taarruzlarından dolayı III. Ahmet, Doğu seferine çıkmak üzere İstanbul'dan hareket etti.
Patrona Halil İsyanı Osmanlı'nın Batılı referanslar ile mevcut durumdan kurtulma çabası sergilediği Lale Devri dönemini sonlandıran isyan olarak tarihe geçti.
On iki yıl boyunca Batı ıslahatlarına ağırlık verilen bu süreçte; devlet adamları, ıslahatlardan rahatsız olmuş ve Lale Devri boyunca görevde bulunan Damat İbrahim Paşa'nın sadrazamlığından şikâyetçi olmaya başlamıştı.
İsyan hazırlıklarına başlayan devlet adamları isyanı başlatma görevini Patrona lakaplı, o zamana kadar çeşitli olaylara karışmış ve iki kere idam cezasından kurtulmuş, İstanbul'da seyyar satıcılık yapan Halil'e verdi. İsyanın planını yapan Patrona Halil, Beyazıt Camii önünde isyanı başlatarak kısa sürede halkın yoğun desteğini elde etmeyi başardı.
Patrona Halil, bu halk isyanının ele başısı olup, Harpeşteli bir Arnavut'tur. Leventlik ve Rumeli'de Yeniçerilik yapmıştır.
Nice ve Vidin'de çıkan Yeniçeri ayaklanmalarına katılarak idam cezası alan ancak idamdan kurtulan biridir.
Daha sonra İstanbul'a gelmiş ve gönüllü olarak Yeniçeri Ocağı'nda görev almıştır.
• Topkapı Sarayı'nın etrafını saran isyancı grup karşısında Padişah III.Ahmet, isyanı sonlandırmak adına katli istenen devlet adamlarını görevden aldı.
• Padişahın isyanı bastırma çabaları isyancı grubu geri püskürtmeye yetmeyince III.Ahmet tahtı I.Mahmut'a bırakmak zorunda kaldı.
• I.Mahmut tahta çıktığında yönetimin ağırlıklı gücü hala isyancıların elindeydi ve bu süreçte isyancıların pek çoğu devlet kademesinde önemli mevkilere geçti.
• I.Mahmut isyancıların elindeki kontrolü kendi otoritesi altına almak için Patrona Halil ve yandaşlarını İran seferini görüşmek üzere saraya çağırarak boğdurdu. Böylelikle isyanın elebaşlarını cezalandırmış oldu.
• Bu olayın ardından ikinci bir isyan daha çıkarılmak istense de Patrona Halil isyanı kadar başarılı olamadı ve hemen bastırıldı.
I.MAHMUD HAN
Osmanlı Sultanlarının yirmidördüncüsü ve İslam Halifelerinin seksendokuzuncusu. Patrona Halil İsyanı ile tahta çıkmıştır.
Babası: II.Mustafa Han
Annesi: Saliha Sultan
Doğumu: 2 Ağustos 1696 / Edirne
Devri: 2 EKİM 1730 - 3 ARALIK 1754
Vefatı: 3 Aralık 1754 / İstanbul
Vefat Nedeni: Vade
Defin Yeri: İstanbul, Yenicami, Hatice Turhan Valide Sultan türbesi
Sadrazamları:
• Damad Mehmed Paşa
• Kabakulak İbrahim Paşa
• Topal Osman Paşa
• Hekimoğlu Ali Paşa
• Gürcü İsmail Paşa
• Seyyid Mehmed Paşa
• Muhsin-zade Abdullah Paşa
• Yeğen Mehmed Paşa
• Hacı İvaz Mehmed Paşa
• Nişancı Hacı Ahmed Paşa
• Hekimoğlu Ali Paşa
• Seyyid Hasan Paşa
• Tiryaki Hacı Mehmed Paşa
• Boynueğri Seyyid Abdullah Paşa
• Mehmed Emin Paşa
• Bahir Mustafa Paşa
120.nci Vezir-i Azam. Sürgüne gönderildi. 1743'de idam edildi.
Patrona Halil ve arkadaşlarının öldürülmesinin intikamını almak isteyen eski isyancılar İstanbul'da yeniden ayaklandı. Şehrin bazı bölgelerinde yağma hareketlerine girişen isyancılar, hükümet kuvvetleri ve halkın desteğiyle kısa sürede etkisiz hale getirildi.
Doğu cephesinde Kirmanşah geri alındı.
Kirmanşah'ı geri aldıktan sonra Hemedan'a yürüyen Irak Seraskeri Ahmet Paşa, Hemedan yakınındaki Korican ovasında II.Tahmasb'ın 40 bin kişilik ordusunu yendi.
Tebriz'in fethiyle görevlendirilen Hekimoğlu Ali Paşa, Urmiye'yi ele geçirdi.
Tebriz, çatışma olmaksızın ele geçirildi.
I. Mahmud tarafından annesi Saliha Sultan adına İstanbul Azapkapı'da çeşme ve sebil yaptırıldı. Yapı, geniş saçakları, mermer işçiliği ve yoğun süslemeleriyle Lale Devri sonrasındaki Osmanlı çeşme mimarisinin önemli örneklerinden biri oldu.
I. Mahmud tarafından İstanbul Tophane Meydanı'nda meydan çeşmesi yaptırıldı. Dört cepheli çeşme, Boğaz kıyısındaki Tophane yerleşiminin su ihtiyacını karşılayan ve meydana anıtsal nitelik kazandıran yapılardan biri oldu.
Levni, asıl adı Abdülcelil Çelebi olan Osmanlı minyatür sanatçısıdır. Lale Devri'nin en önemli nakkaşlarından biri kabul edilir. Özellikle Surname-i Vehbi için yaptığı minyatürlerle Osmanlı minyatür sanatının son büyük temsilcileri arasında yer aldı. Doğum: ?.
Osmanlı-İran barışı. Buna göre Aras Nehri iki devlet arasında hudut kabul edilerek Revan, Gence, Nahcivan, Bitlis, Şirvan ve Dağıstan Osmanlılara; Tebriz, Kirmanşah, Hemedan, Luristan ve Erdelan eyaletleri ise İran'a bırakıldı. Söz konusu antlaşma Osmanlı Devleti'nin memnun etmedi ve sadrazam azledildi.
II. Tahmasp'ın oğlu. Nadir Şah kontrolü altında. Nadir Şah tarafından tahttan indirilme ve öldürülme
Pasarofça Antlaşmasını temdit
1730-1732 savaşının ardından İran'ın kaybettiği toprakları geri almak için Osmanlı Devleti ile yapmış olduğu bir savaştır.
Musul Savaşı.
Topal Osman Paşa, Nadir Ali Han'a karşı Bağdat zaferini kazandı.
Patrikliğin kışkırtmalarıyla bazı Ermeniler idam edildi; Patrikliğe, başka mezheplere meyleden kişileri araştırmak, ihbar etmek ve cezalandırılmasını istemek yetkileri verildi.
Üsküdar Toptaşı'nda Humbaracı Ocağı bünyesinde Hendesehane açıldı. Humbaracı Ahmed Paşa'nın düzenlemeleriyle kurulan okulda geometri, matematik ve askerî teknik bilgiler okutuldu; Osmanlı'da modern askerî teknik eğitimin erken örneklerinden biri oldu.
Sadrazam Hekimoğlu Ali Paşa tarafından İstanbul Davutpaşa'da cami, tekke, kütüphane, türbe, sebil ve çeşmelerden oluşan bir külliye yaptırıldı. Külliye, klasik Osmanlı mimari düzenini 18. yüzyılın yeni süsleme anlayışıyla birleştiren önemli yapılardan biri oldu.
I. Mahmud döneminde Humbaracı Ahmed Paşa tarafından Humbaracı Ocağı Avrupa askerî yöntemlerine göre yeniden düzenlendi. Birlikte disiplinli eğitim, maaşlı askerlik ve teknik öğretim uygulamaları geliştirildi.
Türk/Türkmen kökenli hanedan. 1736–1796. Nadir Şah dönemi; İran yeniden büyük askerî güç oldu.
Seyyid Vehbi, Osmanlı divan şairi ve nesir yazarıdır. III. Ahmed'in oğullarının sünnet düğününü anlatan Surname-i Vehbi adlı eseriyle tanındı. Lale Devri kültür ve sanat ortamını yansıtan bu eser, Levni'nin minyatürleriyle birlikte dönemin önemli kaynaklarından biri kabul edilir. Doğum: ?.
1732 yılında Afşarlar'dan olan Nadir Şah'ın iktidarı ele geçirmesiyle İran'da Safevi Hanedanı yıkılmış Afşar Hanedanı başlamıştır.
Nadir Şah, doğuda Türkistan ve Hindistan'da büyük fetihler yapmıştır. 1779 yılında kurulan Kaçar Hanedanı ile İran'da Türk hâkimiyeti 1925 yılına kadar kesintisiz devam etmiştir.
Afşar Hükumdarı
1735-1739 Osmanlı-Rus-Avusturya Savaşı, Rusya'nın Osmanlı Devleti'ne ait Azak ve Kılburun kalelerini işgal etmesiyle çıkan ve Rusya ile müttefiklik anlaşması yapan Avusturya ordularının da üç koldan Bosna, Balkanlar ve Eflak üzerinden hücum etmesiyle başlayan bir savaştır.
Veziriazam ve Serdar-ı Ekrem Seyyit Mehmet Paşa, Rus seferi için İstanbul'dan hareket etti.
17 Ekim 1736 tarihinde Osmanlı Devleti ve Safevi arasında İstanbul Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmayla Osmanlılar Nadir Şah'ı İran Şahı olarak kabul ettiler ve Afşarlar'ın ele geçirdiği Kafkas topraklarını İran'a bırakmak zorunda kaldılar. Fakat uzun vadede bu antlaşma ne Osmanlı Devletini ne de İranlıları tatmin etti.
Kırım Hanı Fethi Giray, daha önce hanlık arazisine girip her tarafı yağmalayan Ruslara karşı parlak bir zafer kazandı.
Avusturya-Rus ittifakı açıklandı ve Avusturya, Osmanlı'ya savaş ilan etti.
İsveç'le ilk anlaşma/kapitülasyon
Eski sadrazam Bosna valisi Hekimoğlu Ali Paşa, Batı'da Avusturyalılara karşı Banyaluka zaferini kazandı.
Osmanlı ordusu, Avusturyalılardan Mehadia ve Orsova kalelerini geri aldı. Bunun üzerine Ruslar da Özi Kılburun kalelerinden çekilmeye mecbur edildi.
Babür Devletinin bölünmesini fırsat bilen Afşar Hanedanı kurucusu Nadirşah, 1738 yılında Kandahar'ı ertesi yıl da Delhi'yi ele geçirdi.
Afşar Hanedanı hükümdarı Nadir Şah, 1738'de Kandahar'ı ele geçirdikten sonra Babür topraklarına ilerledi. 24 Şubat 1739'da Karnal Savaşı'nda Babür hükümdarı Muhammed Şah'ın ordusunu yenerek Delhi'ye girdi. Şehri yağmaladı; Babür hazinesini, Tavus Tahtı'nı ve çok sayıda değerli eseri İran'a götürdü. İndus Nehri'nin batısındaki Babür topraklarını ülkesine kattıktan sonra Muhammed Şah'ı tahtında bıraktı.
Nahifi, asıl adı Mehmed Süleyman olan Osmanlı divan şairi ve hattatıdır. Mevlana'nın Mesnevisini manzum olarak Türkçeye çevirmesiyle tanındı. Hilye, şiir ve tercüme alanındaki eserleriyle klasik Osmanlı edebiyatında önemli bir yer edindi. İstanbul'da öldü. Doğum: 1665-1666.
Rus tüccarlarına Karadeniz hariç olmak üzere, Osmanlı suları ve topraklarında ticaret hakkı tanındı.
I. Mahmud döneminde Ayasofya çevresine yeni ek yapılar yaptırıldı. Bu dönemde Ayasofya Külliyesi'ne sıbyan mektebi, şadırvan, kütüphane ve imaret gibi yapılar eklendi; külliye Osmanlı döneminde yeniden düzenlenen önemli dinî ve sosyal merkezlerden biri hâline geldi.
Avusturya'ya karşı Hisarcık zaferi kazanıldı. Bunun üzerine Belgrad yolu açıldı ve kale kuşatıldı.
Hotin kalesi, hiçbir çatışma olmaksızın düşmana teslim edildi. Rus ordusu, bu başarı üzerine Yaş şehrine yürüdü ve kaleyi ele geçirdi.
Osmanlılar, Belgrad'ın iadesi koşuluyla antlaşma masasına oturacağını belirtti.
Avusturya ve Rusya ile Belgrad antlaşmaları imzalandı. Bu antlaşmada Ruslar Azak kalesini yakmayı, Karadeniz'de savaş ve ticaret gemileri bulundurmamayı taahhüt etti.
Rusya ve Osmanlı Devleti arasında Niş'te yapılan müzakerelerden sonra Niş barış antlaşması imzalandı.
Niş Antlaşması'na ilave
Maria Theresa tahta geçti. Avusturya Veraset Savaşı başladı.
Sicilyateyne kapütilasyon verildi.
Osmanlı-İsveç Savunma Antlaşması imzalandı.
İsveç'in borcunun ödenmesi
Kapitülasyon verilmesi
Kapitülasyonların süresiz hale gelmesi
I. Mahmut, Adalet Fermanı'nı yayımlattı.
1740-1786 Büyük Frederick (II. Frederick) yönetimi döneminde Prusya, Avrupa'nın büyük güçlerinden biri durumuna gelen Alman Devleti.
I. Mahmud tarafından Ayasofya Kütüphanesine gelir sağlamak amacıyla İstanbul'da Cağaloğlu Hamamı yaptırıldı. Kadınlar ve erkekler için ayrı bölümlerden oluşan çifte hamam, büyük ölçekli son klasik Osmanlı hamamlarından biri oldu.
İstanbul Bahçekapı'da Reîsülküttap Mustafa Efendi tarafından Aşir Efendi Kütüphanesi'nin temeli olan kütüphane tesis edildi. Mustafa Efendi, 1741 tarihli vakfiyesiyle kitaplarını vakfetti; kütüphane daha sonra Âşir Efendi'nin tamir ve ihyasıyla onun adıyla anıldı.
Defterdar Atıf Mustafa Efendi tarafından İstanbul Vefa'da Atıf Efendi Kütüphanesi kuruldu. 1740-1741 tarihli vakfiyelerle kuruluşu tamamlanan kütüphane, Osmanlı'da müstakil kütüphane binası olarak yapılan önemli yapılardan biri oldu.
Hudut tespiti
İsveçli Anders CELSIUS sıcaklık ölçümleri için standart geliştirdi.
Vezir ve valilerin hizmetindeki kadroları kaldırılan leventler, ülkede eşkıyalığa başlamış, adeta anarşi unsuru haline gelmişlerdi. Bu yüzden bu askeri sınıf ve ocakları kapatıldı.
Sultan I. Hüseyin'in oğlu (?). Düzmece. Nadir Şah tarafından tahttan indirilme ve öldürülme
1736'da İran Şahı seçilen Nadir Şah Caferîlik mezhebini devletin resmî mezhebi ilan etti.
Caferi Mezhebi'nin sahih bir mezhep olmadığı genel kanaatine karşı... Nadir Şah 1743 yılında Necef'te Şii ve Sünni bazı din adamlarını toplayarak Caferî mezhebinin sahih bir mezhep olduğuna dair bildiri yayınlattı.
İran'da Avşar saltanatını kurduktan sonra Afganistan ve Hindistan taraflarını istila ederek Asya'da bir cihangir rolü oynamaya başlayan Nadir Şah, Bağdat topraklarına girdi ve Hille taraflarını istila edip Kerkük Kalesi'ni ele geçirdi.
Nadir Şah'ın saldırısı üzerine İran'a savaş açıldı. Nadir Şah, Musul'u kuşattı.
Diriye Emirliği veya İlk Suudi Devleti.
Vahhabiliğin kurucu olan Şeyh Muhammed bin Abdülvahhab, Diriye Prensi Muhammed bin Suud ile birleşerek beraberce kurdular.
İtalyan filozof, tarihçi, hukukçu ve kültür düşünürü Giambattista Vico öldü. “Yeni Bilim” adlı eseriyle tarih, dil, hukuk, mitoloji, toplum ve insan zihninin gelişimi arasında ilişki kurdu. Vico'ya göre insan, doğayı bütünüyle bilemeyebilir; fakat kendi kurduğu tarihsel ve toplumsal dünyayı anlayabilir. Düşüncesinde tarihsel döngüler, milletlerin doğuşu ve gelişimi, ortak duygu, mitlerin anlamı ve insan kurumlarının kökeni temel yer tutar. Bu yönüyle tarih felsefesi, kültür felsefesi ve sosyal bilimlerin öncü isimlerinden biri kabul edilir. Doğum: 23 Haziran 1668.
İran'a karşı Irak, Doğu Anadolu ve Kafkas cepheleri açıldı. 71 gün süreyle Kars Kalesi'ni kuşatma altında tutan Nadir Şah, kaleyi almayı başaramayıp Kars önlerinden çekildi.
Muhammed b. Abdülvahhâb, Suudi emiri Muhammed b. Suûd ile Suudi siyasi hakimiyetinin desteklenmesi karşısında itikadi olarak vahhabiliğin destekleneceğine dair bir anlaşma içine girdi. Arabistan'da Vahhabiliğin ilkelerini oluşturdu.
Böylece İbn Abdülvahhâb fikirlerini yayabilmek için ihtiyaç duyduğu siyasi desteğe, İbn Suûd da siyasi hakimiyet alanını genişletebilmek için güçlü bir dini şahsiyete kavuşmuş oluyordu.
Vahhabilik, Hıristiyan batı dünyasının İslam Medeniyeti üzerinde oynadığı büyük oyunlardan birisidir. Müslüman ortadoğu coğrafyasının batı egemenliğine girmesinin başlangıcı olarak kabul edilebilir.
Osmanlı ordusu, Revan Savaşı'nda İran ordusuna yenildi.
Abdullah Buhari, 18. yüzyıl Osmanlı minyatür sanatçısıdır. Lale Devri sonrasında değişen zevkleri yansıtan tek figürlü portreleri, kadın ve erkek tasvirleriyle tanındı. 1745 dolaylarında hazırladığı minyatür albümü, Osmanlı resim sanatında klasik minyatürden daha bireysel ve portre ağırlıklı anlatıma geçişin örneklerinden biri kabul edilir.
Yalakabad Kağıthanesi, Yalova'nın Elmalık köyünde İbrahim Müteferrika tarafından kuruldu. Osmanlı'da yerli kağıt üretimini sağlamak amacıyla açılan tesis, belgelenebilen ilk Osmanlı kağıt üretim tesislerinden biri kabul edilir.
İran elçisi Fetih Ali Bey, İstanbul'a geldi.
İran'la barış antlaşması imzalandı. Bu antlaşmayla, 1639'da imzalanmış olan Kasr-ı Şirin Antlaşması'yla belirlenen sınırlara geri dönülmüştür. Bu nedenle II. Kasr-ı Şirin Antlaşması olarak da bilinir.
Fransız asıllı Osmanlı subayı Humbaracı Ahmet Paşa'nın ölümü üzerine manevi oğlu Milanoğlu Süleyman Bey, humbaracıbaşılığa atandı.
Yenileme
Niş Antlaşması'nin süresiz uzatılması
Afşar Hükumdarı
I. Mahmud döneminde yapımına başlanan ve III. Osman döneminde tamamlanan Nuruosmaniye Külliyesi, 5 Aralık 1755'te törenle açıldı. Cami, medrese, kütüphane, imaret, sebil, çeşme, türbe ve dükkânlardan oluşan külliye, Osmanlı mimarisinde barok üslubun ilk büyük ve bütüncül uygulamalarından biri oldu.
İstanbul'da Süleymaniye çevresinde çıkan büyük yangında binlerce ev yandı. Yangın nedeniyle çok sayıda kişi evsiz kaldı.
Afşar Hükumdarı
Afşar Hükumdarı
I. Süleyman (Safavi)'nin kızı Şehrbanu Begüm'ün oğlu. Şahruh tarafından tahttan indirilme ve kör edilme
Sultan I. Hüseyin kızı Meryem Begüm (veya Han Aga Begüm)'ün oğlu. Kerim Han Zend'in kontrolü altında. Tahttan indirilme
İngiliz yazar, oyun yazarı ve filozof Catharine Trotter Cockburn öldü. Erken modern İngiliz düşüncesinde özellikle ahlak felsefesi, Locke savunusu, doğal din, akıl, yükümlülük ve erdem meseleleriyle öne çıktı. John Locke’un bilgi anlayışına yöneltilen eleştirilere karşı cevaplar verdi; ahlakın yalnız keyfi ilahi buyrukla değil, insan aklıyla kavranabilir bir düzenle ilişkili olduğunu savundu. Kadın düşünürlerin felsefi üretiminin sınırlı görüldüğü bir dönemde tiyatro, teoloji ve felsefe alanlarını birlikte kullanan önemli isimlerden biridir. Doğum: 16 Ağustos 1679.
Türk/Türkmen kökenli hanedan. 1751–1794. Kerim Han Zend dönemi; merkez Şiraz.
İnak Han ve Bay Ağa'nın oğlu
Fransız hekim ve filozof Julien Offray de La Mettrie öldü. Aydınlanma dönemi Fransız materyalizminin erken ve radikal temsilcilerinden biridir. “L’Homme Machine / Makine İnsan” adlı eserinde insanı ruh-beden ayrımına dayalı klasik metafizikten uzak biçimde, bedensel ve maddi süreçlerle açıklamaya çalıştı. Düşüncesinde mekanik beden anlayışı, duyumculuk, haz, organizma, madde ve zihinsel faaliyetlerin fizyolojik temeli öne çıkar. La Mettrie, insanı doğaüstü bir ruh ilkesinden çok canlı-maddi bir mekanizma olarak yorumlamasıyla modern materyalist antropolojiye öncülük etti. Doğum: 23 Kasım 1709.
Sultan I. Hüseyin kızı Meryem Begüm (veya Han Ağa Begüm)'ün oğlu. Kerim Han Zend'in kontrolü altında. Tahttan indirilme
Benjamin Franklin, uçurtma deneyi ile yıldırımın elektrik akımı olduğunu ispatladı.
İngiliz Anglikan piskopos, teolog ve filozof Joseph Butler öldü. Ahlak felsefesinde insan doğası, vicdan, özsevgi, hayırseverlik, yükümlülük ve ahlaki düzen meseleleriyle tanındı. Butler’a göre insan yalnız çıkar peşinde koşan bir varlık değildir; vicdan, insan doğasında yönlendirici ve yargılayıcı daha yüksek bir ilke olarak bulunur. “The Analogy of Religion” adlı eserinde doğal din ile vahiy arasındaki ilişkiyi savundu; dini inancın akla bütünüyle aykırı olmadığını, ihtimaliyet ve ahlaki tecrübe üzerinden temellendirilebileceğini göstermeye çalıştı. Doğum: 18 Mayıs 1692.
İstanbul, Edirne ve Trakya çevresinde etkili olan büyük bir deprem meydana geldi. Özellikle Edirne ve çevresinde ağır hasara yol açan depremde çok sayıda yapı ve tarihi eser zarar gördü. Artçı sarsıntıların bir süre devam etmesi halk arasında büyük korku ve endişeye neden oldu.
Sultan I. Hüseyin'in oğlu (?). Düzmece. Öldürülme
Buhara Hanı
İstanbul'daki Rum Ortodoks cemaati tarafından Balıklı'da bir hastane kuruldu. Başlangıçta salgın hastalıkların tedavisine ve yoksul hastaların bakımına yönelik küçük bir sağlık kurumu olarak faaliyet gösteren hastane, sonraki dönemlerde genişletildi.
İrlandalı Anglikan piskopos ve filozof George Berkeley öldü. Deneyci gelenek içinde yer almakla birlikte, maddi tözün zihinden bağımsız varlığını reddeden immateryalizm veya öznel idealizm anlayışıyla tanındı. Berkeley’e göre var olmak algılanmak veya algılayan olmakla ilişkilidir; duyulur nesneler, zihinden bağımsız maddi cevherler değil, ideler düzenidir. Tanrı, bu ideler düzeninin sürekliliğini ve ortak dünyayı mümkün kılan asli algılayıcıdır. Berkeley’in düşüncesi, Locke’un deneyciliğine yöneltilmiş içsel bir eleştiri olarak modern idealizm, algı felsefesi ve metafizik tartışmalarında etkili oldu. Doğum: 12 Mart 1685.
Alman filozof, matematikçi ve bilim insanı Christian Wolff öldü. Leibniz ile Kant arasındaki dönemin en etkili Alman filozoflarından biri kabul edilir. Felsefeyi mantıksal açıklık, tanım, ispat ve sistematik düzen içinde kurmaya çalıştı. Düşüncesinde metafizik, ontoloji, psikoloji, kozmoloji, doğal hukuk, ahlak ve siyaset felsefesi birbirine bağlı bir bilgi sistemi içinde yer alır. Wolff, felsefi Almancanın gelişmesine katkı sağladı ve Kant öncesi Alman akademik felsefesinin temel çerçevesini belirleyen isimlerden biri oldu. Doğum: 24 Ocak 1679.
III.OSMAN HAN
Osmanlı Sultanlarının yirmi beşincisi ve İslam Halifelerinin doksanıncısı.
Babası: II.Mustafa Han
Annesi: Şehsuvar Sultan
Doğumu: 2 Ocak 1699 / İstanbul
Dönemi: 13 ARALIK 1754 - 29 EKİM 1757
Vefatı: 29 Ekim 1757 / İstanbul
Vefat Nedeni: Vade
Defin Yeri: İstanbul,Yenicami, Hatice Turhan Valide Sultan Türbesi
Sadrazamları:
• Bahir Mustafa Paşa
• Hekimoğlu Ali Paşa
• Başdefterdar Naili Abdullah Paşa
• Bıyıklı Ali Paşa
• Mehmed Said Paşa
• Bahir Mustafa Paşa
• Koca Ragıp Mehmed Paşa
Kış mevsiminin şiddetli geçtiği İstanbul'da Haliç dondu. Bilhassa sütlüce'den Defterdar iskelesine kadar, buz üstünde yürüyerek geçenler oldu.
Süleyman İzzi Efendi, Osmanlı vakanüvisi ve tarihçisidir. İzzi Tarihi adlı eseriyle tanındı. Eserinde 1744-1752 yılları arasındaki Osmanlı olaylarını resmi tarihçilik geleneği içinde, görece açık ve anlaşılır bir üslupla kaydetti. Doğum: ?.
Fransız siyaset düşünürü, hukukçu ve Aydınlanma filozofu Montesquieu öldü. “Kanunların Ruhu” adlı eseriyle yönetim biçimleri, iklim, gelenek, hukuk, toplum yapısı ve siyasal kurumlar arasındaki ilişkileri inceledi. En etkili görüşlerinden biri yasama, yürütme ve yargı güçlerinin ayrılması gerektiği fikridir. Montesquieu’ye göre özgürlük, iktidarın tek elde toplanmaması ve kurumların birbirini dengelemesiyle korunabilir. Bu düşünce modern anayasal devlet, kuvvetler ayrılığı ve liberal siyaset teorisi üzerinde belirleyici etki bıraktı. Doğum: 18 Ocak 1689.
1755'de idam edildi.
İstanbul'da çıkan ve 36 saat süren büyük yangın, Sirkeci ve Hocapaşa çevresinden başlayarak geniş bir alana yayıldı. Yangında çok sayıda resmi daire, ev ve yapı zarar gördü; Babıali'deki evrakın bir bölümü de yok oldu.
Veziriazam Bıyıklı Ali paşa, rüşvet suçlamasıyla idam edildi. Yerine Sadaret Küthüdası Yirmisekiz Mehmet Sait Paşa geçti.
Nuruosmaniye Camii'nin yapımı tamamlandı.
Rusya'nın Altay bölgesini ele geçirmesi
Danimarkaya kapütilasyon verildi.
Kuzey Amerika'daki egemenlik mücadelesinde İngiltere'nin Fransa'ya savaş açmasıyla, Fransa-Kızılderili savaşı olarak da bilinen Yedi Yıl Savaşı başladı.
Yedi Yıl Savaşı, Avrupa'nın güçlü devletleri arasında, 1756-1763 yılları arası yaşanmış bir dizi askeri çatışmadır.
Savaşın nedeni;
Büyük Britanya ve Fransa için aralarındaki sömürge yarışı;
Avusturya ve Prusya içinse Orta Avrupa hegemonyasıdır.
Yedi Yıl Savaşı, küresel çapta gerçekleşen ilk savaştı.
İstanbul'da Cibali semtinde çıkan büyük yangın, Haliç kıyısından Marmara sahiline kadar yayıldı. Unkapanı, Zeyrek, Vefa, Şehzadebaşı, Fatih, Saraçhane, Aksaray, Laleli, Cerrahpaşa ve Yenikapı çevresi yangından etkilendi; şehrin yaklaşık üçte biri harap oldu.
Danimarka'yla ilk anlaşma
III.MUSTAFA HAN
Osmanlı Sultanlarının yirmialtıncısı ve islam halifelerinin doksan birincisi.
Babası: III.Ahmed Han
Annesi: Mihrimah Sultan
Doğumu: 28 Ocak 1717 / İstanbul
Dönemi: 30 EKİM 1757 - 21 OCAK 1774
Vefatı: 21 Ocak 1774 / İstanbul
Vefat Nedeni: Vade
Defin Yeri: İstanbul,Laleli Camii'ndeki türbe
Sadrazamları:
• Koca Ragıp Mehmed Paşa
• Hamza Hamid Paşa
• Bahir Mustafa Paşa
• Muhsin-zade Mehmed Paşa
• Hamza Mahir Paşa
• Hacı Mehmed Emin Paşa
• Moldovancı Ali Paşa
• İvaz-zade Halil Paşa
• Silahdar Mehmed Paşa
• Muhsin-zade Mehmed Paşa
III. Mustafa tarafından annesi Mihrişah Emine Sultan ile ağabeyi Şehzade Süleyman adına Üsküdar'da Ayazma Camii yaptırıldı. Yüksek kasnaklı tek kubbesi, hünkâr köşkü, taş işçiliği ve barok süslemeleriyle 18. yüzyıl Osmanlı mimarisinin önemli eserlerinden biri oldu.
Abbas Vesim Efendi, Kambur Vesim lakabıyla tanınan Osmanlı tabibi ve astronomi bilginidir. Tıp, eczacılık ve astronomi alanlarında çalıştı; Avrupa tıbbındaki gelişmeleri takip eden Osmanlı hekimleri arasında yer aldı. Uluğ Bey Zici üzerine yaptığı çalışmalar ve tıp eserleriyle tanındı. Doğum: 1689.
III. Mustafa tarafından İstanbul'da Laleli Külliyesi yaptırıldı. Cami, medrese, imaret, han, çarşı, dükkânlar, çeşmeler, sebil, türbe ve mumhaneden oluşan külliye, Osmanlı barok mimarisinin önemli yapı topluluklarından biri oldu.
Üsküdar'da III. Mustafa'nın, annesi Mihriban Sultan adına yaptırdığı Ayazma Camii'nin yapımı tamamlanıp ibadete açıldı.
Prusya'yla ilk anlaşma. Osmanlı – Prusya ticaret anlaşması imzalandı. Prusyaya kapütilasyon verildi.
Sadrazam Koca Ragıp Mehmed Paşa tarafından İstanbul Laleli Koska'da okul, çeşme ve kütüphaneden oluşan külliye yaptırıldı. Ragıp Paşa Kütüphanesi, zengin yazma eser koleksiyonu ve medrese çevresiyle 18. yüzyıl Osmanlı ilim ve kültür hayatının önemli kurumlarından biri oldu.
İbrahim Hamdi Efendi, Osmanlı seyyahı ve coğrafyacısıdır. Atlas adlı eseriyle tanındı. Coğrafya, yerleşimler, yollar ve bölgeler hakkında verdiği bilgilerle 18. yüzyıl Osmanlı coğrafya yazıcılığının önemli isimlerinden biri kabul edilir. Ölüm tarihi 1762-1763'ten sonradır. Doğum: 1680 civarı.
Rusya ve Prusya, aralarındaki Yedi Yıl Savaşı'nı sona erdiren St. Petersburg antlaşması imzaladılar.
Alman filozof Alexander Gottlieb Baumgarten öldü. Leibniz-Wolff çizgisindeki rasyonalist felsefe geleneği içinde yer aldı. “Aesthetica” adlı eseriyle estetiği bağımsız bir felsefe disiplini olarak adlandıran ve sistemleştiren isimlerden biri kabul edilir. Baumgarten’a göre estetik, yalnız güzellik beğenisi değil, duyusal bilginin yetkinliğiyle ilgili bir alandır. Bu yaklaşım, Kant öncesi Alman felsefesinde bilgi, duyum, sanat ve güzellik ilişkisini yeni bir düzleme taşıdı. Doğum: 17 Haziran 1714.
Fransız Claude CHAPPE uzaktan yazma anlamına gelen telgrafı icat etti.
Hubertusburg Anlaşması'yla da artık Prusya, Avrupa'nın askeri ve politik anlamda güçlü devletlerinden biri haline geldi. Ayrıca Prusya, Avusturya karşısına daha etkin bir biçimde Almanya toprakları üzerinde politik bir güç olarak ortaya çıkmış bulunmaktadır. Bu durum, Almanya'nın birleşmesi süreci için son derece elverişli bir zemin hazırlamıştır.
Yedi Yıl Savaşı'nın sonucundaki Paris Antlaşmasıyla, Büyük Britanya dünya çapında deniz üstünlüğünü ve sömürgeciliğini pekiştirmiştir. Böylece hem ekonomik bakımdan, hem de politik bakımdan Fransa güç kaybetti. Bu da Büyük Britanya'nın Hindistan ve Kanada başta olmak üzere denizlerdeki ve denizaşırı sömürgecilik yarışındaki üstünlüğünü sağlamlaştırılması anlamına gelmekteydi. Bu durum, Fransız Devrimi'ne zemin hazırlamıştır.
1763'de idam edildi.
III. Mustafa tarafından İstanbul Sultanhamam'da Büyük Yeni Han yaptırıldı. Üç avlulu ve çok katlı olarak inşa edilen han, tüccarlara konaklama, depolama ve çalışma alanı sağlayan büyük ticaret yapılarından biri oldu.
İstanbul'daki Langa Limanı doldurularak meydana getirilen arsalar Ermenilere satıldı, Yenikapı Mahallesi kuruldu.
James Watt, Glasgow Üniversitesi’nde bir Newcomen buhar makinesi modelini incelerken makinenin verimsizliğini fark etti. Bu çalışma, 1765’te ayrı yoğuşturucu fikrine ve daha verimli modern buhar makinesinin geliştirilmesine zemin hazırladı. 1769’da patentledi.
Laleli Camii'nin yapımı tamamlandı ve ibadete açıldı. Temeli 10 Nisan 1760 da atılmıştı.
Ayvat Bendi, III. Mustafa döneminde İstanbul'un su ihtiyacını karşılamak amacıyla Kemerburgaz bölgesinde yaptırıldı. Terkos ve Belgrad Ormanları su sistemleriyle bağlantılı olan bent, Osmanlı su mimarisinin önemli örneklerinden biridir.
Babür hükümdarı II. Şah Alem ile İngiliz Doğu Hindistan Şirketi arasında Allahabad Antlaşması imzalandı. Antlaşmayla Bengal, Bihar ve Orissa'nın vergi toplama hakkı İngiliz Doğu Hindistan Şirketi'ne bırakıldı. Böylece şirket, Hindistan'da yalnız ticari değil, mali ve siyasi bir güç hâline geldi.
İstanbul ve Marmara çevresinde büyük bir deprem meydana geldi. Yaklaşık iki dakika sürdüğü aktarılan sarsıntıda Fatih Camii başta olmak üzere çok sayıda cami, medrese, ev ve kamu yapısı ağır hasar gördü. Yüzlerce kişi hayatını kaybetti; şehirde büyük maddi zarar oluştu.
Bu savaşın sonucunda Ukrayna'nın güneyi, Kuzey Kafkaslar ve Kırım, Rusya'nın eline geçmiştir.
1769'da idam edildi.
Charles Messier, Orion Nebulası’nı gözlemleyerek kataloğuna M42 olarak kaydetti. Orion Nebulası daha önce de biliniyor ve gözlemleniyordu; bu tarih, Messier kataloğundaki kaydı bakımından önemlidir.
1768–1774 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Orlov kardeşlerin faaliyetleriyle Mora’da Osmanlı yönetimine karşı bir ayaklanma çıktı. Rus donanmasının desteği ve yerel Hıristiyan unsurların katılımıyla başlayan isyan, kısa sürede Mora’da yayıldı; ancak Rumeli’den gönderilen kuvvetlerin müdahalesiyle bastırıldı. Bu ayaklanma, aynı yıl yaşanan Çeşme Baskını ve Ege-Akdeniz cephesindeki Rus faaliyetleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
İlk kez 1606 yılında Hollandalı denizciler tarafından fark edilen Avustralya Kıtası, İngiliz İmparatorluğu'nun sömürgecilik tarihinin kanlı sayfaları arasında önemli bir yer tutar. Çünkü, İngilizler tarafından tarihin en kanlı sömürge olayı burada başlar.
Hollandalılardan sonra 1770'te kıtayı keşfeden James Cook öncülüğündeki İngilizler kıtadaki yer altı kaynaklarını keşfeder etmez katliama başladı ve Aborjinlerden çok azı İngilizlerin başlattığı soykırımından canlı kurtulmayı başarabildi. Avusturalya'yı kana bulayan Beyaz Adam, sömürmeye başlayacağı adanın gerçek sahibi olan bu yerlilere Aborjin adını verdi.
Adadan değerli madenler çıkmaya ve işletilmeye başlanınca işgale olan yoğunluk başladı. Evlerinden atılan, köle olarak çalıştırılmak istenen Aborjinler sömürgecilere karşı isyan başlattı. Ne var ki silahlara karşı ellerinde sadece mızraklarından başka hiçbir silahları olmayan Aborjinlerin şansı yoktu.
Yapılan araştırmalara göre Aborjinler, diğer toplumlarından farklı olarak tarihleri boyunca birbirleriyle bile hiç savaşmamış olan bir toplumdur.
Akdeniz'de faaliyet gösteren Rus donanmasının 1770'te Çeşme Limanı önlerinde Osmanlı donanmasını yaktığı deniz savaşıdır. Çeşme Baskını sonunda Osmanlı Devleti ağır bir yenilgiye uğramıştır.
1766 yılındaki depremde büyük hasar gören Fatih Camii'nin yerine yenisi yapılarak ibadete açıldı.
Niş Antlaşması'nı uzatma
Fransız Aydınlanma filozofu Claude Adrien Helvétius öldü. Duyumculuk, materyalizm, eğitim, çıkar, ahlak ve toplum düzeni üzerine görüşleriyle tanındı. Helvétius’a göre insan zihni ve karakteri büyük ölçüde duyumlar, eğitim, çevre ve toplumsal kurumlar tarafından şekillenir. Ahlakı bireysel çıkar, haz, toplumsal yarar ve eğitim düzeni bağlamında ele alması, Fransız materyalizmi ve faydacı düşünce üzerinde etkili oldu. Doğum: 26 Ocak 1715.
Tersane yakınlarında Topçu Mektebi kuruldu.
1768-74 Savaşında ateşkes (karada)
1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Osmanlı ve Rus temsilcileri arasında Berre’de deniz kuvvetlerini kapsayan bir ateşkes yapıldı.
1768-74 Savaşında ateşkesin uzatılması
Yemelyan Pugaçev'in önderliğinde Rus İmparatorluğu'nun Yayık, Ural ve İdil bölgelerinde büyük bir Kazak ve köylü ayaklanması başladı. Kendisini öldürülen Çar III. Petro olarak tanıtan Pugaçev, serfliğin kaldırılacağını ve halka toprak verileceğini ilan etti.
Ayaklanmaya Yayık Kazakları ve Rus köylülerinin yanı sıra Başkurtlar, Tatarlar, Çuvaşlar, Mariler, Udmurtlar, Kalmuklar ve Kazak topluluklarından gruplar katıldı. Başkurt kuvvetlerinin önemli bölümünü Salavat Yulayev yönetti.
1774'te Kazan'a kadar yayılan isyan, Rus ordusu tarafından bastırıldı. Pugaçev Eylül 1774'te yakalandı ve 21 Ocak 1775'te Moskova'da idam edildi. İsyan, yalnız bir Tatar ayaklanması değil, çok sayıda toplumsal ve etnik grubun katıldığı geniş çaplı bir Kazak-köylü savaşıydı.
Osmanlı-Rus Savaşı sırasında ortaya çıkan mali ihtiyaçlar nedeniyle Darphane-i Amire'nin görevleri genişletildi. Darphane, para basımının yanında savaş giderlerinin karşılanması, kıymetli madenlerin ve bazı devlet gelirlerinin yönetilmesi bakımından Hazine-i Amire'yi destekleyen bir mali kurum hâline geldi.
Pugaçev İsyanı, Çariçe II. Katerina devrinde, 1773-1775 arasında Kazak lider Yemelyan Pugaçov önderliğindeki geniş halk tabanlı isyan.
Rus tarihinin en büyük ayaklanmasıydı. KÖLE gibi yaşayan kalabalıklar ASİLLERE karşı örgütlendi. Tüm ülke yangın yerine döndü. Katerina bu ayaklanmalar için arkada hep OSMANLI parmağı aradı. Komutanları "Yok" dedi. Ancak hiçbir zaman buna inanmadı.
Denizcilik ve gemi inşa alanında teknik personel yetiştirmek amacıyla Kasımpaşa Tersanesi'nde Tersane Hendesehanesi açıldı. Cezayirli Gazi Hasan Paşa ve Baron de Tott'un girişimleriyle kurulan okul, 1784'te Mühendishane-i Bahri-i Hümayun adını aldı.
Amerika'daki kolonistlerin Büyük Britanya'dan gelen yüksek vergili çayı ve Büyük Britanya'yı protesto etmek için 16 Aralık 1773'te Boston Limanı'nda İngiliz gemilerindeki tonlarca çayı Kızılderili kılığına girerek denize dökme eylemidir. Bu eylem Amerikan Bağımsızlık Savaşını çıkartan kıvılcımlardan birisi olacaktır.
Amerika kolonileri ilk kez bir arada kongre düzenledi.
Baron de Tott'un çalışmalarıyla Avrupa usulünde eğitim gören Sürat Topçuları Ocağı kuruldu. Birlikte topçu askerlerine hızlı ateş, hedefleme, top kullanımı ve düzenli talim yöntemleri öğretildi.
I.ABDÜLHAMİD HAN
Osmanlı Padişahlarının yirmi yedincisi ve İslam halifelerinin doksan ikincisi.
Babası: III.Ahmed Han
Annesi: Rabia Şermi Sultan
Doğumu: 20 Mart 1725 / İstanbul
Dönemi: 21 OCAK 1774 - 28 MART 1789
Vefatı: 7 Nisan 1789 / İstanbul
Vefat Nedeni: Özi'deki donanma felaketini öğrenen I. Abdülhamit, üzüntüden felç geçirdi ve birkaç gün sonra 65 yaşında vefat etti.
Defin Yeri: İstanbul, Bahçekapı
1774-1779 Osmanlı-İran Savaşı, İran'da 1750 yılında yönetimi ele geçiren Zend Hanedanı'nın Osmanlı İmparatorluğu'yla Irak cephesinde karşı karşıya geldiği sonuçsuz askerî mücadele. Osmanlılar İran ordusuna Baban Sancağı ve Erdelan civarında üstünlük sağlarken, 1776 yılında İranlıların işgal ettiği Basra'yı 1779'da geri aldılar. 1779 yılında taraflar savaş öncesindeki sınırları yeniden kabul etmek suretiyle çatışmaları sonlandırdılar.
Rus donanması ikinci kere Çeşme'ye bombardıman yaptı.
İspanya, Amerika limanlarında kıyı ticaretini yasakladı ve kolonilere yapılan dış satımları ve iç alımları Cadiz kentinden tekelci bir tutumla düzenlemeye başladı.
Küçük Kaynarca Antlaşması ile Ruslar'a Karadeniz'de seyrüsefer hakkı tanındı ve Kırım, Osmanlı himayesinden çıktı.
21 Temmuz 1774 tarihli Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım Hanlığı, Osmanlı Devleti'nden siyasi bakımdan bağımsız sayıldı; yalnız dinî bakımdan Osmanlı padişahının halifelik makamına bağlı bırakıldı. Bu düzenleme, gerçekte Kırım'ı Rus nüfuzuna açık hâle getirdi.
Rusya, Kırım'daki hanlık mücadelelerine müdahale ederek kendi desteklediği Şahin Giray'ı 1777'de hanlığa getirdi. Şahin Giray'ın Rusya yanlısı yönetimi, askerî ve idarî reformları Kırım halkının tepkisine ve ayaklanmalara yol açtı. Osmanlı Devleti Kırım üzerindeki eski hâkimiyetini yeniden kurmaya çalıştıysa da 10 Mart 1779 tarihli Aynalıkavak Tenkihnamesi ile Şahin Giray'ın hanlığını tanımak zorunda kaldı.
Şahin Giray'ın 1782'deki ayaklanma karşısında Rusya'ya sığınmasının ardından Rus ordusu Kırım'a yeniden girdi. II. Katerina, 19 Nisan 1783'te yayımladığı bildiriyle Kırım Hanlığı'nı ortadan kaldırarak Kırım'ı Rusya'ya ilhak etti.
Osmanlı Devleti, askerî şartların elverişsizliği nedeniyle 8 Ocak 1784 tarihli antlaşmayla Rus ilhakını tanıdı. Kırım'ın geri alınması ve Rusya'nın Karadeniz'deki ilerleyişinin durdurulması meselesi, 1787'de yeni Osmanlı-Rus Savaşı'nın başlamasının başlıca nedenlerinden biri oldu.
İngiliz kimyacı Joseph Priestley, cıva oksidi ısıtarak oksijen gazını elde etti. Oksijen daha sonra Antoine Lavoisier’in çalışmalarıyla yanma kuramı ve modern kimya içinde merkezi bir kavram hâline geldi.
Bir İspanyol donanması, Cezayir'e hücum edip karaya asker çıkardı. Fakat Cezayir dilaverleri tarafından İspanyollar yenilgiye uğratıldı.
Filistin-Akka merkezli Zâhir el-Ömer meselesidir. Filistin’in kuzeyinde Akka, Hayfa, Taberiye ve çevresinde mahallî bir idare kuran Zâhir el-Ömer, Osmanlı merkezî otoritesine karşı bağımsız hareket etti. Kaptanıderya Cezayirli Gazi Hasan Paşa, 1775’te Hayfa ve Akka üzerine yürüdü; Akka kuşatıldı ve Zâhir el-Ömer öldürüldü. 1776’da bölgedeki artçı hareketler ve Zâhir ailesinin direnişi bastırıldı.
1775-1783 Amerikan bağımsızlık savaşı.
19 Nisan 1775'de sömürgeci İngiliz birlikleri ile bağımsızlık savaşçıları, Massachusetts eyaletinin Lexington kentinde ilk çatışmaya girdi. Amerikan Özgürlük Savaşı, Britanya İmparatorluğu ve ona isyan eden 13 koloni arasında gerçekleşti ve Britanya yenilgiye uğratılarak Amerika kıtası üzerindeki mutlak hâkimiyeti sonlandırıldı.
ABD özgürlüğüne kavuştu.
Britanya karşısında Amerika'nın kontrolünü ele geçiren 13 Koloni zamanla 13 Eyalete dönüştü ve 13 rakamı Amerikan halkı için Özgürlük sembolü anlamını taşımaya başladı.
Osmanlı Devleti'nde denizcilik ve gemi mühendisliği alanında eğitim vermek amacıyla Mühendishane-i Bahri-i Hümayun kuruldu. Tersane çevresinde açılan kurum, Osmanlı'da modern teknik ve askerî mühendislik eğitiminin ilk kurumsal örneklerinden biri oldu.
Bukovina'nın terki
Valilerin maiyetinde bulunan ve türlü yolsuzlukları, çapulculukları, eşkıyalıkları görülen Levent Ocaklarının kapatılması için bir ferman çıkarıldı.
I. Abdülhamid tarafından İstanbul Bahçekapı'da imaret, medrese, sıbyan mektebi, sebil, çeşme, türbe ve dükkânlardan oluşan bir külliye yaptırıldı. Hamidiye Külliyesi olarak da bilinen yapı topluluğu, eğitim, su dağıtımı ve yoksullara yemek verilmesi gibi hizmetler yürüttü.
1 Mayıs 1776 yılında Adam Weishaupt adlı aydınlanmacı, İlluminati Örgütünü ilan ederek resmi hale getirdi. İlluminati Örgütünün Kurucusu Mia Pier adında Yahudi bir kadındır. 1506 yılında kurulmuştur. Katolik Hıristiyan gücü olan Vatikan ve Fransa Krallığından, büyük üstat Jacques De Molay'ın yakılması ile darbeyi yiyen Tapınak Şövalyeleri, karanlığın içine karışarak ve isimlerini değiştirerek kendilerini sakladılar. Daha sonra Gül ve Haç Şövalyeleri diye karşımıza çıktılar. İlluminati gibi isimler adı altında operasyonlarını yürüttüler ve bir daha böyle bir darbe almamak için farklı farklı isimler altında ezoterik örgütlere bölündüler.
İran'a savaş ilan edildi.
Bukovina sınırının tespiti
Amerika'nın 1492'de Avrupalılar tarafından keşfinden sonra İspanyollar, Portekizliler, Fransızlar ve İngilizler, buradaki yerli halkların aleyhine toprak sahibi oldular. Avrupalılar, Amerika'daki topraklarını genişlettikten sonra, İngiltere başta olmak üzere çeşitli ülkelerden göçmenler alıp buralara yerleştirerek koloniler kurdular.
18. yüzyıl ortalarında, bu kolonilerin sayısı 13'e yükseldi ve bu Onüç Koloni, Amerika Birleşik Devletleri'nin temelini oluşturdu.
Amerika Kıtası, insanlar için yeni olanaklar ve yeni bir hayat sağladı. Daha sonra, bu koloni sistemi sömürgecilik politikasına dönüştü. İngiliz kolonileri, Birleşik Krallık'a endüstri konusunda hizmet ediyordu. İngilizler kolonilerden vergi alıyordu. Koloniler zaman içinde İngiliz devletinden farklı bir kimlik geliştirmeye başladı. Nüfus hızla büyüyor, tarıma dayalı ekonomi gelişiyor, iş adamları ticari hamlelerde bulunuyordu. Dinsel yapıda da çeşitlilik vardı. Avrupa'dan gelenler tutucu bir protestanlık geliştirmişti.
Yönetimleri de İngilizlerden farklıydı. Kolonilerin her birinde (Pensilvanya dışında), iki yasama meclisi bulunuyordu. Kolonileri temsil eden alt meclisin üyeleri mal sahipleri tarafından seçiliyor, Krallığı temsil eden üst meclis üyeleri ise İngiliz Kralı tarafından tayin ediliyordu. Kolonilerde yaşayanlar aynı zamanda mahkemeler kurmuştu ve İngiliz hukuk sistemini uyguluyordu.
1756-1763 yılları arasında İngiltere'nin Avusturya, Fransa ve Rusya ittifakıyla yaptığı savaşlar (Yedi Yıl Savaşları), İngiliz maliyesi üzerinde ciddi bir yük oluşturmuştu. İngiltere'nin mali yükünü gidermek amacıyla yeni vergiler koyması, Amerika'da kolonilerin tepkisiyle karşılaştı. Koloniler yüksek vergiler ödeyip, karşılığında hiçbir şey alamamaktan rahatsızlardı.
18. yüzyıl ortalarından beri hazır oldukları bağımsızlık mücadelesini hayata geçirdiler. Savaşın başlarında George Washington, Thomas Jefferson tarafından kaleme alınan ve özgürlük isteklerini dile getiren Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi'ni yayınladı (4 Temmuz 1776). Sonradan 4 Temmuz günü ABD bağımsızlık günü olarak kabul edilmiştir.
Altı yıl süren savaş sonunda, George Washington komutasındaki koloni güçleri tarafından yenilgiye uğratılan İngiltere geri çekilmiş ve 1783 yılında Paris antlaşmasıyla 13 koloninin bağımsızlığını kabul etmiştir. Bağımsızlıklarını ilan eden koloniler, içişlerinde serbest eyaletlerden oluşan Amerika Birleşik Devletleri'ni kurdular (1787).
1789'da Anayasanın tamamlanıp onaylanmasıyla yeni bir ulus ve Amerikalı üst kimliği doğdu.
İskoç filozof, tarihçi ve iktisat düşünürü David Hume öldü. Deneycilik, kuşkuculuk ve doğal insan bilimi anlayışıyla modern felsefenin en etkili isimlerinden biri kabul edilir. Hume’a göre insan bilgisi izlenimler ve fikirler arasındaki ilişkilerden doğar; nedensellik ise zorunlu bir bağın doğrudan bilgisi değil, alışkanlık ve tecrübe yoluyla kurulan zihinsel bir beklentidir. Din, mucize, benlik, ahlak, duygu ve akıl ilişkisi üzerine eleştirileri Kant’ı, Aydınlanma düşüncesini ve modern empirizmi derinden etkiledi. Doğum: 7 Mayıs 1711.
Osmanlı donanmasına mühendis ve subay yetiştirmek amacıyla Kasımpaşa Tersanesi'nde Hendesehane-i Bahri adıyla açıldı. Batı usulünde eğitim veren ilk Osmanlı askerî teknik okullarından biri olan kurum, daha sonra Mühendishane-i Bahri-i Hümayun ve Bahriye Mektebi adlarını aldı; günümüzdeki Deniz Harp Okulunun temelini oluşturdu. Kuruluş yılı resmî kurum tarihçelerinde çoğunlukla 1773 olarak kabul edilmekle birlikte, okulun fiilen açılış tarihi 18 Kasım 1776 olarak verilmektedir.
I. Abdülhamid tarafından annesi Rabia Sultan adına İstanbul Boğazı'nın Anadolu kıyısında Beylerbeyi Camii ve çevresindeki külliye yapıları inşa ettirildi. 3 Nisan 1777'de başlayan çalışmalar 15 Ağustos 1778'de tamamlandı. Cami, muvakkithane, hamam, sıbyan mektebi ve çeşmelerle birlikte Boğaziçi kıyısındaki önemli Osmanlı yapı topluluklarından biri oldu.
İran ordusuna karşı Sine Zaferi kazanıldı.
Yıldızları ve şeritleri olan ilk ABD bayrağı Kongre tarafından Amerika Birleşik Devletleri bayrağı olarak kabul edildi. Önceki bayrakta, yıldızların olduğu bölümde İngiltere bayrağının renkleri bulunuyordu.
Tımarlı (topraklı) Süvari hakkında ayrıntılı bir yasa çıkarıldı.
Fransız Joseph BRAMAH ilk modern tuvaleti tasarladı ve patentini aldı.
Fransız Aydınlanma yazarı, filozofu ve polemikçisi Voltaire öldü. Dinî hoşgörü, ifade özgürlüğü, akıl, eleştiri, hukuki adalet ve fanatizm karşıtlığıyla tanındı. Roman, tiyatro, tarih, felsefi sözlük ve mektuplar yoluyla Avrupa’daki kilise otoritesi, dogmatizm ve siyasal baskı biçimlerini eleştirdi. Voltaire’in düşüncesinde mutlak metafizik sistem kurmaktan çok, aklın kamusal kullanımı, eleştirel mizah, hoşgörü ve sivil özgürlükler öne çıkar. Aydınlanma’nın en etkili figürlerinden biri olarak Fransız Devrimi öncesi düşünce iklimini güçlü biçimde etkiledi. Doğum: 21 Kasım 1694.
Polonya'nın bölüşümü sırasında, toprakları ellerinden giden Polonyalılar, perişan bir halde Türkiye'ye iltica ettiler. Bu olay, Osmanlı hükümeti tarafından protesto edildi.
Fransız-İsviçreli filozof, yazar ve siyaset düşünürü Jean-Jacques Rousseau öldü. Modern siyaset, eğitim ve toplum eleştirisinin en etkili isimlerinden biridir. “Toplum Sözleşmesi”nde meşru siyasal düzeni genel irade, yurttaşlık ve halk egemenliği kavramlarıyla açıklamaya çalıştı. “Emile”de eğitimi çocuğun tabii gelişimiyle ilişkilendirdi; uygarlık eleştirisinde ise eşitsizlik, mülkiyet, yapay ihtiyaçlar ve toplumun insan doğası üzerindeki bozucu etkileri üzerinde durdu. Rousseau’nun düşüncesi modern demokrasi, cumhuriyetçilik, romantizm, eğitim felsefesi ve devrimci siyaset üzerinde derin etki bıraktı. Doğum: 28 Haziran 1712.
Prusya, Avusturya'ya savaş ilan etti.
Fransa Kralı XVI. Louis, Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında Büyük Britanya'ya savaş ilan etti. Fransa'nın savaşa açık biçimde katılması, Amerikan kolonilerinin İngiltere karşısındaki mücadelesini uluslararası bir savaşa dönüştürdü.
I.Abdülhamit'in annesi Rabia Sultan adına yaptırttığı Beylerbeyi Camii ibadete açıldı.
Katolikleri sıkı takibe alan Patrik Zaharya, Avusturya elçisinin girişimiyle görevden alındı, yerine Evanes getirildi.
1775-79 Savaşının sonu
Budak Han ve Bay Ağa'nın oğlu
Kerim Han'ın oğlu
Kerim Han'ın oğlu
Kırım'daki Rusya nüfuzunun kabulü
İnak Han ve Bay Ağa'nın oğlu
Fitnat Hanım, divan edebiyatının en tanınmış kadın şairlerinden biridir. Asıl adı Zübeyde'dir. Şiirlerinde klasik divan edebiyatı zevkini, zarif söyleyiş ve güçlü mazmun kullanımıyla birleştirdi. Kadın divan şairleri içinde şöhreti en yaygın isimlerden biri kabul edilir. Doğum: ?.
Osmanlı mutasavvıfı, alim, şair ve ansiklopedist Erzurumlu İbrahim Hakkı Tillo’da öldü. “Marifetname” adlı eseriyle astronomi, anatomi, psikoloji, ahlak, tasavvuf, kelam ve halk bilgisi alanlarını bir araya getiren kapsamlı bir ilim anlayışı ortaya koydu. Düşüncesinde insanın kendini bilmesi, kainat düzenini tanıması, marifetullah, ahlak terbiyesi ve ilahi hikmet fikri öne çıkar. İbrahim Hakkı, Osmanlı ilim ve tasavvuf geleneğinde akli bilgilerle manevi terbiyeyi birleştiren önemli isimlerden biridir. Doğum: 18 Mayıs 1703.
Fransız filozof ve duyumcu düşünür Étienne Bonnot de Condillac öldü. Locke’un deneyci bilgi anlayışını daha ileri taşıyarak zihinsel yetilerin duyumlardan nasıl geliştiğini açıklamaya çalıştı. “Duyumlar Üzerine İnceleme” adlı eserinde, insan zihninin dikkat, hafıza, karşılaştırma, yargı ve arzu gibi işlevlerinin duyusal tecrübe temelinde oluştuğunu savundu. Condillac, bilgi teorisi, psikoloji ve dil felsefesi bakımından Fransız Aydınlanması’nın önemli isimlerinden biridir. Doğum: 30 Eylül 1714.
I.Abdülhamit'in hayır eseri olarak Emirgan Camii ibadete açıldı.
Allah Murad (Keytas) Han Zend Hazareh'in oğlu
İstanbul'da Cibali'de çıkan yangın, rüzgârın etkisiyle hızla yayıldı. Yaklaşık 50 saat süren yangında binlerce ev yandı; kaynaklarda 20 bin kadar evin zarar gördüğü aktarılır.
Osmanlı-İspanyol antlaşması imzalandı. İspanyaya kapütilasyon ahdedildi.
1785'de idam edildi.
Kapitülasyon verilmesi
1737 Antlaşmasının güncellenmesi
Fransız Louis LENORAD ilk paraşütü tasarladı.
Rusya İmparatoriçesi II. Katerina, yayımladığı bildiriyle Kırım Hanlığı, Taman Yarımadası ve Kuban bölgesinin Rusya'ya ilhak edildiğini açıkladı. Böylece Kırım Hanlığı ortadan kaldırıldı. İlhak edilen topraklarda 1784'te Tavrida Oblastı kuruldu.
Osmanlı Devleti Kırım'ın geri alınması ve Rusya'nın Karadeniz yönündeki ilerleyişinin durdurulması amacıyla 1787'de Rusya'ya savaş açtı. Avusturya'nın da Rusya yanında savaşa katıldığı mücadele Osmanlı yenilgisiyle sonuçlandı.
9 Ocak 1792 tarihli Yaş Antlaşması ile Osmanlı Devleti, Kırım'ın Rusya tarafından ilhakını resmen tanıdı. Dinyester Nehri iki devlet arasında Avrupa'daki yeni sınır kabul edildi.
Fransız MONTGOLFIER kardeşler ilk uçan balonla yolculuğu yaptı.
Korsanlardan koruma
Ahmet Resmi Efendi, 18. yüzyıl Osmanlı devlet adamı, diplomat, tarihçi ve yazardır. Viyana ve Berlin elçilikleriyle Osmanlı diplomasisinin önemli isimlerinden biri oldu. Sefaretnameleri ve tarihî eserleriyle Osmanlı'nın Avrupa'yı tanıma sürecinde etkili metinler bıraktı. İstanbul'da öldü. Doğum: 1700.
Hekimbaşı Abdülaziz Efendi, Osmanlı tıp bilgini, şair ve bestekardır. Subhizade lakabıyla da tanındı. Hekimbaşılık görevinde bulundu; tıp alanındaki çalışmaları yanında şiir ve musikiyle de ilgilendi. İstanköy'e sürgün edilmesinden kısa süre sonra orada öldü. Doğum: 1736.
Paris Antlaşması, 3 Eylül 1783 tarihinde imzalanmış, Konfederasyon Kongresi tarafından 14 Ocak 1784'te, Büyük Britanya Kralı tarafından 9 Nisan 1784'te onanmış ve Büyük Britanya Krallığı ile Kuzey Amerika'daki On Üç Koloni arasındaki Amerikan Devrimi Savaşı'nı sona erdirmiş olan barış antlaşmasıdır.
Fransız matematikçi, fizikçi, filozof ve ansiklopedist Jean le Rond d'Alembert öldü. Diderot ile birlikte “Encyclopédie”nin hazırlanmasında merkezi rol oynadı. Matematik ve mekanik alanındaki çalışmaları yanında, bilginin sınıflandırılması, akıl, bilimsel yöntem ve Aydınlanma düşüncesinin yayılması bakımından etkili oldu. D’Alembert’in düşüncesinde deney, matematiksel açıklama, eleştirel akıl ve bilimlerin ortak düzeni fikri öne çıkar. Doğum: 16 Kasım 1717.
Kaptanıderya Cezayirli Gazi Hasan Paşa tarafından İstanbul Kasımpaşa'da Kalyoncu Kışlası yaptırıldı. Kışla, Osmanlı donanmasında görev yapan kalyoncu askerlerinin barındırılması, eğitimi ve disiplinli bir teşkilat içinde tutulması amacıyla kuruldu.
İngiliz Henry Cort, pik demiri düşük karbonlu dövme demire dönüştürmeyi kolaylaştıran puddling yöntemini geliştirdi. Bu yöntem, Sanayi Devrimi döneminde demir üretiminin artmasında önemli rol oynadı.
Seyrüsefer serbestisi
Fransız filozof, yazar, sanat eleştirmeni ve ansiklopedist Denis Diderot öldü. “Encyclopédie”nin baş editörü olarak Aydınlanma düşüncesinin yayılmasında belirleyici rol oynadı. Düşüncesinde madde, canlılık, duyum, özgürlük, ahlak, sanat, toplum ve din eleştirisi gibi konular öne çıkar. Diderot, kesin sistem kurmaktan çok diyalog, deneme, roman ve ansiklopedi maddeleri yoluyla düşünceyi çoğaltan bir yöntem izledi; Fransız materyalizmi, sanat eleştirisi ve modern entelektüel eleştiri geleneği üzerinde etkili oldu. Doğum: 5 Ekim 1713.
Mangit Hanedanının, Astrahanlıları yenerek tek başına hükmettikleri hanlık.
Buhara Emiri
Sâdık Han'ın oğlu
ABD bayrağı taşıyan ilk gemi, 25 Temmuz 1785'te, Atlas Okyanusu'nda Cezayir - Cadiz açıklarında, Osmanlı gemileri tarafından ele geçirildi. Bu gemi, Boston limanına bağlı, Kaptan Isaak Stevens'in idaresindeki Maria idi. Arkasından, Philadelphia limanına bağlı, Kaptan O'Brien'in Dauphin'i de aynı akibete uğradı. 1793 Ekim ve Kasım aylarında 11 ABD gemisi daha Osmanlıların eline geçti.
II. Tahmasp oğlu Sultan Mirza Huseyin'ın oğlu. Ağa Muhammed Han'ın kontrolü altında.
İstanbul'da bulunan Fransız uzmanların ve subayların tamamen ülkelerine dönmeleri
Osmanlı Devleti ile İsveç arasında İstanbul'da dostluk antlaşması imzalandı. Bu yakınlaşma, Osmanlı Devleti'nin Rusya'ya karşı Avrupa'da diplomatik denge arayışının parçasıydı.
Rusya'ya savaş ilan edildi.
Philadelphia Konvansiyonu’nda Amerika Birleşik Devletleri Anayasası kabul edildi. Anayasa, güçlü federal devlet yapısının temelini oluşturdu.
Yaş ve Hotin kaleleri Ruslar tarafından ele geçirildi.
İsveç, Rusya'ya savaş ilan etti.
Avusturya, Rusya'nın müttefiki sıfatıyla savaşa girdi.
Avusturya'ya karşı Şebeş zaferi kazanıldı; İmparator II. Joseph esaretten güçlükle kurtuldu.
Osmanlı donanması Özi Kalesi önünde yakıldı. Özi Kalesi Ruslar tarafından kuşatıldıktan sonra ele geçirildi.
Türk/Türkmen kökenli hanedan. 1789–1925. Rusya ve İngiltere baskısı; modernleşme, anayasa hareketleri.
Antoine Lavoisier, Traité élémentaire de chimie adlı eserini yayımladı. Bu eser, oksijen kuramı, element anlayışı ve kimyasal sınıflandırma bakımından modern kimyanın temel metinlerinden biri kabul edilir.
İlk Amerikan başkanlık seçimleri yapıldı. Seçmenler delegeleri, onlar da bir ay sonra 30 Nisan'da ülkenin ilk başkanını belirlediler: George Washington.
Alman asıllı Fransız filozof, ansiklopedist ve Aydınlanma düşünürü Baron d'Holbach öldü. Fransız materyalizminin ve ateist düşüncenin en açık temsilcilerinden biridir. “Système de la Nature / Doğa Sistemi” adlı eserinde evreni maddi zorunluluklar, nedensellik ve doğa yasaları içinde açıkladı; ruh, özgür irade ve doğaüstü varlık anlayışlarını eleştirdi. Düşüncesinde materyalizm, determinizm, din eleştirisi, ahlakın doğal temeli ve toplumun akla göre düzenlenmesi fikri öne çıkar. Doğum: 8 Aralık 1723.
Hüda Morad Han Zend Hazareh'in oğlu
Cafer Han oğlu. Kaçar Hanedanı kurucusu Ağa Muhammed Şah tarafından tahttan indirildi, kör edidi ve katledildi.
III.SELİM HAN
Osmanlı sultanlarının yirmi sekizincisi ve İslam halifelerinin doksan üçüncüsü.
Babası: III.Mustafa Han
Annesi: Mihrişah Sultan
Doğumu: 24 Aralık 1761 / İstanbul
Dönemi: 28 MART 1789 - 29 MAYIS 1807
Akıbeti: Kabakçı Mustafa Darbesi
Vefatı: 28 Temmuz 1808 / İstanbul
Vefat Nedeni: Öldürüldü.
Defin Yeri: İstanbul, Laleli, III. Mustafa Türbesi
Sadrazamları:
• Koca Yusuf Paşa
• Meyyit Hasan Paşa
• Gazi Hasan Paşa
• Çelebizade Şerif Hasan Paşa
• Koca Yusuf Paşa
• Damat Melek Mehmed Paşa
• İzzet Mehmed Paşa
• Yusuf Ziyaüddin Paşa
• Hafız İsmail Paşa
• İbrahim Hilmi Paşa
Kandırılmış Fransızların kalkıştığı Fransız Devrimi başladı. Bu hareketin sonucunda oluşan gelişmeler emperyal güçler tamamen kuvvetlenmesini sağladı.
Franszı Devrimi, Meşrutiyet Dönemi
• Fransız İhtilali'nden günümüze kadar süren dönemdir.
• Mutlak monarşiler zayıflamış; anayasal yönetim, cumhuriyetçilik ve demokrasi anlayışı güçlenmiştir.
• İnsan hakları, yurttaşlık, milliyetçilik ve özgürlük düşünceleri yaygınlaşmıştır.
• Sanayi Devrimi’nin etkileriyle üretim, ulaşım, şehirleşme ve toplumsal yapı büyük ölçüde değişmiştir.
• Sömürgecilik ve emperyalizm yaygınlaşmış; buna karşı bağımsızlık hareketleri ortaya çıkmıştır.
• Dünya savaşları bu dönemde yaşanmıştır.
Osmanlı Devleti ile İsveç arasında Beykoz'da ittifak antlaşması imzalandı. Antlaşma, 1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Rusya'ya karşı Osmanlı-İsveç iş birliğini güçlendirmeyi amaçladı.
Paris halkı, kraliyet yönetiminin Ulusal Meclisi dağıtacağı yönündeki söylentiler ve silah arayışı üzerine Bastille Hapishanesi’ni ele geçirdi. Bastille Baskını, Fransız Devrimi’nin başlangıcını simgeleyen olaylardan biri oldu.
Osmanlı ordusu, Fokşan'da, Rus ve Avusturya ordularına yenildi.
Fransa'da, Ulusal Meclis, feodal hakları kaldırarak köylü çoğunluğunu Devrim safhalarına çekmeyi başardı. Böylece bir proje olan Fransız Devrimine biraz daha güç verilmiş oldu.
Kurucu meclis İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi yayınladı
Fokşan yenilgisinden sonra geri çekilen Osmanlı ordusu, Tuna nehrinin kollarından Buza çayını geçerken büyük kayıp verdi.
İsmail Kalesi üzerine yürüyen Rus kuvvetleri yenilgiye uğratıldı.
Avusturyalılar, Belgrad'a girdi.
İstanbul Kasımpaşa'da Kasımpaşa Mevlevihanesi inşa edildi. Mevlevihane, Osmanlı döneminde İstanbul'daki Mevlevi kültürünün ve tasavvuf hayatının önemli merkezlerinden biri oldu. Semahane, derviş hücreleri ve tekke çevresindeki yapılarıyla Kasımpaşa'nın dini-kültürel dokusunda yer aldı.
Kili ve İsmail kaleleri, Rusya tarafından zaptedildi.
Gelenbevi İsmail Efendi, Osmanlı matematikçisi, mantıkçısı, kelam alimi ve müderristir. Matematik, geometri ve mantık alanındaki eserleriyle tanındı. Osmanlı ilim geleneğinde klasik matematiğin son büyük temsilcilerinden biri kabul edilir. Doğum: 1730.
Osmanlı imparatorluğu ile Prusya arasında Avusturya'ya karşı ittifak antlaşması imzalandı.
Şubat 1791'de idam edildi.
Yergöğü Savaşı kazanıldı.
Neo-Konfüçyüsçülük, Japonya'nın resmi felsefesi haline geldi.
Avusturya, Prusya tarafından barışa zorlandı. Reichenbach Konvansiyonu imzalandı.
İstanbul Ermeni Patrikhanesinin girişimiyle Kumkapı'da düzenli eğitim veren bir Ermeni cemaat mektebi açıldı. Okul, Osmanlı Ermeni toplumunda cemaat denetimindeki eğitim kurumlarının yaygınlaşmasında önemli bir aşama oldu.
1787-1791 Savaşında ateşkes
Yeni Fransız anayasalarının hazırlanması
Rus General Nikolay Repnin komutasındaki Rus ordusu, Maçin civarında Osmanlı kuvvetlerini yenilgiye uğrattı. 1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşı'nın son safhasındaki bu bozgun, Osmanlı ordusunda dağılma ve disiplin sorunlarını derinleştirdi. Maçin yenilgisi sonrasında Osmanlı Devleti barış görüşmelerine yöneldi ve savaş 1792 Yaş Antlaşması ile sona erdi.
Avusturya ile Ziştovi Antlaşması imzalandı ve savaş sonlandı.
Ziştovi Antlaşması, 4 Ağustos 1791 tarihinde Kutsal Roma-Cermen İmparatorluğu'na bağlı Avusturya Arşidüklüğü ile Osmanlı İmparatorluğu arasında imzalanan bir barış antlaşmasıdır. 1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşı çerçevesinde gelişen 1787-1791 Osmanlı-Avusturya Savaşı sona erdirmiştir.
1787-1791 Rus Savaşında ateşkes
KÖLELİĞE KARŞI İLK BAŞKALDIRI
İnsanlık adına tarihi bir başkaldırının fitili, 1791 yılında 22 Ağustos'u 23 Ağustos'a bağlayan gece, o zamanki adı Santo Domingo olan, bugün Haiti ve Dominik Cumhuriyeti arasında paylaşılan adada ateşlendi.
Yüzyıllar boyunca Batılı sömürgeciler tarafından yurtlarından koparılarak Yeni Dünya'ya taşınan Afrika asıllı köleler, o gece özgürlüklerini kazanmak için Fransız sömürge yönetimine karşı ayaklandı.
İsyancılar, 5 yıl süren silahlı mücadelenin sonunda hem özgürlüklerini kazandı hem de sömürge yönetiminden bağımsız bir devlet kurmayı başardı.
'Haiti Devrimi' olarak anılan bu süreç, yeni bir devlet kurulmasıyla sonuçlanan ilk başarılı köle ayaklanması, yeni kurulan devlet de köleliği resmen kaldıran ilk siyasi yapı oldu.
Fransız kadın filozof, yazar, kadın hakları savunucusu, aktivist ve oyun yazarı Olympe de Gouges, Kadının ve Kadın Yurttaşın Haklar Bildirgesi'ni yayımladı.
Olympe de Gouges, dini evliliğe karşı idi. Cinsel özgürlüğü savunuyordu. Ekonomik destek için metres ilişkileri yaşadı. Sanatçılardan, yazarlardan, siyasetçilerden oluşan bir çevre edindi. Fikirleri nedeniyle 3 Kasım 1793'te giyotinle idam edildi.
I. Koalisyon, 1792 yılında 1. Fransa Cumhuriyeti'ne karşı; Büyük Britanya, Avusturya Arşidüklüğü, Prusya Krallığı, Sicilya ve Piemonte tarafından oluşturulan ilk koalisyondur.
III. Selim döneminde Humbaracı ve Lağımcı ocaklarının Avrupa usulünde eğitilmesi amacıyla Hasköy'de yeni bir kışla ve talim merkezi kuruldu. Yapı, daha sonra Mühendishane-i Berri-i Hümayun'un geliştiği askerî eğitim bölgesinin bir parçası oldu.
Nizam-ı Cedid birliklerinin Avrupa usulünde eğitim ve talim görmesi amacıyla İstanbul'daki Levent Çiftliği'nde kışla ve talim alanları oluşturuldu. Levent Çiftliği, III. Selim dönemindeki askerî yenileşme hareketinin ilk düzenli eğitim ve konuşlanma merkezlerinden biri oldu.
1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşında Osmanlı'nın mağlubiyeti üzerine imzalanan Osmanlı - Rus barış antlaşmasıdır.
Yaş Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nin Dağılma sürecinin başladığı kabul edilmektedir.
Birinci Fransa Cumhuriyeti yönetimi, Avusturya Habsburg Monarşisi'ne savaş ilan etti. Fransız Devrim Savaşları başladı.
10 Ağustos 1792 Ayaklanması
İstanbul'da büyük bir yangın çıktı. Ahşap yapılaşmanın yoğun olduğu şehirde yangın geniş bir alana yayılarak çok sayıda yapıya zarar verdi.
Fransız Devrimi sürecinde monarşi kaldırıldı ve Birinci Fransa Cumhuriyeti ilan edildi. Böylece Fransa’da krallık rejiminden cumhuriyet rejimine geçildi.
Divan şairi Enderunlu Fazıl (ö:1810), “Zenan-nâme”(Kadınlara İlişkin) adlı mesnevisini kaleme aldı.
Arabistan'da Vahhabi isyanı çıktı.
Daimi elçiliklerin ıslahı ve Londra, Paris ve Viyana'da daimi elçilik ihdas edilmesi. Rasih Paşa, Petersburg'a elçi olarak atandı.
Baruthane-i Amire'de üretim tesisleri yenilenerek daha ince, dayanıklı ve düzenli yanan İngiliz usulü perdahlı barut imal edilmeye başlandı. Yeni üretim yöntemi, Nizam-ı Cedid birliklerinin ve modern topçu silahlarının ihtiyaçlarını karşılamayı amaçladı.
Nizam-ı Cedid Ordusu'nun Kuruluşu
Yeniçeri ocağının yetersiz olduğunu ve devletin başına açtığı sorunları göz önünde bulunduran Sultan III.Selim büyük bir tehlikeyi göze alarak 24 Şubat 1793'te Nizam-I Cedit adında yeni bir ordu kurulması çalışmasını başlattı.
Nizam-ı Cedit ordusu Fransız subaylar ve teknisyenlerin danışmanlığı ile oluşturuldu.
Nizam-ı Cedit ordusunun giderleri oluşturulan İrad-ı Cedit hazinesi tarafından karşılanıyordu.
III.Selim'in tahttan indirilmesi ile Nizam-ı Cedit ordusu da kaldırıldı.
III. Selim'in askerî ve idarî yenileşme programlarını, özellikle Nizam-ı Cedid birliklerinin giderlerini karşılamak amacıyla İrad-ı Cedid Hazinesi kuruldu. Hazineye bazı vergi, mukataa ve diğer devlet gelirleri tahsis edildi.
Polonya'nın ikinci bölüşülmesi. 1793 yılında Rusya ve Prusya tekrar Polonya'nın geride kalan bölgelerini ikinci bir defa aralarında paylaştılar.
Hasköy'de topçu, istihkam ve haritacılık alanlarında askerî mühendis yetiştirecek bir kara mühendishanesi binasının yapımına başlandı. Mühendishane-i Cedide adıyla da anılan okulun yapıları tamamlandıktan sonra kurum 1795'te eğitime açıldı.
Yusuf Agâh Efendi, sürekli elçilik göreviyle İngiltere'ye gönderildi.
III. Selim döneminde İstanbul Boğazı'nın Karadeniz girişini koruyan kale ve tabyalar onarılarak güçlendirildi. Rumeli ve Anadolu yakalarındaki mevcut tahkimatlar yenilendi; boğazın savunmasını güçlendirmek amacıyla yeni tabyalar, top mevzileri ve askerî yapılar oluşturuldu.
ABD Temsilciler Meclisi'nde 1794 yılında bir grup ALMAN, kanunları ALMANCA'ya çevirmek için başvuru yapar. Bu oylama 41'e karşı 42 oyla reddedilir.
Alman soyundan gelmesine rağmen çekimser oy kullanan kişi de FREDERICK MUHLENBERG'dir! Rivayet böyle. Hatta "Almanlar'ı ne kadar çabuk Amerikalı yapabilirsek o kadar iyi olur" dediği de konuşulur.
III. Selim döneminde Küçükçekmece yakınlarındaki Azadlı bölgesinde yeni bir baruthane kurulmasına başlandı. Su gücüyle çalışan değirmenler, üretim yapıları, depolar ve güvenlik tesislerinden oluşan baruthane, modern yöntemlerle yüksek miktarda barut üretmek amacıyla 1796'da faaliyete geçirildi.
Kaçar Hükumdarı
Fransız matematikçi, filozof, siyaset düşünürü ve Aydınlanma temsilcisi Marquis de Condorcet hapiste öldü. İnsan aklının ve toplumların ilerleyebileceği fikrini savundu; eğitim, bilim, temsilî yönetim, kadın hakları, kölelik karşıtlığı ve siyasal eşitlik konularında etkili görüşler geliştirdi. “İnsan Zekasının İlerlemeleri Üzerine Tarihi Bir Tablo Taslağı” adlı eserinde tarihin, akıl ve bilim yoluyla daha özgür ve eşit bir topluma doğru ilerleyebileceğini ileri sürdü. Fransız Devrimi içinde yer almış, ancak Jakoben iktidar döneminde tutuklanarak cezaevinde ölmüştür. Doğum: 17 Eylül 1743.
İran'da, Türk kökenli Aga Muhammed Han, 1921 yılına kadar hüküm sürecek olan Kaçar Hanedanı'nı kurdu.
Osmanlı sarayında ilk yabancı bando (Napolyon'un 3. Selim'e gönderdiği)
Franszı Devrimi, Diretuvar Hükumeti Dönemi
Polonya'nın üçüncü bölüşülmesi ile Rusya sınırları batıda Vistül Irmağı'na kadar genişledi. 1795 yılında Rusya, Prusya ve Avusturya aralarında bir anlaşma yaparak Polonya'yı tamamen ortadan kaldırmaya karar verdiler. Bu işlem tamamlandıktan sonra Polonya Avrupa haritasından silindi. Paylaşım sonucunda, Lehistan diye bir devlet kalmadı.
İstanbul'da Balıkpazarı dışında başlayan yangın, çevredeki çarşı ve depolara yayıldı. Balıkpazarı, balmumcular, keresteciler, zeytinyağcılar, nalburlar ve kantarcılar çevresindeki çok sayıda dükkân ile Ahi Çelebi Camii yangından zarar gördü.
ABD, Cezayir'deki esirlerin iadesi ve gerek Atlas Okyanusu'nda, gerekse Akdeniz'de ABD sancağı taşıyan hiçbir gemiye dokunulmaması karşılığında, tek sefer mahsus 642.000 altın ve yılda 12.000 Osmanlı altını (21.600 dolar) ödeyecekti. Dili Türkçe olan ve 22 maddeden oluşan anlaşmaya, Amerika Birleşik Devletleri adına Joseph Donaldson ve Osmanlı adına Cezayir Beylerbeyi Cezayirli Hasan Paşa, namıdiğer Hasan Dayı, imza attı. Bu, ABD'nin iki asrı aşkın tarihinde, yabancı bir dille imzalanan tek anlaşması olduğu gibi, yabancı bir devlete vergi ödenmesini kabul eden tek ABD belgesidir. ABD, 22 maddelik bu antlaşmaya 1818 yılına kadar bağlı kalmıştır.
II. Koalisyon, Birleşik Krallık, Rus İmparatorluğu, Osmanlı, Napoli, Portekiz ve Avusturya Arşidüklüğü ittifakıyla oluşturulmuştur. Başlarda başarılı sonuçlar elde ettilerse de ortak bir strateji izleyemediler ve koalisyon başarılı olamadı.
Çiçek hastalığına ait aşının İngiliz cerrah Edward Jenner tarafından bulunduğu kabul edilmektedir.
Çiçek aşısının Osmanlı İmparatorluğunda ise ilk kez 1718-1730 tarihleri arasında ortaya çıktığına yönelik kanıtlar da bulunmaktadır.
İskoç filozof Thomas Reid öldü. İskoç Sağduyu Okulu'nun kurucu isimlerinden biri kabul edilir. Hume'un kuşkuculuğuna ve temsilci algı teorilerine karşı, insan zihninin dış dünya, benlik, nedensellik ve ahlaki ilkeler hakkında temel sağduyu inançlarına doğal olarak sahip olduğunu savundu. Reid'e göre felsefe, gündelik aklın temel kesinliklerini yıkmak yerine, onları açıklığa kavuşturmalıdır. Algı teorisi, epistemoloji, özgür irade ve ahlak felsefesi alanlarında etkili oldu. Doğum: 26 Nisan 1710.
Trablus Antlaşması veya ABD - Osmanlı Sözleşmesi, ABD ile Osmanlı İmparatorluğunun Cezayir Beylerbeyliği arasında imzalanan yardımlaşma ve ticaret antlaşmasıdır.
Mühendishane-i Berri-i Hümayun bünyesinde Mühendishane Matbaası kuruldu. Matbaa, askerî mühendislik eğitimi için ihtiyaç duyulan geometri, matematik, haritacılık ve teknik eserlerin basımında kullanıldı.
Paris, Viyana ve Berlin'de daimi elçilikler ihdas edildi.
Vidin ayanı Pazvandoğlu Osman, III. Selim döneminde Rumeli’de merkezî otoriteye karşı güçlenen ayan hareketlerinin en önemlilerinden birini başlattı. Vidin ve Kuzey Bulgaristan çevresinde hâkimiyet kuran Pazvandoğlu, Osmanlı idaresine karşı bağımsız hareket etti. Kaptanıderya Küçük Hüseyin Paşa, Rumeli seraskeri sıfatıyla isyanı bastırmak üzere görevlendirildi ve 1798’de Vidin kuşatıldı; ancak kuşatma başarıya ulaşmadı. Fransa’nın 1798’de Mısır’a saldırması üzerine Osmanlı Devleti Pazvandoğlu ile uzlaşma yoluna gitti; 21 Haziran 1799’da kendisine vezirlik verilerek Vidin muhafızlığı tanındı.
Napolyon Bonapart’ın etkisiyle Ceneviz Cumhuriyeti’nin aristokratik yönetimi sona erdi ve yerine Fransız nüfuzundaki Ligurya Cumhuriyeti kuruldu. Böylece Ceneviz Cumhuriyeti bağımsız siyasi varlığını kaybetti.
Kaçar Hükumdarı
İrlandalı-İngiliz siyaset düşünürü, yazar ve devlet adamı Edmund Burke öldü. Modern muhafazakar düşüncenin kurucu isimlerinden biri kabul edilir. Fransız Devrimi'ne yönelttiği eleştirilerle, toplumu soyut akıl ilkeleriyle bir anda yeniden kurma girişimlerine karşı tarihsel süreklilik, gelenek, kurumlar, tecrübe ve tedrici değişim fikrini savundu. Burke'ün düşüncesinde siyasal düzen, yalnız bireylerin rızasına değil, geçmiş kuşaklardan devralınan kurumlara, toplumsal bağlara ve tarihsel sorumluluğa dayanır. Doğum: 12 Ocak 1729.
Tunus Antlaşması, 28 Ağustos 1797 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı Tunus Beyliği valisi ile ABD arasında imzalanan barış antlaşması. Bu antlaşma ile ABD denizcileri için Trablus Antlaşmasında Cezayir Beylerbeyliğinin koyduğu şartlardan daha ağır şartlar konulmuştur.
İngiliz yazar, filozof ve kadın hakları savunucusu Mary Wollstonecraft öldü. “A Vindication of the Rights of Woman” adlı eseriyle modern feminist düşüncenin öncülerinden biri kabul edilir. Kadınların akıl sahibi ahlaki varlıklar olarak erkeklerle eşit eğitim hakkına sahip olması gerektiğini savundu. Düşüncesinde eğitim, erdem, akıl, yurttaşlık, evlilik, kadınların toplumsal konumu ve siyasal haklar merkezi yer tutar. Wollstonecraft, kadınların yalnız duygusal veya ev içi rollerle tanımlanmasına karşı çıkarak insanlık, ahlak ve özgürlük tartışmalarına kadınları doğrudan dahil etti. Doğum: 27 Nisan 1759.
Fransa ile Avusturya arasında ki bu antlaşma ile, Venedik Avusturya'ya bırakılıyor, karşılığında da Belçika ve İyon Adaları Fransa'nın oluyordu. Antlaşmayla Venedik Cumhuriyeti tarihten silindi. Dalmaçya kıyıları ile Adige'ye kadar olan Venedik topraklarını almakla Avusturya Adriyatik Denizi' ne çıkıyordu. Yedi Ada'yı alan Fransa, Osmanlı İmparatorluğu ile komşu oluyordu. Bu önemli siyasi olayla Fransa Avusturya'ya gücünü göstermiş, Napolyon da İtalya'daki Fransız yönetimini kabul ettirmiş oluyordu.
Campo Formio Antlaşması ile Venedik Cumhuriyeti’nin toprakları Fransa ve Avusturya arasında paylaşıldı. Böylece yaklaşık 1100 yıllık Venedik Cumhuriyeti ortadan kalktı. Venedik kenti 1866’da İtalya Krallığı’na katıldı.
Afşar Hükumdarı
Fransa'ya karşı Osmanlı-Rus ittifakı kuruldu.
Napolyon Bonapart komutasındaki Fransız ordusu Mısır kıyılarına çıktı. Fransızlar ertesi gün İskenderiye’yi ele geçirerek Osmanlı toprağı olan Mısır’a yönelik işgal harekâtını başlattı.
FRANSIZ DEVRİM SAVAŞLARI... General Napolyon Bonapart komutasındaki Fransız ordusunun, Osmanlı toprağı Mısır'a saldırısıyla (1798) başlayan ve Osmanlı İmparatorluğu ile Birinci Fransa Cumhuriyeti arasında 1798-1802 arasında süren savaş Mısır, Filistin, Suriye, Arnavutluk, İyon Adaları, Sicilya ve İtalya anakarası olmak üzere çeşitli cephelerde sürdü. Rusya İmparatorluğu ve Büyük Britanya'yla müttefik olarak savaşan Osmanlı İmparatorluğu savaştan zaferle ayrıldı.
Mısır seferine çıkan Napolyon Bonapart, İskenderiye'yi işgal etti.
Napolyon Bonapart komutasındaki Fransız ordusu ile Murad Bey’in Memlük kuvvetleri, Nil kıyısındaki Rahmaniye yakınlarında karşılaştı. Fransızların saldırıyı püskürtmesi üzerine Memlük kuvvetleri Kahire yönüne çekildi. Çatışma, Fransızların 21 Temmuz’daki Piramitler Muharebesi’ne ilerlemesinin önünü açtı.
Napolyon Kahire'yi ele geçirdi. İslam padişahının dostu olduğunu, Memlûk Beyleri'nin nüfuzunu sona erdirmek üzere Kahire'ye girdiğini iddia eden Napolyon yaptığı din propagandası ile halkı yanına çekmeye çalıştı. Merkez ve eyaletlerde kurduğu divanlara ulemaları atayarak ülkeyi divanlar aracılığıyla yönetmeye başladı.
Osmanlı Devleti, Fransa'ya savaş ilan etti.
Fransız işgaline karşı Mısır halkı ayaklanma başlattı. Ayaklanma iki günde kanlı şekilde bastırıldı.
Aziz Ali Efendi, Giritli Ali Aziz Efendi olarak tanınan Osmanlı devlet adamı, şair, mutasavvıf ve yazardır. 1796'da Prusya'ya ilk daimi Osmanlı elçisi olarak gönderildi. Muhayyelat adlı eseriyle klasik anlatıdan modern hikaye anlayışına geçişin öncü isimlerinden biri kabul edilir. Berlin'de öldü. Doğum: 1749.
Fransız Devrim Savaşları'nın ardından Napolyon önderliğindeki Fransa ile Avrupa'nın diğer güçlü devletlerinin oluşturduğu koalisyon arasında gerçekleşen savaş dönemi.
İtalyan Alessandro VOLTA ilk elektrik bataryasını yaptı.
Şeyh Galib, asıl adı Mehmed Esad olan divan şairi ve Galata Mevlevihanesi şeyhidir. Sebk-i Hindi etkisindeki şiirleri ve Hüsn ü Aşk adlı mesnevisiyle klasik Türk edebiyatının son büyük şairlerinden biri kabul edilir. İstanbul'da öldü ve Galata Mevlevihanesi'ne defnedildi. Doğum: 1757.
1798-1802 Savaşı'nda Fransa'ya karşı İngiltere ile ittifak kuruldu.
Napolyon, El-Ariş ve Gazze'yi ele geçirdi.
Ordusuyla Yafa'ya giren Napolyon şehirdeki on bin kadar asker ve sivili kılıçtan geçirdi. 19 Mart'ta Akka Kalesi önüne geldi. Cezzar Ahmet Paşa komutasındaki sert Osmanlı direnişi karşısında bozguna uğradı. Bu yenilgi karşısında Mısır'a geri dönmek zorunda kaldı.
Napolyon Bonapart:
"Eğer Türkler beni Akka önünde durdurmasaydı, bütün Doğu'yu ele geçirmek işten bile olmayacaktı. Doğu'nun fatihi olur ve Paris'e İstanbul üzerinden dönerdim. Ancak kader beni bir ihtiyarın oyuncağı etti."
Mısır'ı işgal eden Napolyon Bonapart, Osmanlı hâkimiyetindeki Suriye'ye ilerleyerek Akka'yı kuşattı. Cezzar Ahmed Paşa'nın yönetimindeki Osmanlı kuvvetleri, Nizam-ı Cedid birlikleri ve İngiliz donanmasının desteğiyle şehri savundu. Akka Kuşatması 17 Mart 1799'da nizam-ı cedid ordusu tarafından kırıldı. Akka'yı ele geçiremeyen Napolyon, 20 Mayıs 1799'da kuşatmayı kaldırarak Mısır'a çekildi.
Napolyon Bonapart:
"Eğer Türkler beni Akka önünde durdurmasaydı, bütün Doğu'yu ele geçirmek işten bile olmayacaktı. Doğu'nun fatihi olur ve Paris'e İstanbul üzerinden dönerdim. Ancak kader beni bir ihtiyarın oyuncağı etti."
Hiyeroglif yazısının çözümünü sağlayacak olan üç dilde yazılmış Rosetta Taşı, Napolyon'un Mısır Seferi sırasında bir Fransız askeri tarafından bir kale yapımı sırasında rastlantı eseri bulundu.
Fransız birlikleri Reşid' in kuzeyindeki (Nil'in sol kıyısında, İskenderiye'nin kırksekiz kilometre doğusunda) tahkimatı onarırken, eski bir duvarı yıkmaya çalışan bir subayın kazması siyah bir taşa çarpmıştır. Bir tapınağın daha eski zamanlarda parçası olduğu düşünülen bu taşın üç ibare taşıdığı görülmüştür. En üstte on dört satır hiyeroglif,
ortada Antik Mısır yazısının basitleştirilmiş hali olan demotik dilinde otuz iki satır ve altta da kırk dört satır Yunanca bulunuyordu.
Yunanca olan metin çevrilip yayımlanmış ancak bulunduğu yerin Avrupalı adıyla (Rosetta) adlandırılan Reşid Taşı'nın önemi 1818'e kadar ortaya çıkmamıştır. Ardından
Britanyalı bir doktor, bilim adamı ve dilbilimci olan Thomas Young (1773-1829), hiyeroglif kısmında Batlamyus'un adını deşifre etmekte ve hiyerogliflerin çoğuna doğru fonetik değeri biçmekte başarılı olmuştur. Britanyalı alimin ilk adımları atmış olmasına karşın taşın üzerindeki yazıların son çözümlemesi üç sene sonra genç ve zeki Fransız dilbilimci François Champollion (1790-1832) tarafından yapılmıştır.
Osmanlı ile Fransa arasında Abukir Muharebesi gerçekleşti. Fransanın üstünlüğü ile sonuçlandı.
Aaron Burr tarafından The Manhattan Company kuruldu. Bu şirketin bankacılık faaliyeti daha sonra The Bank of The Manhattan Company’ye dönüştü ve günümüzde JPMorgan Chase’in en eski kurumsal kökü kabul edilir.
18 Brumaire Darbesi, General Napolyon Bonaparte'ı Fransa'nın Birinci Konsülü olarak iktidara taşıdı ve çoğu tarihçiye göre Fransız Devrimi'ni sona erdirdi. Bu kansız darbe, Direktuvar'ın yerini Fransız Konsüllüğüne bıraktı.
Direktuvar. Fransız Devrimi'nden sonra meydana gelen yönetim şeklidir. Yaşlılar meclisi ve 500'ler olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır. Yaşlılar meclisinde yasama yetkisi yoktu. Bunu 500'ler yapabilirdi, ancak asıl güç direktörlerdeydi. 5 tane direktör vardı ve 4 yıllık süre içerisinde 13 direktör görev yaptı. Bu rejim Napolyon tarafından yıkıldı.
Franszı Devrimi, Konsül Hükumeti Dönemi; Napolyon 1. Konsül oldu.
Buhara Emiri
Fransız Dominique LARREY ilk ambulans fikrini ortaya attı.
Belirli kimyasallar ile beraber elektrik üretecek keşfi, 1800 yılında İtalyan fizikçi Alessandro Volta tarafından ortaya çıkarılmıştır.
Takvimlerin Jacques Cassini Zici'ne göre hazırlanmaya başlaması.
ZÎC – ZEYC
Yıldızların yerlerini ve hareketlerini gösteren cetvel. Yıldızların hareketlerini hesap etmeyi, zîc yapmayı ve takvim yapmayı bilmek.
Takvimler 1800 senesine kadar Uluğ Bey Zîci'ne (Ephemeris) göre, bu tarihden sonra da Jacques Cassini Zîci'ne göre hesap edilmiştir.
1798-1802 Savaşının bitmesi için
Osmanlı Sadrazamı Yusuf Ziya Paşa ile Mısır'daki Fransız kuvvetlerinin temsilcileri arasında El-Ariş Sözleşmesi imzalandı. Sözleşme, Fransız ordusunun silahlarıyla birlikte Mısır'dan ayrılarak Fransa'ya dönmesini öngörüyordu. İngiliz hükümetinin şartları kabul etmemesi üzerine sözleşme uygulanamadı ve çatışmalar yeniden başladı.
Alessandro Volta, 1800’de ardışık metal levhalar ve elektrolit kullanarak ilk sürekli elektrik akımı üreten pili geliştirdi. Volta pili, elektrokimyanın ve pil teknolojisinin başlangıç noktası kabul edilir.
Rus ve Osmanlı kuvvetleri, Yediada Cumhuriyetini kurdu. 9 Temmuz 1807'da imzalanan Tilsit Antlaşmaları uyarınca Napolyon Bonapart'ın Birinci Fransa İmparatorluğu'na bırakıldı. Rusya, antlaşmanın gizli 2. maddesinde Lehistan Krallığı'nın yeniden kurulması ısrarından vazgeçmesi karşılığında Yedi Ada Cumhuriyeti üzerindeki haklarını Fransa'ya devretti. Ancak Fransa tarafından ilhak edilmedi. République Septinsulaire veya République des Sept-Îles adıyla varlığını devam ettiren Yedi Ada Cumhuriyeti, İngiltere'nin adaların hakimiyetini ele geçirmesiyle yeni bir döneme girdi. 1815'teki Paris Antlaşması ile İngiliz himayesi tesis edilen devlet, bir süre sonra İngiltere himayesindeki İyon Adaları Birleşik Devletleri'nin kurulmasıyla tarih sahnesinden çekildi.
General Kleber öldürüldü. Kürt kökenli alim Süleyman el Halebi adında bir genç, Mısır'da Napolyon Bonapart'a bağlı dönemin işgalci Fransız sömürge komutanı General Jean Baptiste Kleber'i öldürerek Fransa'nın Mısır'dan çekilişine zemin hazırlamış oldu.
Napolyon bu savaşı kazanmasının ardından Rus birliklerini kuşatma altında tutarak Avusturya ordusuna saldırdı. Hohenlinden Muharebesi'nde, Avusturya Ordusu yenildi.
İran, Afganistan ve Rusya lehine büyük toprak kaybına uğramıştır. Özellikle Türk halkların yaşadığı coğrafyalar Rusya tarafından ilhak edildi.
"George Washington" adlı ilk ABD savaş gemisi İstanbul'a geldi.
ABD'nin Garp ocakları (Kuzey Afrika emirlikleri) ile mücadelesi
Büyük Britanya Krallığı ile İrlanda Krallığı birleşti. Böylece Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığı kuruldu.
Avusturya, İtalya, Hollanda ve İsveç, Fransız hegemonyasını kabul etti. Bu antlaşma II. Koalisyonun sonu olmuştur ve Büyük Britanya'yı savaşta yalnız bırakmıştır.
Birinci Berberi Savaşı, Amerika Birleşik Devletleri ile Kuzey Afrika'daki Fas Sultanlığı, Cezayir Eyaleti, Tunus Eyaleti ve Trablusgarp Eyaleti gibi Osmanlı Devleti'ne bağlı Berberi devletleri arasında yapılan savaşın ilki. ABD'nin ödeyeceği vergilerin artırılması üzerine çıkmıştır.
Osmanlı ve İngiliz kuvvetlerinin Mısır harekâtı sonucunda Kahire'deki Fransız garnizonu teslim oldu. Fransız askerlerinin şehirden çıkarılmasıyla Kahire yeniden Osmanlı yönetimine geçti. İskenderiye'deki son Fransız kuvvetleri de Ağustos 1801'de teslim olarak Mısır'ı terk etti.
Mısır'ın tahliyesine dair mütareke imzalandı.
Paris Barış Senedi, Fransa ve Osmanlı İmparatorluğu arasında yapılacak olan bir barış anlaşmasına hazırlık niteliğindeki görüşmelerin sonucunda 9 Ekim 1801'de Paris'te imzalanan barış anlaşmasıdır. Fransa'nın Mısır Seferi'ni sona erdiren hukuki metinlerden biridir.
Fransız ve İngiliz gemilerinin kendi bayrakları altında Karadeniz'e çıkmalarına müsaade edildi.
Osmanlı Devleti ile Fransa arasında Paris Barış Antlaşması imzalandı. Fransa, Mısır'ın Osmanlı Devleti'ne ait olduğunu ve Osmanlı sınırlarının Fransız işgalinden önceki durumuna dönmesini kabul etti. Yedi Ada Cumhuriyeti'nin statüsü tanındı; savaş sırasında el konulan malların iadesi, esirlerin serbest bırakılması ve Osmanlı-Fransız ticari imtiyazlarının yeniden yürürlüğe konulması kararlaştırıldı.
Ahmet Cavid, Osmanlı tarihçisidir. III. Selim döneminde sarayda önemli olayları kronolojik olarak yazmakla görevlendirildi ve bu sebeple "vakanüvis-i Enderun" olarak anıldı. Hadika-i Vekayi ve tarih derlemeleriyle tanındı. İstanbul'da öldü. Doğum: ?.
Vahhabiler, Taif şehrini kuşattı.
Fransız kuvvetlerinin Mısır'dan çıkarılmasının ardından bölgede kalan İngiliz birlikleri, Amiens Barışı hükümleri gereğince İskenderiye'yi tahliye etti. Böylece Mısır'daki İngiliz askerî varlığı geçici olarak sona erdi ve ülke bütünüyle Osmanlı yönetimine bırakıldı.
Suud İbni Abdülaziz, Mekke ve Medine'yi ele geçirdi.
Napoleon, 1803'te ABD Başkanı Thomas Jefferson'a Louisiana Bölgesini, hektarı üç centten, toplam 15 milyon dolara sattı. Satışla ABD'nin toprakları iki katına çıktı.
Bu alışverişe tarihte "Louisiana Mübayaası" adı verilmektedir.
Yanya Valisi Tepedelenli Ali Paşa’nın Suliotlar üzerindeki baskısı 1800’den itibaren yoğunlaştı. Uzun süren kuşatma sonunda Suliotlar, Aralık 1803’te ateşkes ve teslim şartlarını kabul ederek Suli’yi terk etmeye razı oldular. Suliotların önemli bir bölümü Parga ve İyon Adaları tarafına geçti; bu topluluk daha sonra Yunan Bağımsızlık Savaşı’nda Osmanlı’ya karşı silahlanan unsurlar arasında yer aldı. 12 Aralık 1803’te Veli Paşa ile Foto Tzavela arasında teslim şartlarının imzalandığı aktarılır.
II. Franz, Avusturya İmparatorluğu’nu ilan etti.
İstanbul'da Tophane çevresinde çıkan yangında çarşı ve topçu kışlaları büyük zarar gördü. Yangın, bölgedeki askeri ve ticari yapıları etkileyen büyük afetlerden biri olarak kaydedildi.
Haiti, Fransız sömürge yönetimine karşı yürütülen uzun mücadele sonunda bağımsızlığını ilan etti. Haiti Devrimi, köle isyanıyla kurulan ilk bağımsız devletlerden birini ortaya çıkardı.
Prusya kökenli Alman filozof Immanuel Kant öldü. Modern felsefenin en etkili isimlerinden biri olan Kant, aklın sınırlarını ve imkanlarını araştırarak eleştirel felsefeyi kurdu. “Saf Aklın Eleştirisi”nde bilginin yalnız deneyden gelmediğini, insan zihninin deneyimi zaman, mekan ve kategoriler aracılığıyla kurduğunu savundu. Ahlak felsefesinde ödev, özgürlük, iyi isteme ve kategorik imperatif kavramlarını geliştirdi. Kant’ın düşüncesi bilgi teorisi, metafizik, ahlak, estetik, din felsefesi ve siyaset felsefesinde kendisinden sonraki Alman idealizmini ve modern felsefeyi belirleyici biçimde etkiledi. Doğum: 22 Nisan 1724.
Belgrad Paşalığı’nda/Semendire Sancağı’nda yönetimi ele geçiren dayıların baskısı üzerine Sırp ileri gelenleri ve köylü gruplar Kara Yorgi Petroviç önderliğinde ayaklandı. Başlangıçta dayıların tasfiyesini hedefleyen hareket, zamanla Osmanlı idaresine karşı siyasi özerklik ve bağımsızlık karakteri kazandı. 1804–1813 arasında süren isyan, Osmanlı kuvvetlerinin müdahalesiyle bastırıldı; ancak bu süreç Sırp millî hareketinin ve 1815’teki II. Sırp İsyanı’nın temelini oluşturdu.
İngiliz Richard TREVITHICK ray üzerinde 16 km/saat hızla giden ilk lokomotifi icat etti.
Napoleon, darbe ile iktidara getirildi. Kendisini ‘Fransa İmparatoru' ilan ettirdi, Papa VII. Pius'un elinden taç giydi. Böylece ‘I. Napolyon' unvanını alan Bonapart, agresif bir savaş stratejisine yönelerek yayılma siyasetine başladı. Eski rejimin kurumlarını canlandırıp aile çevresine unvanlar ve rütbeler dağıtarak yeni bir soylu sınıfı ve saray yaşamı yarattı.
Napolyon imparatorluk tacını 2 Aralık 1804'te Notre Dame Katedrali'nde giydi. Tacı Papa'nın giydirmesi planlamıştı ama Papa'nın önünde eğilmek, otoritenin Tanrı'dan geldiğinin kabulü olarak yorumlanabilirdi. Eğilmek yerine tacı eline alıp önce kendisi giydi.
Tarihçi Vasıf’ın, “Vasıf Tarihi” adlı kitabı yayımlandı.
Babür Devleti'nin Maratha Konfederasyonu'nu yenen İngilizlerin himayesine girmesi
Nurbatu Bey'in oğlu Alim Han zamanında Taşkent, Sayram, Çimkent ve Ahangaran beylik sınırları içine girdi. Bu genişlemeden sonra Hokand Beyliği "Kışlak Hocalığı" unvanına kavuşarak, ilk defa Hanlık-Hakanlık oldu. Alim Han'dan itibaren Hokand Beyleri "HAN" unvanı aldı.
Fransızların Mısır'dan çıkarılmasının ardından, 1801-1805 yılları arasında, Osmanlı valileri, Memlük beyleri, Arnavut askerleri ve yerel yöneticiler arasında iktidar mücadelesi başladı. Kavalalı Mehmed Ali Paşa, Arnavut birliklerinin komutanlarından biri olarak bu mücadelede giderek güç kazandı; Kahire uleması, esnafı ve halkının desteğini elde ederek Mısır'ın fiilî hâkimi hâline geldi.
Yapımına 1801'de başlanan İstanbul Üsküdar'daki Selimiye Camii ibadete açıldı.
1805 Nisan'da yapımı tamamlanan Selimiye Kışlasının yanındaki Selimiye Camii'nde yapılacak ilk selamlık töreninde yeniçerilerin yerini Nizam- Cedid askerlerinin alacağı duyumu, yeniçeriler tarafından uzun zamandır şüphelendikleri ocaklarının kaldırılması yolunda atılmış açık bir adım olarak yorumlandı. Üsküdar'a geçen bazı yeniçeriler sağa sola ateş açmaya başladı ve Üsküdar Kışlası'ndaki Bostani Tüfekçi Ocağı askerlerini ortadan kaldıracakları tehdidinde bulundular. Bunun üzerine III. Selim yönetimi geri adım atarak Selimiye Camii'ndeki selamlığın başka bir tarihe ertelendiğini ilan etti.
Napolyon, Milano Katedrali'nde yapılan bir tören ileaynı zamanda "İtalya Kralı" olarak ilan edildi.
Mısır'daki askerî ve siyasi karışıklıklar sırasında Kahire uleması, ileri gelenleri ve halkı Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın vali olmasını istedi. Osmanlı Devleti, Mehmed Ali Paşa'yı 18 Haziran 1805'te Mısır valiliğine tayin etti. Bu gelişmeyle Mısır'daki Kavalalı yönetimi başladı.
Fransa'ya, Napolyon'a karşı III. Koalisyon ittifakı; Büyük Britanya, Avusturya İmparatorluğu, İsveç, Rusya İmparatorluğu ve Sicilya Krallığı arasında kuruldu.
Fransa'ya karşı Üçüncü Koalisyon'a katılım
Fransız donanması, Lord Horatio Nelson komutasındaki İngiliz donanması karşısında Trafalgar Muharebesi'nde ağır bir yenilgiye uğradı. İngiltere'yi istila etme planları yapan Napolyon, donanmanın yenilgiye uğramasıyla, Büyük Britanya'yı istila planlarından vazgeçmiş... III. Koalisyon'u, kıta Avrupası'nda yenmek zorunda kalmıştır.
"Üç İmparator Muharebesi" olarak da bilinen 2 Aralık 1805 tarihli Austerlitz Muharebesi de Napolyon, Rus ve Avuturya'ya karşı zafer elde etti.
Her iki savaşta iki ordusunu kaybeden Avusturya savaştan çekilmek zorunda kalmıştır. 22 Aralık 1805 de Avusturya ile Fransa arasında Pressburg Barış Antlaşması imzalanmıştır. Çar 1. Aleksandr ve General Mihail Kutuzov yönetimindeki Rus ordusu ise geri çekilmiştir.
Kutsal Roma-Cermen İmparatorluğu sona erdi. Habsburglar artık Avusturya İmparatorluğu merkezli devam etti.
III. Selim döneminde Mühendishane-i Berri-i Hümayun'un eğitim ve yönetim düzenini belirleyen yeni bir kanunname yürürlüğe konuldu. Kanunnameyle öğrencilerin kabulü, sınıflar, dersler, sınavlar, öğretim kadrosu ve okul disiplini kurallara bağlandı.
1806'de Karakalpak ailesinin V. Ebu'l Gazi'nin ölümüyle Hive Hanlığında Cengiz Han'ın soyu tükenmiş ve yerine İnak hanedanı geçmiştir. Muhammed Rahim Han (1806-1825) döneminde Ruslarla dostça ilişkiler kurmuştur.
III. Selim tarafından annesi Mihrişah Valide Sultan adına İstanbul Göksu'daki Küçüksu mesiresinde bir meydan çeşmesi yaptırıldı. Mihrişah Valide Sultan Çeşmesi olarak da bilinen yapı, Boğaziçi'nin önemli iskele ve mesire çeşmelerinden biri oldu.
Tersane-i Amire bünyesinde deniz hekimliği ihtiyacını karşılamak amacıyla Tersane Tıbbiyesi kuruldu. Kurum, Osmanlı'da askerî sağlık eğitiminin modernleşme sürecindeki erken örneklerden biri oldu.
Osmanlı Devleti, Napolyon'un "İmparator" unvanını tanıdı.
Kadı Abdurrahman Paşa'nın Nizam-ı Cedid teşkilatını Rumeli'de yaymak üzere Edirne'ye gönderilmesi, bölgedeki ayanlar, yeniçeriler ve halkın direnişiyle karşılaştı. Tekirdağ'ın donanma tarafından kuşatılması ve bazı yerleşimlerin zor kullanılarak denetim altına alınması gerginliği artırdı. İstanbul'da da bir yeniçeri ayaklanması çıkmasından çekinen III. Selim, Nizam-ı Cedid birliklerini geri çekmek zorunda kaldı. Bu olay, Nizam-ı Cedid'in siyasi gücünü zayıflattı.
1806 yılının ortalarında, İngiltere, Prusya, İsveç, Rusya ve Saksonya arasında yeni bir koalisyon, IV. Koalisyon oluşturulmuştur.
Memleketeyn (Eflak ve Boğdan), Rusya tarafından işgal edildi.
Napolyon, 14 Ekim 1806 tarihinde Jena'da bir Prusya ordusunu bozguna uğratmıştır.
14 Ekim 1809 günü imzalanan Viyana Antlaşması ile V. Koalisyon da fiilen sona ermiş oldu.
Napolyon Savaşları içinde değerlendirilir.
Sırplar, Belgrad'ı ele geçirdi.
Rusya'ya savaş ilan edildi.
Vahhabi isyanı had safhaya ulaştı. Türklerin Hacca gidişleri engellendi.
Napolyon, Rusları yendi.
Napolyon Savaşları: Üçüncü Koalisyon sırasında Osmanlı Büyükelçisi olan Horace Sébastiani, Fransa Cumhuriyeti'nin Sırbistan'da çıkan isyanı bastırmaya yardım etmesi karşılığında, Osmanlı'nın boğazları Fransız gemilerin açarak, Rus İmparatorluğu'na savaş açmasını teklif etti. Bunun üzerine Osmanlılar Ruslara savaş ilan etti. Bunu duyan Büyük Britanya hükûmeti, Osmanlılar'ın Horace Sébastiani'yi sınırdışı etmesi, Tuna Prensliği'ni Ruslara vermesi ve Fransızlara savaş ilan etmesi için ültimatom verdi. Osmanlılar ültimatoma kulak asmadı.
İngiltere, Rusya'nın yanında Osmanlı savaşına katıldı. İngiliz donanma filosu İstanbul önlerine geldi.
İngiliz kuvvetleri Osmanlı Devleti ile devam eden savaş sırasında İskenderiye'ye çıkarma yaptı. Şehir İngilizlerin eline geçti; ancak İngiliz ordusu Mısır içlerinde Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın kuvvetleri karşısında başarılı olamadı.
Osmanlık ordusu, Rus seferine çıktı.
III.Selim'in getirdiği yenilikleri istemeyen Yeniçeri Ocağı, 3 Mayıs 1807 tarihinde IV.Mustafa ile anlaşma yaparak, Kabakçı Mustafa önderliğinde ayaklandı.
Ayaklanmanın sonucunda;
• III.Selim tahttan feragat ederek çekildi ve yerine IV.Mustafa geçti. III.Selim sarayda yaşamaya devam etti.
• III.Selim'in kurduğu, Nizam-ı Cedid kuvvetlerini 20 Ağustos 1807'de dağıtıldı.
• İsyanın teşvikçisi Köse Musa Paşa, Sultan Selim taraftarlarını birer birer ortadan kaldırdı.
IV.MUSTAFA HAN
Osmanlı Sultanlarının yirmi dokuzuncusu ve İslam Halifelerinin doksan dördüncüsü. Kabakçı Mustafa İsyanı ile tahta çıkmıştır.
Babası: I.Abdulhamid Han
Annesi: Aişe Sineperver Valide Sultan
Doğumu: 8 Eylül 1779 /
Dönemi: 29 MAYIS 1807 - 28 TEMMUZ 1808
Akıbeti: Alemdar Mustafa Paşa Vak'ası
Vefatı: 16 Kasım 1808 / İstanbul
Vefat Nedeni: Şeyhülİslam'ın fetvası ile öldürüldü.
Defin Yeri: İstanbul, Bahçekapı, Hamidiyye Türbesi
Sadrazamları:
• İbrahim Hilmi Paşa
• Çelebi Mustafa Paşa
Napolyon, Rusları yendi.
Rusya'yla 7 Temmuz 1807 tarihinde yapılan Tilsit Antlaşması ile Rusya da savaştan çekilmiş oldu. Ayrıca bu anlaşma uyarınca Osmanlı ve Rus İmparatorlukları himayesindeki Yedi Ada Cumhuriyeti de Fransa'ya bırakıldı.
Robert Fulton tarafından yapılan ilk buharlı yolcu gemisi Clermont, New York-Albany arasında ilk seferini gerçekleştirdi.
1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Osmanlı Devleti ile Rusya arasında Slobozia Mütarekesi imzalandı. Rusya’nın Napolyon Fransası karşısında zor durumda kalması üzerine yapılan ateşkeste, savaşın durdurulması ve Rus kuvvetlerinin Eflak ile Boğdan’dan çekilmesi kararlaştırıldı. Ancak tahliye şartlarının uygulanmaması üzerine savaş daha sonra yeniden başladı.
Rusya ile Slobozia Barışı yapıldı.
1806-12 Savaşında ateşkes
Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın kuvvetleri karşısında Mısır'da kalıcı bir hâkimiyet kuramayan İngilizler, yapılan anlaşmanın ardından İskenderiye'yi boşaltarak Mısır'dan çekildi.
Mustafa Rakım Efendi, Osmanlı hat sanatında celi sülüs ve tuğra yazısına yeni bir üslup kazandıran büyük hattattır. Harf oranları, istif dengesi ve tuğra kompozisyonundaki yenilikleriyle 19. yüzyıl Osmanlı hat sanatının yönünü belirleyen isimlerden biri oldu.
Nizam-ı Cedid taraftarı Rusçuk yaranının yönlendirdiği Alemdar Mustafa Paşa, III. Selim'i yeniden tahta çıkarmak amacıyla ordusuyla İstanbul'a geldi. Öncelikle Kabakçı Mustafa öldürtüldü ve isyanda rol alan bazı kişiler etkisiz hale getirildi.
Alemdar Mustafa Paşa 28 Temmuz 1808'de Topkapı Sarayı'nı kuşattı. IV. Mustafa, saltanatını korumak amacıyla III. Selim ile Şehzade Mahmud'un öldürülmesini emretti. III. Selim öldürüldü; Şehzade Mahmud ise kurtarılarak II. Mahmud adıyla tahta çıkarıldı.
Alemdar Mustafa Paşa sadrazamlığa getirildi ve Nizam-ı Cedid'in devamı niteliğindeki Sekban-ı Cedid Ocağı kuruldu.
II.MAHMUD HAN
Osmanlı Sultanlarının otuzuncusu ve İslam Halifelerinin doksanbeşincisi. Alemdar Mustafa Paşa Vak'ası isyanı ile tahta çıkmıştır.
Babası: I.Abdulhamid Han
Annesi: Nakş-i Dil Sultan
Doğumu: 20 Temmuz 1786 / İstanbul
Dönemi: 28 TEMMUZ 1808 - 1 TEMMUZ 1839
Vefatı: 1 Temmuz 1839 / İstanbul, Çamlıca, Esma Sultan Köşkü
Vefat Nedeni: Vade
Defin Yeri: İstanbul, Divanyolu, II.Mahmut Türbesi
Sadrazamları:
• Alemdar Mustafa Paşa
• Memiş Paşa
• Yusuf Ziyaüddin Paşa
• Laz Ahmed Paşa
• Hurşid Ahmed Paşa
• Mehmed Emin Rauf Paşa
• Derviş Mehmed Paşa
• Seyyid Ali Paşa
• Benderli Ali Paşa
• Hacı Salih Paşa
• Hamdullah Paşa
• Ali Paşa
• Mehmed Said Galip Paşa
• Benderli Selim Sırrı Paşa
• İzzet Mehmed Paşa
• Reşid Mehmed Paşa
• Mehmed Emin Rauf Paşa
Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa'nın ilk icraatı olan, Sened-i İttifak: Devletin ayanlarla uzlaşması.
Bu belge ile ayanlar, hükumet emirlerini dinleyeceklerine söz veriyorlardı.
Sadrazam bunun dışında;
Nizam-ı Cedid ordusunu Sekban-ı Cedid adıyla yeniden kurdu.
Konya'dan çağrılan vezir Kadı Abdurrahman Paşa'yı yeni ordunun başına getirdi.
Esame adı verilen yeniçeri ulufe cüzdanlarını, bedellerini ödeyerek satın alıp, imha ettirdi. Alınıp satılabilen bu cüzdanlar sayesinde, askerlikle münasebeti olmayanlar, asker maaşı alabiliyorlardı.
Nizam-ı Cedid ordusu Sekban-ı Cedid adıyla, Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa tarafından yeniden kuruldu. O zamanki Karaman valisi Kadı Abdurrahman Paşa bu yeni ordunun başına geçti. Sadrazam Alemdar Mustafa Paşanın 14 Kasım1808'de öldürülmesi sonrasında Sultan II.Mahmud tarafından kapatıldı.
Yeniçeriler, Sekban-ı Cedid Ocağı'nın kurulmasına ve Alemdar Mustafa Paşa'nın yönetimine karşı 15 Kasım 1808 gecesi ayaklandı. Alemdar'ın Babıali'deki konağı kuşatıldı. Yardım gelmeyince Alemdar, 16 Kasım'da konağın cephaneliğini ateşe verdi; patlamada kendisiyle birlikte çok sayıda yeniçeri öldü. İsyancılar II. Mahmud'u tahttan indirmek amacıyla saraya saldırdı; ancak saray kuvvetleri ve Sekban-ı Cedid askerleri tarafından durduruldu. II. Mahmud, taht üzerindeki rakibi IV. Mustafa'yı öldürttü. İsyanın ardından Sekban-ı Cedid Ocağı 18 Kasım 1808'de kaldırıldı.
Hokand Hanı. "Emiri" Mahlasıyla şiirler yazan, Molla Ömer Han devrinde, Hokand Hanlığı altın çağını yaşadı.
İngiltere ile süren savaşın sonu: Kal'a-i Sultaniyye Antlaşması
V. Koalisyon, Avusturya İmparatorluğu ve Büyük Britanya arasında 1809 yılı başlarında oluşturulmuştur.
10 Nisan-14 Ekim 1809 tarihleri arasında gerçekleşen V. Koalisyon Savaşı, Napolyon savaşlarının içinde en kanlı ve geniş çaplı olanlarıdır.
Quito’da İspanyol yönetimine karşı yerel yönetim kurulu oluşturularak bağımsızlık hareketi başlatıldı. Bu girişim, Ekvador’un bağımsızlık sürecinin erken aşamalarından biri oldu.
Ruslara karşı Tatariçe Zaferi kazanıldı.
2. Mahmud devrinde beşlik "cihadiyye"lerin basılması
Yesarizade Mustafa İzzet, "ta'lik"e son şeklini veridi.
İstanbul Topkapı Sarayı yakınındaki Alay Köşkü'nün onarımı tamalandı.
Nicolas Appert’in ısıyla gıda saklama yöntemi yayımlandı; Peter Durand ise metal kaplarda konserveleme patentini aldı.
1807 Osmanlı-Rus Savaşında ordunun karşılaştığı mağlubiyetlerden dolayı Cihad-ı Ekber ilan edildi.
Rus ordusu Şumnu'da yenilgiye uğratıldı.
Veziriazam Lâz Ahmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Yergöğü Savaşı'nda Ruslara yenildi. Rusçuk ve Yerköyü kaleleri, Ruslara teslim oldu.
Sirozi İsmail Bey komutasındaki Osmanlı ordusu, Kalafat Savaşı'nda Rusları yenilgiye uğrattı.
Osmanlı Devleti adına Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa'nın ordusunun, Suudi Vahhabiler ile Hicaz bölgesindeki isyanların bastırılması için yaptığı savaşlar.
Mehmet Ali, paşa unvanı ile vali olduktan sonra, Mısır'daki kargaşalıkları ortadan kaldırmak için, ilk olarak Kölemen beyleri ile mücadeleye girişti. 1 Mart 1811 tarihinde Kavalalı Mehmed Ali Paşa, Arabistan seferine gönderilecek ordunun uğurlanması amacıyla Kahire Kalesi'nde düzenlenen törene Memlük beylerini davet etti. Törenin ardından kaleden ayrılmakta olan Memlük ileri gelenleri kapılar kapatılarak öldürüldü. Ardından Kahire'de ve Mısır'ın diğer bölgelerinde Memlüklere yönelik tasfiye hareketi başlatıldı. Bu olayla Memlük beylerinin Mısır yönetimindeki siyasî ve askerî etkisi büyük ölçüde sona erdi. Daha sonra Kavalalı Mehmet Ali Paşa, Fransa'nın desteği ile Mısır'da modern bir ordu ve donanma kurarak bölgede yeni bir güç oluşturdu.
Paraguay, İspanya'dan bağımsızlığını kazandı.
Venezüella, İspanya'dan bağımsızlığını ilan etti.
Fransız postalarının ilk kuruluşu
Fransa'ya karşı, Avusturya, Prusya, Rusya, Birleşik Krallık, Portekiz, İsveç, İspanya koalisyonu kuruldu.
Napolyon Rusya'ya savaş açtı.
1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı'nın sonu: Bükreş Antlaşması, Sırbistan'a özerklik verilmesi
Eflak ve Boğdan'a sahip olmak isteyen Ruslar, Osmanlı Devleti' ne savaş açarak Eflak, Boğdan, Besarabya ve Dobruca'yı kısa sürede işgal ettiler. Balkanlarda Sırp ve Hicaz'da Vahhabi isyanları çıkarak süratle genişledi.
Bu isyanlar üzerine Mahmud Han 1812'de Ruslarla Bükreş Antlaşmasını imzalamak zorunda kaldı.
28 Mayıs 1812 tarihinde imzalanan Bükreş Antlaşması ile Rusya, Eflak ve Boğdan'dan çekilecek, Besarabya bölgesi ise Ruslara bırakılacaktı. Osmanlılar Bosna ve Eflak'dan 2 yıl vergi almayacak, Sırplar iç işlerinde serbest kalacaktı. Tuna nehrinde hem Osmanlı hem de Rus gemileri serbestçe dolaşabilecekti. Prut ve Tuna nehirlerinin sol sahilleri iki ülke arasında sınır kabul edilecekti. Ayrıca, Kuban Nehri ağzından güneyde Bzıb (Psıb) Nehri ağzına kadar uzanan Çerkesya kıyılarının denetimi, Anapa Kalesi ile birlikte Osmanlılara geri verildi. Buna karşılık Bzıb ve Rioni Nehirleri (Poti) arasındaki Karadeniz kıyıları ve Gürcü toprakları Ruslara bırakıldı.
Venedik’te 1 Ağustos 1812’den itibaren yayımlanan Ermenice süreli yayın, İstanbul'da ilk Ermeni gazetesi olarak yayına başladı.
Rusya'nın Dağıstan'ı ilhakı
Rusya'nın Azerbaycan'ı ilhakı
Kavalalı Mehmet Ali Paşa da Vahhabi ayaklanmasını önlemek üzere görevlendirildi. Hicaz'ı istila eden Vahhabiler, Müslümanlara akıl almaz işkence ve zulümler yaptıkları gibi, dine hakaretleri de dayanılamayacak mertebeye gelmişti. Mehmet Ali Paşa'ya bağlı Tosun Pasa, yaptığı silahlı mücadelelerden sonra, Mekke, Medine ve Taif'i 1812 yılında Vahhabilerden temizledi... ve daha sonra Suud Emiri Abdulaziz'in üzerine yürüdü.
Leipzig Muharebesi, 16-19 Eylül 1813 tarihlerinde gerçekleşen, tarihte "Ulusların Savaşı" olarak da bilinen savaşta, Napolyon mağlup oldu.
Kara Yorgi Petroviç önderliğindeki 1. Sırp İsyanı, Osmanlı kuvvetlerinin Belgrad Paşalığı/Semendire Sancağı üzerinde yeniden hâkimiyet kurmasıyla bastırıldı. Kara Yorgi Avusturya’ya kaçtı; Belgrad’ın düşmesiyle isyanın ilk safhası sona erdi.
Rus İmparatorluğu ile Kaçarlar (İran) arasında imzalanan antlaşmadır.
Bu antlaşma sonucunda Güney Kafkasya'da bulunan bereketli Karabağ toprakları Rusya yönetimine geçti.
Alman filozof Johann Gottlieb Fichte öldü. Kant sonrası Alman idealizminin kurucu isimlerinden biridir. Fichte, felsefenin merkezine etkin benlik anlayışını yerleştirdi; benliğin kendisini ve karşısındaki dünyayı eylem, özgürlük ve ahlaki görev bağlamında kurduğunu savundu. “Wissenschaftslehre / Bilim Öğretisi”nde bilgi, özbilinç, özgürlük ve pratik akıl arasındaki ilişkiyi sistemleştirmeye çalıştı. Düşüncesi Alman idealizmi, özbilinç felsefesi, ahlak, milliyetçilik ve özgürlük tartışmaları üzerinde etkili oldu. Doğum: 19 Mayıs 1762.
Ağırlıklı olarak Rus ve Prusya kuvvetlerinden oluşan VI. Koalisyon kuvvetleri Fransa'nın doğu sınırlarını aştıklarında, Wellington komutasındaki İngiliz kuvvetleri de Pirene Dağları'nı aşarak Fransa topraklarında ilerlemeye başlamışlardır. 31 Mart 1814 günü dışişleri bakanı Talleyrand şehrin anahtarını çara verir.
Napolyon, 4 Nisan 1814'de tahtından çekildi. 6 Nisan 1814'de Elba adasına sürgüne gönderildi.
Fransız tarihinde Birinci Fransız İmparatorluğu'nun yıkılışıyla Temmuz Devrimi arasındaki dönemde Bourbon monarşisinin yeniden kuruluşunu ifade eder.
Altıncı Koalisyon Savaşı sonrasında Fransa ile koalisyon devletleri arasında imzalanan barış antlaşmasıdır. Napoleon'un ilk tahttan çekilmesinden sonra Bourbon Hanedanı'nın Fransa'da yeniden iktidara gelmesi kabul edildi. Antlaşma, Fransa'nın sınırlarını ve Avrupa'daki savaş sonrası barış düzeninin ilk çerçevesini belirledi; devamında Viyana Kongresi toplandı.
1813’te 1. Sırp İsyanı’nın bastırılmasından sonra Osmanlı idaresinin yeniden sertleşmesi üzerine Sırplar, Miloš Obrenović önderliğinde yeniden ayaklandı. 1815’te başlayan isyan kısa sürede askerî başarılar kazandı; ardından Osmanlı Devleti ile görüşmeler başladı. Süreç, Sırplara iç işlerinde geniş serbestlik tanınmasıyla sonuçlandı ve Osmanlı Devleti’ne bağlı özerk Sırbistan Prensliği’nin kurulmasına giden yolu açtı.
Elba sürgününden kaçan Napolyon, 20 Mart 1815'te Paris'e geri döner. Fransa'da kendine destek toplayarak, Bourbon Hanedanı'nı tahttan indirir ve seferberlik çalışmalarını başlatır.
Napolyon Savaşları sonrasında Avrupa güç dengesini yeniden kuran diplomatik düzendir. Modern uluslararası örgüt değildir; fakat büyük devletlerin kongre diplomasisiyle kıta siyasetini denetlediği erken modeldir. Milletler Cemiyeti ve BM öncesi kolektif güvenlik fikrinin tarihsel zeminlerinden biridir.
1815 tarihli Viyana Kongresi'nin bazı kararları:
• Avrupa İmparatorlukları (Hanedanları demek isteniyor!) kutsaldır.
• Avrupada Milliyetçilik hareketleri desteklenmemelidir.
• Her türlü demokrasi hareketi engellenmelidir.
• Hiçbir Avrupa devleti diğerinin aleyhine olan bir hareketin içinde yer almamalıdır.
• Avrupa devletlerinden biri, diğerlerine haber vermeden yeni kararlar almamalıdır.
İkinci Berberi Savaşı, 1815-1816 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri ile Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı Kuzey Afrika Berberi devletleri arasında gerçekleşen bir deniz savaşıdır.
Napolyon'un son savaşı olan Waterloo savaşı'nda Napolyon'un komutasındaki Fransız ordusu İngiliz – Prusya ittifakına karşı karşı savaşmıştır.
Bu savaş, Napolyon'un sürgündeki Elba adasından kaçtıktan sonra tekrar taht giymesinin üzerine çıkmıştır ve Napolyon'un bozguna uğramasıyla sonuçlanmıştır.
Dünya tarihinin önemli liderlerinden birisi olan Napolyon tekrar sürgüne gönderilmiş ve ölene kadar sürgünde kalmıştır.
Napoli ve Sicilya’nın birleşmesiyle kurulan İki Sicilya Krallığı, İtalya yarımadasının güneyindeki en büyük devletti. Osmanlı ile doğrudan büyük savaşların tarafı olmaktan çok, Akdeniz ve Avrupa güç dengesi içinde yer aldı. 1860’ta Garibaldi’nin seferiyle Bourbon yönetimi devrildi; 1861’de İtalya Krallığı’na katıldı.
Miloş Obronoviç, "başknez" olarak tanındı ve Sırbistan özerliğini kazanmış oldu.
Fransız Rene LAENNEC tıpta ilk kez kullanılan stetoskopu icat etti.
İngiliz George MANBY yangın söndürücü bir tüp tasarladı.
Arjantin, 9 Temmuz 1816'da San Miguel de Tucumán'da toplanan Tucumán Kongresi'nde İspanya'dan bağımsızlığını ilan etti. Bu ilanla Güney Amerika Birleşik Eyaletleri adıyla anılan siyasi yapı, İspanyol egemenliğinden ayrıldığını duyurdu.
İngiliz-Hollanda donanması 27 Ağustos 1816'da Cezayir kentini bombardımana tuttu.
Hüseyin Rıfkı Tamani, Osmanlı matematikçisi ve Mühendishane-i Berri-i Hümayun başhocalarındandır. 1801'de Kara Mühendishanesi hocalığına getirildi. Matematik ve mühendislik eğitiminin Osmanlı'da kurumsallaşmasında etkili oldu. Doğum: ?.
Yedi Ada'nın İngiltere'ye terkinin kabulü
Bisikletin patenti alındı.
Simón Bolívar ve Francisco de Paula Santander komutasındaki 3 bin kişilik ordu Boyacá (Kolombiya) yakınlarında İspanya Krallık güçlerini yendi.
Mütercim Asım Efendi, Osmanlı dil alimi, sözlükçü, mütercim ve tarihçidir. Burhan-ı Katı ve Kamus tercümeleriyle Türkçe sözlükçülük tarihinde önemli bir yer edindi. Vakanüvislik de yaptı. İstanbul'da öldü. Doğum: 1755.
Simon Bolivar öncülüğünde Angostura Kongresi’nde Büyük Kolombiya Cumhuriyeti kuruldu. Bu devlet, bugünkü Kolombiya, Venezuela, Ekvador ve Panama bölgelerini kapsayan bağımsızlık projesinin temelini oluşturdu.
Kazaz Artin (Harutyun Amira Bezciyan), Padişah nezdindeki nüfuzunu kullanarak bazı Katolik Ermenilerin sürgüne gönderilmesini sağladı.
Pliney Fish ve Levi Parsons adlı ilk Amerikan misyonerler İzmir'e geldi.
15 Ocak 1820'de Pliny Fisk ve Levi Parsons adlı iki Amerikalı misyonerin kente gelmesi ile birlikte İzmir'deki faaliyetlerine başlayan ABCFM, uzun yıllar bölgedeki faaliyetlerini sürdürdü. Protestan bir misyoner teşkilatı olan Amerikan Board ve bu örgüte bağlı misyonerler, bölgede cemaat oluşturmak adına ilk önce sondaj çalışması olarak nitelendirebilecek saha araştırmaları yapıp, raporlar hazırladı. Örgüt, tesis edilen kiliseler aracılığı ile dinî faaliyetlerde bulunurken XIX. yüzyılın son çeyreğine girildiğinde ise eğitim kurumları ile etkinliğini artırdı. 1878'de karma eğitim veren bir okul tesis eden Amerikan Board, daha sonra bu okulu sadece kız öğrencilere tahsis etti. Okul, 1882'de Amerikan Kız Okulu (The American Girls School), 1898'de Amerikan Kız Kolej Enstitüsü (The American Collegiate Institure for Girls, ACI) ismini aldı.
Diğer taraftan 1879'da erkek öğrenciler için bir okul açan ABCFM, okulun ismini 1891'de Amerikan Erkek Lisesi (The American High School for Boys), 1903'de ise İzmir Uluslararası Kolej (International College for Smyrna, IC) olarak değiştirdi.
Bugün ki Suud kralı Selman bin Abdülaziz el-Suud'un büyük dedesi, vahhabilik mezhebinin temelini atan Abdulvahhab'ın torunu Abdullah bin Suud, II.Mahmud döneminde devlete isyan etti... ve Mekke ile Medine'yi ateşe verip on binlerce masumun kanına girdi. Osmanlı Devleti isyanı güçlükle bastırdı.
Kavalalı Mehmet Ali Paşanın komutanlarından İbrahim Paşa tarafından, Abdullah bin Suud, Mısır üzerinden istanbul'a getirildi (19.12.1819) ve 27 Şubat 1820'de idam edidi.
Böylece Vahhabilik hareketinin ilk dönemi kapandı.
Danimarkalı Hans OERSTED elektromanyetik akımı keşfetti. Günümüzde kullanılan iletişim araçlarının temel çalışma ilkesi ortaya konmuş oldu.
Tepedelenli Ali Paşa, Osmanlı merkezî idaresiyle yaşadığı iktidar mücadelesi sonucunda 1820’de asi ilan edildi. Yanya merkezli hâkimiyetini korumaya çalışan Ali Paşa’ya karşı Osmanlı kuvvetleri harekete geçti. Uzun süren kuşatma ve mücadele sonunda Yanya düştü; Tepedelenli Ali Paşa 24 Ocak 1822’de öldürüldü. Bu süreç, Osmanlı Devleti’nin Balkanlardaki askerî dikkatini dağıtarak 1821’de başlayan Yunan İsyanı’nın gelişmesine zemin hazırladı
Yunan İsyanı, 1821’de Mora, Orta Yunanistan, Ege adaları ve Tuna Prenslikleri hattında Osmanlı yönetimine karşı başladı. İsyan, kısa sürede Osmanlı egemenliğine ve isyan bölgelerindeki Müslüman-Türk sivil nüfusa yönelik şiddet olaylarıyla birlikte genişledi. Mora’da Navarin ve Tripoliçe gibi merkezlerde Müslüman ve Yahudi sivillere yönelik büyük katliamlar yaşandı. Osmanlı Devleti isyanı bastırmak için Mısır Valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa’dan yardım istedi; İbrahim Paşa’nın Mora’ya çıkmasıyla isyan büyük ölçüde geriletildi. Ancak İngiltere, Fransa ve Rusya’nın müdahalesi, 1827 Navarin Baskını, 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı ve ardından gelen diplomatik düzenlemeler sonucunda Yunanistan bağımsızlık sürecine girdi. 1830 Londra Protokolü ile Yunanistan’ın bağımsızlığı büyük devletlerce tanındı; 1832 İstanbul düzenlemesiyle Yunan Krallığı’nın sınırları ve statüsü kesinleştirildi.
1821'de idam edildi.
Fransa İmparatoru Napolyon Bonapart, ikinci sürgün yeri olan Güney Atlantik Okyanusu'ndaki Saint Helena Adası'nda öldü.
1821 Yunan İsyanı sırasında Mora’daki Navarin/Neokastro kuşatması Yunan isyancıların şehri ele geçirmesiyle sonuçlandı. Şehrin tesliminden sonra bölgede yaşayan Müslüman-Türk siviller katliama uğradı; kaynaklarda yaklaşık 3.000 kişinin öldürüldüğü aktarılır. Bu olay, Mora’daki Müslüman sivil nüfusa yönelik büyük kırımlardan biri olarak kaydedilir.
Michael Faraday elektrik motorunu 1821'de keşfetti.
1821’de başlayan Mora İsyanı sırasında Yunan isyancılar, Theodoros Kolokotronis önderliğinde Tripoliçe’yi kuşattı ve 23 Eylül 1821’de şehri ele geçirdi. Şehrin düşmesinden sonra Müslüman Türkler, Yahudiler ve Osmanlı tarafında görülen siviller geniş çaplı katliama uğradı. Kaynaklarda ölü sayısı farklı verilir; bazı anlatılarda 8.000 civarı askerî kayıp ve 6.000–15.000 sivil kayıp, Türk anlatılarında ise daha yüksek rakamlar zikredilir. Mora İsyanı içinde Osmanlı-Müslüman sivil nüfusa yönelik büyük katliam/kırım hadisesi kaydedilmiştir.
Osmanlı-İran (Kaçar) Savaşı: 1813 Gülistan Antlaşmasında Ruslara büyük toprak kayıpları yaşayan ve Avrupa kışkırtması ile sınır ihlallerine girişen İran (Kaçar) Devletine karşı savaş ilan edildi.
Epidavros’ta toplanan Yunan Ulusal Meclisi, 13 Ocak 1822’de Yunanistan’ın bağımsızlığını ilan etti. Bu ilan, Osmanlı Devleti tarafından tanınmadı; fakat Yunan İsyanı’nın yerel ayaklanma niteliğinden bağımsız devlet kurma hedefine yöneldiğini gösteren temel siyasi aşamalardan biri oldu.
Sakız Adası’nda 1822’de Yunan İsyanı’yla bağlantılı bir ayaklanma çıktı. Ada halkının önemli kısmı başlangıçta isyana mesafeli durmasına rağmen, çevre adalardan gelen Rum unsurların etkisiyle hareket başladı. Osmanlı kuvvetleri adaya müdahale etti; Sakız’da büyük can kaybı, esaret ve göç yaşandı. Bu olay Avrupa kamuoyunda Yunan isyanı lehine güçlü bir etki doğurdu.
Avrupa ile ticaretin Türk gemileriyle yapılmasına teşebbüs edilmesi
Avustralya kıtasının güneyinde eyalet olarak ona bağlı Tasmanya adasında yaşamış olan ve 48 kabileden oluşan avcı ve toplayıcı Tasmanya yerlilerine (Palawa, Parlevar) karşı 1803-1847 yıllarında Britanyalı yerleşimciler tarafından uygulanan soykırım. 1828-1832 yılları arasında yapılan Kara Savaş, kaydedilen ilk modern soykırım örneğidir. Kara Savaş çatışmaları safkan Tasmanyalıları yok etmeye yönelik bir soykırımdır. Tasmanya olayı Avustralya'daki soykırımın bilinen tek örneğidir. Tasmanya olayları çağdaş Avustralyalılar için «soykırım» (genocide) yerine ondan daha ciddi olan «imha» (') biçiminde görülür. Türkçe kaynaklarda Tasmanya adasındakiler ile Avustralya adasındakiler (özellikle de Queensland eyaletindekiler) Aborjin Soykırımı adı altında da ele alınır.
1821-1823 Osmanlı-İran Savaşını bitiren bu antlaşmaya göre sınırlar savaş öncesi haline çekildi.
Osmanlı Devleti, Yunan İsyanı’nı bastırmakta zorlanınca Mısır Valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa’dan askerî yardım istedi. Yardım karşılığında Mehmed Ali Paşa’ya Mora ve Girit üzerinde bazı idari vaatlerde bulunuldu. Bu karar, İbrahim Paşa komutasındaki Mısır ordusunun Mora’ya gönderilmesine ve isyanın askerî seyrinin değişmesine yol açtı.
Savaş sırasında kaçarak kurtulmayı başaran Suud hanedanından Türkî b. Abdullah, 1824'te Riyad'ı geri alarak Suûd emirliğini yeniden tesis etti… ve Vahhâbî ulemâsı Riyad'ı tekrar merkez edindi.
David Offley ilk ABD konsolosu olarak İzmir'de göreve başladı.
Enderunlu Vasıf, asıl adı Osman Vasıf olan divan şairidir. Şarkılarıyla tanındı; Nedim çizgisindeki mahallileşme eğilimini 19. yüzyılda sürdüren isimlerden biri kabul edilir. İstanbul hayatını, gündelik zevkleri ve sosyal çevreleri şiirlerine taşıdı. Doğum: 1771 civarı.
Patrik Karabet, Anadolu'daki Ermeni cemaatlerine gönderdiği talimatla Ermeni okullarının sayısının artırılmasını istedi. Bu girişim, 19. yüzyılda Osmanlı Ermenileri arasında eğitim kurumlarının yaygınlaşması sürecinin erken adımlarından biri olarak değerlendirilebilir.
Kolombiyalı Simon Bolivar, Junin (Peru) Savaşı'nda İspanyolları yendi.
Sultan 2. Mahmud, Talim-i Sıbyan Fermanı'nı yayımladı. Fermanla çocukların bir işe veya mesleğe verilmeden önce sıbyan mektebine gönderilmesi ve temel dinî bilgileri öğrenmesi zorunlu tutuldu; bu düzenleme Osmanlı'da ilköğretimin zorunlu hale getirilmesine yönelik erken adımlardan biri oldu.
Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın oğlu İbrahim Paşa, Mısır kuvvetleriyle Mora’ya çıktı. Düzenli Mısır ordusu kısa sürede Mora’daki Yunan isyancı kuvvetleri üzerinde üstünlük sağladı ve isyanın bastırılması yönünde önemli başarılar kazandı. Bu gelişme, Avrupa devletlerinin Yunan meselesine müdahalesini hızlandıran aşamalardan biri oldu.
Bolivya, İspanya'dan bağımsızlığını kazandı.
1826 Yılı'nda Doğu Türkistan olarak bildiğimiz Yarkent Emiri Hoca Cihangir, Çin İmparatorluğu'na isyan başlattı. Müslüman Türklerin isyanını öğrenen Muhammed Ali Han'ın kardeşi Mahmut Han, Türkistan'a Müslümanlara yardıma gitti. Mahmud Han'ın gelmesiyle Çinliler Türkistan'dan çıkarıldı. Hokand Hanlığı'nın kendilerine yardıma geldiğini gören Doğu Türkistanlılar Hokand Hanlığı'na bağlılıklarını bildirdiler. Böylece Kaşgar, Aksu, Yarkent, Hoten ile bareber 6 şehir Hokand Hakanlığı'na katıldı. Kafirlerle İslam için yapılan bu savaştan sonra Sultan Gazi Unvanı aldılar.
İslâm cemiyetinde iyilikleri emretmek ve kötülüklerden vazgeçirmek suretiyle, sosyal huzuru sağlamak için yapılan iş; Emr-i bil ma'rûf ve nehy-i anil münker.
Bu vazîfe, Müslümanların bir kısmının yapmasıyla diğerleri üzerinden sakıt olduğu için İslâm devletlerinde hükümdarlar bu işle vazifeli me'murlar tâyin etmişlerdir.
Osmanlılardan önceki İslâm devletlerinde bu vazifeye hisbe ve bunu yapan me'mura da muhtesib; Osmanlılarda ise bu işe ihtisâb, vazifelisine de ihtisâb ağası ve muhtesib denilmiştir.
Fransız Joseph NIEPCE ilk fotoğraf çekimini başardı.
Şanizade Mehmet Ataullah Efendi, Osmanlı tarihçisi, hekimi, şairi ve bilim insanıdır. Modern tıbbın Osmanlı'daki öncü isimlerinden biri kabul edilir. Tarih yazıcılığı yanında tıp, matematik ve fen alanlarında eserler verdi. Doğum: 1770 civarı.
Buhara Emiri
Buhara Emiri
Osmanlı'nın parçalanması demek olan 1815 Viyana kongresinden sonra Osmanlının toprak bütünlüğüne yönelik çalışmaların arttığı görülür. Önce 4 Nisan 1826 tarihinde, "İngiltere ve Rusya" arasında St. Petersburg Protokolü'nün, bir yıl sonra ise "İngiltere, Rusya ve Fransa" arasında 6 Temmuz 1827 tarihinde Londra Antlaşması'nın imzalanması bu kapsamda girişimler olarak görülebilir. Ardından olaylar birbirini izlemiş, aynı yıl Osmanlı Donanması Navarin'de yok edilmiş, Balkan Devletleri Osmanlıdan ayırılmış, Cezayir, Yemen, İran ve Mısır gibi ülkelerin işgali için gerekli şartlar yaratılmıştır. Bir de ortada I. Petro'nun vasiyeti vardır.
Nusretiye Camii ibadete açıldı.
II.Mahmut tarafından Yeniçeri Ocağı'nın kaldırıldı ve yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediyye kuruldu.
13 Haziran akşamı Atmeydanı'nda toplanan yeniçeriler son defa kazan kaldırdılar. Ulemayı yanına alan II. Mahmut, Sancak-ı Şerif'i çıkararak halkı yeniçerilere karşı savaşmaya çağırdı. Yeniçeri Ocağı dışındaki bütün ocaklar, padişaha sadakatlerini bildirdiler. Aksaray'daki Etmeydanı'nda bulunan yeniçeri kışlaları top ateşine tutuldu. 6.000'den fazla yeniçeri öldürüldü. 20.000 civarında isyancı da tutuklandı.
Yeniçeri Ocağı kaldırılarak yerine "Seraskerlik" makamı getirildi.
Beyazıt'taki Eski Saray Seraskerlik makamına tahsis edildi.
Yeniçeri Kışlası olaydan birkaç gün sonra yıkıldı.
Atmeydanı'nın ismi Ahmediye Meydanı'na çevrildi.
Yeniçerilerle ilgili resmî defterler yakıldı.
Sultan II. Mahmud tarafından Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasının ardından, Asakir-i Mansure-i Muhammediye kurulmuştur.
İstanbul'da Hocapaşa çevresinde büyük bir yangın çıktı. Yangın, şehrin merkezi bölgelerinde çok sayıda ev, dükkân ve yapının zarar görmesine yol açtı.
Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya arasında Romanya'nın Akkerman kentinde imzalanmış bir düzenleme ve ticaret antlaşmasıdır. Eflak, Boğdan ve Sırbistan'ın statülerinin tespiti
Balkarlar'ın Rus egemenliğine girmesi
Buhara Emiri
Mukataat Hazinesi, devlet gelirlerinden belirli mukataaları yönetmek ve yeni ordunun giderlerini karşılamak amacıyla Hazine-i Amire'den ayrı bir mali yapı olarak düzenlendi. Bu kurum, Osmanlı maliyesindeki çok hazineli yapının temel unsurlarından biri oldu.
Georg Simon Ohm, elektrik devrelerinde akımın gerilimle doğru, dirençle ters orantılı olduğunu gösteren ilişkiyi matematiksel olarak ortaya koydu. Bu ilişki daha sonra Ohm Yasası olarak adlandırıldı.
Buharla çalışan ilk gemi İngilizlerden satın alındı. Buharla çalıştığı için Buğu Gemisi denen bu gemiyle II.Mahmut, Rodos'a gidip gelmiştir.
II. Mahmud döneminde modern tıp eğitimi vermek amacıyla İstanbul'da Tıbhane-i Amire ve Cerrahhane-i Amire açıldı. Askerî hekim ve cerrah yetiştiren kurum, Türkiye'deki modern tıp fakültelerinin başlangıcı kabul edildi.
Hekimbaşı Mustafa Behçet Efendi'nin önerisiyle İstanbul Şehzadebaşı'ndaki Tulumbacıbaşı Konağı'nda Tıphane-i Amire ve Cerrahhane-i Amire açıldı. Osmanlı'da modern tıp eğitiminin başlangıcı kabul edilen bu tarih, Türkiye'de Tıp Bayramı olarak kutlanmaktadır.
Seyrüsefer serbestisi
Yunan İsyanı sırasında Atina ve Akropolis çevresinde süren mücadele sonucunda Osmanlı kuvvetleri Atina’da yeniden hâkimiyet sağladı. 1827’de Atina’nın teslimi, Yunan isyanının askerî bakımdan gerilediğini gösterdi; ancak aynı yıl İngiltere, Fransa ve Rusya’nın müdahalesiyle savaşın seyri değişti.
Osmanlı'nın parçalanması demek olan 1815 Viyana kongresinden sonra Osmanlının toprak bütünlüğüne yönelik çalışmaların arttığı görülür. Önce 4 Nisan 1826 tarihinde, "İngiltere ve Rusya" arasında St. Petersburg Protokolü'nün, bir yıl sonra ise "İngiltere, Rusya ve Fransa" arasında 6 Temmuz 1827 tarihinde Londra Antlaşması'nın imzalanması bu kapsamda girişimler olarak görülebilir. Ardından olaylar birbirini izlemiş, aynı yıl Osmanlı Donanması Navarin'de yok edilmiş, Balkan Devletleri Osmanlıdan ayırılmış, Cezayir, Yemen, İran ve Mısır gibi ülkelerin işgali için gerekli şartlar yaratılmıştır. Bir de ortada I. Petro'nun vasiyeti vardır.
Gümrük
1782 Antlaşmasının Karadeniz'e teşmili
İngiliz, Fransız ve Rus filoları, 20 Ekim 1827’de Navarin Limanı’nda demirli Osmanlı-Mısır donanmasına saldırdı. Yaklaşık üç buçuk saat süren çarpışma sonunda Osmanlı-Mısır donanmasının büyük bölümü yakılarak yok edildi. Navarin Baskını, Yunan İsyanı’nın kaderini değiştiren dış müdahale aşamalarından biri oldu ve 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı’na giden süreci hızlandırdı.
1756 Antlaşmasının Karadeniz'e teşmili
1740 Antlaşmasının Karadeniz'e teşmili
Rusya'nın Revan ve Nahçıvan'ı ilhakı
Karaçaylar'ın Rus egemenliğine girmesi
Fransa elçisi, İstanbul'dan sürülen Katolik Ermenilerin affını istedi.
Rusya'nın Ahıska'yı ilhakı
Osmanlı Devletinin karşı karşıya kaldığı ilk büyük felaket, 1828'de, doğuda, Ahıska'nın düşüp Kafkaslarda Rusları durduracak barikat kalmamasıdır.
1828 yılında, İskoç edebiyatçı, gezgin ve tarihçi Charles Mcfarlane, ilk defa, "jöntürkler" diye bir oluşumun varlığından bahsediyordu.
İran'la yaptığı savaştan galip çıkan Rusya, Revan ve Nahçıvan hanlıklarını birleştirerek Ermeni vilayetini oluşturdu. Doğu Anadolu'dan göçürdüğü 90.000-100.000 Ermeni nüfusu buraya yerleştirdi.
İran'ın yenilgisiyle sonuçlanan 1826-1828 Rus-İran Savaşı'ndan sonra imzalanmış olan... Rus İmparatorluğu ile İran (Kaçar Hanedanlığı) arasında 10 Şubat 1828 tarihinde imzalanmış bir barış antlaşmasıdır.
Çarlık Rusyası ile yapılan savaş kaybedilmiş ve Kafkasya'nın kontrolü Ruslara geçmiştir.
İran'ın yenilgisiyle sonuçlanan 1826-1828 Rus-İran Savaşı'ndan sonra imzalanmış olan bu antlaşma uyarınca Revan Hanlığı, Nahçıvan Hanlığı ve Talış Hanlığı Rusya'ya verilmiş, Aras Nehri'nin bu iki devlet arasındaki sınırı oluşturmasına karar verilmiştir.
Gülistan Antlaşması'yla birlikte İran'ın imzaladığı en kötü hezimetlerden bir olarak kabul edilmektedir.
1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı, Navarin Deniz Savaşı'nı takiben Rusya'nın Yunanların bağımsızlığını desteklemesi yüzünden çıkmış bir savaştır.
Kars, Rus işgaline uğradı.
Atçalı Kel Mehmet Efe İsyanı, II. Mahmud döneminde Aydın ve çevresinde ortaya çıkan büyük bir zeybek/taşra ayaklanmasıdır. 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı’nın devleti yıprattığı, Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasından sonra merkezî idarenin yeni askerî ve idarî düzen kurmaya çalıştığı bir dönemde Aydın yöresinde vergi baskısı, yerel ayan ve mütegallibe zulmü, güvenlik boşluğu ve halkın idareden duyduğu rahatsızlıklar isyanın zeminini oluşturdu. Atçalı Kel Mehmet Efe, zeybekleri ve yerel halktan destek alan kuvvetleriyle Aydın, Nazilli, Kuyucak, Köşk ve çevresinde etkili oldu; kısa süreliğine bölgede kendi düzenini kurdu. Bu isyan, görünürde yerel zulme ve vergi baskısına karşı bir halk tepkisi olarak ortaya çıksa da Osmanlı açısından, 1839 Tanzimat düzenine giden süreçte merkezî idarenin taşrada karşılaştığı otorite krizlerinden biri oldu. Devletin savaş, dış baskı, ayan gücü ve iç isyanlarla kuşatıldığı bu dönem, merkezî reformların zorunlu hâle geldiği kırılma hattını oluşturdu. İsyan 1830’da bastırıldı; Atçalı Kel Mehmet Efe öldürüldü.
Keçecizade İzzet Molla, Osmanlı divan şairi ve devlet adamıdır. Klasik şiir geleneğini sürdürmekle birlikte döneminin siyasi ve sosyal atmosferini eserlerine yansıttı. Mihnetkeşan ve Gülşen-i Aşk adlı eserleriyle tanındı. Doğum: 1785.
1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun kabul edildi. Kanun, devlet kurumları ve kamu idareleri tarafından yurt dışına gönderilecek öğrencilerin seçimi, öğrenimi ve dönüş sonrası yükümlülüklerini düzenledi. Kanun, 16 Nisan 1929'da Resmî Gazete'de yayımlandı.
Erzurum, Rus işgaline uğradı.
Ruslar, savaşmaksızın Edirne'yi teslim aldı.
1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda Osmanlı Devleti ile Rusya arasında Edirne Antlaşması imzalandı. Osmanlı Devleti, bu antlaşma ile Yunan meselesinde büyük devletlerin daha önce belirlediği özerklik düzenini kabul etmek zorunda kaldı. Bu gelişme, Yunanistan’ın bağımsızlığına giden diplomatik sürecin önünü açtı.
EDİRNE ANTLAŞMASI
Rusya, Osmanlı Devletine savaş ilan etti. (1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı)
Bu savaşta Edirne, fethedildiğinden beri ilk kez işgal yaşadı.
14 Eylül 1829, Edirne Antlaşması
Osmanlı İmparatorluğu'nun Küçük Kaynarca Anlaşmasından sonra imzaladığı en ağır anlaşmadır. Önemli maddeleri özetle şunlardır:
Ruslar, aldıkları toprakları geri verecek, Prut Nehri sınır olmaya devam edecekti.
Rus Ticaret Gemilerine boğazlardan geçiş hakkı tanınacak, Rus uyruklular Osmanlı topraklarında serbestçe ticaret yapabileceklerdi.
Eflak ve Boğdan'da Osmanlı Askeri bulunmayacaktı.
Osmanlı İmparatorluğu 11.5 milyon duka altın savaş tazminatı ödeyecekti.
Uzun Mehmed'in Ereğli havzasında taş kömürü bulduğu kabul edilen tarih 8 Kasım 1829'dur. Keşif, ilerleyen yıllarda Zonguldak taş kömürü havzasının işletmeye açılmasına ve kömürün Osmanlı donanması ile sanayisi için stratejik bir kaynak hâline gelmesine zemin hazırladı.
II.Mahmud Katolik Ermeni cemaatini ve kilisesini tanıdı.
Tiftik keçisinin Güney Afrika'da yetiştirilmeye başlanması
Sanayi Devrimi sürecinde kömür ve demir madenciliği büyük ölçüde gelişti. Buhar makineleri maden ocaklarından su tahliyesinde ve cevher çıkarma süreçlerinde kullanıldı; demiryolları, buharlı makineler ve metal sanayisinin büyümesi madenciliği stratejik bir üretim alanına dönüştürdü.
İbrahim Ben Ali, vaftizinden sonraki adıyla İbrahim Adem Ben Ali, Türk kökenli asker ve hekimdir. Osmanlı ordusunda doktor olarak görev yaptığı, daha sonra Amerika'ya giden ilk Türklerden biri olduğu aktarılır. Hayatı hakkındaki bilgiler sınırlı ve yer yer belirsizdir. Doğum: 1756.
İngiltere, Fransa ve Rusya arasında imzalanan Londra Protokolü ile Yunanistan bağımsız ve egemen bir devlet olarak tanındı. Bu protokol, Yunan bağımsızlığının büyük devletler tarafından resmen kabul edildiği ilk temel diplomatik belge oldu. Osmanlı Devleti bu sonucu daha sonra uluslararası baskı ve diplomatik düzenlemelerle kabul etmek zorunda kaldı.
Savaş tazminatında indirim
Osmanlı Devleti ile ABD arasında Seyr-ü Sefain ve Ticaret Anlaşması imzalandı.
Fransa'nın Cezayir'i işgali
Fransız terzi Berthelemy THIMONNIER ilk dikiş makinasını yaptı. Bu tip makinaları üretip satan ilk kişi ABD'li Isaac SINGER oldu.
Temmuz Devrimi, Fransa'da 27 Temmuz 1830'da başlayan ve Bourbon Hanedanının kesin olarak yıkılarak liberal bir monarşinin kurulmasına ve Restorasyon döneminin kapanmasına yol açan devrimdir.
Osmanlı Devleti, Sırbistan’a özerklik tanıdı. Bu düzenleme, Sırbistan’ın bağımsızlığa giden siyasi sürecinde önemli bir aşama oldu.
Osmanlı Devleti'nde modernleşme süreciyle birlikte Avrupa'ya öğrenci gönderme uygulaması yaygınlaşmaya başladı. Askerî ve teknik alanlarda yetişmiş insan ihtiyacını karşılamak amacıyla gönderilen öğrenciler, Osmanlı eğitim ve bürokrasi sisteminin Batı tarzı kurumlarla yeniden düzenlenmesinde etkili oldu.
Belçika, Hollanda Krallığı’na karşı başlayan ayaklanmanın ardından bağımsızlığını ilan etti. Belçika’nın bağımsızlığı daha sonra Avrupa devletleri tarafından tanındı.
Başhoca İshak Efendi’nin dört ciltlik Mecmua-i Ulûm-ı Riyâziye adlı eseri 1831–1834 yılları arasında İstanbul’da basıldı.
ABD İstanbul elçiliği açıldı.
Tımarların kaldırılması (müessese sembolik olarak daha uzun süre devam etti)
Mızıka-i Hümayun ve bu kuruma müzisyen yetiştirecek mektebin kurulmasına karar verildi. Mehterhane'nin kaldırılmasından sonra Batı tarzı askerî müzik teşkilatı olarak gelişen Mızıka-i Hümayun, saray ve ordu müziğinin modernleşmesinde etkili oldu.
Bosna’da II. Mahmud döneminde merkezîleşme siyaseti, yeni askerî-idarî düzenlemeler ve ayanlık düzeninin tasfiyesi Bosnalı yerel güçlerin tepkisine yol açtı. Hüseyin Gradaščević önderliğinde başlayan ayaklanma, Bosna’nın yerel imtiyazlarını koruma ve merkezî müdahaleye karşı direnme niteliği taşıdı. 1831’de Bosnalı kuvvetler Osmanlı ordusunu Kosova’da mağlup etti; ancak 1832’de Osmanlı kuvvetleri ayaklanmayı bastırdı. Hüseyin Gradaščević Bosna’dan ayrılmak zorunda kaldı.
İngiliz deniz subayı ve kâşif James Clark Ross, Boothia Yarımadası’nda Kuzey Manyetik Kutbu’nun konumunu belirledi.
Michael Faraday, manyetik alan değişiminin elektrik akımı oluşturabileceğini deneyle gösterdi. Bu keşif, elektrik jeneratörleri, transformatörler ve modern elektrik üretim teknolojisinin temelini oluşturdu.
Osmanlı Devleti’nin ilk resmî gazetesi olan Takvim-i Vekayi, II. Mahmud döneminde yayımlanmaya başladı.
Kavalalı Mehmed Ali Paşa, Mora İsyanı'nın bastırılmasına verdiği destek karşılığında kendisine bırakılmasını istediği Suriye valiliğini elde edemeyince oğlu İbrahim Paşa komutasındaki Mısır ordusunu Suriye üzerine gönderdi. 3 Kasım 1831'de Akka'nın kuşatılmasıyla başlayan savaşta Mısır kuvvetleri Akka, Şam ve Halep'i ele geçirerek Anadolu'ya ilerledi. İbrahim Paşa, 21 Aralık 1832'de Konya'da Osmanlı ordusunu mağlup ettikten sonra 2 Şubat 1833'te Kütahya'ya ulaştı ve İstanbul'u tehdit eder hâle geldi. Osmanlı Devleti'nin Rusya'dan askerî yardım istemesi ve Avrupa devletlerinin araya girmesi üzerine Kütahya uzlaşması sağlandı. Mehmed Ali Paşa'nın yönetim alanı Suriye'yi de kapsayacak şekilde genişletilirken Mısır kuvvetleri Anadolu'dan çekildi. Tarafları tatmin etmeyen bu düzenleme, 1839'da başlayan İkinci Osmanlı-Mısır Savaşı'na zemin hazırladı.
Alman filozof Georg Wilhelm Friedrich Hegel öldü. Alman idealizminin en sistemli ve etkili temsilcilerinden biridir. Hegel'e göre gerçeklik, aklın tarihsel ve diyalektik gelişimi içinde anlaşılır; varlık, düşünce, tarih, toplum, hukuk, sanat, din ve felsefe birbirinden kopuk alanlar değil, Geist'ın kendini açma süreçleridir. “Tinin Fenomenolojisi”, “Mantık Bilimi” ve “Hukuk Felsefesi” eserlerinde bilinç, özbilinç, efendi-köle diyalektiği, özgürlük, devlet, tarih ve mutlak bilgi meselelerini ele aldı. Hegel’in düşüncesi Marksizm, varoluşçuluk, tarih felsefesi, siyaset teorisi ve çağdaş kıta felsefesi üzerinde derin etki bıraktı. Doğum: 27 Ağustos 1770.
İstanbul ile İzmit arasındaki ulaşım ve haberleşmeyi kolaylaştırmak amacıyla yeni bir posta yolunun yapımına başlandı. Güzergah, Osmanlı merkezî idaresinin Anadolu yönündeki ulaşım ve posta ağını geliştirme çalışmalarının önemli aşamalarından biri oldu.
Cerrahhane-i Amire, Topkapı Sarayı civarındaki Değirmen Kapısı mevkiinde bulunan Hastalar Odası adlı müştemilatta eğitime başladı. Kurum, Tıphane-i Amire ile birlikte Osmanlı'da modern cerrahlık ve askerî sağlık eğitiminin temel kurumlarından biri oldu.
İngiltere, Fransa, Rusya ve Bavyera arasında yapılan düzenlemeyle Yunanistan’ın krallık statüsü ve Bavyeralı Otto’nun Yunan kralı olması kabul edildi. Bu düzenleme, Yunanistan’ın bağımsız krallık olarak kuruluş sürecini tamamlayan aşamalardan biridir.
İngiliz filozof, hukukçu ve reformcu Jeremy Bentham öldü. Modern faydacılığın kurucu isimlerinden biri kabul edilir. Ahlak ve hukuk düşüncesinde “en çok sayıda insanın en büyük mutluluğu” ilkesini merkeze aldı. Haz, acı, yarar, ceza, hukuk reformu, temsil, yönetim ve toplumsal kurumların rasyonel düzenlenmesi üzerine çalıştı. Bentham’ın düşüncesi liberal reform hareketleri, hukuk felsefesi, ceza hukuku, iktisat ve John Stuart Mill üzerinden gelişen faydacılık geleneği üzerinde belirleyici etki bıraktı. Doğum: 15 Şubat 1748.
Osmanlı Devleti ile İngiltere, Fransa ve Rusya temsilcileri arasında yapılan İstanbul Antlaşması ile Yunan Krallığı’nın sınırları ve statüsü kesinleştirildi. Arta-Volos hattı Yunanistan’ın kuzey sınırı olarak belirlendi ve Yunanistan’ın bağımsız devlet statüsü Osmanlı Devleti açısından da diplomatik düzene bağlandı.
Osmanlı Devleti, Sisam Adası’na özerk statü verdi. Ada, Osmanlı egemenliği altında özel yönetim statüsüne sahip oldu.
İbrahim Paşa komutasındaki Mısır ordusu, Konya yakınlarında Sadrazam Reşid Mehmed Paşa kumandasındaki Osmanlı ordusunu mağlup etti. Çarpışma sırasında savaş alanını inceleyen Reşid Mehmed Paşa Mısır askerlerinin arasına girerek yaralı hâlde esir düştü. Osmanlı ordusunun dağılması üzerine İbrahim Paşa Kütahya'ya kadar ilerleyerek İstanbul'u tehdit eder hâle geldi.
II. Mahmud döneminde merkezîleşme siyaseti, askerî-idarî düzenlemeler, yerel ayanların tasfiyesi ve vergi düzenlemeleri Arnavutluk sahasında tepkiye yol açtı. 1833’ten itibaren İşkodra, Berat, Yanya ve çevresinde Osmanlı merkezî idaresine karşı çeşitli ayaklanmalar çıktı. Bu hareketler, yerel imtiyazları ve geleneksel güç alanlarını koruma amacı taşıdı. Osmanlı kuvvetleri 1830’ların sonlarına kadar bölgedeki isyanları bastırarak merkezî otoriteyi yeniden kurmaya çalıştı.
Osmanlı ordusunun fes ve yünlü kumaş ihtiyacını karşılamak amacıyla İstanbul'da Feshane-i Amire kuruldu. İlk olarak Kadırga'da faaliyete geçen tesis, daha sonra Haliç kıyısındaki Defterdar bölgesine taşındı ve Osmanlı Devleti'nin başlıca askerî dokuma fabrikalarından biri oldu.
Konya Savaşı’ndan sonra İbrahim Paşa komutasındaki Mısır kuvvetleri Kütahya’ya kadar ilerledi. Bu gelişme İstanbul’u ve Osmanlı hanedanını doğrudan tehdit eder hâle geldi; II. Mahmud yönetimi Rusya’dan askerî yardım istemek zorunda kaldı.
Mısır kuvvetlerinin Anadolu’da ilerleyişi üzerine Osmanlı Devleti Rusya’dan yardım istedi. Rus filosu İstanbul Boğazı’na geldi.
İrlandalı filozof, siyasal iktisatçı ve toplumsal reformcu William Thompson öldü. Faydacılıktan hareket ederek kapitalist sömürü, mülkiyet, emek, gelir dağılımı ve kadınların toplumsal konumu üzerine eleştiriler geliştirdi. Düşüncesinde kooperatifçilik, eşitlik, emek değeri, ortaklaşa üretim, kadın hakları ve toplumsal reform fikri öne çıkar. Anna Doyle Wheeler ile birlikte kadınların siyasal ve toplumsal haklarını savunan erken sosyalist-feminist düşüncenin önemli isimlerinden biri kabul edilir. Doğum: 30 Haziran 1775.
Mısır ordusunun Kütahya'ya kadar ilerlemesi üzerine Osmanlı Devleti Rusya'dan askerî yardım istedi. İstanbul'a gelen Rus donanması Büyükdere ve Beykoz koylarında demirlerken Rus askerleri Hünkâr İskelesi ve Selviburnu çevresine çıkarılarak karargâh kurdu. Rus müdahalesi Mehmed Ali Paşa üzerindeki baskıyı artırırken İngiltere ve Fransa'yı da Osmanlı-Mısır anlaşmazlığının çözümü için harekete geçirdi.
Osmanlı Devleti ile Kavalalı Mehmed Ali Paşa arasında Avrupa devletlerinin arabuluculuğuyla Kütahya uzlaşması sağlandı. Mehmed Ali Paşa'ya Mısır ve Girit valiliklerine ek olarak Şam valiliği ve Suriye'nin yönetimi; oğlu İbrahim Paşa'ya Cidde valiliği ile Adana muhassıllığı verildi. Buna karşılık Mısır ordusu Anadolu'dan çekildi. Müstakil bir antlaşma metninden çok karşılıklı kabul ve padişah fermanlarına dayanan bu düzenleme iki tarafı da tatmin etmedi; II. Mahmud kaybedilen bölgeleri geri almak, Mehmed Ali Paşa ise hâkimiyetini kalıcı ve irsî hâle getirmek istiyordu.
Kölelik, Büyük Britanya'nın yönetimindeki tüm ülkelerde kaldırıldı.
Kavalalı Mehmed Ali Paşa tehdidi sırasında Rusya'dan askerî yardım alan Osmanlı Devleti ile Rusya arasında Hünkâr İskelesi Antlaşması imzalandı. Sekiz yıl süreli bir savunma ittifakı kuran antlaşmanın gizli maddesine göre Rusya'nın askerî yardım istemesi durumunda Osmanlı Devleti doğrudan asker göndermek yerine Çanakkale Boğazı'nı yabancı savaş gemilerine kapatacaktı. Antlaşma Rusya'nın Boğazlar üzerindeki nüfuzunu artırdı ve Boğazlar meselesini Avrupa devletleri arasındaki diplomatik rekabetin merkezine taşıdı.
İstanbul'da Cibali tarafında çıkan yangın, şehrin büyük yangınları arasında yer aldı. Yangın, Haliç çevresinden iç bölgelere doğru yayılarak çok sayıda yapıya zarar verdi.
Münchengraetz Antlaşması. 18 Eylül 1833 tarihinde Avusturya ve Rusya arasında imzalanan Münchengrâtz Antlaşması, konu itibariyle doğrudan "Şark Meselesini" ve dolayısıyla Osmanlı İmparatorluğu'nu ilgilendirmektedir.
Mühendishane-i Bahri-i Hümayun, II. Mahmud tarafından Heybeliada'da yaptırılan Kalyoncu Kışlası'na taşındı. Deniz subayı yetiştiren okulun eğitim faaliyetleri daha sonra Bahriye Mektebi ve Deniz Harp Okulu adlarıyla sürdürüldü.
Mukataat Hazinesi, Asakir-i Mansure-i Muhammediye'nin gelir ve giderlerini yönetmesi nedeniyle Mansure Hazinesi adıyla yeniden düzenlendi. Hazine, yeni ordunun maaş, donanım ve diğer masraflarının karşılanmasında kullanıldı.
Sultan 2. Mahmud döneminde modern subay yetiştirmek amacıyla Mekteb-i Ulumu Harbiye kuruldu. İlk olarak Rami Kışlası'nda faaliyete başlayan mektep kısa süre sonra Maçka Kışlası'na taşındı; daha sonra Mekteb-i Harbiye adıyla Osmanlı askerî eğitim sisteminin merkez kurumlarından biri haline geldi.
Savaş tazminatında ilave indirim
Filistin'de Kavalalı Mehmed Ali Paşa yönetiminin uyguladığı zorunlu askerlik, ağır vergiler, silahların toplanması ve merkezîleştirme politikaları yerel halkın tepkisine yol açtı. Nablus ileri gelenlerinin öncülüğünde başlayan ayaklanma Kudüs, Hebron, Safed ve çevresine yayıldı. İbrahim Paşa komutasındaki Mısır kuvvetleri Kudüs kuşatmasını kırdı; Nablus ve Hebron'daki direnişi bastırarak bölgede yeniden denetim sağladı. İsyan, Kavalalı yönetimine karşı Filistin'de gelişen en geniş kapsamlı yerel direnişlerden biri oldu.
Hazine-i Amire ile Darphane Hazinesi aynı mali yönetim altında birleştirildi. Düzenleme, Osmanlı maliyesindeki dağınık hazine yapısını merkezîleştirmeye yönelik girişimlerden biri oldu.
İstanbul'da ilk halk konseri, Süleymanpaşa Hanı'ndaki kahvehanede, Tanburi Aleksan Efendi (1815-1864) tarafından verildi.
Samuel Colt ilk 34 kalibre altıpatlar (revolver) tabancanın seri üretimine başladı.
Umur-ı Hariciye Nezareti'nin kurulması
Rus ordusunun Silistre'yi tahliyesi
ABD’li Hiram Moore, tahılı biçme, harmanlama ve temizleme işlemlerini tek makinede birleştiren ilk başarılı biçerdöverlerden birini yaptı. Makine daha sonra John Hascall ile birlikte geliştirilerek 1836’da patentlendi.
İngiltere'de Kral VI.Lui döneminde, bir yahudi olan Benjamin Disraeli (1804-1881), parlamentoya girmeyi başardı.
19. yüzyıl'da birçok kez Birleşik Krallık başbakanı olmuştur. Yahudi asıllıdır.
1870 ve 1880 yılları arasındaki başbakanlığı döneminde Britanyalı aristokratlarını da arkasına alarak Birleşik Krallık siyasetini kontrolü altına almıştır.
Kraliçe Victoria'nın en çok değer verdiği siyasetςi olmuştur.
İngiltere'den 1290 yılında Yahudilerin zorla çıkarılmasından sonra Yahudilere İngiltere kapılarını tekrar sonuna kadar açmış ve ülkenin Yahudi kontrolüne girmesini temin etmiştir.
Abılay Han'ın torunu Kenesarı Kasım Han, Kazak topraklarında Rusya'nın kurduğu askerî kalelere, ağır vergilere ve geleneksel hanlık yönetimini ortadan kaldıran idarî düzenlemelere karşı ayaklandı.
Kenesarı, Orta Cüz başta olmak üzere Kazak boylarını birleştirmeye ve bağımsız Kazak Hanlığı'nı yeniden kurmaya çalıştı. 1841'de Kazak ileri gelenleri tarafından han ilan edildi.
Rus kuvvetleri karşısında güneye çekilen Kenesarı, 1847'de Kırgız manaplarıyla yaptığı savaşta yenilerek öldürüldü. İsyanın sona ermesi Rusya'nın Kazak bozkırlarındaki hâkimiyetini güçlendirdi; ancak bütün Kazak toprakları 1847'de henüz Rus yönetimine girmemişti.
Tersane-i Amire'de inşa edilen Eser-i Hayr adlı buharlı gemi denize indirildi. Yerli iş gücüyle yapılan gemi, Osmanlı tersanelerinde inşa edilen ilk buharlı gemilerden biri oldu.
Defterdarlığın Maliye Nazırlığı'na çevrilmesi
Sultan 2. Mahmud döneminde ilk öğretim alanında yeni düzenleme teşebbüsleri başlatıldı. Sıbyan mekteplerinin ıslahı, çocukların temel eğitim almadan meslek hayatına verilmemesi ve rüşdiye mekteplerine zemin hazırlanması bu dönemin eğitim politikaları arasında yer aldı.
Maliye Nezareti'nin kurulması ve Hazine-i Amire'nin darphaneden ayrılıp Mansure Hazinesi'yle birleştirilmesi
Suriye'de İbrahim Paşa yönetiminin uyguladığı zorunlu askerlik, silahsızlandırma ve merkezîleştirme politikalarına karşı Havran, Lece, Vadiü't-Teym ve Lübnan Dağı çevresindeki Dürzi toplulukları ayaklandı. İsyan, Osmanlı merkezî yönetimine değil, bölgeyi fiilen yöneten Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın Mısır idaresine karşı gelişti. İlk çatışmalarda Mısır kuvvetleri ağır kayıplar verdi; İbrahim Paşa bölgeye takviye birlikler göndererek ayaklanmayı bastırdı. 23 Temmuz 1838'de Dürzi önderleriyle yapılan uzlaşmayla genel direniş büyük ölçüde sona erdi; silahların teslimi ve bölgenin yeniden denetim altına alınması ise bir süre daha devam etti.
Meclis-i Vala-yı Ahkam-ı Adliyye'nin kurulması.
Meclisin görevi yapılması düşünülen ve "tanzîmat-ı hayriyye, tanzîmat-ı mülkiyye" olarak adlandırılan reformların gerçekleştirilmesi amacıyla kanun ve nizamları hazırlamak ve Dâr-ı Şûrâ-yı Bâbıâlî, Dâr-ı Şûrâ-yı Askerî'nin tanzim ettiği mazbatalara son şeklini vermekti. Ayrıca çıkardığı kanun ve nizamnâmelerin uygulanıp uygulanmadığını denetleme hakkına sahipti. Meclisin toplanma şeklini, kurallarını ve işleyiş tarzını belirleyen iç tüzüğü, üyelerin düşüncelerini serbestçe açıklamalarını ve kararların oy çokluğuyla alınmasını öngörüyordu.
Başkanlığına eski seraskerlerden Koca Hüsrev Paşa'nın getirildiği meclis beş üyeden oluşmaktaydı.
Vezir-i azama, başvekil sıfatı verildi.
Belçika'yla ilk anlaşma
TÜRK MİLLETİNİN GELECEĞİNE İPOTEK KOYAN ANTLAŞMADIR!
İngiliz tüccarına geniş imkânlar tanıyan Baltalimanı Antlaşması'nın imzalanması
İstanbul Üsküdar Yenimahalle'de Cemaran Mektebi açıldı. İstanbul'un ilk Ermeni yüksek ve yatılı mekteplerinden biri olan kurum, Hassa mimarlarından Karabet Amira Balyan ve Ohannes Amira Serveryan'ın desteğiyle kuruldu.
1833'teki Kütahya Uzlaşması'nın iki tarafı da tatmin etmemesi üzerine Osmanlı Devleti ile Kavalalı Mehmed Ali Paşa arasındaki mücadele yeniden savaşa dönüştü. Osmanlı ordusu 24 Haziran 1839'da Nizip'te İbrahim Paşa komutasındaki Mısır ordusuna yenildi. II. Mahmud'un 1 Temmuz'da ölmesi ve Osmanlı donanmasının Mısır'a götürülmesi krizi ağırlaştırdı. 15 Temmuz 1840 tarihli Londra Antlaşması'yla İngiltere, Avusturya, Prusya ve Rusya Osmanlı Devleti'nin yanında yer aldı. Müttefik kuvvetlerin 3 Kasım 1840'ta Akka'yı ele geçirmesiyle Mısır kuvvetlerinin Suriye'deki hakimiyeti çöktü. 24 Mayıs 1841 tarihli fermanla Mısır'ın irsi yönetimi Kavalalı Mehmed Ali Paşa Hanedanı'na bırakılırken Suriye, Filistin, Adana, Girit ve Hicaz yeniden doğrudan Osmanlı yönetimine geçti.
Sultan 2. Mahmud döneminde devlet dairelerine memur yetiştirmek amacıyla Mekteb-i Maarif-i Adliye açıldı. Mekteb-i Adli adıyla da anılan kurum, Osmanlı'da modern sivil memur eğitiminin ilk örneklerinden biri oldu.
Kaime-i mutebere-i nakdiyye'nin çıkarılması
Avusturyalı hekim Dr. Charles Ambroise Bernard, 1839'da Galatasaray'da açılan Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şahane'nin müdürlüğüne getirildi. Okulun öğretim programını Avrupa'daki tıp fakültelerine göre yeniden düzenledi; klinik eğitimin, uygulamalı derslerin, anatomi çalışmalarının ve modern tıp öğretiminin gelişmesine katkı sağladı. 2 Kasım 1844'te İstanbul'da ölünceye kadar görevini sürdürdü.
II. Mahmud döneminde rüşdiye mekteplerinin kuruluş ve idaresiyle ilgilenmek üzere Mekatib-i Rüşdiye Nezareti kuruldu. Bu teşkilat, medrese dışındaki modern eğitim kurumlarının merkezi idareye bağlanması yolunda atılan ilk adımlardan biri oldu. 1846'da kurulan Mekatib-i Umumiye Nezaretine, 1857'de ise Maarif-i Umumiye Nezaretine uzanan modern eğitim teşkilatının temelini oluşturdu.
Mekteb-i Ulum-ı Edebiye, Süleymaniye Camii Külliyesi'ndeki Taş Mektep kısmında eğitime başladı. Arapça, edebî ilimler ve resmî yazışma bilgisi veren kurum, memur yetiştirmeye yönelik modernleşme dönemi eğitim kurumları arasında yer aldı.
El Salvador bağımsızlığını ilan etti.
Jandarma teşkilatının temeli sayılan Asakir-i Zaptiye düzenlemesi yapıldı ve teşkilatın ilk nizamnamesi olan Asakir-i Zaptiye Nizamnamesi yürürlüğe konuldu.
İbrahim Paşa komutasındaki Mısır ordusu, Nizip yakınlarında Hafız Ahmed Paşa komutasındaki Osmanlı ordusunu ağır yenilgiye uğrattı. Osmanlı ordusunun dağılması, Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın konumunu güçlendirdi ve Mısır meselesinin Avrupa devletlerinin müdahalesiyle çözülecek uluslararası bir krize dönüşmesine yol açtı.
1839-1842 Afyon Savaşları.
İngiltere Hindistan'da üretilen afyonu gizli yollardan Çin'e sokmaya başladı. Çinliler afyon'u geleneksel Çin tıbbında ilaç olarak kullanıyorlardı. Fakat Çin'de afyon bağımlılığı ortaya çıktı ve giderek yaygınlaşmaya başladı. Çin hükümeti bu durumun tehlikeli boyutlara ulaşması üzerine sıkı tedbirler alarak afyon ticaretini yasakladı. Bu durum İngiltere'yi oldukça rahatsız etti.
İngiltere önemli bir gelir kapısını kaybetmişti. Hemen duruma müdahale etti ve Çin ile İngiltere arasında savaş çıktı. Ancak İngiltere uluslar arası alanda kendisine haklı bir gerekçe bulmayı da ihmal etmedi. Bu savaşı uygarlık adına en doğal hak olan serbest ticaret ilkesinin çiğnenmesini gerekçe göstererek girmişti. Böylece Afyon savaşları olarak tarihe geçen İngiltere ile Çin arasında bir dizi savaş başladı. O tarihe kadar kendi halinde dış dünyada kopuk yaşayan Çin acı bir şekilde sömürgeciliğin çirkin yüzü ile tanıştı.
Çin 1839'da başlayıp 1842'ye kadar ''Afyon Savaşları"nda' bir dizi yenilgi aldı ve sonunda İngiltere'nin istediği şekilde Nanking antlaşması imzalandı. Bu antlaşma ile Çin Hong Kong'u İngiltere'ye bırakıyor ve beş önemli limanı (Kanton, Şanghay, Foochow, Amoy ve Ningpo )Avrupalı tüccarlara açmak zorunda kalıyordu. Çin bu limanlarda her türlü denetleme ve el koyma hakkından vazgeçiyor ve niteliği ne olursa olsun her türlü mala kapılarını açıyordu. Ayrıca Avrupalı tüccarlara hukuki kapitülasyon hakları da tanınıyordu.
ABDÜLMECİD HAN
Osmanlı Sultanlarının otuzbirincisi ve İslam Halifelerinin doksanaltıncısı.
Babası: II.Mahmud Han
Annesi: Bezm-i Alem Sultan
Doğumu: 25 Nisan 1823 /
Dönemi: 1 TEMMUZ 1839 - 25 HAZİRAN 1861
Vefatı: 25 Haziran 1861 / İstanbul, Ihlamur Kasrı
Vefat Nedeni: Vade
Defin Yeri: İstanbul, Sultan Selim Camii haziresindeki türbe
Sadrazamları:
• Koca Hüsrev Mehmed Paşa
• Mehmed Emin Rauf Paşa
• İzzet Mehmed Paşa
• İbrahim Sarım Paşa
• Mustafa Reşid Paşa
• Mehmed Emin Rauf Paşa
• Damad Mehmed Ali Paşa
• Mustafa Naili Paşa
• Mehmed Emin Ali Paşa
• Mehmed Ali Paşa
• Mehmed Emin Paşa
• Mehmed Rüştü Paşa
Kaptanıderya Ahmed Fevzi Paşa, II. Mahmud'un ölümünün ardından İstanbul'a dönmek yerine Osmanlı donanmasını Mısır'a götürmek üzere Çanakkale'den hareket ettirdi. Donanma daha sonra İskenderiye'ye ulaştırılarak Kavalalı Mehmed Ali Paşa'ya teslim edildi. Nizip yenilgisiyle birleşen bu gelişme Osmanlı Devleti'nin askerî ve diplomatik krizini ağırlaştırdı.
GÜLHANE HATTI HÜMAYUNU
Tanzimat Fermanı ilan edildi.
Dönemin padişahı olan Sultan Abdülmecid fermanı imzalamış, Hariciye nazırı Koca Mustafa Reşit Paşa ise Topkapı Sarayı'nın, Gülhane parkında fermanı ilan etmiştir. Tanzimat fermanı okunduğu esnada Gülhane parkında yerli halk dışında Avrupa devlet adamlarından bir çok kişi bulunmuştur.
Devam eden kıtlıkta, Kelt halkı olan İrlandaya gıda yardımı yapıldı.
Tanzimat'ın tatbik edildiği yerlerde temettü vergisi konulma kararı
1838 Antlaşmasına ilave hükümler
Penny Black olarak da bilinen ilk yapıştırılabilen resmi posta pulu, Birleşik Krallık'ta tedavüle çıktı.
Ceza Kanunname-i Hümayunu'nun Fransa'dan mülhem bir biçimde düzenlenmesi ve kabulü (3 Mayıs) (14 Temmuz 1851'de bu kanun, Kanun-u Cedid olarak tadilatla yeniden yürülüğe girer)
Tanzimat döneminde Mansure, Redif ve Hazine-i Amire gibi ayrı mali yapılar Maliye Hazinesi çatısı altında birleştirildi. Düzenlemeyle devlet gelir ve giderlerinin daha merkezî bir bütçe sistemi içinde yönetilmesi amaçlandı.
Samuel Morse, telgrafın patentini aldı.
Samuel Morse, nokta ve çizgilere dayalı elektromanyetik telgraf sistemi için ABD patenti aldı. Kodun geliştirilmesinde Alfred Vail’in de önemli katkısı oldu.
Osmanlı Devleti ile İngiltere, Avusturya, Prusya ve Rusya arasında Mısır meselesini çözmek amacıyla Londra Antlaşması imzalandı. Mehmed Ali Paşa'ya belirlenen süre içinde antlaşmayı kabul etmesi şartıyla Mısır'ın irsi yönetimi teklif edildi; buna karşılık Suriye, Adana, Girit, Hicaz ve işgal ettiği diğer Osmanlı topraklarından çekilmesi istendi. Antlaşmaya katılmayan Fransa, Mehmed Ali Paşa'yı diplomatik olarak desteklemekle birlikte askerî müdahalede bulunmadı.
Ceride-i Havadis, William Churchill tarafından yayımlanmaya başladı. Osmanlı basın tarihinde yarı resmî / özel Türkçe gazeteciliğin erken örneklerinden biridir.
Kapitülasyonların genişletilmesi
Posta Nezareti'nin kurulması.
İlk Postahane ise İstanbul'da Yeni Camii avlusunda Postahane-i Amire adı ile açılmış İlk memurlar Süleyman Ağa, tahsildar Sofyalı Ağyazar Türkçe dışında yazılmış gönderilerin adreslerini tercüme etmek üzere mütercim olarak atanmışlardır.
1843 yılında telgrafın icadını müteakip 11 yıl sonra Türkiye'de de telgraf hizmeti başlamış, bu hizmeti disipline etmek üzere 1855 yılında ayrı bir Telgraf Müdürlüğü kurulmuştur.
İngiliz, Avusturya ve Osmanlı deniz kuvvetlerinin bombardımanı ve ortak harekâtı sonucunda Akka Kalesi, İbrahim Paşa'ya bağlı Mısır kuvvetlerinden geri alındı. Suriye kıyılarındaki en önemli Mısır mevzilerinden Akka'nın düşmesi, Kavalalı yönetiminin Suriye'deki askerî hakimiyetini çökertti ve İbrahim Paşa'nın kuvvetlerini Mısır'a çekilmek zorunda bıraktı.
Kapitülasyonların genişletilmesi
Osmanlı Padişahı Abdülmecid tarafından çıkarılan fermanla Mısır'ın yönetimi, Osmanlı Devleti'ne bağlı kalması şartıyla Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın ailesine irsi valilik olarak bırakıldı. Mısır valilerinin Osmanlı padişahı tarafından tasdik edilmesi, yıllık vergi ödenmesi, Osmanlı antlaşma ve kanunlarına uyulması ve Mısır ordusunun sınırlandırılması kararlaştırıldı. Buna karşılık Kavalalıların Suriye, Filistin, Adana, Girit ve Hicaz üzerindeki yönetimi sona erdi.
Osmanlı Devleti, Birleşik Krallık, Rusya, Avusturya, Prusya ve Fransa arasında Londra Boğazlar Sözleşmesi imzalandı. Osmanlı Devleti’nin barış zamanında İstanbul ve Çanakkale boğazlarını yabancı savaş gemilerine kapalı tutması uluslararası güvence altına alındı. Böylece Boğazlar meselesi ilk kez çok taraflı bir uluslararası düzenlemeye bağlandı.
Cebel-i Lübnan'da Dürzi ve Maruni toplulukları arasındaki gerilim, Deyrülkamer'de silahlı çatışmaya dönüştü. Çatışmalar sırasında çok sayıda kişi öldü; çarşı yağmalandı, ev ve dükkânlar yakıldı. Olaylar kısa sürede Şuf ve çevresindeki yerleşimlere yayıldı ve Lübnan'daki Dürzi-Maruni mücadelesinin yeni bir dönemini başlattı.
Jean-Daniel Colladon, ışığın su jeti içinde yönlendirilerek taşınabileceğini gösterdi. Bu deney, fiber optik teknolojisinin temelindeki toplam iç yansıma ilkesinin erken gösterimlerinden biridir.
Osmanlı ordusunun veteriner hekim ihtiyacını karşılamak amacıyla İstanbul'da Askerî Baytar Mektebi açıldı. Prusyalı veteriner hekim Godlewsky'nin yönetiminde başlayan öğretime ilk olarak on iki askerî öğrenci alındı. Türkiye'deki bilimsel veteriner hekimliği eğitiminin başlangıcı kabul edilen okul, daha sonra Harbiye Mektebi bünyesinde geliştirildi.
İlk kez bir ameliyatta anestezi uygulandı.
Nanking Antlaşması, 29 Ağustos 1842 tarihinde Birleşik Krallık ile Çing Hanedanı arasında I. Afyon Savaşı'nı bitiren anlaşmadır.
Anlaşma ile Sassoon ailesi Çin'in tamamına haşhaş satma hakkı kazandı. Ayrıca Çin, İngiltere ve Sassoon ailesine de 21 milyon pound savaş tazminatı ödedi. Bu para Sassoon ailesinin dünyanın en zengin ailesi olmasını sağladı. İngiltere savaş sonrasında Hong Kong Limanı'nı da kontrolü altına aldı. Böylece oluşturulan Kumpanya ile ortağı Sasoon Ailesi, Çin'in kanını emmeye başladı.
İstanbul Galata'da Saint Pierre Kilisesi ve Manastırı çevresinde Collège des Frères St. Pierre adıyla okul açıldı. Başlangıçta İtalyan Dominiken eğitimcilerin etkisindeki kurum, daha sonra Fransız himayesi ve Fransızca eğitim diliyle tanındı; Hıristiyan, Yahudi ve Müslüman öğrencilerin birlikte eğitim gördüğü Katolik misyon okullarından biri oldu.
Osmanlı saraylarının döşemelik, perdelik ve ipekli kumaş ihtiyacını karşılamak amacıyla İzmit Körfezi kıyısındaki Hereke'de bir dokuma fabrikası kuruldu. Hereke Fabrika-i Hümayunu adıyla devlet yönetimine alınan tesis, ilerleyen dönemde halı üretimiyle de tanındı.
Zeytinburnu Demir Fabrikası'nın inşasına 1843'te başlandı. Osmanlı'da ağır sanayi hamlesinin önemli tesislerinden biri olan fabrika, demir ve çelik üretimiyle askerî ve sivil sanayi ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kuruldu.
Feshane'de 1843'te Avrupa'dan getirilen makinelerle buhar gücü kullanılmaya başlandı. Bu düzenleme, Feshane'nin modern makineleşmiş bir dokuma fabrikasına dönüşmesinde önemli bir aşama oldu.
Kapitülasyonların verilmesi
Osmanlı Devleti’nin Tanzimat sonrasında askerlik, vergi ve idarî merkezîleşme uygulamalarını Arnavutluk sahasında yürürlüğe koyması yerel direnişe yol açtı. Üsküp, Kalkandelen, Priştine, Prizren ve çevresinde gelişen ayaklanmada Arnavut ileri gelenleri ve yerel güçler, zorunlu askerlik ve merkezden atanan memurlar eliyle yürütülen yeni düzene karşı çıktı. Osmanlı kuvvetleri 1844’te isyanı bastırarak bölgede Tanzimat düzenlemelerini uygulamaya çalıştı.
Askere alma usulü değiştirildi. Muvazzaflık süresi beş, rediflik yani ihtiyatlık süresi ise yedi yıla indirilmiştir. Aynı tarihte, mevcut birlikler Hassa, Dersaadet, Rumeli, Anadolu ve Arabistan orduları diye beş orduya ayrılmıştır. 1847 yılında askere almada kura usulü kabul edilmiştir. 1879'da Seraskerliğin yerine Harbiye Nezâreti kurulmuşsa da 1884'te tekrar Seraskerliğe dönülmüştür. 1908 yılında ise Harbiye Nâzırlığı kesin olarak Seraskerliğin yerini almıştır.
Samuel Morse, Washington’dan Baltimore’a uzanan deneysel telgraf hattı üzerinden “What hath God wrought?” mesajını gönderdi. Bu olay, elektrikli telgrafın kamu önünde başarılı kullanımının simgelerinden biri kabul edilir.
Charles Goodyear, kauçuğun güçlendirilmesi işleminde kullanılan ve vulkanizasyon adı verilen bir yöntemin patentini aldı.
Sultan Abdülmecit denetleme gezisine çıktı.
Matteos Çuhacıyan Ermeni patrikliğine getirildi. Yeni patriğe danışmanlık etmek ve cemaatin mali idaresini yürütmek üzere 16 üyesi amira(ermeni asiller), 14 üyesi esnaf olan karma bir meclis kuruldu.
Sultan Abdülmecid döneminde kurulan Muvakkat Meclis-i Maarif çalışmalarıyla rüşdiyeler, sıbyan mekteplerinin üzerinde ve Darülfünun'a öğrenci hazırlayan orta dereceli mektepler olarak düzenlendi. Bu düzenleme, Osmanlı eğitim sisteminin ilk, orta ve yüksek öğretim şeklinde kademelendirilmesi fikrinin parçası oldu.
İzmir'de su kuvvetiyle çalışan kağıt fabrikası kuruldu. Bu girişim, Osmanlı'da yerli kağıt üretimini artırmaya yönelik sanayi teşebbüslerinden biri oldu.
Meclis-i Muvakkat'ın (Geçici Maarif Meclisi) çalışmalarına başlaması
Küçük paketlerde kullanılan lastik bandın patenti alındı.
İstanbul'da "POLİS" adıyla bir teşkilat kurulmuş, yeni kurulan polis teşkilatının görevleri yine aynı tarihte yayınlanan Polis Nizamnamesinde belirtilmiş ve bu durum yabancı elçiliklere de bir yazıyla duyurulmuştur.
İrlanda'da patates hastalığının görülmesiyle başlayan kıtlık, 1845-1852 yılları arasında büyük bir felakete dönüştü. Büyük Kıtlık olarak da bilinen bu süreçte çok sayıda insan öldü, milyonlarca kişi de İrlanda dışına göç etmek zorunda kaldı.
Lübnan'da ıslahat yapmakla görevlendirilen Hariciye Nazırı Mehmet Şekip Efendi, Beyrut'a ulaştı.
Osmanlı Devleti'nde eğitim işlerini düzenlemek üzere Meclis-i Maarif-i Umumiye kuruldu. Meclis, yeni mekteplerin açılması, ders programlarının hazırlanması ve Darülfünun kurulması gibi modern eğitim düzenlemelerinin hazırlık merkezi oldu. Aynı düzenleme içinde Mekatib-i Umumiye Nezareti de meclisin icra organı olarak teşkil edildi.
Zabtiye Müşiriyetinin kurulması.
Sultan Abdülmecit, Varna gezisine çıktı.
Osmanlı Devleti, 1838'de yapılan Baltalimanı muahedelerinin şartlarını ancak 30 Nisan 1846'da yapılan Rus muahedesinde kısmen hafifletebildi. Bu muahede ile Rus tüccarının Osmanlı topraklarında esnaflık yapması yasaklandığı gibi içki, tütün, tuz ve barut gibi maddelerin ticaretine de yasak ve kısıtlamalar getirildi. Bu şartlar 1861'e kadar sadece Rus muahedesinde kaldı ve ancak Kanlıca ticaret muahedeleriyle kısmen hafifletilebildi.
Mısır Valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa, Osmanlı Devleti ile ilişkilerin düzelmesinin ardından İstanbul'a geldi. Sultan Abdülmecid tarafından kabul edilen Mehmed Ali Paşa'ya nişan-ı imtiyaz verildi. Yaklaşık bir ay süren ziyaret sırasında devlet adamlarıyla görüşen Mehmed Ali Paşa, daha sonra doğduğu Kavala'yı da ziyaret etti.
ABD'li diş hekimi William T. G. Morton, Massachusetts General Hospital’da eter anestezisinin ilk başarılı halka açık cerrahi gösterimini gerçekleştirdi. Ameliyatı cerrah John Collins Warren yaptı; hasta Gilbert Abbott’tu.
Hammamizade İsmail Dede Efendi, klasik Türk musikisinin en büyük bestekarlarından biridir. Mevlevi geleneği içinde yetişti; ayin, beste, semai ve şarkı türlerinde güçlü eserler verdi. Osmanlı-Türk musikisinin 19. yüzyıldaki en etkili isimlerinden biri kabul edilir. Doğum: 9 Ocak 1778.
Timarlı Sipahi Teşkilatı'nın ilgası
Osmanlı İmparatorluğu döneminde kurulan ilk banka iki Galata bankerinin 1847 yılında kurdukları İstanbul Bankası'dır.
Dersaadet Bankası, 1847'de İstanbul'da Galata bankerleri tarafından kuruldu. Bank-ı Dersaadet olarak da bilinen kurum, Osmanlı Devleti'nde modern bankacılık alanındaki ilk girişimlerden biri kabul edilir.
Tersane-i Amire'de inşa edilen Mecidiye adlı savaş gemisi denize indirildi. Gemi, Tanzimat döneminde Osmanlı tersanelerinde modern savaş gemisi inşa kabiliyetini geliştirmeye yönelik çalışmaların örneklerinden biri oldu.
Kız ve erkek çocuklara eşit miras hakkı tanıyan İrade-i Seniye yayımlandı. 1858 yılında yayımlanan "Arazi Kanunnamesi"nde mirasın kız ve erkekler arasında eşit olarak paylaştırılacağı hükmü yer aldı. Kadınlar miras yoluyla mülkiyet hakkını kazandı.
Sınır demarkasyonu
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün temeli sayılan Defterhane-i Amire Kalemi kuruldu. Bu düzenleme, Osmanlı'da taşınmaz kayıtlarının daha düzenli tutulması ve tapu işlemlerinin kurumsal yapıya kavuşturulması açısından önem taşıdı.
Güney Arnavutluk’ta Tanzimat reformları kapsamında uygulanan yeni askerlik, vergi ve idare düzenlemeleri yerel halkın ve Arnavut ileri gelenlerinin tepkisine yol açtı. Yanya, Berat, Avlonya, Ergiri ve çevresinde etkili olan ayaklanma, Osmanlı merkezî idaresinin bölgedeki geleneksel yerel özerklikleri sınırlama girişimlerine karşı gelişti. Osmanlı kuvvetleri 1847’de isyanı bastırdı ve Tanzimat uygulamalarını bölgede güçlendirmeye çalıştı.
Liberya, Amerika’dan Afrika’ya dönen eski köleler ve Amerikan Kolonizasyon Cemiyeti’nin yerleşim projesi sonucunda bağımsızlığını ilan etti. Ülke, cumhuriyet yönetimiyle kuruldu.
Protestan Ermeni cemaati resmen tanındı ve ilk kiliseleri yapıldı.
Karl Marx ve Friedrich Engels, Komünist Manifesto kitabını yayımladı.
Rüşdiye mekteplerine öğretmen yetiştirmek amacıyla İstanbul Fatih'te Darulmuallimin-i Rüşdi açıldı. İlk müdürü Ahmed Cevdet Paşa olan kurum, Osmanlı'da modern öğretmen okullarının başlangıcı kabul edilir.
1848 Avrupa Devrimleri’nin etkisiyle Eflak’ta anayasal yönetim, idarî yenilenme, köylülerin durumunun iyileştirilmesi ve yerel özerkliğin genişletilmesi talepleriyle bir devrim hareketi başladı. Osmanlı Devleti’ne bağlı Eflak Prensliği’nde gelişen hareket, Rusya’nın baskısı ve Osmanlı-Rus müdahalesiyle sona erdirildi. Osmanlı kuvvetlerinin Bükreş’e girmesi ve ihtilalci yöneticilerin tutuklanmasıyla devrim bastırıldı; ardından Eflak ve Boğdan, Osmanlı-Rus denetimi altında yeniden düzenlendi.
Avrupa'da liberal ihtilaller: Polonya ve Macaristan'da milliyetçi ayaklanmalar
1848-1852 Fransa'da III. Napoleon'un devlet başkanlığında cumhuriyet dönemi
1848 Devrimleri. 1848 Marx'ın gittikçe yoksullaşan proleter kitlelerin bir devrimle toplumsal sorunu çözecekleri düşüncesini ortaya atması.
Kaçar Hükumdarı
Kaçar Hükumdarı
Osmanlı yapımı ilk demir vapurun denize indirilmesi.
Osmanlı Devleti'nde demir zırhla kaplı olarak yapımı gerçekleştirilen ilk buharlı gemi olan Eser-i Cedid, İstanbul Baruthanesi kompleksinde yer alan Küçük Demir Fabrikası'nda inşa edildi. İngiliz mühendis Edward Phillips başkanlığında, yerli ve yabancı işçiler tarafından yapımı gerçekleştirilen gemi, 18 Kasım 1848 Cumartesi günü, Sultan Abdülmecit ve devlet erkanının da hazır bulundukları merasimle denize indirildi.
Osmanlı Devleti'nde veteriner öğretimi Harp Okulu bünyesinde yapılandırıldı. İlk veterinerlik dersleri 1842'de Prusyalı askerî veteriner Godlewsky tarafından başlatılmış, 1849'da askerî eğitim sistemi içinde düzenli öğretim yapısına kavuşmuştur.
Eflak ve Boğdan'ın statüleri
Walter HUNT ilk modern çengelli iğneyi tasarladı ve patentini aldı.
Macaristan cumhuriyet rejimine geçti.
Eflâk ve Boğdan (Memleketeyn) sorunu ile ilgili olarak Baltalimanı Antlaşması imzalandı.
Osmanlı hat sanatının XIX. yüzyıldaki önemli isimlerinden Yesarizade Mustafa İzzet Efendi öldü. Celî ta‘lik hattının büyük üstatlarından kabul edilir. Babası Yesari Mehmed Esad Efendi’den icazet aldı; ta‘lik ve celî ta‘lik yazıda Osmanlı-Türk üslubunun gelişmesinde etkili oldu. Takvimhane Nazırlığı sırasında kendi yazdığı ta‘lik harflerden kalıplar hazırlanarak matbaada ta‘lik yazıyla kitap basımına öncülük etti. Doğum: 1770’li yılların başı.
Rüşvete karşı yemin yöntemi uygulanmaya başlandı.
Mülteciler sorunu çözümlendi. 1848 ihtilal hareketleri sonrasında, Macar ve Leh mültecilerinin Osmanlı Devleti‟ne sığınması, Osmanlı Devleti ile Avusturya ve Rusya arasında diplomatik krize sebep olmuştu. Bu kriz "Mülteciler Meselesi" olarak anılmaktadır.
1847'den geçerli sayılmak üzere gümrük resimlerinde değişikliğe gidildi.
Bahriye-i Hümayun subayları, gemi inşa eğitimi için ABD'ye gittiler.
İstanbul'da yaşanan şiddetli kış nedeniyle Haliç dondu.
Darulmaarif, İstanbul Cağaloğlu'nda Sultan Abdülmecid'in katıldığı törenle açıldı. Rüşdiye üstü ve Darülfünun'a hazırlık niteliğinde düzenlenen kurum, Osmanlı'da modern tarzda inşa edilen ilk mektep binalarından biri oldu.
1851-1864 yılları arasında Çin'de Qing Hanedanı'na karşı büyük bir isyan hareketi başladı. Hong Xiuquan önderliğindeki Taiping hareketi, özellikle Güney Çin'de geniş alanları kontrol etti. Milyonlarca insanın ölümüne yol açan Taiping İsyanı, 19 Temmuz 1864'te Nanjing'in Qing kuvvetlerince alınmasıyla sona erdi.
1827 Antlaşmasının güncellenmesi
Gümrük/1827 Anlaşmasının güncellenmesi
Encümen-i Daniş, Sultan Abdülmecid'in katıldığı törenle Darulmaarif binasında açıldı. Osmanlı'da ilim, tercüme ve telif faaliyetlerini düzenlemek amacıyla kurulan bu kurum, akademi benzeri ilk resmî ilim heyetlerinden biri oldu.
Isaac Singer, dikiş makinesinin patentini aldı.
Elisha OTIS ilk asansörü icat etti.
Rus yazar, oyun yazarı ve düşünsel hiciv ustası Nikolay Vasilyeviç Gogol Moskova’da öldü. “Ölü Canlar”, “Müfettiş” ve “Palto” gibi eserleriyle Rus edebiyatında gerçekçilik, grotesk anlatım ve toplumsal hicvin öncü isimlerinden biri oldu. Gogol’un eserlerinde bürokrasi, memur zihniyeti, ahlaki çürüme, küçük insanın ezilmişliği, kimlik kaybı ve modern toplumun yabancılaştırıcı yapısı öne çıkar. Dostoyevski başta olmak üzere sonraki Rus edebiyatı ve insan-toplum eleştirisi üzerinde derin etki bıraktı. Doğum: 1 Nisan 1809.
Alman eğitimci ve eğitim düşünürü Friedrich Fröbel öldü. Çocuk eğitimi tarihinde “anaokulu / kindergarten” anlayışının kurucu ismi kabul edilir. Fröbel’e göre çocuk, pasif biçimde bilgi verilen bir varlık değil, oyun, hareket, taklit, doğa gözlemi ve yaratıcı etkinliklerle gelişen etkin bir kişiliktir. Eğitim düşüncesinde oyun, bütünlük, çocuğun iç gelişimi, aile-okul ilişkisi ve erken çocukluk döneminin bağımsız değeri öne çıkar. Modern okul öncesi eğitim anlayışı üzerinde kalıcı etki bıraktı. Doğum: 21 Nisan 1782.
İstanbul Ortaköy Camii'nin yapımı tamamlandı.
Fransız hekim Charles Gabriel Pravaz, deri altına sıvı enjekte etmeye yarayan erken hipodermik şırınga tasarımlarından birini geliştirdi. Aynı dönemde Alexander Wood da tıbbi enjeksiyon uygulamalarıyla öne çıktı.
Osmanlı İmparatorluğu için "hasta adam" tabiri ilk kez Rus Çarı I. Nikolay tarafından kullanıldı.
Rus Bahriye Nazırı Prens Mençikof, olağanüstü elçi göreviyle İstanbul'a geldi.
Rusya Hariciye Nazırı Kont De Nesselrode, Osmanlı İmparatorluğu'na nota verdi.
İngiliz ve Fransız donanmaları Beşike Körfezi'ne geldi.
Prut nehrini geçen Rus ordusu, Eflak ve Boğdan'a girdi.
Rusya ile ilişkilerin bozulması üzerine olağanüstü toplanan meclis, savaş kararı aldı.
Kırım Savaşı: "Mukaddes yerler" meselesi, Rusya'nın tazyikleri ve Kırım Savaşı'nın başlaması.
Mustafa Reşid Paşa, İngiliz ve Fransız desteğini alarak 4 Ekim 1853'de Rusya'ya harb ilan etti.
Ancak Osmanlı Devleti, Rusya ile savaş yaparken, İngilizler, dünyadaki ikinci büyük İslam devleti olan Gürganiye Devleti'ni yıktılar. Hindistan, İngilizlerin sömürgesi durumuna geldi.
1853-55 Rusya ile olan Kırım harbi başarı ile neticelenmesine rağmen, savaş harcamaları dış borçlanma yolunu açtı.
Birleşik Krallık, Fransa ve Piyemonte-Sardinya'nın Osmanlı tarafında savaşa dâhil olmasıyla savaş, Avrupalı devletlerin Rusya'yı Avrupa ve Akdeniz dışında tutmak amacıyla verdiği bir savaş halini almıştır. Savaş, müttefik güçlerinin zaferiyle sonuçlanmıştır. Fransa'nın Osmanlı Devleti'ndeki Katoliklerin, Rusya'nın ise Ortodoksların haklarının yeniden teyit edilmesi ile ilgili talepleri ile ortaya çıkan "Kutsal Yerler Meselesi"nin sonucunda Fransa galip çıktı.
Eflâk ve Boğdan'ın boşaltılması hakkında, Osmanlı ordusu, Rus ordusuna ültimatom verdi.
Osmanlı-Rus savaşı başladı.
Osmanlı ordusu, Tuna üzerinde bulunan Kalafat'ı işgal etti.
Batum civarındaki Saint-Nicolas kalesi fethedildi.
İngiliz ve Fransız donanmaları İstanbul'a geldi.
Olteniça Zaferi kazanıldı.
Olteniça'daki Osmanlı askerleri geri çekildi.
Osmanlı kuvvetleri Ahıska'da yenilgiye uğradı.
Kırım Savaşı: Rus Karadeniz donanması, Sinop'ta Osmanlı donanmasına ağır bir darbe indirdi. Dünya deniz savaşları tarihinde yelkenli ahşap gemilerin rol aldığı son çarpışma ve gülle yerine patlayıcı mermilerin (humbara) kullanıldığı ilk çarpışma olarak Sinop Baskını'nın özel bir yeri vardır.
Osmanlı ordusu, Kars'ın doğusundaki Başgedikler mevkiinde Ruslara yenildi.
Meclis-i Vala'nın "Meclis-i Ali-yi Tanzimat" ve "Meclis-i Ahkam-ı Adliye'ye" ayrılması
İngiliz ve Fransız donanmaları Karadeniz'e açıldı.
Kırım Savaşı sırasında, Yunanistan Krallığı’nın dolaylı desteğiyle Epir, Teselya ve Makedonya hattında Osmanlı yönetimine karşı Yunan ayaklanmaları çıktı. 30 Ocak 1854’te Epir’de başlayan hareket kısa sürede Teselya’ya da yayıldı. Ayaklanma, Yunan milliyetçiliğinin Osmanlı topraklarındaki Rum nüfus üzerinden genişleme arayışıyla bağlantılıydı. Osmanlı kuvvetleri isyanı birkaç ay içinde bastırdı; İngiltere ve Fransa’nın Yunanistan’a baskı yapması ve Pire’yi işgal etmesiyle Yunan hükümeti isyancılara açık destek veremez hâle geldi.
İngiltere ve Fransa, Eflâk ile Boğdan'ın boşaltılması hakkında Rusya'ya ültimatom verdiler.
Keçecizade Fuat Efendi, Epir ve Teselya isyanlarını bastırmakla görevlendirildi.
Rusya'ya karşı Kırım Savaşı'nda Osmanlı-İngiliz-Fransız ittifakı kuruldu.
Ruslar Dobruca'yı işgal etti.
İngiltere ve Fransa, Rusya'ya savaş ilan etti.
Mart ayı başlarında Yunan general Theodoros Grivas, daha sonra Yunan birlikleri tarafından yağmalanan Maçova'yı ele geçirerek kuzeye doğru ilerlemeye başladı.27 Mart'ta Arnavutların da destek verdiği Osmanlı saldırılarının ardından Grivas geri çekilmek zorunda kaldı. Sonuç olarak, Maçova kasabası isyancı çeteler tarafından yağmalandı ve büyük bir kısmı yakıldı.
Kırım Savaşı: Fransa Rusya'ya savaş açtı.
İlk müttefik kuvvetleri Gelibolu'ya geldi.
Yunanistan'ı itaat altına almak, Atina ve Pire'yi işgal etmek üzere Fransa bir kolordu gönderdi.
Epir ve Teselya isyanları nedeniyle İngiltere ve Fransa, Yunan hükümetini uyardı.
Ruslara karşı Kalafat Zaferi kazanıldı.
Müttefikler Odesa'yı bombaladı.
Yunan asilerine karşı Narda Zaferi kazanıldı.
Rus ordusu Silistre'yi kuşattı.
Müttefik kuvvetleri, Gelibolu'dan Varna'ya hareket etti.
Osmanlı-Yunan siyasi ilişkileri kesildi.
Rus Başkumandanı Paskiyeviç, Silistre kuşatmasında yaralandı.
Silistre müdâfilerinin huruç hareketinde yeni Rus Başkumandanı Prens Gorçakof yaralandı ve düşman yenilgiye uğratıldı.
Kırım Savaşı'nda Rusya'ya karşı Eflâk ve Boğdan hakkında Avusturya ile Boyacıköy Antlaşması yapıldı.
Silistre, Rus kuşatmasından kurtuldu.
Japonya, ABD ile Amity Antlaşması imzalandı ve iki ülke arasındaki ticaret başladı. Japonya'nın kabuğuna çekilme politikasını bırakıp dışa açılmak yoluna girdi.
Ruslar, Yerköyü Savaşı'nda yenilgiye uğratıldı.
Kırım seferine karar verildi. Kırım Savaşı'nda Fransa ve Britanya, Ruslara karşı Türklerin yardımına geldi. Ruslar Kırım'da yenilgiye uğratıldı.
Türk ordusu Bükreş'e girdi.
Alman filozof Friedrich Wilhelm Joseph Schelling öldü. Kant sonrası Alman idealizminin Fichte ve Hegel ile birlikte başlıca isimlerinden biridir. Düşüncesinde doğa felsefesi, özgürlük, sanat, mitoloji, vahiy, mutlak, bilinçdışı ve varlığın dinamik yapısı temel yer tutar. Schelling, doğayı yalnız mekanik bir nesneler toplamı olarak değil, ruhla ilişkili üretici ve canlı bir süreç olarak yorumladı. Erken Alman romantizmi, idealizm, estetik, varoluş felsefesi ve modern ontoloji tartışmaları üzerinde etkili oldu. Doğum: 27 Ocak 1775.
İlk dış istikraz: Borçlanma devrinin başlaması
Londra bankerlerinden Dent and Company ve Goldmith and Company isimli bankanın Paris şubesi ile hükümet arasında ilk dış borç anlaşması imzalanır.
İngiltere'den 200.000 Sterlin olarak ilk borç alınmıştır.
1874 yılına kadar 15 ayrı dış borçlanma yapılmıştır. Bu dönem içinde 239 milyon lira borçlanıldığı halde, hükümetin eline yalnızca 127 milyon lira geçmiştir.
Türk ve müttefik orduları Kırım'a çıktı.
Müttefik orduları, Eskihisar civarından Sivastopol'a hareket etti.
Müttefikler Alma nehri dolaylarında bir Rus ordusunu yenilgiye uğrattılar. Avusturya, Eflâk ve Boğdan'ı işgale başladı.
Ruslar Sivastopol limanın girişini kapattı. Sivastopol'a doğru ilerleyen müttefik orduları, Kaça çayını geçti.
Müttefikler Belek çayını geçti.
Müttefikler Sivastopol'u kuşatmaya başladı.
Müttefikler Balaklava limanını ele geçirdi.
Müttefikler, Sivastopol etrafında siper kazmaya başladı.
Müttefikler Sivastopol'u bombalamaya başladı.
Balaklava'ya saldıran Ruslar yenilgiye uğratıldı.
İnkerman zaferi kazanıldı.
Eflâk ve Boğdan hakkında Avusturya, İngiltere ve Fransa arasında antlaşma yapıldı.
Ihlamur Kasrı yapıldı.
İskoç fizikçi James Clerk Maxwell, On Faraday’s Lines of Force adlı çalışmasında Faraday’ın elektrik ve manyetizma hakkındaki kuvvet çizgileri düşüncesini matematiksel olarak yorumlamaya başladı. Bu çalışma, daha sonra Maxwell’in elektromanyetik alan kuramına giden sürecin erken aşamalarından biridir.
Üçüncü Veba Pandemisi, 1855'te Çin'in Yunnan bölgesinde başladı. Sonraki süreçte Asya merkezli küresel bir salgına dönüştü ve özellikle Çin ile Hindistan'da büyük can kayıplarına yol açtı. Yersinia pestis bakterisinin neden olduğu salgında yaklaşık 12-15 milyon kişinin öldüğü tahmin edilir.
Azak ve Karadeniz'deki Rus limanları, müttefik donanmalar tarafından kuşatıldı.
Türk-İngiliz askeri sözleşmesi imzalandı.
Başkumandan Ömer Paşa, Gözleve Zafer'ini kazandı.
Osmanlı-Sardunya ittifak Antlaşması imzalandı. Torino Antlaşması ile Sardunya Krallığı, ittifaka katılıp Kırım'a asker göndermeye karar verdi.
Dolmabahçe Camii ibadete açıldı.
Müttefikler, Kerç Boğazı'na asker çıkardılar.
Müttefikler, Karasu (Çarnayya) hattını işgal ettiler.
Ruslar, başta Anapa Kalesi olmak üzere, Karadeniz kıyılarındaki kaleleri tahrip edip geri çekilmeye başladılar.
Amerikalı maceraperest ve paralı asker William Walker Nikaragua'yı ele geçirdi.
Müttefikler, Sivastopol'un doğusundaki Yeşiltümsek ve Aktabya'yı ele geçirdiler.
Kırım Savaşı'nda İngiliz Başkumandanı Mareşal Lord Raglan öldü.
İstanbul'da Şehremaneti kuruldu. Bu düzenleme, modern belediye idarelerinin başlangıcı olarak kabul edilir.
Kadı naibi yetiştirmek amacıyla Muallimhane-i Nüvvab kuruldu. Osmanlı yargı teşkilatı için nâip ve kadı sınıfı yetiştiren özel bir eğitim kurumu olarak açılan okul, daha sonra Medresetü'l-Kudat adıyla gelişti.
Sivastopol yoğun şekilde bombalanmaya başlandı.
Malakof istihkâmı ele geçirildi, Rus direnişi kırıldı.
Müttefikler, Sivastopol'a girdi.
Osmanlı İmparatorluğu'nda telgraf hizmete girdi.
Osmanlı Devleti'nde ilk düzenli telgraf haberleşmesi başlatıldı ve Telgraf Müdürlüğü faaliyete geçti. İstanbul-Edirne-Şumnu hattı üzerinden Kırım Savaşı cepheleriyle haberleşme sağlandı; telgraf ağı sonraki yıllarda ülke genelinde hızla genişletildi.
Kars'ı kuşatan Rus ordusu başlattığı genel hücumda bozguna uğradı.
Kılburun Zaferi kazanıldı.
Danimarkalı filozof, teolog, yazar ve din eleştirmeni Søren Kierkegaard öldü. Varoluşçuluğun öncü isimlerinden biri kabul edilir. Düşüncesinde birey, seçim, kaygı, umutsuzluk, iman, günah, içtenlik, öznel hakikat ve Tanrı karşısında tekil insanın sorumluluğu öne çıkar. Hegelci sistem felsefesine karşı bireyin somut varoluşunu ve kararını merkeze aldı. Estetik, etik ve dini varoluş aşamaları üzerinden insanın kendisini nasıl kurduğunu tartıştı; modern varoluş felsefesi, teoloji ve psikoloji üzerinde derin etki bıraktı. Doğum: 5 Mayıs 1813.
Et ve Ekmek dışında hemen bütün maddelerden narh kaldırıldı.
Kars Kalesi açlık yüzünden düşmana teslim oldu.
Rusya, Asya'da Türk illeri istikametinde saldırılara ve işgallere başladı.
II. Afyon Savaşı veya Arrow Savaşı, 1856 – 1860'ta Çin ile Birleşik Krallık ve Fransa İmparatorluğu arasında gerçekleştirilen savaş. Çin'deki ticaret haklarını artırmaya çalışan İngilizler, 1856'da bazı Çinli görevlilerin Arrow adlı gemiye çıkarak İngiliz bayrağını indirmesiyle, savaşı yeniden başlatmak için aradıkları bahaneyi bulmuş oldular. Bir Fransız misyonerinin Çin'in iç bölgelerinde öldürülmesini gerekçe gösteren Fransızlar da İngiltere'nin yanında savaşa girdiler.
İngiliz Henry Bessemer, erimiş pik demir içinden hava geçirerek karbon ve safsızlıkları azaltan Bessemer yöntemini geliştirdi. Bu yöntem, çeliğin büyük miktarda ve düşük maliyetle üretilmesini sağlayarak modern sanayide çeliğin yaygınlaşmasına yol açtı.
Kırım Savaşının ardından barış esaslarına ait Viyana protokolü imzalandı. Ateşkes ilan edildi.
Islahat Fermanı ilan edildi.
Paris Andlaşmasının imzalanmasından altı hafta önce, 28 Şubat 1856'da Bâb-ı Âlî'de bütün bakanlar, yüksek memurlar, şeyhülislâm, patrikler, hahambaşı ve cemaat ileri gelenleri önünde okunarak ilân edildi ve Paris Andlaşmasını hazırlayan devletlere bildirildi.
İçerik olarak Osmanlı Devletinde yaşayan Gayr-ı Müslümlerin dini ve ticari ilişkilerini konu alıyor ve muazzam haklar verilmesini sağlıyordu.
Gayri müslimlerden alınan "cizye" vergisi kaldırıldı. Osmanlı Devleti'nde cizye vergisi 1855'e kadar uygulandı ve Islahat Fermanı ile hem vergi hem de cizyadarlık görevi kaldırıldı; yerine askerlik hizmetlerinden muafiyet vergisi (Bedel-i askeriye) getirildi; II. Meşrutiyetle birlikte Müslüman olmayanlara da askerlik görevi getirilince bu vergi de son buldu.
Kırım Savaşına ilişkin Paris barış kongresi açıldı. Bu konferansta Osmanlı adına Âli Paşa ilk defa olarak kapitülasyonların tümden kaldırılmasını istedi. Ancak Avrupalı delegeler, bu ve bundan sonraki çabalarda da olacağı gibi erteleme yoluna gittiler.
Rus ordusu bozguna uğradı.
Karadeniz'in tarafsız ve silahsız bir hale getirildi.
Kırım Savaşı'nın sonu
Paris Antlaşması, Rusya ile Kırım Savaşı'nı kazanan Osmanlı İmparatorluğu, Birleşik Krallık ve Fransa arasında 30 Mart 1856 tarihinde imzalanmış bir barış antlaşmasıdır.
Osmanlı İmparatorluğu'nun toprak bütünlüğü, Avrupa devletlerinin garantisi altına alındı.
Türk dilinde kullanılan alfabenin Mors alfabesine uyarlanmasıyla telgraflar Türkçe olarak çekilmeye başlandı. İlk Türkçe telgraf, Edirne'den İstanbul'a, 3 Mayıs 1856 Cumartesi günü saat 11:50'de çekildi.
Müttefiklerin Türkiye'deki kuvvetlerini geri çekmeleri konusunda yeni mühlet mukavelesi imzalandı.
İngiliz sermayesiyle Bank-ı Osmani kuruldu. Banka, 1863'te Fransız sermayesinin de katılmasıyla Bank-ı Osmani-i Şahane adını aldı ve banknot çıkarma, devlet borçlanmasını yönetme ve hazine işlemlerini yürütme yetkileriyle merkez bankası benzeri görevler üstlendi.
İstanbul'da I.Abdülmecid tarafından Dolmabahçe sarayı açıldı.
Abdülmecit öncülüğünde, Topkapı Sarayı terk edilerek, müze benzeri ziyaretlere açıldı. Abdülmecit Dolmabahçe'ye yerleşmekle sadece Topkapı sarayına değil, Osmanlının geleneksel tavrına, ihtişamına ve "yerli" olan medeniyet algısına da veda ediyordu. Artık Batı mimarisiyle, Batı'dan alınan borçla, Batı'lıya benzemek için yapılan bir saray vardı, Batı dili konuşan, Batılı gibi giyinen bir sultan ikamet edecekti.
İzmir-Aydın demiryolu hattının yapım ve işletme imtiyazı İngiliz sermayeli Ottoman Railway Company’ye verildi. Anadolu topraklarında yapılan ilk demiryolu hattı kabul edilen İzmir-Aydın hattı, 1866’da tamamlanarak Aydın’a ulaştı.
Anadolu'da inşa edilen ilk demiryolu olan İzmir-Aydın hattının temeli atıldı. İngiliz sermayeli Osmanlı Demiryolu Şirketi tarafından yapılan hat, Ege Bölgesi'nin tarım ürünlerini İzmir Limanı'na taşımak amacıyla projelendirildi.
Notre Dame de Sion rahibeleri, İstanbul Pangaltı'daki Maison du Saint-Esprit adlı yatılı kız okulunun yönetimini devralarak Notre Dame de Sion Fransız Kız Lisesi'ni açtı. Kurum, Osmanlı döneminde kız çocuklarına yönelik Fransız Katolik eğitim kurumlarının en önemlilerinden biri oldu.
Gümrük resminin, eşyanın vardığı değil çıktığı yerde alınması usulünü getiren Mahrec Nizamnamesi'nin yayımlanması
Küçüksu Kasrı'nın yapımı tamamlandı.
8 Mart 1857 tarihinde ABD'nin New York kentinde 40.000 dokuma işçisi daha iyi çalışma koşulları istemiyle bir tekstil fabrikasında greve başladı. Ancak polisin işçilere saldırması ve işçilerin fabrikaya kilitlenmesi, arkasından da çıkan yangında işçilerin fabrika önünde kurulan barikatlardan kaçamaması sonucunda 120 kadın işçi can verdi. İşçilerin cenaze törenine 10.000'i aşkın kişi katıldı.
26-27 Ağustos 1910 tarihinde Danimarka'nın Kopenhag kentinde 2. Enternasyonale bağlı kadınlar toplantısında (Uluslararası Sosyalist Kadınlar Konferansı) Almanya Sosyal Demokrat Partisi önderlerinden Clara Zetkin, 8 Mart 1857 tarihindeki tekstil fabrikası yangınında ölen kadın işçiler anısına 8 Mart'ın "Internationaler Frauentag" (International Women's Day – Dünya Kadınlar Günü) olarak anılması önerisini getirdi ve öneri oybirliğiyle kabul edildi.
8 Mart Dünya Kadınlar Günü, Birleşmiş Milletler tarafından 16 Aralık 1977 tarihinde kabul edilmiştir. ABD'de başlayan Kadınlar Günü kutlamaları zamanla dünyaya yayılmıştır.
Türkiye'de 1921 tarihinde 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü olarak kutlanmaya başlandı. 1980 darbesi döneminde dört yıl kutlama yapılmadı. 1984'ten itibaren her geçen gün daha da geniş kitlelerle kutlanmaya devam ediliyor.
İngiliz Doğu Hindistan Şirketi ordusundaki Hintli askerlerin 10 Mayıs 1857'de Meerut'ta ayaklanmasıyla başlayan isyan, kısa sürede Delhi ve Kuzey Hindistan'ın geniş bölgelerine yayıldı. Siyasi ve iktisadi baskılar, yerel devletlerin ilhak edilmesi, askerlerin uğradığı ayrımcılık ve dinî geleneklere müdahale edildiği düşüncesi ayaklanmanın başlıca nedenleriydi. İsyancılar son Babür hükümdarı II. Bahadır Şah'ı sembolik hükümdar ilan etti. İngilizler ayaklanmayı bastırdı; Babür Devleti sona erdirildi ve Hindistan'ın yönetimi 1858'de İngiliz Doğu Hindistan Şirketi'nden doğrudan İngiliz Kraliyeti'ne geçirildi. 8 Temmuz 1859'da barışın yeniden sağlandığı resmen ilan edildi.
1857 yılında İngilizlere karşı çıkarılan Sipahi İsyanı Babür İmparatorluğu'nun sonunu getirmiştir. Sipahi isyanının temel nedenleri şunlardır:
• İktisadi ve siyasi yapının İngilizlerin eline geçmesi
• Misyoner faaliyetlerin artması.
• İngilizlere karşı düşmanlık duygularının gelişmesi, halkın II.Bahadır Şah etrafında toplanmasına sebep olmuştur.
Beyrut ile Şam arasında modern bir kara yolu inşa edildi. Özel bir şirket tarafından yapılan güzergah, Akdeniz kıyısı ile Suriye'nin iç bölgeleri arasındaki yolcu, posta ve ticari mal taşımacılığını hızlandırdı.
Besarabya (Moldova) sınırıyla ilgili olarak Paris Antlaşması imzalandı.
Fransız filozof ve sosyolog Auguste Comte öldü. Pozitivizmin ve sosyolojinin kurucu isimlerinden biri kabul edilir. Comte’a göre insan düşüncesi teolojik, metafizik ve pozitif aşamalardan geçerek olgulara, gözleme ve bilimsel açıklamaya yönelir. Düşüncesinde bilimlerin hiyerarşisi, toplumun bilimsel incelenmesi, düzen ve ilerleme, insanlık dini ve pozitif siyaset anlayışı öne çıkar. Modern sosyoloji, bilim felsefesi ve 19. yüzyıl pozitivist düşünce üzerinde güçlü etki bıraktı. Doğum: 19 Ocak 1798.
I. Karadağ Harekatı (Grahovac Muharebesi)
İngilizlerin Babür Devleti'ni ortadan kaldırmaları, Hindistan'daki dokuz yüz yıllık Türk idaresinin sonu.
Brezilya'yla ilk anlaşma
Çing Hanedanı, Haziran 1858’de Tientsin’de Britanya, Fransa, Amerika Birleşik Devletleri ve Rusya ile ayrı ayrı antlaşmalar imzaladı. Çin tarih yazımında “eşitsiz antlaşmalar” arasında sayılan bu düzenlemeler, İkinci Afyon Savaşı’nın ilk aşamasını sona erdirdi. Antlaşmalarla yabancı devletlerin Pekin’de elçilik bulundurmasının, yeni limanların dış ticarete açılmasının, yabancıların Çin içinde daha serbest hareket etmesinin ve Hıristiyan misyonerlik faaliyetlerinin önü açıldı. Antlaşmaların uygulanması konusundaki gerilimler savaşı yeniden başlattı ve süreç 1860 Pekin Sözleşmesi ile tamamlandı.
Cidde’de yabancı tüccarlar, konsolosluk görevlileri ve gayrimüslim unsurlar etrafında gelişen ticari, hukuki ve siyasi gerilimler şiddet olaylarına dönüştü. İngiliz ve Fransız konsolosluk görevlilerinin de öldürülmesi üzerine olay uluslararası diplomatik krize dönüştü. İngiliz ve Fransız savaş gemilerinin Cidde’ye müdahalesiyle Osmanlı taşrasında konsolosluk himayesi, gayrimüslimlerin statüsü ve Avrupa devletlerinin müdahale alanı yeniden tartışma konusu oldu.
ABD ve Avrupa arasında ilk transatlantik kablo çekildi.
Eflâk ve Boğdan'ın yeniden teşkilatlanmasına ait Paris Antlaşması imzalandı.
Alsancak Garı hizmete girdi. İzmir-Aydın Demiryolu’nun başlangıç noktası olan garın temeli 1857’de atılmış, yapı 1858’de hizmete alınmıştır.
İzmir-Aydın demiryolu hattının ilk bölümü olan Alsancak-Seydiköy kesimi hizmete girdi. Bu kesim, Anadolu topraklarında işletmeye açılan ilk demiryolu hattı kabul edilir.
İngiliz filozof, yazar ve kadın hakları savunucusu Harriet Taylor Mill öldü. John Stuart Mill ile fikri ortaklığı ve kadınların özgürlüğü, evlilik, eğitim, bireysel gelişim ve toplumsal eşitlik üzerine görüşleriyle tanındı. Düşüncesinde kadınların hukuki ve toplumsal bağımlılığına karşı özgürlük, eşitlik, bireysel özerklik ve ahlaki gelişim kavramları öne çıkar. “On Liberty” ve “The Subjection of Women” çevresindeki tartışmalarda John Stuart Mill’in düşüncesi üzerinde belirgin etkisi olduğu kabul edilir. Doğum: 8 Ekim 1807.
Osmanlı-Karadağ Sınır Protokolü. Metin Fransızların isteği doğrultusunda kaleme alınmış, Grahova ve Zupa Karadağ'a bırakılmıştır. Osmanlı Hükümeti'nin Fransız teklifini kabulüyle 8 Kasım 1858'de konferans sona ermiş ve Karadağ sınır protokolü imzalanmıştır.
Seyrüsefer serbestisi
Akdeniz ile Kızıldeniz'i birbirine bağlamak amacıyla Süveyş Kanalı'nın kazılmasına Port Said'de başlandı. Ferdinand de Lesseps'in öncülüğündeki Süveyş Kanalı Şirketi tarafından yürütülen çalışmalar yaklaşık on yıl sürdü. Kanal, 17 Kasım 1869'da düzenlenen törenle deniz ulaşımına açıldı.
İsviçre işadamı Jean Henry Dunant, İtalya'da Solferino savaşı sonrası uluslararası Kızılhaç'ı kurmaya karar verdi.
İtalya'nın Birliği Öncesinde, 1815 Viyana Kongresi sonrasında İtalyan yarımadasında tek bir İtalya devleti yoktu. Kuzeybatıda Piyemonte-Sardinya Krallığı, kuzeydoğuda Avusturya’ya bağlı Lombardiya-Venetia Krallığı, ortada Papalık Devleti, güneyde İki Sicilya Krallığı, ayrıca Toskana, Parma, Modena ve Lucca gibi dükalıklar bulunuyordu. 19. yüzyıldaki Risorgimento hareketi bu parçalı yapıyı sona erdirerek 1861’de İtalya Krallığı’nın kurulmasına yol açtı.
Kont Cavour’un diplomatik girişimleri ve Piyemonte-Sardinya Krallığı’nın Avusturya’ya karşı Fransa desteğiyle yürüttüğü savaşlar sonucunda İtalya’nın siyasi birliği süreci hızlandı. Bu gelişmeler, 1861’de İtalya Krallığı’nın ilanına giden yolu açtı.
1859 yılında gizli olarak kurulan FEDAİLER CEMİYETİ, padişaha darbe düzenleyerek yönetime el koymayı planlamaya başladı.
Sultan Abdülmecid'i tahttan indirerek yönetimi değiştirmeyi amaçlayan gizli bir grup, askerler, ulema mensupları ve bürokratlardan oluşan bir teşkilat kurdu. Grubun önde gelenleri arasında Süleymaniyeli Şeyh Ahmed, Hüseyin Daim Paşa, Cafer Dem Paşa ve Arif Bey bulunuyordu.
Teşkilata katılması istenen Tophane Müşiri Hasan Paşa'nın durumu hükümete bildirmesi üzerine cemiyet üyeleri 14 Eylül 1859'da Kılıç Ali Paşa Camii'nde yakalandı ve Kuleli Kışlası'na hapsedildi. Bu nedenle olay Kuleli Vakası adıyla anıldı.
Sanıklar özel bir heyet tarafından yargılandı; ölüm ve kürek cezaları verildiyse de ölüm cezalarının bir bölümü Sultan Abdülmecid tarafından müebbet hapse çevrildi; Kuleli Kışlasına hapsedildiler.
Fedailer Cemiyeti:
Ferik (Korgeneral) Çerkes Hüseyin Dâim Paşa, Arnavut Câfer Dem Paşa, Tophâne-i Âmire kâtiplerinden Ârif Bey, İmâlât Meclisi âzâsından Binbaşı Râsim Bey, Tophâne Müftüsü Bekir Efendi, Süleymaniyeli Şeyh Ahmed Efendi, Fatih Müderrislerinden Nasuhi Efendi, Hazergradlı Feyzullah Efendi, Kütahyalı Şeyh İsmail ile Tophâne Müşirliğinde vazifeli 25 kişi, bu komitenin mensupları idi. Şair Şinasi'nin de cemiyete dâhil olduğu söylenir.
Reis, darbe fikrinin de sahibi olan 46 yaşındaki Süleymaniyeli Şeyh Ahmed Kürdî, İstanbul'a gelip Bayezid medresesinde İhya okutmaktaydı. Fedailer Cemiyeti'ni de orada teşkil etmişti. Reis vekili, Şeyh Ahmed'in Kars muharebelerinden tanıdığı Dâim Paşa idi.
Cemiyetteki bir mızıka başçavuşunun dili, bir kolağasına çözüldü; o da Mirliva (Tümgeneral) Tatar Hasan Paşa'ya vaziyeti anlattı. Öte yandan cemiyet, Hasan Paşa'ya kendileriyle hareket etmesi teklifinde bulundu. Didon Ârif'in de ağzını arayan Paşa, kendilerine taraftar görünüp cemiyeti toplantıya çağırdı. Bir yandan da vaziyeti hükümete bildirdi. Kılıç Ali Paşa Câmii'nde toplandıkları 13 Eylül 1859 günü yapılan bir baskında hepsi yakalanarak Kuleli Kışlası'na hapsedildi. Bu arada izini kaybettirenler de oldu.
Yakalanan 41 kişinin muhakemesi, sadrazam Âli Paşa, şeyhülislâm Sadeddin Efendi, serasker Rıza Paşa, Meclis-i Âli-i Tanzimat Reisi Mehmed Paşa, Meclis-i Vâlâ Reisi Yusuf Kâmil Paşa ve Meclis-i Dâr-ı Şûrâ-i Askerî Reisi Mustafa Zarif Paşa'dan müteşekkil bir heyet tarafından yapıldı. Mahkemenin kâtibi de istikbalin meşhur darbecisi Midhat Paşa (o zaman Efendi) idi.
Eflâk ve Boğdan'ın bir voyvoda tarafından yönetilmesi kabul edildi.
İngiliz Charles Darwin'in On the Origin of Species ilk baskısı 24 Kasım 1859'da yayımlandı.
Lübnan'ın imtiyazlı bir eyalet haline getirilmesi
Buhara Emiri
Belçikalı mühendisler ilk tek zamanlı ve içten yanmalı motor yaptı.
1860’ta Cebel-i Lübnan’da Dürziler ile Marunî/Hıristiyan topluluklar arasında başlayan çatışmalar kısa sürede büyük bir mezhep ve asayiş krizine dönüştü. Olaylar Lübnan Dağı’ndan Şam’a yayıldı; Şam’da Hıristiyan mahallelerine yönelik saldırılar ve katliamlar yaşandı. Osmanlı Devleti bölgeye müdahale ederek düzeni yeniden sağlamaya çalıştı; Avrupa devletlerinin baskısı ve Fransa’nın askerî müdahalesiyle mesele uluslararası boyut kazandı. 1861’de Cebel-i Lübnan için özel idare düzeni kuruldu ve Lübnan Mutasarrıflığı sistemine giden süreç başladı.
Lübnan'da çıkan olayların büyümesi üzerine Hariciye Nazırı Fuat Paşa, Lübnan'a gitti.
Avrupa'dan Suriye'ye asker gönderilmesine ilişkin Paris mukavelesi imzalandı.
Alman filozof Arthur Schopenhauer Frankfurt’ta öldü. Kant felsefesinden hareketle geliştirdiği sisteminde dünyanın temelinde akıl değil, kör ve doyumsuz bir “irade” bulunduğunu savundu. “İsteme ve Tasarım Olarak Dünya” adlı eserinde görünen dünyayı tasarım, onun ardındaki metafizik temeli ise irade olarak yorumladı. Düşüncesinde acı, arzu, estetik tecrübe, merhamet ahlakı, iradenin reddi ve kötümserlik merkezi yer tutar. Schopenhauer, Batı felsefesinde Hint düşüncesi ve Budist etkileri görünür biçimde kullanan isimlerden biri olmuş; Nietzsche, Wagner, Freud ve varoluşçu düşünce üzerinde etkili olmuştur. Doğum: 22 Şubat 1788.
Köstence-Çernavoda, eski adıyla Köstence-Boğazköy, demiryolu hattı açıldı. İngiliz sermayeli Danube and Black Sea Railway Company tarafından yapılan yaklaşık 66 km’lik hat, Osmanlı Devleti’nin Avrupa topraklarındaki ilk demiryolu hatlarından biri oldu.
Agâh Efendi ve Şinâsî tarafından çıkarılan Tercüman-ı Ahval yayımlanmaya başladı. Osmanlı Devleti’nde Müslüman/Türk girişimciler tarafından çıkarılan ilk özel Türkçe gazete kabul edilir.
Çin, 1860'ta imzaladığı Pekin Sözleşmesi'yle Tianjin antlaşmalarına uymayı kabul etti.
İzmir-Aydın demiryolu hattının İzmir-Torbalı kesimi tamamlanarak işletmeye açıldı. Hat, daha sonra Selçuk, Ortaklar ve Aydın yönünde uzatıldı.
Karadağ Prensliği’nin Hersek İsyanı’nı desteklemesi ve Osmanlı sınır hattındaki karışıklıkları artırması üzerine Osmanlı Devleti, Ömer Paşa komutasında Karadağ üzerine askerî harekât başlattı. 1861’de Hersek’te başlayan hareket Karadağ’ın desteğiyle büyüdü; 1862’de Osmanlı kuvvetleri Karadağ üzerine ilerledi ve Ostrog çevresindeki direnişi kırdı. Osmanlı-Karadağ savaşı, 31 Ağustos 1862’de imzalanan İşkodra Sözleşmesi ile sona erdi. Karadağ, Osmanlı Devleti’ne bağlılığını yeniden kabul etti; Osmanlı kuvvetleri stratejik geçit ve yollar üzerinde denetim hakkı kazandı. Buna karşılık Karadağ’ın iç özerkliği fiilen devam etti ve savaş diğer devletlerin baskısıyla diplomatik uzlaşmaya bağlandı.
Amerikalı Linus Yale Jr., küçük ve yassı anahtarla çalışan silindirli pimli kilit sistemini patentledi. Bu tasarım, daha sonra “Yale kilidi” olarak tanındı ve modern kapı kilitlerinin temel örneklerinden biri oldu.
İtalya’da siyasi birlik büyük ölçüde sağlandı ve Piyemonte-Sardinya Kralı II. Vittorio Emanuele, İtalya Kralı ilan edildi. Bu tarih modern İtalya devletinin kuruluşu kabul edilir.
19. yüzyılın ortalarında Amerika Birleşik Devletleri'nin güneydoğu bölgelerinde büyük çiftliklerin ağırlıkta olduğu ve tarıma dayanan bir ekonomi yerleşmişti. Bu çiftliklerde özellikle pamuk, tütün ve şeker kamışı yetiştirilmekte ve gereken işgücü Afrika'dan kaçırılıp getirilen siyahi kökenlilerden oluşan kölelerden sağlanmaktaydı. ABD'nin diğer bölgelerinde ekonomi sanayiye yönelmiş ve bunun gerektirdiği serbest işgücü için kölelik ortadan kaldırılmıştı. ABD'nin batı kesiminde hala yeni eyaletler kurulmaya devam ediyor ve bu yeni eyaletlerin çoğunda kölelik yasaklanıyordu. Bu ortamda güney eyaletleri köleliğin eninde sonunda güneyde de yasaklanacağından endişelenmekteydiler. Bu da güneyin köleliğe dayanan üretim tarzını kökünden tehdit ediyordu. Köleliği kaldırmaya söz vererek seçime katılan başkan adayı Abraham Lincoln seçimi kazanınca güneyli 7 eyalet (Güney Karolina, Mississippi, Florida, Alabama, Teksas, Georgia ve Louisiana) yeni başkanın köleliği kaldıracağına kesin gözle bakarak hemen ABD'den bağımsızlığını ilan ettiler. Bu eyaletler Jefferson Davis'in başkanlığı altında Amerika Konfedere Devletleri adı altında yeni bir devlet kurdular. Kısa bir süre sonra buna 4 eyalet (Virginia, Arkansas, Kuzey Karolina ve Tennessee) daha katıldı. Bu toplam 11 eyalet Amerikan İç Savaşı'nda güneyli konfederasyon tarafını oluşturdular. Ülkenin geri kalan kısmı (özellikle kuzeydoğu kısmı) da kuzeyli union "birlik" tarafını oluşturdular. Bir süre sonra iki devlet arasında savaş patlak verdi.
Amerikan İç Savaşı (1861–1865) sonuçlarıyla tarihe geçmiş bir savaştır.
Savaşın Sonuçları:
• Savaşın bitiminde güneydeki bütün kölelere özgürlük hakları verildi.
• Kısa bir süre sonra da köleler oy kullanma hakkını kazandılar.
• ABD'nin güneyinde köleliğe dayanan tarım ekonomisi sona erdi.
• Amerika Birleşik Devletleri bölünme tehlikesinin üstesinden gelerek tekrar tek bir ülke olarak birleşmiş oldu.
• Savaş boyunca 620.000 kişi öldü.
Fransız ve İngilizler'le Kanlıca Ticaret muahedelerinin yapılması. Bu muahede dış ticarette gümrük resmi oranının %8'e yükseltilmesi ve esnaflıkta inhisar sisteminin kaldırılması.
İmtiyazlı bir sancak haline getirilen Lübnan'ın yeni teşkilatına ait Beyoğlu Protokolü imzalandı. Cebel-i Lübnan mutasarrıflığı'nın hususi statüsünün tesbiti ve Cebel-i Lübnan nizamnamesi ve David Paşa'nın Lübnan'a vali olarak atanması.
ABDULAZİZ HAN
Osmanlı padişahlarının otuzikincisi ve islam halifelerinin doksan yedincisi. Hüseyin Avni, Mithat, Redif ve Süleyman Paşalar 30 Mayıs 1876 günü Dolmabahçe Sarayı'nı kuşatarak Sultan'ı tahttan indirdiler.
Avni Paşa, adamlarına verdiği emirle, Kur'an-ı Kerim okumakta olan Sultan'ın iki bileğini de kestirerek, intihar süsü verdirmek istedi. Ancak pehlivan yapılı Abdülaziz Han'ın zorbalarla boğuşması sırasında vücudunda meydana gelen çürükler ile iki dişinin kırık olduğunu görgü şahitleri ifa'de etmişlerdir.
Babası: II.Mahmud Han
Annesi: Pertevniyal Sultan
Doğumu: 8 Şubat 1830 / İstanbul, Eyüp
Dönemi: 25 HAZİRAN 1861 - 30 MAYIS 1876
Vefatı: 4 Haziran 1876 / İstanbul Ortaköy, Feriye Sarayı
Vefat Nedeni: Darbe ile öldürüldü.
Defin Yeri: İstanbul, Divanyolu, II. Mahmut Türbesi
Sadrazamları:
• Mehmed Emin Paşa
• Ali Paşa
• Mehmed Fuad Paşa
• Yusuf Kamil Paşa
• Mütercim Rüştü Paşa
• Mehmed Emin Ali Paşa
• Mahmud Nedim Paşa
• Mithat Paşa
• Ahmed Esad Paşa
• Mehmed Rüşdü Paşa
• Hüseyin Avni Paşa
• Esad Paşa
Osmanlı Devleti ile İtalya Krallığı arasında Kanlıca Ticaret Antlaşması imzalandı. Antlaşma, İtalya Krallığı'nın kuruluşundan sonra Osmanlı Devleti ile yapılan ilk ticaret düzenlemelerinden biri oldu ve gümrük vergilerinin yeniden belirlenmesi sürecine bağlandı.
Gümrük vergilerinin düşürülmesi
Gümrük vergilerinin düşürülmesi
Piva Savaşı kazanıldı.
Hıristiyan halkın ve Rusyanın kışkırttığı Sırpların Hersekte isyan çıkması üzerine bölgeye gönderilen Ömer Paşa 21 Kasım 1861'de Hersek asilerini Piva'da yapılan savaşta büyük bir yenilgiye uğrattı.
Türkiye'de ilk defa posta pulu kullanıldı.
Gümrük resimlerine esas teşkil eden mal fiyatlarında %10 indirim yapıldıktan sonra gümrük resmi alınmaya başlanması
Tuna vilayetinin kuruluşu ve Mithat Paşa'nın vali olarak tayini
Alexander Parkes'in icat ettiği Plastik hammadesi, endüstride devrim yaratmıştır.
Gümrük vergilerinin düşürülmesi
Osmanlı Devleti ile ABD arasında Seyr-ü Sefain ve Ticaret Anlaşması imzalandı.
Gümrük vergilerinin düşürülmesi
Gümrük vergilerinin düşürülmesi
Gümrük vergilerinin düşürülmesi
Gümrük vergilerinin düşürülmesi
Gümrük vergilerinin düşürülmesi
İlk pastörizasyon deneyi Louis Pasteur ve Claude Bernard tarafından gerçekleştirildi.
Gümrük vergilerinin düşürülmesi
Osmanlı Devleti'nin gelir ve giderlerini denetlemek amacıyla Divan-ı Muhasebat kuruldu. Kurum, devlet hesaplarını incelemek ve kamu maliyesinin denetimini sağlamakla görevlendirildi; günümüzdeki Sayıştayın temelini oluşturdu.
Sırplar, Belgrad Kalesi'ne saldırdılar. Muhafız Âşir Paşa, şehri bombaladı.
ABD'de kölelik son buldu. Temsilciler Meclisi, köleliği yasaklayan yasayı 31 Ocak 1865 tarihinde onayladı.
İbrahim Şinâsî tarafından yayımlanmaya başlayan Tasvir-i Efkâr, Tanzimat dönemi fikir ve edebiyat hayatının önemli gazetelerinden biri oldu. Şinâsî’nin Fransa’ya gitmesinden sonra gazeteyi Namık Kemal, ardından Recâîzâde Mahmud Ekrem sürdürdü. Mayıs 1910'dan sonra gazete "Yeni Tasvîr-i Efkâr" adıyla Ebüzziya Tevfik tarafından devam ettirildi.
Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye’nin yayın organı olan Mecmua-i Fünun, Temmuz 1862’de yayımlanmaya başladı. Osmanlı’da Türkçe bilim ve kültür dergiciliğinin önemli erken örneklerindendir.
1862-1877 yılları arasında Çin'in Shaanxi, Gansu, Ningxia ve Xinjiang bölgelerinde Dungan İsyanı yaşandı. Qing Hanedanı dönemindeki bu büyük iç çatışma, Hui Müslümanları ve diğer yerel unsurların katıldığı isyan hareketleriyle gelişti. Savaş, kıtlık, göç ve salgınlarla birlikte milyonlarca insanın ölümüne yol açtı.
Osmanlı piyasasında büyük ölçüde değer kaybeden kaimelerin tedavülden çekilmesine başlandı. Kaimeler, değerlerinin yüzde 40’ı nakit ve yüzde 60’ı faizli devlet tahvili verilerek geri alındı.
Devlet dairelerine kâtip ve yazışma memuru yetiştirmek amacıyla Mekteb-i Mahrec-i Aklam kuruldu. Mekteb-i Maarif-i Adliye'nin dönüştürülmesiyle ortaya çıkan kurum, modern yazışma usullerini bilen memur yetiştirmeyi amaçladı
Ömer Paşa komutasındaki Osmanlı Ordusu, Rieka'da Karadağ ordusunu yenilgiye uğrattı.
İşkodra Barışı yapıldı. 1862 Savaşının sonu
Sırbistan'daki Türk kaleleri hakkında İstanbul Protokolü imzalandı.
24 Ekim 1862'de ilk olarak Kırgızistan'ın bugünkü başkenti Bişkek eski adı Pişpek (eskiden kucuk yerleşim birimi) Ruslara kaybedildi.
Sultan Abdulaziz tarafından, Meluncan Lincoln ile Kelt Kennedy'ye 100 seçme subayla yardım yollandı. Bu yardım ve subaylar, Kuzey in savaşı kazanmasında büyük rol oynadı. Daha sonra orada kalarak ABD vatandaşı oldular.
Dünyanın ilk metrosu olan Londra metrosunun Metropolitan adı verilen ilk hattı açıldı.
Darülfünun'da halka açık ilk dersler başladı. 1846'da Darülfünun kurulması için hazırlık süreci başlatılmış, fakat kurumun fiilî öğretim faaliyeti 16 Şubat 1863'te verilen tabii ilimler dersiyle başlamıştır. Darülfünun "üniversite" anlamında kullanılan bir sözcüktür. Aynı zamanda 1900 yılında Avrupa üniversiteleri tarzında kurulan Darülfünun-ı Şahane veya İstanbul Darülfünununu ifade eder. Bu kurum 1933 reformuyla İstanbul Üniversitesi'ne dönüştürülmüştür.
17 Şubat 1863'teki ilk toplantısı 'Uluslararası Kızılhaç Komitesi'nin kuruluş tarihi kabul edilir.
Türkiye'de bilinen ilk resim sergisi İstanbul Atmeydanı'nda açıldı. Serginin açılmasına Sultan Abdülaziz destek verdi.
Osmanlı Devleti'nin ilk genel sanayi ve tarım sergisi olan Sergi-i Umumi-i Osmani, Sultanahmet Meydanı'nda Sultan Abdülaziz tarafından açıldı. Osmanlı ülkesinin farklı bölgelerinden getirilen sanayi ürünleri, tarım ürünleri, el sanatları, makineler ve çeşitli araçların sergilendiği organizasyona yabancı ülkelerden katılımlar da oldu. Sergi, Osmanlı üretiminin durumunu göstermek, yerli üreticileri teşvik etmek ve Avrupa'daki teknik gelişmeleri tanıtmak amacıyla düzenlendi.
Sultan Abdülaziz, Mısır'daki Osmanlı hakimiyetini göstermek, Hidivlik yönetimiyle ilişkileri güçlendirmek ve bölgedeki gelişmeleri yerinde incelemek amacıyla Mısır seyahatine çıktı. Şehzadeler Murad, Abdülhamid ve Mehmed Reşad'ın da katıldığı seyahatte İskenderiye, Kahire ve bazı önemli merkezler ziyaret edildi. Sultan Abdülaziz, yaklaşık bir ay süren gezinin ardından İstanbul'a döndü.
Christopher Robert ve Cyrus Hamlin tarafından kurulan Robert College, İstanbul Bebek'teki Bebek Seminary School binasında 4 öğrenciyle eğitime başladı. Amerikan misyoner eğitim geleneği içinde kurulan okul, Osmanlı topraklarında açılan en önemli Amerikan eğitim kurumlarından biri oldu.
Osmanlı döneminde milli sermaye ile kurulan, Cumhuriyet döneminde de faaliyetini sürdüren en önemli bankadır.
1863 tarihinde Tuna Valisi olan Mithat Paşa, Tuna Eyaletine mahsus olmak üzere… çiftçilerin ihtiyacı olan küçük kredilerin temin edilmesi üzere "Memleket Menafi Sandıkları" adı altında bir müessese kurdu. Bu teşkilat diğer vilayetlere de yayıldı.
Bu sandıklar, 1889 tarihinde bir merkez tarafından idare edilmek üzere Ziraat Bankası adı altında birleştirildi. Ziraat Bankası'nın ilk sermayesini, menafi sandıklarından devredilen paralar oluşturdu.
19 Mart 1924 tarihinde, 444 sayılı Bütçe Kanunu ile Ziraat Bankası'nın yapısı değiştirilerek… esas amacı çiftçilere kredi sağlamak olmakla birlikte… aynı zamanda, her türlü bankacılık faaliyetlerini yapabilecek, anonim şirket şekline dönüştürüldü.
Rusya'nın Batı Türkistan'a yönelik seferlerinin başlaması
Vilayet Nizamnamesi ile eyalet sisteminden, vilayet sistemine geçildi.
Karadan Hindistan'ı Avrupa'ya bağlayan telgraf hattı tamamlandı.
İyonya adalarının (Yedi Ada Cumhuriyeti'ni oluşturan adalar) İngiltere tarafından Yunanistan'a verilmesi
1,5 milyondan fazla Çerkes, anavatanları olan Kuzey Kafkasya'dan Ruslar tarafından Osmanlı topraklarına sürgün edildi. Birçoğu hayatını kaybetti.
15 Haziran 1864'te Yesi, Rus işgaline girdi.
19 Haziran 1864'de da Evliya-Ata şehri Rus işgaline girdi.
Eflâk ve Boğdan'ın birleşmesini tamamlayan İstanbul Protokolü imzalandı.
Uluslararası Emekçiler Birliği veya bilinen ismiyle Birinci Enternasyonal, işçi sınıfına ve sınıf çatışmasına dayanan, sosyalist ve komünist çizgideki siyasi partilerin ve sendikaların oluşturduğu, dünya işçileri arasındaki dayanışmayı temsil eden ilk büyük uluslararası sosyalist örgüt.
Sand Creek Katliamı'nda Kızılderililer katledildi. Sayısız katliamların gerçekleştiği Amerika kıtasında Sand Creek Katliamı onlardan sadece biriydi.
Yerli halkın yok edilişi, Avrupalıların Amerika‘ya yerleşmesiyle başlamıştı.
29 Kasım 1864'te Amerika'da büyük bir soykırım gerçekleşti.
Sand Creek Katliamı, Amerika'da... Kızılderililer ve Avrupalılar arasında yaşanan savaşlar sırasında gerçekleşti. Yaklaşık 700 ABD gönüllü askeri, Colorado Bölgesi'nin güneydoğusundaki Sand Creek boyunca yaklaşık 750 Cheyenne ve Arapaho Kızılderilisi'nden oluşan bir köye saldırdı. Köydeki erkeklerin büyük çoğunluğu manda avındayken, milis birlikleri köye tüfekler ve obüs ateşiyle saldırdı. Köylülerin birçoğu ilk saldırıdan sonra kaçmayı başardı. Kadınlar, çocuklar ve yaşlılar ise kaçmaya çalışırken askerlerin acımasızca sıktıkları kurşunlara yenik düştü.
Bazı yetişkin erkekler ise kamptan almayı başardıkları silahlarla saldırıları durdurmaya çalıştı. Fakat, Sand Creek boyunca konuşlanan askerler karşı kıyılardaki insanları vurdu. 8 saat boyunca birlikler, çoğunlukla kadın, çocuk ve yaşlılardan oluşan yaklaşık 230 Cheyenne ve Arapaho insanı öldürdü.
Soykırımın bir diğer boyutu ise bu olayın kendisinden çok daha ağırdı.
Kızılderili kökenli olmaktan başka suçu olmayan bu insanların soykırıma uğramasının yanı sıra kafatası derilerini de yüzdüler. 3 gün sürdüğü tahmin edilen katliamın sonunda askerler, olay yerinden ayrılmadan önce ölülere bile zulmetmişti.
Beylerbeyi Sarayı yapıldı.
James Clerk Maxwell, elektrik ve manyetizmayı birleştiren elektromanyetik alan kuramını yayımladı. Bu kuram, ışığın elektromanyetik dalga olarak anlaşılmasına temel oluşturdu.
1865 yılında, Belgrad Ormanları'nda yapılan gizli bir toplantıyla bir araya gelen Cemiyet, 1870'lerin sonuna, II. Abdülhamid'in saltanatının ilk yıllarına kadar varlığını sürdürdü. Hücre yapısı ile örgütlenen cemiyetin alt yapısı, Fransız ajanları tarafından destekleniyordu. Türkçü ve laik meşrutiyetçi bu grup bir süre sonra Jön Türkler olarak anılmaya başladılar. Bu anlamda en büyük destekçilerinden birisi Fransız Mason Yahudi lider Leon Cahun'dur.
Yeni Osmanlılar Cemiyeti'nin üyeleri arasında, Osmanlı Devleti'nin ilk özel gazetelerini çıkaran Agah Efendi, yine bu gazetelerin başında yer alan ve Türk Edebiyatı'nın Batılı anlamda ilk eseri Şair Evlenmesi‘ni yazan Şinasi ve belki de örgütle en çok özdeşleşen kişi Namık Kemal, en çok öne çıkan isimlerdi. Aynı zamanda, Ziya Paşa, Ali Suavi ve Mithad Paşa gibi kişiler de, Cemiyet'in önemli üyeleri veya destekçileri arasında yer alıyordu.
24 Mart 1867'de Yeni Osmanlılar Cemiyeti, Paris'te çalışmalara başladı.
Cemiyetin amacı hızlı bir şekilde batılılaşmak ve modernleşmekti. Bu amaçları için V.Murad'ın tahta geçmesi gerektiğine inanıyorlardı. Cemiyetin kuruluşundan önce olsa da Tercüman-ı Ahval ve Tasvir-i Efkar, bundan sonra da Hürriyet, Hadika, Muhbir, Ulum gibi pek çok gazete Avrupa veya Osmanlı Devleti sınırları içinde Cemiyet'in üyeleri tarafından yayımlanmıştı.
II. Abdülhamid'in, meclisi feshetmesi ve Kanun-i Esasi'yi askıya alması ve ardından bir çok üyesi gibi Namık Kemal'in de sürgüne gönderilmesiyle, cemiyet fiilen sona ermişse de; ilerleyen zamanda kurulacak İttiat ve Terakki gibi cemiyetler için öncü rol üstlemiş oldu.
Genel Başkan Mustafa Fazıl Paşa
Kurucular: Namık Kemal, Kayazade Reşat, Menapirzade Nuri, Sagır Ahmet Beyzade Mehmet, Mir'at Mecmuası sahibi Refik, Suphi Paşazade Ayetullah
Diğer Üyeler: Ziya Paşa, Ali Suavi, Agah Efendi, Ebüzziya Tevfik...
------ alternatif...
Yeni Osmanlılar, Tanzimat yönetimine muhalefet eden ve Osmanlı Devleti'nin anayasal, meşruti ve parlamenter bir yönetime geçirilmesini savunan aydınlar topluluğudur. Hareketin başlangıcı, 1865'te İstanbul'da İttifak-ı Hamiyet veya Meslek adıyla oluşturulan gizli çevreye dayandırılır. Belgrad Ormanı'nda yapılan toplantının Yeni Osmanlılar Cemiyeti'nin kesin kuruluş toplantısı olduğu yönündeki anlatım ise tartışmalıdır.
Hareketin önde gelen isimleri arasında Namık Kemal, Ziya Paşa, Ali Suavi, Agah Efendi ve daha sonra Ebüzziya Tevfik bulunuyordu. Şinasi, düşünsel ve yayıncılık yönünden hareketi etkiledi; ancak cemiyetin kurucuları arasında gösterilmesi kesin değildir. Mustafa Fazıl Paşa ise kurucu genel başkan değil, özellikle Avrupa döneminde hareketin mali ve siyasi destekçisi oldu.
Yeni Osmanlılar, Batı'daki anayasa ve parlamento düşüncelerini İslam, şeriat, meşveret, hürriyet, vatan ve millet kavramlarıyla uzlaştırmaya çalıştı. Bu nedenle hareket yalnızca laik veya Türkçü bir Batılılaşma teşkilatı olarak tanımlanamaz. Temel hedefleri, Tanzimat bürokrasisinin denetlenmesi, Kanun-i Esasi'nin hazırlanması ve temsilî bir meclisin kurulmasıydı.
Hükûmet baskısı üzerine Namık Kemal, Ziya Paşa, Ali Suavi ve Agah Efendi 1867'de Avrupa'ya geçti. Mustafa Fazıl Paşa'nın desteğiyle Paris, Londra ve Cenevre'de faaliyet göstererek Muhbir ve Hürriyet gazetelerini yayımladılar. Hareket, 1876'da Kanun-i Esasi'nin ilanına ve I. Meşrutiyet'in düşünsel ortamının oluşmasına katkı sağladı; ancak üyeler arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle düzenli ve sürekli bir teşkilat niteliği kazanamadı. Yeni Osmanlılar, daha sonraki Jön Türk hareketinin düşünsel öncülerinden biri kabul edilir.
Kaşgar merkezli Yedişehir Devleti, Hokandlı Yakup Bey tarafından Doğu Türkistan'da kuruldu. Osmanlı Devleti tarafından tanınan Yakup Bey yönetimi, Qing/Çin kuvvetlerinin bölgeyi yeniden işgali ve Yakup Bey'in 1877'de ölümüyle sona erdi.
Yedi Ada'nın Yunanistan'a ilhakının kabulü
9 Nisan 1865'te iç savaşın bitmesiyle yeni yapılanma süreci başladı. Bu süreç, birlik’ten ayrılmış olan Güney eyaletlerinin yeniden federal sisteme bağlanması, köleliğin kaldırılması sonrası eski kölelerin hukuki statüsünün belirlenmesi, siyah Amerikalıların vatandaşlık ve oy haklarının anayasal güvenceye alınması ve Güney’de eyalet yönetimlerinin yeniden kurulması sürecidir.
ABD Başkanı Abraham Lincoln'e John Wilkes Booth tarafından suikast yapıldı, Lincoln ertesi sabah öldü.
ABD Başkanı Abraham Lincoln'ü bir suikastla öldüren John Wilkes Booth, Amerika Birleşik Devletleri Kara Kuvvetleri askerleri tarafından on iki günlük bir insan avının sonunda, 26 Nisan'da kuzey Virginia'nın kırsal kesiminde yakalandı ve öldürüldü.
7 Mayıs 1865'te Taşkent yakınlarındaki meydan savaşında Alem Kul komutasındaki Hokand ordusu Rus ordusu karşısında dağıldı. Bunun üzerine General Çernayev komutasındaki Rus ordusu 16 Mayıs 1865'te Taşkent'e savaşsız girdi. Taşkent'in kaybıyla Hanlığın direnci iyice kırıldı.
Devletler arası teknik haberleşme standardı ihtiyacından doğan ilk modern uluslararası kuruluşlardan biridir. Telgraf hatlarının sınır aşan yapısı ortak tarife, teknik uyum ve idari işleyiş gerektirmiştir. Daha sonra Uluslararası Telekomünikasyon Birliği’ne dönüşerek BM uzmanlık kuruluşları arasında yer aldı.
Müstakil Romen Kilisesinin kurulması
Rusların Taşkent’i ele geçirmesinden sonra Buhara Emirliği’nin Hokand Hanlığı ile Rusya’ya karşı ittifak kurması beklenirken Buhara Emiri Muzaffereddin, Hokand’ı işgal etti. Hokand Hanı Sultan Seyid Han esir alınarak Buhara’ya götürüldü.
İstanbul içinde mektup dağıtımını düzenlemek amacıyla Birinci Şehir Postası imtiyazı, 12 Ağustos 1865'te altı yıl süreyle Yanyalı Lianos Efendi'ye verildi. Bu uygulama, İstanbul'da şehir içi posta dağıtımının özel imtiyazla yürütüldüğü ilk düzenlemelerden biri oldu.
Meksika'yla ilk anlaşma
İstanbul'da Hocapaşa'da çıkan büyük yangın, Sirkeci, Bahçekapı, Cağaloğlu ve Divanyolu çevresinde ağır hasara yol açtı. Yangın sonrasında bölgenin yeniden düzenlenmesi ve yeni imar uygulamaları gündeme geldi.
İzmir-Kasaba demiryolu hattının İzmir-Manisa kesimi hizmete girdi. İngiliz sermayeli İzmir-Kasaba Demiryolu Şirketi tarafından yapılan hat, İzmir’i Manisa üzerinden Kasaba/Turgutlu yönüne bağladı.
Arif Mehmet Paşa, Osmanlı ressamı ve devlet adamıdır. Osmanlı dönemine ait kıyafetleri konu alan resimleriyle tanındı. Kıyafet albümü geleneği içinde, farklı sınıf ve görev gruplarının giyimlerini belgeleyen çalışmalarıyla dikkat çeker. Doğum: ?.
Dünyada ilk emeklilik müessesi, Devlet-i Ali'de Tanzimat Döneminde, 1866 yılında Askeri Tekaüt Sandığı olarak kuruldu.
Altın ve gümüşten tel ve ip üreten simkeş ve kılaptancı esnafının faaliyetlerini düzenlemek amacıyla Simkeşler Şirketi'nin kurulması kararlaştırıldı. Bu girişimle Simkeşhane'nin yeniden faaliyete geçirilmesi hedeflendi.
Ahmed Süreyya Emin Bey'in modelini hazırladığı seri ateşli topla Osmanlılar'ın topçulukta hamle yapması
İzmir-Kasaba, bugünkü Turgutlu, demiryolu hattının resmî açılışı yapıldı. Hat, Osmanlı Devleti’nin Anadolu topraklarında işletmeye açılan ilk demiryolu hatlarından biri kabul edilir.
Memleketeyn (Eflâk- Boğdan) beyliğine seçilen Aleksandr Cuza'nın görevi, Babıâli tarafından onaylandı.
Prusya hanedanından Prens Charles de Hohenzollern, Memleketeyn (Romanya) beyi seçildi.
26 Ekim 1866'da, Memleketeyn beyliğine seçilen Prusya Prenslerinden Charles de Hohenzollern'in durumu Babıâli tarafından onaylandı.
Seyrüsefain konularını da kapsar
Osmanlı Padişahı Abdülaziz tarafından çıkarılan fermanla Mısır valiliğinin veraset usulü değiştirildi. Daha önce Kavalalı Hanedanı'nın en yaşlı erkek üyesine geçen valiliğin bundan sonra mevcut valinin büyük oğluna geçmesi kabul edildi. Bu düzenleme, İsmail Paşa'nın oğlu Tevfik Paşa'yı doğrudan varis hâline getirdi.
1 Haziran 1866'da Hokand şehri Rusların eline geçti.
İsmail Paşa'ya 2 Haziran 1866'da hidiv unvanının verilmesiyle Kavalalı Hanedanı'nın yönettiği Mısır'da Hidivlik dönemi başladı. Mısır hukuken Osmanlı Devleti'ne bağlı kalmakla birlikte hidivler geniş idarî, malî ve diplomatik yetkiler elde etti. 1867, 1872 ve 1873 tarihli fermanlarla Mısır'ın özerkliği daha da genişletildi. İngiltere 1882'de Mısır'ı işgal etmesine rağmen Osmanlı hakimiyeti hukuken devam etti. İngiltere'nin 18 Aralık 1914'te Mısır'ı himayesi altına almasıyla Hidivlik sona erdi.
İzmir ile Aydın arasındaki yaklaşık 130 kilometrelik demiryolu hattı tamamlanarak hizmete açıldı. Anadolu'daki ilk demiryolu olan hat, Ege Bölgesi'nin incir, üzüm, pamuk ve diğer tarım ürünlerinin İzmir Limanı'na taşınmasını hızlandırdı.
Avusturya'nın Prusya karşısında mağlup olması ve Macaristan ile eşit bir birlik kurması: Avusturya-Macaristan İmparatorluğu
İzmir-Aydın demiryolu hattının Selçuk-Ortaklar-Aydın kesimi hizmete girdi.
Girit’te Osmanlı yönetimine karşı enosis hedefiyle büyük bir ayaklanma çıktı. Yunanistan’dan gelen destek ve Avrupa kamuoyundaki baskıyla isyan uluslararası bir mesele hâline geldi. 1867’de Sadrazam Âli Paşa adaya giderek askerî tedbirlerle birlikte idarî düzenlemeler yaptı. 1868’de ilan edilen Girit Vilayet Nizamnamesi ile adada Hıristiyan ve Müslüman temsilcilerin yer aldığı daha geniş bir yerel idare düzeni kuruldu. 1869’da isyan bastırıldı; ancak Girit meselesi Osmanlı Devleti’nin kronik dış müdahale alanlarından biri olarak devam etti.
Girit’te 1866’da başlayan isyan üzerine eski sadrazam Giritli Mustafa Naili Paşa, adada yeni düzenlemeler yapmak ve isyanı yatıştırmak amacıyla görevlendirildi. 8 Eylül 1866’da İstanbul’dan Girit’e hareket etti. Girit meselesi, kısa sürede yalnız askerî bir asayiş meselesi olmaktan çıkarak Osmanlı-Yunan ilişkilerini ve Avrupa diplomasisini etkileyen bir sorun hâline geldi.
Rusçuk-Varna demiryolu hattı trafiğe açıldı. İngiliz sermayeli hat, Tuna kıyısındaki Rusçuk’u Karadeniz kıyısındaki Varna’ya bağladı.
Avusturya-Macaristan Uzlaşması yapıldı. Avusturya İmparatorluğu, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’na dönüştü.
Sırbistan'daki son Osmanlı askeri temsiliyetinin ortadan kaldırılması, Sırp kalelerinin tahliyesi
İzmir Limanı'nın kıyı düzenlemesi ve modern bir ticaret limanına dönüştürülmesi amacıyla rıhtım inşa edildi. Yeni rıhtım; taş duvarlar, iskeleler, depolar, gümrük alanları ve kıyı boyunca uzanan ulaşım düzenlemeleriyle İzmir'in dış ticaret kapasitesini artırdı.
Leskofçalı Galib, 19. yüzyıl Osmanlı divan şairidir. Encümen-i Şuara çevresinde yer aldı; klasik şiir geleneğini Tanzimat döneminin değişen edebiyat ortamında sürdüren isimlerden biri oldu. Doğum: 1828.
Fransa, 1856 Islahat Fermanı'nın eğitimle ilgili hükümlerine dayanarak Osmanlı Devleti'ne eğitim alanında reform yapılması hakkında nota verdi. Notada modern eğitim kurumlarının yaygınlaştırılması ve Darülfünun benzeri yüksek öğretim kurumlarının düzenlenmesi tavsiye edildi. Bu nota, Osmanlı eğitim sisteminin yeniden yapılandırılması çalışmalarını hızlandırdı; 1869'da Maarif-i Umumiye Nizamnamesi hazırlanarak Darülfünun-ı Osmani'nin açılması kararlaştırıldı.
Mustafa Fazıl Paşa'nın Sultan Abdülaziz'e hitaben yazdığı ve Osmanlı Devleti'nde anayasal ve meşruti reformlar yapılmasını savunduğu açık mektup Paris'te yayımlandı. Mektup daha sonra Türkçeye çevrilerek İstanbul'da dağıtıldı ve Yeni Osmanlıların siyasi programının temel metinlerinden biri hâline geldi. Yeni Osmanlıların Paris faaliyetleri bu tarihte başlamadı; Namık Kemal ve Ziya Paşa 17 Mayıs 1867'de Avrupa'ya hareket etti, grubun düzenli teşkilatlanmasına yönelik toplantılar ise Ağustos 1867'de yapıldı.
Alaska, ABD Dışişleri Bakanı William H. Seward tarafından Rusya İmparatorluğu'ndan 7.2 milyon dolara satın alındı. Satışta kilometrekaresi 4.19 dolara gelmiştir.
Beldrad ve diğer kaleler Sırbistan'a bırakıldı.
Alfred Nobel dinamitin patentini aldı.
Londra Antlaşması ile Lüksemburg’un bağımsızlığı ve tarafsızlığı Avrupa devletleri tarafından tanındı. Antlaşma, Lüksemburg’un statüsünü uluslararası güvence altına aldı.
Genç Osmanlılar hareketinin önde gelen isimlerinden Namık Kemal ve Ziya Paşa, Osmanlı yönetiminin baskısı üzerine Avrupa’ya kaçtı. Bu kaçış, Genç Osmanlıların fikirlerini yurt dışında daha serbest biçimde yaymalarına zemin hazırladı. Londra ve Paris merkezli yayın faaliyetleriyle meşrutiyet, hürriyet, anayasa ve temsilî yönetim talepleri Osmanlı düşünce hayatında daha görünür hâle geldi.
Rus Çarı, "Türkistan Genel Valiliği"nin kurulmasına ilişkin "ukaz"ı imzaladı ve bu makama Alman asıllı General Konstantin von Kaufmann getirildi. Bu şahıs, Orta Asya Türk hanlıklarına savaş açmak, barış yapmak ve dış ilişkileri yürütmek yetkileriyle donatıldı.
Muhbir gazetesi, Filip Efendi sahipliğinde İstanbul’da yayımlanmaya başladı; gazetenin fikrî ve siyasî yönünü Sadrazam Âli Paşa'ya açık bir cephe alan Ali Suavi belirledi. Kapatılmasının ardından Ali Suavi, 31 Ağustos 1867’de Londra’da Le Mukhbir’i yayımladı.
Sadrazam Âli Paşa, Girit İsyanı’nı yatıştırmak ve adada yeni idarî düzenlemeler yapmak üzere olağanüstü yetkilerle Girit’e gönderildi. Âli Paşa’nın adaya gönderilmesi, isyanın yalnız askerî tedbirlerle değil, idarî imtiyazlar ve yeni vilayet düzeniyle çözülmeye çalışıldığını gösterdi.
Meiji Restorasyonu sonrasında Japonya'da Şinto ile Budizm'i birbirinden ayırmaya yönelik düzenlemeler başlatıldı. Şinto mabetleri devlet düzeniyle ilişkilendirildi ve imparator merkezli modern Japon devlet ideolojisinin unsurlarından biri hâline getirildi.
Osmanlı Devleti'nde mesleki ve teknik eğitim vermek amacıyla İstanbul Sanayi Mektebi açıldı. Kurum, sanayi, zanaat ve teknik beceri alanlarında öğrenci yetiştiren modern meslek okullarının ilk örneklerinden biri oldu.
İlkokul öğretmeni yetiştirmek amacıyla Darulmuallimin-i Sıbyan açıldı. 1848'de rüşdiyelere öğretmen yetiştirmek için açılan Darulmuallimin'den sonra, sıbyan mekteplerine öğretmen yetiştiren ayrı bir öğretmen okulu olarak teşkil edildi.
Midhat Paşa'nın girişimiyle İstanbul Emniyet Sandığı kuruldu. Kurum, halkın küçük birikimlerini güvenli biçimde değerlendirmek, tasarruf alışkanlığını yaygınlaştırmak ve ihtiyaç sahiplerine teminat karşılığında kredi vermek amacıyla oluşturuldu.
Osmanlı Devleti'nde meteorolojik gözlemler yapmak ve hava olaylarını kaydetmek amacıyla İstanbul'da Rasathane-i Amire kuruldu. Başlangıçta Pera'da faaliyet gösteren kurum, 1911'de Kandilli'ye taşınarak Kandilli Rasathanesinin temelini oluşturdu.
Feshane-i Amire'nin üretim tesisleri genişletilerek yeni makineler ve dokuma tezgahlarıyla donatıldı. Fabrika, askerî kıyafetler için yünlü kumaş, fes, battaniye ve çeşitli dokuma ürünlerinin başlıca üretim merkezlerinden biri oldu.
Demircilik ve dökümcülük alanında çalışan esnafın üretimini düzenlemek ve yeni sanayi tekniklerinden yararlanmasını sağlamak amacıyla şirketleşme girişimleri başlatıldı. Bu kuruluşlar, geleneksel esnaf üretimini daha büyük ve örgütlü imalat yapıları içinde toplama çabasının örnekleri oldu.
Girit İsyanı’nı yatıştırmak amacıyla Sadrazam Âli Paşa’nın girişimleri sonucunda Girit Vilayet Nizamnamesi ilan edildi. Nizamname, adanın Hıristiyan ahalisine çeşitli idarî haklar tanıdı; Girit’te Hıristiyan ve Müslüman unsurların temsil edildiği özel bir idarî yapı kurulmasını öngördü. Böylece Osmanlı Devleti isyanı askerî tedbirlerin yanında idarî imtiyazlarla da çözmeye çalıştı.
Girit Vilayet Nizamnamesi’nin ardından adanın idarî ve adlî teşkilatına ilişkin yeni esaslar yürürlüğe kondu. Bu düzenlemelerle Girit’te yerel temsil, mahkemeler ve idarî işleyiş yeniden düzenlendi; Müslüman ve Hıristiyan ahalinin temsil edildiği özel bir yönetim modeli kurulmaya çalışıldı.
Şura-yı Devlet'in kuruluş kanunu niteliğindeki Nizamname-i Esasi 1 Nisan 1868'de yürürlüğe girdi. Günümüzdeki Danıştay'ın temeli sayılan Şura-yı Devlet, idari konularda danışma ve inceleme görevi üstlenen yüksek bir kurul olarak düzenlendi. Danıştay'ın kurulması, ülkede 19. yüzyılın ilk yıllarında başlayan ıslahat ve yenileşme hareketlerinin en önemlilerinden biridir. Şûrâ-yı Devlet', "Kavanin ve nizamat layihalarını tetkik ve tanzim, mesalihi mülkiyeyi tetkik, hükümet ile eşhas beyninde mütehaddis deaviyi rü'yet ve memurini devletin tahkik ahvaliyle, muhakemelerini icra" görevlerini yerine getirmek üzere kurulmuştur. "Hükümet ile eşhas beyninde mütehaddis davaları" görmek ve çözümlemek görevi, 1876 Kanuni Esasisi ile genel mahkemelere bırakıldığından, İmparatorluk Danıştay'ının yargısal görevi çok sınırlı kalmıştır. Danıştay'ın faaliyeti, 4 Kasım 1922 tarihinde İstanbul'daki bütün merkez kuruluşlarının TBMM Hükümetinin idaresine geçtiği sırada sona ermiş, Cumhuriyet devrinde 669 Sayılı Kanunla Danıştay yeniden kurulup, 6 Temmuz 1927 tarihinde çalışmaya başlamıştır.
İstanbul'daki Alman ve İsviçreli toplulukların girişimiyle Beyoğlu Kumdibi Sokağı'nda Alman ve İsviçre Yurttaş Okulu açıldı. Bu kurum, daha sonra İstanbul Alman Lisesi olarak gelişecek eğitim geleneğinin başlangıcı oldu.
• 11 Haziran 1868 tarihinde "Osmanlı Yaralı ve Hasta Askerlere Yardım Cemiyeti" adıyla kurulan Kızılay,
• 14 Nisan 1877'de "Osmanlı Hilal-i Ahmer Cemiyeti",
• 29 Kasım 1923'de "Türkiye Hilal-i Ahmer Cemiyeti",
• 28 Nisan 1935'te "Türkiye Kızılay Cemiyeti" ve
• 22 Eylül 1947'de "Türkiye Kızılay Derneği" adını almıştır. Kuruluşa, kısaca "KIZILAY" denilmektedir.
Her yıl Türkiye'de 29 Ekim-4 Kasım tarihleri arasında Kızılay Haftası kutlanmaktadır.
İsveçlilere mülk edinme hakkı tanınması
ABD'li mucit Christopher Latham Sholes, daktilonun patentini aldı.
Hürriyet gazetesi, Yeni Osmanlılar tarafından Londra’da haftalık olarak yayımlanmaya başladı. Yayın hayatına 89. sayıdan itibaren Cenevre'de devam etti. Namık Kemal ve Ziya Paşa’nın etkili olduğu gazete, Osmanlı muhalif basınının Avrupa’daki önemli yayınlarından biri oldu. Türkiye'de yasak olan gazetenin dağıtımı gizlice gerçekleştirilmekteydi.
Galatasaray Mekteb-i Sultani açıldı. Fransız lise modelinden etkilenerek kurulan okul, Osmanlı'da Müslim ve gayrimüslim öğrencilerin birlikte eğitim gördüğü modern ortaöğretim kurumlarının en önemlilerinden biri oldu.
Girit İsyanı sırasında Yunanistan’ın isyancılara verdiği destek ve adaya yönelik müdahaleleri Osmanlı-Yunan ilişkilerini krize soktu. Osmanlı Devleti, Yunanistan’ın Girit’e yönelik faaliyetlerini durdurmaması üzerine 2 Aralık 1868’de Yunanistan ile diplomatik ilişkileri kesti. Bu gelişme, Girit meselesinin Avrupa devletlerinin katılımıyla uluslararası bir konferansa taşınmasına zemin hazırladı.
Babıâli, Yunanistan'a ültimatom verdi.
Ali Suavi, Londra'da çıkardığı "Muhbir" adlı gazetenin yayımı 3 Kasım 1868'de sonlandıktan sonra Paris’te Ulûm gazetesini yayımlamaya başladı. Gazete, siyasî muhalefetin yanında tarih, din, eğitim, felsefe ve kültür konularına yer verdi. Ali Suavi, bu gazetede Türkçülük akımına öncülük etti.
Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye'nin ilk kitabının kabulü
İstanbul'da şehir içi toplu taşıma hizmetlerini yürütmek amacıyla Dersaadet Tramvay Şirketi kuruldu. Şirkete atlı tramvay hatları döşeme ve işletme imtiyazı verildi.
78 kilogram ağırlığında ve %91'i saf altından oluşan dünyanın en büyük altın külçesi Hoşgeldin Yabancı Victoria, Avustralya'da yerin birkaç santimetre altından çıkarıldı.
Girit meselesi ve Osmanlı-Yunan krizi üzerine toplanan Paris Konferansı’nın kararları açıklandı. Konferans, Yunanistan’ın Osmanlı topraklarındaki isyanlara müdahale etmemesi ve Girit’e yönelik destek faaliyetlerini durdurması yönünde sonuç doğurdu. Böylece 1866’da başlayan Girit İsyanı diplomatik bakımdan sona erme sürecine girdi.
Rus Dimitriy MENDELEYEV periyodik elementler tablosunu yayımladı.
Darülfünun-ı Osmani'nin kuruluşu padişah iradesiyle tasdik edildi. Ekim 1869'da öğrenci kaydına başlandı ve sınavla öğrenci seçildi; kurum, Osmanlı'da yükseköğretimi üniversite düzeyinde düzenleme girişiminin ilk kurumsal aşamalarından biri oldu.
Sultan Abdülaziz'in Avrupa Seyahati.
Şehircilik ve altyapı hakkında, Turuk Nizamnamesi çıkarıldı.
Maarif-i Umumiye Nizamnamesi yayımlandı. Nizamname, Osmanlı eğitim sistemini sıbyan/rüşdiye, idadi/sultani ve yükseköğretim kademeleri halinde düzenledi; idadi mekteplerinin kurulmasını öngörerek modern lise eğitiminin hukuki çerçevesini oluşturdu.
"İmparator Üçüncü Napoleon" unvanını alacak olan Louis Napoleon ile 1853'te evlenerek "Fransa İmparatoriçesi" olan Eugénie de Montijo İstanbul'u ziyaret etti.
Süveyş Kanalı'nın açılması
Basiret gazetesi, Ali Efendi tarafından İstanbul’da yayımlanmaya başladı. Osmanlı basın hayatında siyasî haber ve yorumlarıyla öne çıkan gazetelerden biri oldu.
Karadeniz'in tekrar silahlandırıldı ve Rusya, Paris Antlaşması'nın hükümlerini tanımadı.
1870’te Roma’nın İtalya Krallığı tarafından alınmasından sonra Papa, İtalya devletini tanımadı ve kendisini Vatikan’da “mahpus” saydı. Papalık ile İtalya Krallığı arasındaki egemenlik meselesi, 1929 Laterano Antlaşması’na kadar sürdü.
Müstakil Bulgar Kilisesi olan "Bulgar Eksarhanesi"nin kurulmasına izin verildi. Böylece Bulgarlar, Rum Patrikhanesi'nin nüfuzundan çıktılar.
3 Temmuz 1910 tarihinde İttihat ve Terakki tarafından çıkarılan Kiliseler Kanunu ile Bulgar ve Rum kiliseleri arasında ki sorunlar ortadan kalkmış ve Osmanlı Devletine karşı, emperyal güçlerin teşviki ile Balkan ittifakı kurulmasının önü açılmıştır.
Osmanlı Devleti'nde kız sıbyan ve rüşdiye mekteplerine kadın öğretmen yetiştirmek amacıyla Darulmuallimat açıldı. İlk kız öğretmen okulu olan kuruma sınavla öğrenci alındı; kurum, kadın öğretmen yetiştirilmesi ve kız mekteplerinin yaygınlaşması bakımından önemli bir başlangıç oldu.
Beyoğlu'nda çıkan büyük yangın, Galatasaray, Taksim, Tarlabaşı ve çevresine yayıldı. Çok sayıda ev, iş yeri, otel, tiyatro ve elçilik binası zarar gördü; yangın sonrasında Beyoğlu'nun yeniden imarı, kagir yapılaşma, itfaiye düzenlemeleri ve sigortacılık faaliyetleri hız kazandı.
Amerikan İç Savaşı'ndan sonra bütün güney eyaletleri'nin ABD'ye tekrar kabulünden sonra Amerika Konfedere Devletleri'nin varlığı resmen sona erdirildi.
Hz. İsa'nın doğumunun kutlanıldığı bir Hıristiyan bayramı olan Noel'in ABD'de federal bayram olarak kutlanacağı ilan edildi.
Sedan Muharebesi, 19 Temmuz 1870 - 10 Mayıs 1871 tarihleri arasında Ardennes'nın Sedan kenti yakınlarında meydana gelen muharebedir. Savaş, Bavyerya ve Prusya Krallıkları ile Fransızlar arasındadır. Almanlar tüm savaş boyunca üstünlüğü ellerinde tutmuşlardır ve bunun sonucunda savaş kesin bir Alman zaferiyle sonuçlanmıştır.
Şirinyer-Buca şube demiryolu hattında ilk tren seferi yapıldı. Yaklaşık 2,4 km uzunluğundaki hat, İzmir çevresindeki erken banliyö/şube demiryolu hatlarından biri oldu.
İtalya Krallığı kuvvetleri Roma’ya girerek Papalık Devleti’nin siyasi egemenliğine son verdi. Böylece Roma İtalya Krallığı’na katıldı; Papa’nın dünyevi egemenliği Vatikan çevresine fiilen sıkıştı.
Frères des Écoles Chrétiennes teşkilatına bağlı La Salle rahipleri tarafından İstanbul Kadıköy'de Saint-Joseph Fransız Erkek Koleji kuruldu. Kurum, Osmanlı döneminde Fransız Katolik eğitim ağının Anadolu yakasındaki önemli okullarından biri oldu. St. Joseph Lisesi İstanbul Kadıköy'deki Saint-Joseph Fransız Erkek Koleji yeni binasında eğitime başladı.
Teodor Kasap tarafından çıkarılan Diyojen’in Türkçe yayımı başladı. Diyojen, Osmanlı/Türk mizah basınında ilk önemli ve müstakil mizah gazetelerinden biri kabul edilir.
Rusların Balkaş Gölü civarını işgali
Abdülaziz'in şahsi idaresinin artması, Mahmud Nedim Paşa sadareti
Valide Camii yapıldı.
İstanbul Yıldız Sarayı bahçesindeki Çadır köşkü'nün yapımı tamamlandı.
Evlilik sözleşmesinin resmi memur önünde yapılması, evlenme yaşının erkeklerde 18, kadınlarda 17 olması ve zorla evlendirmelerin geçersiz sayılmasını düzenleyen Hukuk-ı Aile Kararnamesi çıkarıldı.
Sonradan Birleşik Almanyanın ilk şansölyesi olan Otto von Bimarck'ın çabalarıyla Prusya ve Alman krallıklarının birleştirilmesiyle Alman İmparatorluğu kuruldu.
Karadeniz'in tarafsızlığına son veren Londra Antlaşması imzalandı.
Britanya Kolombiyası, Kanada federasyonuna katıldı.
Frères des Écoles Chrétiennes teşkilatı, İstanbul Pangaltı'da Saint-Esprit Kilisesi çevresindeki erkek çocuklar için St. Esprit Fransız Erkek Okulu'nu açtı. Okul, Pangaltı'daki Fransız Katolik eğitim kurumları arasında yer aldı.
İstanbul'un ilk atlı tramvay hattı Azapkapı ile Beşiktaş arasında hizmete açıldı. Sistem daha sonra Eminönü, Aksaray, Yedikule, Topkapı ve Ortaköy yönlerine genişletilerek İstanbul'un ilk düzenli şehir içi toplu taşıma ağı oluşturuldu.
Şinasi, Tanzimat edebiyatının kurucu isimlerinden şair, yazar, gazeteci ve düşünürdür. Tercüman-ı Ahval ve Tasvir-i Efkar çevresindeki çalışmalarıyla modern Türk gazeteciliği ve yeni edebiyat anlayışının öncülerinden biri oldu. Şair Evlenmesi, Türk edebiyatında Batılı anlamda ilk tiyatro örnekleri arasında kabul edilir. Doğum: 5 Ağustos 1826.
Posta Nezareti ile Telgraf Müdürlüğü birleştirilerek Posta ve Telgraf Nezareti kuruldu. Böylece Osmanlı Devleti'nin posta ve telgraf hizmetleri tek bir merkezî teşkilat altında toplandı.
Şemsettin Sami’nin Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat adlı romanı, Kasım 1872’den 1873 yazına kadar Hadîka gazetesinde tefrika edildi. Acıklı bir aşk hikâyesini anlatan bu eser, 1875’te kitap olarak basıldı ve Osmanlı harfleriyle yayımlanan ilk Türkçe roman örneklerinden biri kabul edildi.
Mekteb-i Mülkiye bünyesinde Mülkiye İdadisi sınıfları açılarak öğretime başladı. Bu kurum, ana dille öğretim yapan ilk lise ve ilk sivil lise örneklerinden biri kabul edilir.
Arjantin'le ilk anlaşma
İzmir'de eski Katipzade Konağı'nın bulunduğu alanda inşa edilen Hükümet Konağı tamamlandı. Yapımına 1868'de başlanan bina, İzmir vilayet yönetiminin merkezi oldu ve çevresindeki Konak Meydanı ile Konak ilçesine adını verdi.
Çırağan Sarayı'nın yapımı tamamlandı.
Amik Ovası merkezli büyük deprem Antakya ve çevresinde ağır yıkıma yol açtı. Antakya'nın büyük bölümü harap oldu; Suveydiye Limanı ve çevre yerleşimler de zarar gördü. Depremde çok sayıda kişi hayatını kaybetti.
İstanbul'da Kuzguncuk çevresinde yangın çıktı. Yangın, Boğaziçi'nin ahşap yapılaşmanın yoğun olduğu semtlerinden biri olan Kuzguncuk'ta çok sayıda yapının zarar görmesine yol açtı.
Osmanlı Padişahı Abdülaziz tarafından çıkarılan imtiyaz fermanıyla Mısır Hidivi İsmail Paşa'nın yetkileri genişletildi. Hidive, Osmanlı merkezî yönetiminden önceden izin almadan dış borçlanma anlaşmaları yapma imkânı tanındı ve daha önce getirilen bazı malî kısıtlamalar kaldırıldı. Bu yetki, Mısır'ın dış borçlarının hızla artmasına ve Avrupa devletlerinin Mısır maliyesi üzerindeki nüfuzunun güçlenmesine zemin hazırladı.
Alman filozof Ludwig Feuerbach öldü. Genç Hegelciler içinde yer alan Feuerbach, Hegel’in idealizmine ve geleneksel teolojiye yönelttiği eleştirilerle tanındı. “Hıristiyanlığın Özü” adlı eserinde Tanrı tasavvurunu insanın kendi özünü dışsallaştırması ve yüceltmesi olarak yorumladı. Düşüncesinde din eleştirisi, yabancılaşma, insan özü, duyusallık, materyalizm ve antropolojik felsefe öne çıkar. Feuerbach’ın din eleştirisi Marx, Engels ve 19. yüzyıl materyalist düşüncesi üzerinde güçlü etki bıraktı. Doğum: 28 Temmuz 1804.
Osmanlı Devleti'nde demir yollarının yapım ve işletme işlerini yürütmek üzere Demiryolları İdaresi kuruldu. Nafia Nezaretine bağlı olarak oluşturulan kurumun ilk müdürlüğüne Mirliva Ömer Feyzi Paşa getirildi.
Osmanlı Devleti'nde maden mühendisi yetiştirmek amacıyla Maadin Mektebi açıldı. Madenlerin işletilmesi ve teknik personel ihtiyacının karşılanması için kurulan okul, Osmanlı'da maden mühendisliği eğitiminin ilk kurumsal örneklerinden biri oldu.
Namık Kemal’in Vatan yahut Silistre adlı oyunu, Gedikpaşa Tiyatrosu’nda Güllü Agop kumpanyası tarafından sahnelendi. Batılı anlamda yazılıp oynanan ilk tiyatro yapıtı olan bu eserin temsili büyük toplumsal-siyasal yankı uyandırdı; ardından Namık Kemal ve arkadaşları sürgüne gönderildi. Eserin gerçek adı Vatan'dır. Eser yayınlandıktan sonra uygulanan yasaklar ve sansür nedeniyle Silistre adı ile oynanmış ve yayınlanmıştır. Daha sonra da Vatan yahut Silistre adı ile yaygınlaşmış ve bu isimle kabul görmüştür.
Haydarpaşa-İzmit demiryolu hattı ulaşıma açıldı. Osmanlı Devleti’nin kendi imkânlarıyla yaptırdığı ilk demiryolu hatlarından biri olan bu hat, Anadolu demiryolu bağlantısının ilk bölümünü oluşturdu.
İngiliz filozof, iktisatçı ve siyaset düşünürü John Stuart Mill öldü. Faydacılığı Bentham’dan devralarak daha nitelikli bir mutluluk ve bireysel gelişim anlayışıyla yeniden yorumladı. “Özgürlük Üzerine” adlı eserinde bireyin düşünce, ifade ve yaşam tarzı özgürlüğünü savundu; toplumun ve devletin bireye müdahalesini zarar ilkesiyle sınırlamaya çalıştı. Düşüncesinde fayda, özgürlük, temsilî yönetim, kadın hakları, eğitim, bireysellik ve toplumsal ilerleme merkezi yer tutar. Liberalizm, demokrasi teorisi, ahlak felsefesi ve modern özgürlük düşüncesi üzerinde kalıcı etki bıraktı. Doğum: 20 Mayıs 1806.
ABD'de Levi Strauss ve Jacob Davis, bakır perçinlerin kullanıldığı ilk blue jean'in (kot pantolon) patentini aldılar.
Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiye tarafından İstanbul Fatih'te Darüşşafaka açıldı. Okul, babasını kaybetmiş ve maddi imkânları yetersiz Müslüman çocuklara yatılı ve ücretsiz eğitim vermek amacıyla kuruldu; programında fen, matematik ve yabancı dil derslerine yer verildi.
Din özgürlüğü tanındı ve Gregoryen takvim kabul edildi.
Kara gümrükleri lağv edildi.
Rusya'nın kışkırtmaları ve Panislavist faaliyetlerin artması.
Osmanlı devleti ile ABD arasında Suçluların iadesi Anlaşması imzalandı.
Ülkeler arası posta gönderilerinin tekil ve ortak bir sistem içinde işlemesi amacıyla kuruldu. Posta ücretleri, teslimat süreleri ve devletler arası posta akışı için standart kurallar geliştirdi. Teknik uluslararası işbirliği kurumlarının en eski örneklerindendir.
Amerika'da bir özel sektör şirketi, kendi çalışanlarına yönelik emeklilik sistemi geliştirdi.
İzmir-Kasaba hattının Alaşehir’e uzanan bölümü işletmeye açıldı. Hat, İzmir iç liman bağlantısını Gediz vadisi ve Alaşehir yönüne taşıyan önemli demiryolu güzergahlarından biri oldu.
Karaköy ile Beyoğlu arasında inşa edilen Tünel törenle hizmete açıldı. Fransız mühendis Eugene Henri Gavand'ın projesiyle yapılan 573 metre uzunluğundaki yer altı füniküler hattı, başlangıçta buhar gücüyle çalışıyordu. Londra metrosundan sonra dünyanın en eski ikinci yer altı demir yolu sistemi olan Tünel, 18 Ocak 1875'te halkın kullanımına açıldı.
Hersek İsyanı Hersek’te Osmanlı idaresine karşı vergi yükü, yerel idare sorunları ve milliyetçi-dinî hareketlerin etkisiyle ayaklanma çıktı. Nevesinje çevresinde başlayan isyan kısa sürede Hersek ve Bosna hattına yayıldı. Karadağ ve Sırbistan’ın desteğiyle büyüyen hareket, Balkan krizini derinleştirdi. Hersek İsyanı, 1876 Osmanlı-Sırp ve Osmanlı-Karadağ savaşlarına, ardından 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’na giden sürecin başlıca kırılmalarından biri oldu.
"Ramazan Kararnamesi" ile maliyenin iflası ilan edildi... ve Nisan 1876 tarihinden sonra borç geri ödemeleri tamamen durduruldu.
Alman filozof, eğitimci, siyasal yazar ve Neo-Kantçı düşünür Friedrich Albert Lange öldü. “Materyalizmin Tarihi” adlı eseriyle materyalist felsefe geleneğini tarihsel ve eleştirel biçimde inceledi. Kantçı eleştiriyi yeniden canlandırarak bilginin sınırları, doğa bilimleri, materyalizm, sosyal meseleler ve felsefi yöntem arasındaki ilişkiyi tartıştı. Lange, materyalizmi bütünüyle reddetmek yerine, onu bilimsel açıklama bakımından güçlü fakat metafizik hakikat iddiası bakımından sınırlı bir yaklaşım olarak değerlendirdi. Marburg Neo-Kantçılığı üzerinde etkili oldu. Doğum: 28 Eylül 1828.
Rusya'nın Hokand Hanlığı'nı ilhakı
Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye'nin son kitabının kabulü
Basmane Garı inşa edildi. İzmir-Kasaba Demiryolu’nun İzmir başlangıç noktası olan gar, Alsancak Garı’ndan sonra İzmir’in ikinci önemli tarihî demiryolu yapılarından biri oldu.
Alman mühendis Nikolaus Otto, emme, sıkıştırma, yanma/güç ve egzoz aşamalarına dayanan dört zamanlı içten yanmalı motoru yaptı. Bu sistem, daha sonra “Otto çevrimi” olarak anıldı ve modern içten yanmalı motorların temelini oluşturdu.
1875 Bosna-Hersek isyanı ile ilgili olarak "Andrasi Raporu" Babıâli'ye sunuldu.
Hive Hanlığı'nın Rus egemenliğine girmesi. Ruslar, Hokand'ı kesin olarak işgal etti ve direnişçi Türk komutan Canibek Polat Han idam edildi. (Ancak Özbek Tarihçileri, Polat Han'a çok benzeyen bir adamının, Canibek Polat Han yerine geçip elbiselerini giymek süretiyle, kendisini Polat Han'a feda ettiğini, Canibek Polat Han'ın da ailesinden kalanlar ile Azerbaycan - Gürcistan üzerinden Osmanlı Devleti'ne sığındığını söylerler). 1876-1885 yılları arasında hanedan üyelerinden yakalananlar Ruslar tarafından idam edildi.
İskoç asıllı ABD'li Alexander Graham BELL ilk telefonu icat etti. Tarihteki ilk uzaktan konuşma denilen tele-phone konuşması 10 Mart 1876'da Bell ile yardımcısı Watson arasında yapıldı.
Thomas Edison, ABD’de Menlo Park laboratuvarını kurdu. Bu laboratuvar, sistemli araştırma ve geliştirme çalışmalarının yürütüldüğü ilk endüstriyel Ar-Ge laboratuvarlarından biri kabul edilir. Edison, yaşamı boyunca 1.093 ABD patenti aldı.
İstikrazların mürettebat ödemelerinin durdurulması. "MORATORYUM" ilanı.
Bulgar milliyetçi komitelerinin hazırlıkları sonucunda Osmanlı yönetimine karşı Bulgar Nisan İsyanı çıktı. Ayaklanma Filibe, Tırnova, Panagürişte, Koprivştitsa, Batak ve çevresinde etkili oldu. Osmanlı kuvvetleri ve yerel yardımcı birlikler tarafından bastırılan isyan, Avrupa kamuoyunda büyük yankı uyandırdı. Bu gelişme, 1876 Tersane Konferansı’na ve Balkan meselesinin Avrupa diplomasisinin merkezine taşınmasına zemin hazırladı.
Selanik’te İslamiyet’i kabul ederek Müslüman bir gençle evlenmek isteyen Bulgar bir kız etrafında çıkan olaylar sırasında, Fransız Konsolosu Jules Moulin ile Alman Konsolosu Eric Abbott öfkeli bir kalabalık tarafından öldürüldü. Olay, Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti üzerindeki diplomatik ve askerî baskısını artırdı.
Osmanlı Devleti, Amerika Birleşik Devletleri'nin bağımsızlığının yüzüncü yılı dolayısıyla Philadelphia'da düzenlenen Uluslararası Yüzüncü Yıl Sergisi'ne katıldı. Osmanlı bölümünde tarım ürünleri, dokumalar, halılar, el sanatları, madenler ve çeşitli sanayi ürünleri sergilendi. Fuar, 10 Mayıs-10 Kasım 1876 tarihleri arasında açık kaldı.
İstanbul’da medrese öğrencileri, devlet yönetimine ve hükümetin siyasetlerine karşı gösteri yaptı. “Softalar Kıyamı” olarak da anılan bu hareket, Sadrazam Mahmud Nedim Paşa ve Şeyhülislam Hasan Fehmi Efendi’ye yönelik tepkinin büyümesine yol açtı. Gösteriler kısa sürede siyasi krize dönüştü; Mahmud Nedim Paşa görevden alındı ve yerine Mütercim Rüşdi Paşa sadrazamlığa getirildi. Bu gelişme, Sultan Abdülaziz’in 30 Mayıs 1876’da tahttan indirilmesine giden sürecin önemli aşamalarından biri oldu.
3 imparatorlar olarak anılan Rusya, Avusturya ve Almanya, Babıâli'ye verilmek üzere 3'lü Berlin memorandumunu hazırladılar.
30 Mayıs 1876 Darbesi, Osmanlı padişahı Abdülaziz'in tahttan indirildiği ve V. Murad Han'ın tahta çıktığı bir hükümet darbesi olarak tarihe geçmiştir.
Avrupa ülkelerinin Osmanlı Devleti'ne karşı çeşitli müdahaleler yapması, Osmanlı halkında rahatsızlık yaratmaya başlar.
9 Mayıs 1876'da Fatih medreselerindeki öğrenciler tarafından gösteri düzenlenir. Göstericilerin sayısı kısa sürede 5.000'e çıkar.
• 12 Mayıs'ta sadrazam Mahmut Nedim Paşa görevinden alınır. Onun yerine Mütercim Mehmed Rüşdi Paşa göreve getirilir.
• Hasan Fehmi Efendi'nin yerine Hasan Hayrullah Efendi şeyhülislamlığa getirilirken,
• Hüseyin Avni Paşa ise serasker yapılır.
Ancak gösteriler sona ermez. 17 Mayıs'ta Fatih ve Beyazıt meydanlarında tekrar gösteriler gerçekleştirilir.
• Yeni Osmanlılar Cemiyeti başkanı Mithat Paşa
• Serasker Hüseyin Avni Paşa
• Harbiye Nazırı Süleyman Paşa
• Serasker Hüseyin Avni Paşa
• Şura-yı Devlet Reisi Redif Paşa
Darbeden bir gün evvel 29 Mayıs 1876'da, yeni Şeyhülislam Hasan Hayrullah Efendi'den padişahın indirilmesi adına fetva alırlar. Böylece darbenin 30 Mayıs'ta yapılması için her şey hazırlanmış olur.
Feriye Saraylarında gözaltına alınan padişah, 4 Haziran'da bilekleri kesik bir şekilde ölü olarak bulunur. Abdülaziz'in eşlerinden Neşerek Hanım 11 Haziran günü hayatını kaybeder.
Bu olayların sorumlusu olarak Abdülaziz'in tahttan inmesine sebep olan devlet görevlilerini gören Neşerek Hanım'ın kardeşi Çerkes Hasan, 15 Haziran 1876'da Midhat Paşa'nın konağına gider ve hükümet toplantısını basar. Hüseyin Avni Paşa'yı ve Hariciye Nazırı Raşid Paşa'yı öldürür. Bu olayın ardından zaten ruhsal bunalımda olan padişah V. Murat'ın durumu daha da kötüye gider.
31 Ağustos'ta şeyhülislamdan yeniden fetva alınarak bu sefr V.Murat tahttan indirilir ve yerine II.Abdülhamit tahta çıkarılır.
V.MURAD HAN
Osmanlı sultanlarının otuz üçüncüsü ve İslam halifelerinin doksan sekizinci. 1876 Darbesi ile tahta çıkmıştır.
Babası: Abdulmecid Han
Annesi: Şevkefza Kadın Efendi
Doğumu: 21 Eylül 1840 / İstanbul
Dönemi: 30 MAYIS 1876 - 31 AĞUSTOS 1876
Akıbeti: Ruh sağlığı nedeniyle tahttan indirildi.
Vefatı: 28 Ağustos 1905 / İstanbul Çırağan Sarayı
Vefat Nedeni: Vade
Defin Yeri: İstanbul, Yenicami arkasında, Turhan Sultan Türbesi bitişiğinde Cedide Havatin Türbesi'nde annesi Şevkefza Sultan'ın yanına defnedildi.
Eski Serasker Hüseyin Avni Paşa’ya kin besleyen Çerkez Hasan, 15 Haziran 1876’da Midhat Paşa’nın konağında yapılan Bakanlar Kurulu toplantısını bastı. Saldırıda Hüseyin Avni Paşa ile Hariciye Nazırı Reşid Paşa öldürüldü; bazı görevliler de yaralandı. Olay, Sultan Abdülaziz’in tahttan indirilmesi ve ölümü sonrasında İstanbul’daki siyasi krizi daha da derinleştirdi.
İngiliz yazar, gazeteci, sosyolog ve toplum düşünürü Harriet Martineau öldü. Siyasal iktisat, din, toplum yapısı, kadınların konumu, kölelik karşıtlığı ve sosyal reform konularında geniş bir yazı faaliyeti yürüttü. Auguste Comte’un pozitivist düşüncesini İngilizce dünyaya tanıtan önemli isimlerden biri oldu. Düşüncesinde toplumsal kurumların gözlem ve karşılaştırma yoluyla incelenmesi, kadınların eğitim ve kamusal hayata katılımı, ahlaki ilerleme ve toplumsal adalet öne çıkar. Erken sosyoloji ve feminist düşünce tarihinde öncü kabul edilir. Doğum: 12 Haziran 1802.
Sırbistan- Karadağ, Osmanlı savaşı başladı.
Thomas Edison mimeograph da denen teksir makinesinin patentini aldı.
V. Murad'ın ruhsal rahatsızlığı nedeniyle devlet işlerini yürütemediği kanaatine varıldı. Vükela Meclisi, 30 Ağustos 1876'da V. Murad'ın tahttan indirilmesine ve kardeşi Şehzade Abdülhamid'in tahta çıkarılmasına karar verdi. Ertesi gün şeyhülislamın hal fetvası okunarak V. Murad tahttan indirildi ve yerine II. Abdülhamid geçti. V. Murad'ın saltanatı 93 gün sürdü.
II.ABDÜLHAMİD HAN
Osmanlı Sultanlarının otuzdördüncüsü ve İslam Halifelerinin doksandokuzuncusu. Abdülaziz Han'ın tahttan indirip şehid ettiren, böylece Osmanlı devleti'nde idareyi ele geçiren batı kuklası bazı paşalar, beşinci Murad'ın şuurunun bozulması üzerine, devlet işlerine karışmaması ve yalnız millet meclisinin çıkaracağı kanunlara göre hareket etmesi şartıyla, Abdülhamid Han'ı sultan ilan ettiler.
Babası: Abdulmecid Han
Annesi: Tir-i Müjgan Sultan
Doğumu: 21 Eylül 1842 / İstanbul
Dönemi: 31 Ağustos 1876 - 25 Nisan 1909
Akıbeti: Darbe
Vefatı: 10 Şubat 1918 / İstanbul, Beylerbeyi Sarayı
Vefat Nedeni: Vade
Defin Yeri: İstanbul, Divanyolu, II. Mahmut Türbesi
Sadrazamları:
• Mithat Paşa (2. sadareti)
• İbrahim Edhem Paşa
• Ahmed Hamdi Paşa
• Ahmed Vefik Paşa
• Mehmed Sadık Paşa
• Mütercim Mehmed Rüşdi Paşa (5. ve son sadareti)
• Mehmed Esad Saffet Paşa
• Tunuslu Hayreddin Paşa
• Ahmed Arifi Paşa
• Küçük Mehmed Said Paşa (1. sadareti)
• Cenanizade Mehmed Kadri Paşa
• Küçük Mehmed Said Paşa (2. sadareti)
• Abdurrahman Nureddin Paşa (1. sadareti)
• Küçük Mehmed Said Paşa (3. sadareti)
• Ahmed Vefik Paşa
• Küçük Mehmed Said Paşa (4. sadareti)
• Kıbrıslı Mehmed Kamil Paşa (1. sadareti)
• Kabaağaçlızade Ahmed Cevat Paşa
• Küçük Mehmed Said Paşa (5. sadareti)
• Kıbrıslı Mehmed Kamil Paşa (2. sadareti)
• Halil Rıfat Paşa
• Küçük Mehmed Said Paşa (6. sadareti)
• Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa
• Küçük Mehmed Said Paşa (7. sadareti)
• Kıbrıslı Mehmed Kamil Paşa (3. ve son sadareti)
• Ahmed Tevfik Paşa (1. sadareti)
II.Abdühamit Eyüpsultan'da kılınç kuşandı.
Rusya Osmanlı ordularının Sırbistan ve Karadağ'daki harekatının durdurulması hakkında, Babıâli'ye ültimatom verdi.
İstanbul'da Balkan krizini görüşmek üzere internasyonal bir konferansın toplanması: Tersane Konferansı.
Nisan 1876 yılında ortaya çıkan Bulgar isyanları sözü geçen Müslüman göçmenlerin yardımıyla bastırıldı ama isyanların bastırılması sırasında ölen Bulgarlar için Avrupa'da büyük bir sempati oluştu. İsyanlar sırasında ölen Müslümanların sayısını hiçe sayan Avrupa basını Osmanlı Devleti'ne karşı çok olumsuz bir kamuoyu yarattı ve oluşan bu kamuoyunun baskısıyla Osmanlı Devleti'ni Bulgarlar, Sırplar ve Romenlere daha geniş bir özerklik vermeye zorlamak için İstanbul'da bir konferans toplandı.
Tersane Konferansı adı verilen bu konferansın kararlarını yumuşatmak için tahta yeni çıkmış olan Sultan II.Abdülhamit konferansın toplandığı 23 Aralık 1876 günü alelacele I.Meşrutiyet'i ilan etti. Ama gene de konferans Osmanlı Devleti'ne karşı çok ağır kararlarla sonuçlandı. Bu kararların Osmanlı Devleti'nce reddedilmesi üzerine Rusya, Paris Antlaşması'nın (1856) Karadeniz'de tersane ve savaş gemisi bulundurulmayacağına ilişkin hükümlerini tanımadığını bildirdi.
Ardından da Ortodoks uyruklarına söz konusu antlaşmadaki hükümleri uygulaması için Osmanlı Devleti'ne baskıda bulunmaya başladı. Bu sırada İngiltere, Rusya'nın Osmanlılara savaş ilan etmesini önlemek amacıyla Londra Konferansı'nın toplanmasına önayak oldu. Ama Osmanlı, konferansta hazırlanan protokolü içişlerine müdahale sayarak reddetti.
KANUN-İ ESASİ
1. Meşrutiyet ilan edildi ve Kanun-i Esasi yürürlüğe girdi.
Meşrutiyetin ilanı konusunda II.Abdulhamit'i baskı altına almak amacıyla, aynı gün, Paris Antlaşmasını imzalayan devletlerin elçilerinin katıldığı Tersane Konferansı toplanmıştır. Batı devletlerinin Osmanlı aleyhine karar almasını engellemek için Meşrutiyet ilan edilmiş ancak bu alınacak kararları değiştirmemiştir.
Tersane Konferansında, özellikle Bulgar ve Balkanlar sorunu hakkında alınan kararlar, Rusya ile başlayacak 93 Harbine zemin oluşturmuştur. Bu konferans üzerinden, Meşrutiyet için Padişaha baskı kurmayı amaçlayan mahfiller ve özellikle Mithad Paşa, aslında, belki kendileri bile farkında olmadan, Osmanlıyı parçalayacak bir kıvılcımı ateşlemişlerdir.
II. Abdülhamid tahta çıktıktan sonra Mithat Paşa'nın zorlaması ile anayasa hazırlamak üzere komisyon kurulmuştur. Mithat Paşa'nın etkisinde çalışan Komisyon, 1875 tarihli Fransa Anayasası ile 1831 Belçika Anayasalarından esinlenerek bir anayasa taslağı kaleme almış ve Padişaha sunmuştur. Padişah, aralarında tarihçi Ahmet Cevdet Paşa, Mabeyn Müşiri Eğinli İngiliz Sait Paşa, zamanın fıkıh uzmanı olan Uzun Etek Rıza Bey gibi alanlarında tanınmış kişilerden oluşan yeni bir komisyona yaptırdığı inceleme sonucunda önceki taslağa yeniden şekil verdirmiştir.
Kaşgar merkezli Yedişehir Devleti, Yakup Bey'in ölümü ve Qing/Çin kuvvetlerinin Doğu Türkistan'ı yeniden işgaliyle sona erdi. Osmanlı tarafından da tanınmış olan bu Müslüman-Türk yönetiminin ortadan kaldırılması, Doğu Türkistan'ın modern dönemde Çin hâkimiyetine bağlanmasında önemli kırılmalardan biri oldu.
Britanya Kraliçesi Victoria, Delhi Durbar töreninde Hindistan İmparatoriçesi ilan edildi. Bu unvan, 1857 Hint İsyanı sonrasında Doğu Hindistan Şirketi yönetiminin sona ermesi ve Hindistan'ın doğrudan Britanya sömürge yönetimine bağlanmasının sembolik ifadesi oldu.
Tersane Konferansı tekliflerinin incelenmesi için Babıali'de Meclis-i Umumi toplandı. Osmanlı devlet erkânı, askerî ve sivil ileri gelenler, ilmiye temsilcileri ve gayrimüslim cemaat temsilcilerinden oluşan mecliste, Avrupa devletlerinin Balkanlar üzerinden Osmanlı egemenliğini sınırlayan teklifleri reddedildi.
Mithat Paşa, II. Abdülhamid tarafından sadrazamlıktan azledildi ve aynı gün bir gemiye bindirilerek Avrupa’ya sürgüne gönderildi. Ağustos 1878’e kadar Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde sürgün hayatı yaşadı.
Osmanlı Devleti ile Sırbistan arasında İstanbul Antlaşması imzalandı. 1876 Osmanlı-Sırp Savaşı'nı sona erdiren antlaşma, Balkanlarda Avrupa müdahalesi ve Rus baskısıyla büyüyen krizin geçici olarak durdurulması anlamına geldi; ancak aynı yıl 93 Harbi'nin çıkmasıyla bölgedeki denge yeniden bozuldu.
Federal birliklerin Güney’den çekilmesiyle Yeniden Yapılanma Dönemi fiilen sona erdi.
1. Meclis-i Mebusan çalışmalarına başladı. Üyeler, geçici seçim talimatı uyarınca il, liva ve kazaların idare meclisi üyeleri arasından seçildi; İstanbul için ayrıca seçim yapıldı. Mecliste Müslim ve gayrimüslim mebuslardan oluşan 115 parlamenter yer aldı. Bu ilk dönem, 28 Haziran 1877'de çalışmalarını tamamlayarak dağıldı.
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı. Rumi olarak 1293 yılına denk geldiğinden ötürü adına 93 Harbi denildi.
Rusların, Balkanlar ve Doğu Anadoluyu işgal etmeleri ve Balkanlarda ki Slavların Rusya tarafından ayaklandırılması sonucu savaş başladı. Rusya'nın, Avrupalı devletlerinin dolduruşu ile Osmanlıya saldırması, batının planlı bir oyunuydu.
Bu savaş hem Rusya hem de Osmanlı için çok büyük kıyım ve zarar yarattı. İki devletin de Ekonomik ve Askeri varlıklarını tamamen tüketmesi ile sonuçlandı ve bu savaştan sonra her iki devlet de batı için tehdit olmaktan çıktı.
Tarihçilerin yorumlarına göre "bu savaş yaşanmamış olsaydı, Avrupa kıtasının tamamı, bugün Rusça ve Osmanlıca konuşuyor olacaktı."
93 Harbi'nin Kafkas Cephesi'nde, Ahmed Muhtar Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri Delibaba-Halyaz hattında Rus kuvvetleriyle çarpıştı. Osmanlı kuvvetleri Rus ilerleyişini durdurdu; bu başarı, Ahmed Muhtar Paşa'nın Kafkas cephesindeki savunma ve karşı taarruz sürecinin önemli safhalarından biri oldu.
Osmanlı Devleti'nin ilk Meclis-i Mebusan çalışma devresi sona erdi. 19/20 Mart 1877'de açılan meclis, 28 Haziran 1877'ye kadar çalıştı; bu kapanış, 93 Harbi'nin ağır sonuçları sebebiyle yapılan süresiz tatil kararıyla karıştırılmamalıdır.
93 Harbi sırasında Osmanlı kuvvetleri ile Rus ordusu Kafkas Cephesi'nde Karakilise çevresinde karşı karşıya geldi. Kars-Erzurum hattındaki bu mücadele, Rusların Doğu Anadolu yönündeki ilerleyişini durdurma ve Osmanlı savunmasını ayakta tutma çabasının bir parçasıydı.
Osman Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Plevne'de Rus ve Romen ordularına karşı uzun süre direndi. Plevne savunması, Osmanlı askeri tarihinde direniş ve savunma örneklerinden biri olarak öne çıktı.
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Osmanlı kuvvetleri, Balkanlar'daki stratejik Şipka Geçidi'ni aşmak için saldırıya geçti. Süleyman Hüsnü Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Rus ve Bulgar savunmasını kıramadı; geçidin aşılamaması savaşın Balkan cephesinde Osmanlı aleyhine önemli sonuçlar doğurdu.
Dersaadet Belediye Kanunu, Meclis-i Mebusan'da müzakere edilerek kabul edildi.
Ahmet Muhtar Paşa'ya "Gazi" unvanı verildi.
EDISON fonograf (gramofon) denilen ses kayıt cihazını icadını duyurdu. Bu cihaz günümüzdeki plak, teyp, CD-çaların temelini oluşturdu. 19 Şubat 1878 patentini aldı.
Plevne kahramanı Gazi Osman Paşa vuruldu ve Ruslara teslim oldu.
Önceki seçim yöntemiyle oluşturulan 2. Meclis-i Mebusan ilk kez toplandı. 93 Harbi'nin yarattığı siyasi ve askeri şartlar içinde çalışan meclis, 14 Şubat 1878'de kapatıldı.
1878’de Girit’te Osmanlı yönetimine karşı yeni bir ayaklanma çıktı. Berlin Kongresi sürecinin ve Osmanlı-Rus Savaşı sonrasındaki siyasî ortamın etkisiyle Girit meselesi yeniden uluslararası gündeme taşındı. Ayaklanma sonucunda Halepa Fermanı yürürlüğe girdi; Girit’e daha geniş idarî imtiyazlar tanındı ve ada muhtariyete yakın bir yönetim düzenine kavuştu.
Süt ilk defa şişelenerek satıldı.
93 Harbi sırasında Rus kuvvetleri Edirne'ye girdi. Osmanlı ordusunun Balkan cephesinde geri çekilmesiyle Edirne'nin işgali, Rus ordusunun İstanbul önlerine kadar ilerlemesinin yolunu açtı.
93 Harbi'nin ağır yenilgisi üzerine Osmanlı Devleti, Rusya ile Edirne Mütarekesi'ni imzaladı. Bu ateşkes, Balkan cephesindeki Osmanlı direncinin kırıldığını ve Rus baskısının İstanbul kapılarına dayandığını gösterdi; ardından Ayastefanos Antlaşması süreci başladı.
93 Harbi'nin ağır şartları, iç ve dış krizler, hükümet-saray-meclis gerilimi üzerine Sultan II. Abdülhamid, Kanun-ı Esasi'nin verdiği yetkiye dayanarak Meclis-i Mebusan'ı süresiz tatil etti. Karar ertesi gün mebuslara bildirildi ve I. Meşrutiyet'in meclisli dönemi sona erdi.
ABD eski başkanı Ulysses S. Grant, dünya seyahati sırasında İzmir üzerinden İstanbul'a geldi. Sultan II. Abdülhamid tarafından kabul edildi ve İstanbul'da beş gün kaldı. Ziyaret, Ayastefanos Antlaşması günlerine ve 93 Harbi sonrası Osmanlı Devleti'nin ağır siyasi atmosferine denk geldi.
93 Harbi'nin sonunda Osmanlı Devleti, Rusya ile Ayastefanos Antlaşması'nı imzaladı. Antlaşma, Osmanlı'nın Balkanlar ve Kafkasya'daki varlığını ağır biçimde sarsan hükümler içeriyordu. Büyük Bulgaristan projesiyle Balkan dengesi Rusya lehine kurulmak istenmiş; ancak bu düzenleme daha sonra Avrupa devletlerinin müdahalesiyle Berlin Antlaşması'nda değiştirilmiştir.
İstanbul Barosu 5 Nisan 1878'de genel kurul yaptı.
3 Ocak 1934 tarihinde İzmir'de ki Türk Avukatlar Birliği toplantısında, tüm baroların aynı çatı altında toplanması fikri ortaya çıktı ve aynı zamanda 5 Nisan, Avukatlar Günü ilan edildi.
İstanbul Ermeni Patriği Nerses Varjabedyan, İngiltere Dışişleri Bakanı Lord Salisbury'ye gönderdiği muhtırada Ermeniler için Osmanlı idaresinden ayrışan muhtar bir düzen talep etti. 93 Harbi sonrasında Osmanlı Devleti'nin zayıflamasını fırsat bilen bu diplomatik girişim, Ermeni meselesinin İngiltere ve Avrupa devletleri üzerinden uluslararasılaştırılmasının önemli safhalarından biri oldu.
Genel Başkan: Kleanti Skalyeri
Üyeler:
Nakşibend kalfa, Aziz Bey, Ali Şefkari Bey, Tabib Agah Bey. Ayrıca Ali Suavi Komitesinin bazı üyeleri de bu teşkilata üye olmuşlardır.
1878 yılında İstanbul'da gizli olarak örgütlenmiştir. Komite gizli çalışmalarını Aziz Bey'in evinde gerçekleştirmekteydi. Çok uzun süreli bir ömrü olmayan teşkilat Temmuz 1878 yılında bir istihbarat neticesinde evin basılmasıyla son bulmuştur.
Aziz Bey komitesinin tarihe iz bırakan olayı Sultan V. Murad'ın Çırağan Sarayından ikinci kez kaçırılmak istenmesini organize etmeleridir.
Daha önce Ali Suavi tarafından denen bu olay başarısızlıkla sonuçlanmıştı. Bu defa daha eylem aşamasına gelmeden Aziz Beyin evinde kaçırma planları hazırlanırken üyelerden olan Hacı Hüsnü Bey'in ifşası üzerine baskına uğrarlar.
Bu baskın neticesinde Skalyeri önemli evrakları da yanına alarak yurt dışına kaçar. Ayrıca yanında Nakşibend Kalfa ve Ali Şefkati de bulunmaktadır.
Ali Suavi, II.Abdulhamid'in yerine, V.Murat'ı yeniden tahta çıkarmak için Çırağan Sarayını bastı. Başarısız oldu.
Ali Suavi, özellikle İstanbul'da ikamet eden Rumelili muhacirler üzerinden etkili bir politika yürütmüştür. Filibe ve Sofya'da görev yapmasından kaynaklı olarak muhacirler ile etkili bir iletişim kuran Suavi bu yapılardan epeyce taraftar bulmuştur.
20 Mayıs 1878 günü karadan ve denizden başlattığı hareket sonrasında saraya baskın yapan Suavi, ikinci katta bulunan V.Murat'ın odasına girdiği sırada, Abdülhamit'in yaveri olarak bilinen Yedisekiz Hasan Paşa tarafından öldürülmüştür.
Bu olaylar sırasında yaklaşık olarak 23 kişinin öldüğü ve 30 kişinin yaralandığı söylenir.
Yaşanan bu olaydan sonra Abdülhamit'in muhacirler ile olan ilişkisi değişmeye başlamış ve İstanbul'da bulunan muhacirleri tasfiye girişimine başlamıştır.
Üsküdar Komitesi
Kurucular:
Ali Suavi, Süleyman Asaf Sopasalan, Hafız Nuri, Hasköylü Hacı Ahmet, Mehmet İzzet Paşazade Süleyman, Bağdatlı Süleyman, Üsküdarlı Nuri, Filibeli Ahmet Paşa, Arnavut Salih, Hacı Ahmet, Molla Mustafa
Rusya'ya karşı Osmanlı-İngiliz ittifak Antlaşması imzalandı. Kıbrıs'ın İngiltere'ye terki.
Rus tehdidini ileri süren İngilizler, Osmanlı'nın izni ile müttefik sıfatıyla geçici olarak 4 Haziran 1878'de Kıbrıs'a girmişlerdir. I. Dünya Savaşına kadar da bu varlığını sürdüren İngiltere, 1914 yılında Osmanlı'nın karşısında savaşta yer alarak Kıbrıs'ı sömürgesi ilan etmiştir.
Ahmed Midhat Efendi tarafından kurulan ve yönetilen Tercüman-ı Hakikat yayımlanmaya başladı. Sahibi kayıtlarda Mehmed Cevdet görünse de gazetenin asıl kurucu ve yönlendirici ismi Ahmed Midhat’tır.
Osmanlı Devleti, 93 Harbi sonrasında Rus baskısı ve Avrupa diplomasisi karşısında İngiltere ile Kıbrıs Konvansiyonu'nu yaptı. Ada üzerindeki hukuki egemenlik Osmanlı'da kalmak şartıyla Kıbrıs'ın yönetimi İngiltere'ye bırakıldı. Bu devir, Osmanlı'nın Akdeniz'deki stratejik hâkimiyetinin zayıflaması ve İngiltere'nin Doğu Akdeniz'e yerleşmesi bakımından önemli bir kırılma oldu.
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Ayastefanos Antlaşması, Berlin Kongresi’nde yeniden düzenlendi. Sırbistan, Karadağ ve Romanya’nın bağımsızlıkları tanındı; Osmanlı Devleti’ne bağlı özerk Bulgaristan Prensliği kuruldu. Doğu Rumeli ayrı bir özerk vilayet hâline getirildi; Makedonya Osmanlı yönetimine bırakıldı. Bosna-Hersek’in yönetimi Avusturya-Macaristan’a verilirken Kars, Ardahan ve Batum Rusya’ya bırakıldı. Ayastefanos Antlaşması’nın Ermenilerle ilgili 16. maddesi, değiştirilerek Berlin Antlaşması’nın 61. maddesine dönüştürüldü.
Berlin Antlaşması ile Osmanlı Devleti’ne bağlı Sırbistan Prensliği’nin bağımsızlığı uluslararası olarak tanındı.
Berlin Antlaşması ile Osmanlı Devleti’ne bağlı Karadağ Prensliği’nin bağımsızlığı uluslararası olarak tanındı.
Berlin Antlaşması ile Osmanlı Devleti’ne bağlı Romanya Prensliği’nin bağımsızlığı uluslararası olarak tanındı.
Berlin Antlaşması ile Osmanlı Devleti’nin egemenliği altında, iç işlerinde özerk ve vergiye bağlı Bulgaristan Prensliği kuruldu. Ayastefanos Antlaşması’yla öngörülen Büyük Bulgaristan toprakları daraltıldı; Doğu Rumeli ayrı bir özerk vilayet hâline getirildi.
Avusturya-Macaristan'ın Bosna-Hersek'i İşgali. Berlin Kongresi'nin ardından 29 Temmuz-28 Ekim 1878[1] tarihleri arasında Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'ın Osmanlı İmparatorluğu yönetimindeki Bosna vilayetini işgal etmesidir.
Berlin Antlaşması sonrasında Makedonya'nın Osmanlı yönetiminde kalmasına karşı Kresna ve Razlık çevresinde Bulgar komiteciler ve yerel isyancılar tarafından ayaklanma çıkarıldı. Ayastefanos'ta tasarlanan Büyük Bulgaristan'ın Berlin'de sınırlandırılması, Bulgar milliyetçi hareketinin Makedonya yönünde silahlı faaliyetlere yönelmesine yol açtı.
Osmanlı kuvvetleri ayaklanmayı 1879 içinde bastırdı; ancak bu süreç, Makedonya meselesinin ilerleyen yıllarda Balkan krizlerinin merkezine yerleşeceğini gösterdi.
1878 Girit İsyanı’nın ardından Osmanlı Devleti ile Giritli temsilciler arasında Halepa’da yapılan düzenleme ile Girit’e geniş idarî imtiyazlar tanındı. Girit valisinin beş yıl süreyle görev yapması, vali Hıristiyan olursa yardımcısının Müslüman; Müslüman olursa yardımcısının Hıristiyan olması, meclisin 49 Hıristiyan ve 31 Müslüman üyeden oluşması, yerel gelirlerin bir kısmının adada harcanması, Rumcanın mahkeme ve meclislerde kullanılabilmesi ve genel af ilanı kabul edildi. Böylece Girit, Osmanlı egemenliği altında muhtariyete yakın özel bir idarî statü kazandı.
Berlin Antlaşması'ndaki tazminat hükümleri hk.
Yapay tatlandırıcı sakarin, Constantin Fahlberg tarafından Ira Remsen'in Johns Hopkins Üniversitesi'ndeki laboratuvarında keşfedildi. Tarih genellikle 1879 olarak verilir; 27 Şubat günü bazı kronolojilerde geçmekle birlikte standart kaynaklarda her zaman kesin gün olarak kullanılmaz.
Bosna-Hersek ve Yeni Pazar'ın statüleri
Alman mucit Ernst Werner von Siemens, Berlin Sanayi Sergisi'nde elektrikle çalışan ilk demiryolu aracını tanıttı. Küçük bir lokomotif ve vagonlardan oluşan bu sistem, elektrikli tren teknolojisinin başlangıç örneklerinden biri kabul edilir.
Berlin Antlaşması'nın ardından Doğu Rumeli'nin idari yapısını düzenlemek üzere Avrupa Komisyonu İstanbul'da toplandı. Osmanlı toprağı üzerinde Avrupa devletlerinin düzenleyici güç hâline gelmesi, 93 Harbi sonrasında Osmanlı egemenliğinin Balkanlarda fiilen daraltıldığını gösteren gelişmelerden biri oldu.
Thomas Edison elektrik ampulünün patentini aldı.
Ziya Paşa, Tanzimat edebiyatının önemli şair, yazar ve devlet adamlarındandır. Hürriyet, adalet, medeniyet ve gelenek tartışmalarında etkili oldu. Terkib-i Bend, Terci-i Bend, Harabat ve makaleleriyle Tanzimat düşüncesinin başlıca temsilcileri arasında yer aldı. Doğum: 1829.
Tahiti Kralı Pōmare V, Fransız baskısı altında Tahiti ve bağlı yerler üzerindeki egemenliği Fransa'ya devretti. Böylece Tahiti Krallığı sona erdi; ada, Avrupa sömürgeciliğinin Pasifik'teki yayılma sürecinin parçası olarak Fransız yönetimine bağlandı.
Alman filozof, yazar ve siyasal düşünür Arnold Ruge öldü. Genç Hegelciler hareketinin önemli isimlerinden olan Ruge, felsefenin siyasal özgürlük, kamusal akıl ve toplumsal dönüşüm alanına taşınmasını savundu. Hallische Jahrbücher ve Deutsche Jahrbücher çevresindeki yayın faaliyetleriyle radikal Hegelci düşüncenin gelişmesinde etkili oldu; Karl Marx ile kısa süre Deutsch-Französische Jahrbücher'i yayımladı. Ruge için felsefe, yalnız teorik yorum değil, özgürleşme ve siyasal pratikle ilişkili bir dönüşüm çağrısıydı. Doğum: 13 Eylül 1802.
Mühendishane'de mümtaz sınıf adıyla yeni bir sınıf teşkil edildi. Darü'l-Fünun-ı Sultani Turuk-u Maabir Mektebi'nin faaliyetlerine son verildi; Orman ve Maadin mektepleri birleştirildi. Bu düzenleme, Osmanlı'da askerî ve sivil teknik eğitimin yeniden yapılandırılması sürecinin parçalarından biri oldu.
Çar II. Aleksandr'ın öldürülmesinden sonra Rus İmparatorluğu'nda Yahudilere yönelik yoğun saldırılar ve pogromlar başladı. Suikasttan Yahudilerin sorumlu tutulmasına dayanan suçlamalar, toplumsal şiddeti ve devlet baskısını artırdı; 1882 Mayıs Yasaları ve sonraki kısıtlamalar yüz binlerce Yahudi'nin Rusya'dan göç etmesine yol açtı.
Rus romancı ve düşünür Fyodor Mihayloviç Dostoyevski öldü. Suç ve Ceza, Budala, Ecinniler ve Karamazov Kardeşler gibi eserlerinde insanın iman, akıl, suç, vicdan, özgürlük ve ahlaki sorumlulukla imtihanını işledi. Dostoyevski'nin düşünce dünyasında Tanrı, kötülük, günah, merhamet, özgür irade, nihilizm ve modern insanın manevi krizi merkezi yer tutar. Modern Batı düşüncesinde ahlak krizi ve Tanrı fikri etrafındaki tartışmaları edebiyat üzerinden en güçlü biçimde görünür kılan isimlerden biri oldu. Doğum: 11 Kasım 1821.
Almanya ve İngiltere'nin desteğini alan Fransa, Tunus'u işgal etti.
Yıldız Sarayı bahçesinde kurulan mahkemede, Sultan Abdülaziz'in ölümüyle ilgili davanın görülmesine başlandı. Eski sadrazam Mithat Paşa başta olmak üzere Mahmud Celaleddin Paşa, Nuri Paşa ve diğer sanıklar yargılandı. Dava, II. Abdülhamid döneminde hem Abdülaziz'in ölümünün aydınlatılması hem de Mithat Paşa'nın tasfiyesi bağlamında önemli bir siyasi yargılama olarak öne çıktı.
Teselya ile Narda kazası, Yunanistan'a terk edildi.
Osmanlı Hükûmeti'nin 219.938.559 Osmanlı lirası olan dış borcu indirime gidilerek toplam dış borç 141.505.309 lira olarak tespit edilmiş, ödeme koşulları yeniden düzenlenmiştir.
Düyun-u Umumiye
Muharrem Kararnamesi'nin 15. maddesine göre, Osmanlı İmparatorluğu'nun dış borçlarını ödeyememesi sonucu, borç ödemelerini güvence altına alacak olan vergi kaynaklarının toplanması ve denetimi işlevini yürütecek olan Düyun-u Umumiye'ye bırakılmıştır.
Alkol, tütün, tuz, ipek, damga resmi, pul gelirleri Düyun-u Umimiye'ye bırakıldı. Ayrıca Bulgaristan vergisi, Kıbrıs'ın gelir fazlası ve Doğu Rumeli vergisini de denetim altında tutuyordu.
Yahudilerin Kudüs'e göçleri.
Mekteb-i Sanayi-i Nefise-i Şahane, resim, heykel, mimarlık ve hakkaklık alanlarında öğretim yapmak üzere kuruldu. Osman Hamdi Bey'in kurucu müdürlüğünde teşkil edilen okul, Osmanlı'da güzel sanatlar eğitiminin ilk resmî yükseköğretim kurumu oldu.
Alman filozof, ilahiyatçı, tarihçi ve Genç Hegelci düşünür Bruno Bauer öldü. Kitab-ı Mukaddes eleştirisi, Hıristiyanlığın tarihsel kaynakları, dinin eleştirel incelenmesi ve özbilinç felsefesi üzerine çalıştı. Radikal Hegelci çevrelerde etkili oldu; dinin tarihsel ve düşünsel çözümlemesi üzerinden modern eleştirel teolojiye katkı yaptı. Karl Marx ve Friedrich Engels'in erken dönem tartışmalarında hem etkileyici hem de eleştiri hedefi olan isimlerden biri haline geldi. Doğum: 6 Eylül 1809.
İngiliz doğa bilimci Charles Darwin öldü. Türlerin Kökeni ve İnsanın Türeyişi adlı eserleriyle canlıların değişimi, doğal seçilim ve ortak ata düşüncesini modern biyoloji tartışmalarının merkezine taşıdı. Darwin'in evrim teorisi, canlı türlerinin sabit ve değişmez olduğu anlayışını sarsarak biyoloji tarihinde büyük bir kırılma oluşturdu. Bu teori, insanın kökeni, yaratılış, tabiat, bilim-din ilişkisi ve modern doğa anlayışı etrafındaki tartışmaları derinden etkiledi. Doğum: 12 Şubat 1809.
Amerikalı filozof, denemeci, şair ve düşünür Ralph Waldo Emerson öldü. 19. yüzyıl Amerikan düşüncesinde Transandantalizm akımının öncü isimlerinden olan Emerson, bireysel sezgi, doğa, vicdan, ruhsal bağımsızlık ve toplumsal uyuma karşı şahsiyetin özgürlüğü üzerinde durdu. Nature ve Self-Reliance gibi metinlerinde hakikatin yalnız geleneksel otoritelerde değil, insanın içsel sezgisinde ve doğayla kurduğu ilişkide aranması gerektiğini savundu. Amerikan edebiyatı, bireyci düşünce, sivil itaatsizlik ve manevi özgürlük geleneği üzerinde derin etki bıraktı. Doğum: 25 Mayıs 1803.
Berlin Antlaşması'ndaki tazminat hükümleri hk.
Mısır'da Urabi Paşa hareketi ile Hidiv Tevfik Paşa yönetimi çevresinde büyüyen kriz sırasında İngiliz donanması, 11 Temmuz 1882'de İskenderiye'deki kıyı tahkimatlarını bombalamaya başladı. Bombardımanın ardından şehirde çatışmalar ve büyük yangınlar çıktı; Mısır kuvvetleri 13 Temmuz'da İskenderiye'den çekildi. Bu harekât, İngiltere'nin Mısır'a doğrudan askerî müdahalesinin başlangıcı oldu.
İngiliz ordusu, 13 Eylül 1882'de Telülkebir'de Urabi Paşa komutasındaki Mısır kuvvetlerini yenilgiye uğrattı. Urabi Paşa'nın teslim olmasının ardından İngiliz birlikleri 15 Eylül'de Kahire'ye girdi ve Mısır üzerinde fiilî denetim kurdu. Mısır hukuken Osmanlı Devleti'ne bağlı Hidivlik olarak kalmasına rağmen ülkenin askerî ve siyasî yönetimi İngiltere'nin kontrolüne geçti.
93 Harbi yenilgisinden sonra Osmanlı ordusunun Prusya/Alman askerî heyeti eliyle ıslahı süreci başladı. II. Abdülhamid yönetimi, Avrupa karşısındaki askerî gerilemeyi durdurmak için ordunun eğitim, teşkilat, kurmaylık ve disiplin yapısını yeniden düzenlemeye yöneldi. Bu süreç, Osmanlı ordusunun modernleşmesinde etkili olmakla birlikte Almanya ile askerî yakınlaşmanın ve dış uzman bağımlılığının da güçlenmesine yol açtı.
Alman filozof, iktisatçı, tarih kuramcısı ve siyasal düşünür Karl Marx Londra'da öldü. Friedrich Engels ile birlikte Komünist Manifesto'yu kaleme aldı; Kapital adlı eseriyle kapitalist üretim biçimini, sınıf mücadelesini, artı-değer teorisini ve tarihsel materyalizm anlayışını sistemleştirdi. Modern sosyalizm, komünizm, emek-sermaye çatışması ve ideoloji eleştirisi üzerindeki etkisi 19. ve 20. yüzyıl dünya siyasetini derinden şekillendirdi. Doğum: 5 Mayıs 1818.
Yenişehirli Avni Bey, Osmanlı şairidir. Klasik divan şiirinin son güçlü temsilcilerinden biri kabul edilir. Tasavvufi derinlik, Fars edebiyatı etkisi ve eski şiir geleneğini sürdürmesiyle öne çıktı. Divan, Ateşgede, Mir'at-ı Cünun, Abname ve Nihan-ı Kaza gibi eserleriyle tanındı. Doğum: 1826.
İzmir Tütün Fabrikası kuruldu. Osmanlı tütün üretimi ve ticareti, Düyun-ı Umumiye sonrasında kurulan Reji İdaresi'nin denetimi altına girerken, İzmir gibi üretim ve ihracat merkezlerinde tütün işleme tesisleri önem kazandı.
Cibali Tütün Fabrikası kuruldu. İstanbul'da Haliç kıyısında faaliyet gösteren fabrika, Osmanlı'da tütün işleme sanayisinin ve Reji İdaresi dönemindeki tütün tekel düzeninin önemli merkezlerinden biri hâline geldi.
Hiram Stevens Maxim, geri tepme enerjisini kullanarak kendini yeniden dolduran ilk tam otomatik makineli tüfeği geliştirdi. Maxim makineli tüfeği, modern otomatik silahların gelişiminde önemli bir dönüm noktası oldu.
Robert Koch, kolera salgınları üzerine yaptığı araştırmalarda Vibrio cholerae bakterisini hastalık etkeni olarak belirledi. Bakteri daha önce Filippo Pacini tarafından 1854’te tanımlanmış olsa da Koch’un çalışmaları mikrop kuramı içinde belirleyici oldu.
Mithat Paşa ve Damat Mahmut Calâlüddin Paşa, Taif zindanında boğularak öldürüldü.
Beyazıt Devlet Kütüphanesi açıldı. Osmanlı döneminde devlet eliyle kurulan ilk büyük halk kütüphanelerinden biri olan kurum, yazma ve basma eserlerin korunması, tasnifi ve araştırmacıların kullanımına sunulması bakımından önemli bir kültür merkezi hâline geldi.
Hacı Arif Bey, Türk musikisinin büyük bestekarlarından biridir. Şarkı formunu klasik musiki içinde güçlü ve yaygın bir tür haline getirdi. Zarif melodileri, lirik üslubu ve çok sayıdaki bestesiyle 19. yüzyıl Osmanlı-Türk musikisinin en etkili isimlerinden biri oldu. Doğum: 1831.
Almanya, Gustav Nachtigal'in girişimiyle Kamerun kıyılarında himaye ilan etti. Böylece Kamerun, Avrupa devletlerinin Afrika'yı paylaşma sürecinde Alman sömürge düzenine bağlandı. Bu gelişme, 19. yüzyıl sonlarında Afrika'nın Avrupa güçleri tarafından siyasi ve ekonomik bakımdan parçalanmasının örneklerinden biri oldu.
Başlangıç meridyeni İstanbul'da ki "Milyon Taşı" noktasından İngiltere'de ki Greenwich Gözlem Evi'ne alındı. Roma Devletleri döneminde, Milyon Taşı, dünyanın merkezi olarak kabul edilmekteydi. Washington’da toplanan Uluslararası Meridyen Konferansı’nda Greenwich Gözlemevi’nden geçen meridyenin uluslararası başlangıç meridyeni olarak kabul edilmesi tavsiye edildi. Bu karar, dünya ölçüsünde ortak boylam ve zaman hesaplaması için önemli bir standart oluşturdu.
Özgürlük Heykeli, Fransa'dan New York'a getirildi.
Fransız bilimci Louis Pasteur'ün bulduğu kuduz aşısı ilk kez insana uygulandı.
✔️1885'te dünyada ilk defa çiçek aşısı uygulaması için Osmanlı'da kanun çıkarılmıştır.
✔️Maddi katkı talebinde bulunan Pasteur'e, II.Abdulhamid tarafından, Osmanlı'dan 3 kişiyi yanına alarak asistan olarak yetiştirmesi şartı ile 10.000 altın yollanmıştır.
* Mekteb-i Tıbbiye-i Askeriye-i Şâhâne'den müderris Alexander Zoeros Paşa'nın başkanlığında,
* Kaymakam (yarbay) Dr.Hüseyin Remzi ve
* Kaymakam (yarbay) Veteriner Hüseyin Hüsnü beyler gönderilmiştir.
✔️1887'nin Ocak ayında, Mekteb-i Tıbbiye-i Askeriye-i Şahane'de, Zoeros Paşa'nın kliniğinde;
Daûl-Kelp ve Bakteriyoloji Ameliyathanesi (Kuduz Tedavi Müessesesi) kuruldu.
Bu kurum, dünyada üçüncü, doğunun ise ilk kuduz merkezi olmuştur.
Doğu Rumeli'nin Bulgaristan ile birleşmesi sonrasında Osmanlı Devleti, bölgenin valiliğini Bulgar Prensi Aleksandr Battenberg'e verdi. Böylece Berlin Antlaşması'yla Osmanlı'ya bağlı özerk eyalet olarak bırakılan Doğu Rumeli'de Osmanlı hâkimiyeti hukuken korunmuş görünse de fiilî kontrol Bulgar yönetimine geçti.
Osmanlı Devleti ile İngiltere arasında Mısır meselesine ilişkin bir ön sözleşme imzalandı. Mısır'daki idarî ve askerî durumu incelemek üzere birer Osmanlı ve İngiliz yüksek komiserinin bölgeye gönderilmesi kararlaştırıldı. Görüşmelerde Mısır ordusunun ve yönetiminin yeniden düzenlenmesi ile şartlar uygun hâle geldiğinde İngiliz kuvvetlerinin ülkeden çekilmesi amaçlandı. Ancak İngiliz işgali sona ermedi ve daha sonraki tahliye görüşmeleri de sonuçsuz kaldı.
Doğu Rumeli'nin Bulgaristan Prensliği ile birleşmesi üzerine Sırbistan Bulgaristan'a savaş açtı. Slivnitsa'da Sırp ilerleyişi durduruldu; savaş Bulgaristan lehine sonuçlandı ve Doğu Rumeli-Bulgaristan birleşmesi fiilen kabul edildi.
Hindistan Ulusal Kongresi'nin (Kongre Partisi'nin) kurulması
Hindistan Ulusal Kongresi (Indian National Congress) Hindistan'da bulunan bir siyasi partidir.
Parti, 1885 yılında A.O. Hume tarafından kurulmuştur.
Partinin liderliği 2006 yılı itibariyle Sonia Gandhi tarafından yürütülmektedir.
Parti'nin "Congress Sandesh" isimli bir yayın organı bulunmaktadır.
Hindistan Gençlik Kongresi (Indian Youth Congress) ise partinin gençlik koludur
Buhara Emiri
Agah Efendi, Osmanlı gazeteci, yazar ve devlet adamıdır. Şinasi ile birlikte Tercüman-ı Ahval gazetesini yayımlayarak Osmanlı basın tarihinde özel teşebbüsle çıkarılan ilk Türkçe gazetelerden birinin kurucuları arasında yer aldı. Yeni Osmanlılar çevresiyle ilişkili olan Agah Efendi, basın ve fikir hayatında öncü isimlerden biri kabul edilir. Atina'da öldü; cenazesi İstanbul'a getirilerek II. Mahmud Türbesi haziresine defnedildi. Doğum: 31 Mart 1832.
Karl Benz, içten yanmalı motorla çalışan üç tekerlekli otomobili için patent başvurusu yaptı. Benz Patent-Motorwagen, modern otomobilin başlangıç örneklerinden biri kabul edilir.
Bulgaristan'ın Doğu Rumeli'yi ilhakının tanınması
1 Mayıs 1886'da Amerika İşçi Sendikaları Konfederasyonu önderliğinde işçiler günde 12 saat, haftada 6 gün olan çalışma takvimine karşı, günlük 8 saatlik çalışma talebiyle iş bıraktılar. Bu gösteriler 1 Mayıs'ı izleyen günlerde tüm harareti ile devam etti ve 4 Mayıs'ta kanlı HAYMARKET OLAYI'na yol açtı. Uygulanan yasal baskılarla bu gösterinin tekrarlanması engellendi.
Atlantalı kimyacı ve eczacı olan John S. Pemberton dünyanın en ünlü içeceği haline gelecek Coca-Cola'yı Georgia'da icat etti.
Adana-Mersin demiryolu hattı tamamlanarak hizmete girdi. Yaklaşık 67 km uzunluğundaki hat, Çukurova’nın tarım ürünlerini Mersin Limanı’na ulaştırmak açısından önem kazandı.
Hınçak Komitesi
Rus Ermenileri tarafından kurulan Ermeni tedhiş örgütü. Rus ve İngiliz yardımlarıyla mülteci Ermeniler tarafından 1887'de Cenevre'de kuruldu. Temel ideolojisi Marksizm olan komite, 1890'da Hınçakyan İhtilal Partisi adını aldı. Önceleri merkeziİstanbul kabul edildiyse de, sonradan Londra'ya taşındı.
Hınçak, Ermenice Çan anlamına gelir.
Teşkilatın kurucusu Kafkasyalı Nazarbeg ve karısı Maro idi. Osmanlı Devleti topraklarında gizlice teşkilatlanan Ermeniler, Rus konsolosluklarından büyük destek gördüler. Teşkilatın gayesi; Osmanlıların altı vilayetinde isyanlar çıkararak Berlin Antlaşmasının 61. maddesini uygulamaya koydurmak için yabancı devletlerin müdahalesini sağlamaktı.
Neticede Doğu Anadolu, İran, Âzerbaycan ve Kafkasları içine alan bir Ermenistan devleti kurmak istiyorlardı. Anadolu'nun her tarafında komiteler kurup teşkilatlandılar. Ermeni zenginlerden zorla para topluyorlar, isyanlar çıkarıyorlardı.
1890'da Erzurum isyanını,
1892-1893'te Merzifon-Yozgat-Kayseri olaylarını,
1895'te Birinci Sason olayları, İstanbul'da birinci Ermeni patırtısını ve Zeytun isyanını tertiplediler.
1894'te Matyos İzmirliyan'ı patrik seçtirip, kilise ve komite başkanlığını tek şahısta topladılar.
Çeşitli eğilim ve görüşte olan Ermenileri bünyesinde barındıran komite, 1896'da Londra'da toplanan kongrede çıkan tartışmalar sonunda parçalandı.
Aspiar Arpiaryen liderliğinde Reforme Hınçak Partisi kuruldu. Öbür grup Nazarbeg'in peşinde tedhişlerine devam etti. İki grubun mensupları, idarecilerinin hesabına kavga edip, kıyasıya kan döktüler. Kahire, Londra, Petersburg, Sofya ve Tahran sokakları, iki tarafın cesetleri ile doldu. Ermeniler bu teşkilatlardan yüz çevirip, Taşnak komitesini desteklemeye başladılar.
1 Mart 1905 Yedi Rus-Ermeni öğrencisi tarafından Cenevre'de Hınçak Partisi kuruldu.
İttihat ve Terakki mensupları, Abdülhamid Hana karşı Hınçak komitesi ile de işbirliği yaptılar. İkinci Meşrutiyet'ten sonra Hınçak Komitesi, Sosyal Demokrat Hınçak Partisi adıyla resmiyet kazandı (1910), Seçimlere katılıp Meclis-i Mebusan'a dahi girme imkanı buldular. Ama canciğer dost oldukları İttihatçı paşaları da öldürmekten çekinmediler.
Beşir Fuat, Osmanlı yazarı, asker, çevirmen ve pozitivist düşünürdür. Victor Hugo biyografisi, bilim ve felsefe yazılarıyla Osmanlı düşünce hayatında pozitivizm, materyalizm ve modern bilim tartışmalarını öne çıkaran isimlerden biri oldu. İntiharı, dönemin aydın çevrelerinde Batılılaşma, bilimcilik, inanç ve ruh krizi tartışmalarını derinleştirdi. Doğum: 1852.
Mehmed Şevki Efendi, Osmanlı hattatıdır. Sülüs ve nesih yazılarında ulaştığı seviye ile klasik Osmanlı hat sanatının büyük isimlerinden biri oldu. Yazı sanatına "Şevki Mektebi" diye anılan zarif, ölçülü ve dengeli bir üslup kazandırdı. Doğum: 1829.
Yedikule Gazhanesi'nin işletme imtiyazı kırk yıl süreyle Hasan Tahsin Efendi'ye verildi. Yapımına 1873'te başlanan ve 1880'de hizmete giren tesis, sur içi İstanbul'un sokak ve yapı aydınlatmasında kullanılan havagazını üretti.
Servet gazetesi, Osmanlı Rumu Demetrius Nikolaides tarafından yayımlandı. Servet-i Fünûn, daha sonra bu gazetenin fen ilâvesi olarak ortaya çıktı. Başta sadece Osmanlıcaydı, ancak daha sonra içeriğine Fransızca da eklendi. İstanbul'da ve Anadolu'da haftada iki kez dağıtılmak üzere posta yoluyla dağıtıldı.
Nikola Tesla’nın çok fazlı alternatif akım ve indüksiyon motoru patentleri, George Westinghouse tarafından satın alındı. Bu sistem, alternatif akımın yaygınlaşmasında önemli rol oynadı.
Brezilya'da kölelik, Prenses Isabel'in imzaladığı Lei Áurea / Altın Yasa ile kaldırıldı. Bu karar, milyonlarca Afrikalı kökenli insanın kölelik düzeninden hukuken çıkarılmasını sağladı; ancak toprak, geçim ve toplumsal eşitlik alanlarında kalıcı adalet sağlamadığı için kölelik sonrası düzen uzun süre ağır sosyal sorunlar üretmeye devam etti.
Gramofonun mucidi Emile Berliner, Philadelphia'da geliştirdiği bu aletin tanıtımını yaptı.
Memleket ve Menafi sandıklarının yerine çiftçilere düzenli kredi sağlamak amacıyla Ziraat Bankası kuruldu. Bankanın nizamnamesi 28 Ağustos 1888'de yürürlüğe girdi, Umum Müdürlüğü 17 Eylül 1888'de faaliyete başladı.
George Eastman, Kodak adıyla tanınan roll-filmli el kamerası için patent aldı ve Kodak markasını tescil ettirdi. 1888'de piyasaya çıkan bu basit kutu kamera, fotoğrafçılığı uzmanların alanından çıkarıp gündelik kullanıcıya açan önemli teknolojik dönüşümlerden biri oldu.
Haydarpaşa-İzmit hattının Ankara’ya kadar uzatılması imtiyazı, Deutsche Bank’ın da içinde yer aldığı Alman sermaye grubuna verildi. Bu süreç, Osmanlı Anadolu Demiryolu Kumpanyası’nın doğuşuna ve Alman sermayesinin Anadolu demiryollarındaki etkisinin artmasına zemin hazırladı.
Amerikalı mucit John J. Loud, bilyeli uçlu kalem için ilk patenti aldı. Loud'un tasarımı özellikle deri ve pürüzlü yüzeyler üzerine yazmak için geliştirilmişti; ancak kâğıt üzerinde yaygın ve pratik kullanıma uygun hâle gelemedi. Modern tükenmez kalemin ticari başarısı daha sonra László Bíró'nun geliştirdiği tasarımla sağlandı.
Namık Kemal, Osmanlı şairi, yazar, gazeteci ve fikir adamıdır. Tanzimat edebiyatının ve Yeni Osmanlılar hareketinin en etkili isimlerinden olan Namık Kemal, hürriyet, vatan, millet, meşrutiyet ve anayasal yönetim fikirlerini edebiyat ve gazetecilik yoluyla yaydı. Vatan Yahut Silistre, İntibah ve Cezmi gibi eserleriyle modern Türk edebiyatı ve siyasi düşüncesi üzerinde derin iz bıraktı. Sakız Adası'nda öldü. Doğum: 21 Aralık 1840.
Alman fizikçi Heinrich Hertz, laboratuvar deneyleriyle elektromanyetik dalgaları üretti ve algıladı. Bu deneyler, Maxwell’in elektromanyetik kuramını doğruladı ve radyo teknolojisinin temelini oluşturdu.
Bismarck Almanyası'nda yaşlılık ve malullük sigortası kanunu kabul edildi. Sosyal sigorta sistemi kapsamında işçilere belirli şartlarda yaşlılık ve malullük aylığı bağlanması öngörüldü. Emeklilik yaşı 70 olarak belirlendi; bu yaş, dönemin doğumda beklenen ortalama yaşam süresinin oldukça üzerindeydi. Kanun, modern sosyal güvenlik sistemlerinin erken örneklerinden biri oldu.
Taşnak Komitesi
Kafkasya kökenli Ermeni aydınları ve ihtilâlcilerince İsviçre'de 1889'da kurulan ve bağımsız Ermenistan kurmayı amaçlayan siyasî örgüt.
Asıl adı "Taşnaktsutyun"dur. Taşnak Komitesi, Taşnak Partisi adlarıyla da bilinir.
Politikası, esas olarak bireysel ve toplu eylemlerle büyük devletlerin ve özellikle Rusya'nın dikkatini Ermeni sorununa çekerek Osmanlı İmparatorluğu'nun doğu vilâyetlerinde yaşayan Ermenileri de kapsayan bir bağımsız devlet kurmaktı.
Bu amaçla yörede çeşitli baskın ve isyanlar düzenlediler. Eylemleri, büyük devletlerin de baskısıyla Osmanlı Devleti'nin Ermenilerle ilgili belirli düzenlemeleri kabul etmesine yol açtı. I. Dünya Savaşı sonrasında hemen hemen bugünkü Ermenistan topraklarında kısa süreli bağımsız bir Ermenistan Devleti de kuran Taşnaklar, buranın Sovyetleştirilmesiyle hayallerini gerçekleştiremediler ve çeşitli Batı ülkelerinde Türkiye aleyhtarı hareketleri destekleyen bir cemiyet olarak varlıklarını sürdürdüler.
4 Mart 1905, "Ermeni İhtilâl Federasyonu" adı da verilen Taşnaksutyun cemiyeti kuruldu.
Japon İmparatoru Meiji, Prusya-Alman anayasal monarşi modelinden etkilenen Meiji Anayasası'nı ilan etti. Anayasa, imparatorun kutsal ve merkezi otoritesini korurken çift meclisli İmparatorluk Diyeti'nin kurulmasını öngördü. Böylece Japonya'da modern devlet kurumları anayasal bir çerçeveye bağlandı.
Paris'te, 1789 Fransız Devrimi'nin 100'üncü yıldönümü için, Gustave Eiffel tarafından yapılan Eiffel Kulesi açıldı.
Alman ilaç firması Bayer, Aspirini üretti.
İttihat ve Terakki Cemiyeti, Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane öğrencileri tarafından gizli bir örgüt olarak kuruldu. Başlangıçta II. Abdülhamid yönetimine karşı Kanun-ı Esasi'nin yeniden yürürlüğe konulmasını ve meşrutiyet idaresinin kurulmasını savundu. Zamanla Osmanlı siyasetinin en etkili örgütlü gücü hâline geldi; 1908 II. Meşrutiyet'in ilanında, 1909 sonrası iktidar mücadelesinde ve 1913 Babıali Baskını'ndan sonra devlet yönetiminde belirleyici rol oynadı. I. Dünya Savaşı yenilgisi sonrasında 5 Kasım 1918'de kendini feshetti. İTC, 5 Kasım 1918’de kendini feshetti; yerine Teceddüt Fırkası kuruldu. Talat Paşa, Enver Paşa, Cemal Paşa, Dr. Nazım, Bahaeddin Şakir, Ahmet Rıza / Jön Türk, meşrutiyetçi; sonra merkeziyetçi, milliyetçi, devletçi iktidar hareketi.
Sosyalist ve işçi partilerinin uluslararası örgütü olan II. Enternasyonal, Fransız Devrimi’nin yüzüncü yıl dönümünde Paris’te kuruldu. Örgüt, 1 Mayıs’ın uluslararası işçi günü olarak benimsenmesinde etkili oldu. Birinci Dünya Savaşı sırasında üye partilerin kendi devletlerinin savaş politikalarını desteklemesi üzerine parçalandı ve faaliyetleri sona erdi.
Alman Ferdinand von Zeppelin, kendi icadı olan ve Zeplin adını vereceği sevk ve idare edilebilir balonunun patentini aldı. Ferdinand von Zeppelin'in yaptığı hava aracı, Almanya'nın Friedrichshafen kenti yakınlarında 2 Temmuz 1900'de denendi ve başarılı oldu. Araca "Zeplin" adı verildi.
Aydın-Denizli demiryolu bağlantısı kapsamında Sarayköy-Goncalı-Sütlaç-Dinar ana hattı ve Goncalı-Denizli şube hattı işletmeye açıldı. Bu açılışla İzmir-Aydın demiryolu hattı Denizli yönüne bağlandı.
Bomonti Kardeşler tarafından İstanbul Feriköy'de modern bira üretimi için fabrika kuruldu. Osmanlı'da endüstriyel ölçekte bira üretiminin ilk büyük örneklerinden biri olan tesis, daha sonra 1912 yılında Nektar şirketiyle birleşerek sektörün başlıca merkezi hâline geldi.
1890'lı yıllara girilirken Osmanlı Devleti'nin Balkan ve Doğu Anadolu bölgelerinde ayrılıkçı komite faaliyetleri arttı. Bulgar milliyetçi çevreleri özellikle Makedonya meselesi etrafında örgütlenirken, Ermeni ihtilal komiteleri de Anadolu'da propaganda, örgütlenme ve silahlı eylem faaliyetlerini yoğunlaştırmaya başladı.
Cihangir Camii II. Abdülhamid döneminde onarıldı. Kanuni Sultan Süleyman'ın oğlu Şehzade Cihangir adına Mimar Sinan tarafından yapılan cami, yangın ve hasarlar sebebiyle zaman içinde birkaç kez yenilenmiş; 19. yüzyıl sonundaki onarımla yeniden ibadete elverişli hâle getirilmiştir.
Mustafa Nuri Paşa, Osmanlı devlet adamı ve tarihçisidir. Osmanlı kurumlarını ve devlet düzenini tarihî gelişimi içinde ele aldığı Netayicü'l-Vukuat adlı eseriyle tanındı. Tanzimat dönemi Osmanlı tarih yazıcılığının önemli isimlerinden biridir. Doğum: ?.
1843 Antlaşmasının yenilenmesi
Manisa-Soma demiryolu hattı işletmeye açıldı. İzmir-Kasaba hattının uzantısı olan yaklaşık 92 km’lik şube, Soma’yı Manisa üzerinden İzmir-Kasaba demiryolu ağına bağladı.
Erzurum’daki Sanasaryan Ermeni Mektebinde silah bulunduğu ihbarı üzerine güvenlik kuvvetleri arama yaptı. Arama sırasında görevlilere ateş açılması ve halkın toplanması üzerine şehirde silahlı çatışmalar ve kargaşa meydana geldi.
Kumkapı Gösterisi, 27 Temmuz 1890 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'un Kumkapı semtinde, Ermenilerin gerçekleştirdiği siyasi eylemdir.
19. yüzyılın son demleri yaşanırken, devrimci Ermeni grupları Ermeni cemaatine yeni hak ve özgürlükler verilmesi için baskıda bulunuyor, Avrupa'nın Ermeni sorununa daha fazla eğilmesi için çalışmalar yapıyordu. Özellikle Hınçak Partisi, toplu gösteriler düzenleme taktiği ile bu süreci hızlandırmayı amaçlıyordu. Haziran 1890'da Erzurum'da çıkan Ermeni ayaklanmasının ardında da Hınçak partizanlarılarının olduğundan kuşkulanılıyordu.
Gösteri nedeniyle güvenlik güçleriyle göstericiler arasında çıkan çatışmada çok sayıda gösterici ve zabit yaşamını yitirmiş; pek çoğu da yaralanmıştır.
Elektrikli sandalyenin ilk kullanımı New York'taki Auburn hapishanesinde gerçekleşti.
Kuşimoto açıklarında tayfuna yakalanan Ertuğrul Fırkateyni 16 Eylül 1890'da kayalara çarparak battı. Kazadan sadece 69 denizci çok fakir olan ve balıkçılıkla geçinen ada halkının ve bu adada yaşayan fedakar bir doktorun çabaları ile kurtarılmıştı. Japonlar kıt olan yiyeceklerini ve tüm imkanlarını kurtarılan Türklerle paylaşmışlar, ancak bir kısmı da kurtarılamayarak hayata veda etmişti. Amiral Osman Bey de dahil 581 mürettebat bu kazada hayatını kaybetti
Sirkeci Garı hizmete açıldı. Temeli 11 Şubat 1888’de atılan gar, İstanbul’u Avrupa’ya bağlayan Rumeli demiryollarının başlangıç noktası ve Şark Ekspresi’nin son durağı olarak önem kazandı.
Amerikan yerli kabilelerinden Titan Dakotaları'nın şefi Oturan Boğa (Tatanka İyotanka), ABD'nin harekete geçirdiği yerel polis ve askerler tarafından öldürüldü.
Yol inşaatında bedenen çalışma mecburiyetinin paraya çevrilmesi
Hereke Fabrika-i Hümayunu'nda saraylar ve devlet yapıları için el dokuması halı üretimine başlandı. Hereke halıları, ince dokuma tekniği, ipek ve yün malzemeleri ve özgün desenleriyle Osmanlı saray halıcılığının başlıca ürünlerinden biri oldu.
İstanbul'un Anadolu yakasının havagazı ve aydınlatma ihtiyacını karşılamak amacıyla Kadıköy Kurbağalıdere yakınlarında Hasanpaşa Gazhanesi kuruldu. Tesis, Kadıköy ve çevresindeki sokaklar ile yapılara havagazı sağladı.
Hacı Faik Bey, klasik Türk musikisi bestekarı ve hanendesidir. Dinî ve din dışı formlarda eserler verdi; özellikle 19. yüzyıl Osmanlı-Türk musikisi çevrelerinde tanınan bestekarlardan biri oldu. Doğum: ?.
Servet-i Fünûn Dimitris Nikolaidis'in yayımladığı Servet'in ilâve yayını olarak 27 Mart 1891 tarihinde Ahmet İhsan Tokgöz tarafından neşredildi. Tokgöz dergiyi ilk olarak günlük olarak çıkartmakta idi ve başlangıçta dergide ağırlıkla fennî konulara yer veriliyordu, sonrasında dergi haftalık olarak yayımlanmaya başladı ve asıl işlevini kazandıracak edebi konulara yer vermeye başladı.
Servet-i Fünûn'da “Sanat sanat içindir” görüşünde olan derginin genç yazarları ağırlıkla Fransız edebiyatından etkilenmişlerdi.
Servet-i Fünûn edebiyatı veya topluluğun kendini anarken kullandığı adıyla Edebiyat-ı Cedîde, II.Abdülhamid döneminde, Servet-i Fünûn adlı derginin çevresinde toplanan sanatçıların Batı etkisinde geliştirdikleri bir edebiyat hareketidir. Servet-i Fünûn, Türk edebiyatında 1860’tan beri devam eden Doğu-Batı mücadelesinin kesin sonucunu –Batı edebiyatının lehine olarak– tayin eden sonuncu safhasıdır. Pek yoğun ve pek dinamik çalışmalarla geçen bu sıcak safhanın sonunda Türk edebiyatına, gerek zihniyet, gerek temalar ve gerekse teknik bakımlardan tamamıyla Avrupaî bir mahiyet kazandırılmıştır.
Hamidiye Camii'nin yapımı tamamlandı.
ABD’li Jesse W. Reno, “inclined elevator” adı verilen hareketli eğimli merdiven/yol tasarımı için patent aldı. Bu tasarım, modern yürüyen merdivenin erken örneklerinden biri kabul edilir.
Yafa-Kudüs demiryolu hattı resmî törenle ulaşıma açıldı. Hat, Yafa Limanı ile Kudüs arasındaki ulaşımı kısaltarak Filistin bölgesinde önemli bir Osmanlı dönemi demiryolu bağlantısı oluşturdu.
Anadolu Demiryolu Şirketi’nin ilk treni Ankara’ya ulaştı. Deutsche Bank’ın da içinde yer aldığı Alman sermaye grubunun yürüttüğü hat, İstanbul-İzmit-Eskişehir-Ankara bağlantısını tamamlayarak Ankara’yı demiryolu ağına dahil etti.
Halkalı Ziraat ve Baytar Mektebi ilk mezunlarını verdi. İlk mezunlar arasında daha sonra şair kimliğiyle öne çıkacak olan Mehmed Akif Ersoy da yer aldı. 1894 yılında Mülkiye Baytar Mektebi, yer darlığı sebebiyle Halkalı'dan ayrılarak Cindi Meydanı'ndaki kiralık binada öğretime devam etti.
Hınçak teşkilatına bağlı grupların Kayseri, Yozgat ve Merzifon çevresinde örgütlenmesi, bildiriler dağıtması ve silahlı faaliyetlerde bulunması üzerine tutuklamalar ve çatışmalar yaşandı. Birbiriyle bağlantılı gelişmeler 1892 ve 1893 yıllarına yayıldı.
Osmanlı Devleti, Kristof Kolomb'un Amerika'ya ulaşmasının 400. yılı dolayısıyla düzenlenen Chicago Dünya Fuarı'na katıldı. Osmanlı bölümünde tarım ve sanayi ürünleri, halılar, dokumalar, el sanatları, madenler ve çeşitli kültürel eserler sergilendi. Osmanlı Devleti, ayrıca cami, çarşı, kahvehane ve geleneksel yapıları içeren özel bir sergi alanıyla temsil edildi. Fuar, 1 Mayıs-30 Ekim 1893 tarihleri arasında açık kaldı.
Gandhi, ilk sivil itaatsizlik ve pasif direniş eylemine başladı.
Havai Adaları, ABD tarafından ilhak oldu.
1898 senesinde Amerika himayesi altına alınan Hawaii, 21 Ağustos 1959'da, referandumla resmen Amerika Birleşik Devletleri eyaletlerinin arasına sonuncu olarak katılmıştır.
Mustafa Kemal, Selanik Askeri Rüştiyesine okula kaydoldu. Bu okulda eğitimine devam ederken, matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Efendi, adına "Kemal" ismini ekledi.
Bir rivayette; Mustafa Kemal'in, "Kemal" ismi için 19 Temmuz 1922 tarihli Ziya Gazetesinde yayımlanan bir yazıda "İbtidaî tahsilinden sonra Selanik Askeri Rüşdiyesine dahil olan (Mustafa Efendi) az bir zaman zarfında gösterdiği harikalarla muallimlerinin nazar-ı dikkatini celp etti ve Riyaziyatda, Fransızca ve Edebiyatta birden bire yükselen müşarünileyhin ismine muallimleri tarafından şehid-i hürriyet Namık Kemal Bey'e izafeten bir de (Kemal) namı verildi." şelinde açıklamalar olmuş ve bunlar Mustafa Kemal tarafından yalanlanmamıştır.
Nabizade Nazım, Tanzimat sonrası Türk edebiyatının yazarlarındandır. Karabibik adlı uzun hikayesiyle köy gerçekliğine yönelen ilk örneklerden birini verdi; Zehra romanıyla psikolojik tahlil ve natüralist eğilimleri edebiyata taşıdı. 29 yaşında öldü. Doğum: 1862.
Rudolf Diesel'in ilk dizel aracı kullanıma girdi.
Orhun Kitabeleri, Kopenhag Üniversitesi Genel Dilbilimi profesörü ve Danimarka Kraliyet İlimler Akademisi üyesi Wilhelm Ludwig Thomsen tarafından okundu. Thomsen, Orhun alfabesini çözdüğünü, 15 Aralık 1893'te Danimarka Kraliyet İlimler Akademisinde sunduğu bildiriyle bilim dünyasına açıkladı.
Ermeniler, Yozgat'ta hapishaneye saldırarak kargaşa çıkarttılar.
Dolmabahçe Saat Kulesi, Sultan II. Abdülhamid döneminde Dolmabahçe Sarayı'nın giriş bölümünde yaptırıldı. Mimarı Sarkis Balyan olan kule, Osmanlı geç dönem mimarisinde Batılılaşma etkisini yansıtan anıtsal yapılardan biridir. Dört katlı ve yaklaşık 27 metre yüksekliğindeki kule, saray çevresindeki mimari düzenin simgesel unsurlarından biri haline geldi.
Sasun bölgesindeki Hınçak komitacıları ve silahlı Ermeni grupları ile Osmanlı kuvvetleri ve bölgedeki aşiretler arasında çatışmalar meydana geldi. Osmanlı kuvvetlerinin müdahalesiyle isyan bastırıldı; çatışmalarda silahlı grupların yanı sıra çok sayıda sivil de hayatını kaybetti.
Hoca Kazım Bey'in Musiki Istılahatı adlı eseri yayımlandı. Divan musikisi alanında basılan ilk musiki sözlüğü kabul edilen eser, musiki terimlerini açıklayan erken dönem Osmanlı Türkçesi müzik kaynaklarından biri oldu.
Benz Velo, seri üretime giren ilk otomobillerden biri oldu. Bu gelişme, otomobilin deneysel araçtan ticari ürüne dönüşmesinde önemli bir aşama kabul edilir.
Hınçak yanlısı Agop Karabetyan, İstanbul Ermeni Patriği Horen Aşıkyan’a Kumkapı’daki patrikhane kilisesinden çıktığı sırada ateş etti; ancak kurşun isabet etmedi. Aşıkyan, Ermeni komitelerinin faaliyetlerine destek vermemesi ve Osmanlı yönetimiyle uzlaşmacı bir siyaset izlemesi nedeniyle hedef alınmıştı.
Ermeniler Sasun (Batman)'da isyan çıkardılar.
Selanik-Manastır demiryolu hattı işletmeye açıldı. Yaklaşık 219 km uzunluğundaki hat, Osmanlı Devleti’nin Rumeli’deki stratejik demiryolu bağlantılarından biri oldu.
Modern Olimpiyat Oyunları’nı düzenlemek ve olimpik hareketi yönetmek amacıyla kuruldu. Devletlerin doğrudan üye olduğu bir yapı değil; ulusal olimpiyat komiteleri, uluslararası federasyonlar ve olimpik hareket üzerinden işler. 1896 Atina Olimpiyatları modern olimpiyatların ilk uygulaması oldu. IOC’nin 1894’te kurulduğu bilgisi resmi olimpik tarih içinde temel başlangıç kabul edilir.
Ahmed Cevdet tarafından yayımlanmaya başlayan İkdam, II. Abdülhamid döneminin önemli günlük gazetelerinden biri oldu. Sade Türkçe kullanımı, geniş haber ağı ve Türkçülük fikrine yakın yayın çizgisiyle öne çıktı.
İstanbul ve Marmara çevresinde büyük bir deprem meydana geldi. Depremde en ağır hasarlardan biri Kapalıçarşı'da görüldü; çok sayıda yapı yıkıldı veya ağır hasar aldı. Deprem sonrasında İstanbul'da deprem gözlemleri ve bilimsel raporlama çalışmaları önem kazandı.
Japon güçleri Seul Kraliyet Sarayı'nı işgal etti ve Kore kralını tahttan indirdi.
Çin-Japon Savaşı. Japon İmparatorluğu, Kore için Çin'e savaş açtı. Japonya savaşın 9. ayında zafer ilan etmiştir.
Frères Maristes rahipleri tarafından İstanbul Üsküdar'da Immaculée Conception Erkek Koleji açıldı. Kurum daha sonra Sainte-Marie / St. Marie Okulu adıyla anıldı.
1894 Eylül'ünde Fransız ordusunda Almanlar lehine casusluk hadisesi meydana gelmişti. Alfred Dreyfus adlı Yahudi asıllı bir yüzbaşı hadisenin faili olarak yakalandı. Deliller yeterli olmadığı halde hapsedilip ordudan çıkarıldı. Dreyfus hadisesi Fransa'da yeni bir antisemitizm dalgasının patlak vermesine sebep oldu.
Reji İdaresi tarafından Adana'da tütün işleme ve sigara üretim fabrikası kuruldu. Tesis, Çukurova ve çevresinde yetiştirilen tütünlerin işlenmesi ve Reji tekel sistemi içinde pazarlanması amacıyla faaliyet gösterdi.
Pera Palas, İstanbul Tepebaşı'nda hizmete açıldı.
Baruthane-i Amire'de modern ateşli silahlarda kullanılmak üzere dumansız barut üretimine başlandı. Yeni barut, geleneksel kara baruta göre daha az duman çıkarıyor ve silahların menzil ve kullanım verimliliğini artırıyordu.
Medeni Aziz Efendi, Türk musikisi bestekarı ve icracısıdır. Medine doğumlu olduğu için Medeni lakabıyla tanındı. Hocalığı, besteciliği ve icracılığıyla 19. yüzyıl Osmanlı musikisi çevrelerinde önemli isimlerden biri oldu. Bebek'teki evinde öldü ve Eyüp'te Çürüklük Mezarlığı'na defnedildi. Doğum: 1842.
Lumière kardeşler, Paris’te sınırlı bir izleyici önünde Workers Leaving the Lumière Factory filmini gösterdi.
(26 Mart 1823-26 Mayıs1895) Osmanlı Devleti'nde on dokuzuncu asırda yetişen Türk devlet ve bilim adamı, tarihçi, hukukçu, şairdir. Mecelle'yi kaleme alarak İslam Hukukunu sağlam bir dille kitaplaştıran kişi.
El Salvador, Honduras ve Nikaragua birleşerek Orta Amerika Birliğini kurdular.
Alman filozof, sosyalist düşünür, tarihçi, siyaset kuramcısı ve iş insanı Friedrich Engels Londra'da öldü. Karl Marx ile birlikte Marksizmin kurucu isimlerinden kabul edilir. “İngiltere'de Emekçi Sınıfın Durumu” adlı eseriyle sanayi kapitalizminin işçi sınıfı üzerindeki etkilerini inceledi; Marx ile birlikte “Komünist Manifesto”yu kaleme aldı. Düşüncesinde tarihsel materyalizm, sınıf mücadelesi, kapitalizm eleştirisi, emek, özel mülkiyet, aile ve devletin tarihsel oluşumu temel yer tutar. Marx'ın ölümünden sonra “Kapital”in ikinci ve üçüncü ciltlerini yayıma hazırlayarak Marksist teorinin sistemleşmesinde belirleyici rol oynadı. Doğum: 28 Kasım 1820.
Hınçak Komitesinin düzenlediği gösteri için Kumkapı’da toplanan binlerce Ermeni, Doğu Anadolu’da ıslahat yapılmasını isteyen bir dilekçeyi hükûmete sunmak üzere Bâbıâli’ye yürüdü. Göstericiler ile güvenlik kuvvetleri arasında çıkan çatışmalar, İstanbul’da Müslüman ve Ermeni gruplar arasında yayılan şiddet olaylarına dönüştü.
İstanbul Limanı'nın modernleştirilmesi amacıyla Tophane ile Galata Köprüsü arasında inşa edilen Galata Rıhtımı tamamlanarak hizmete açıldı. Yapımına 1892'de başlanan yaklaşık 758 metre uzunluğundaki rıhtım, büyük gemilerin doğrudan kıyıya yanaşmasını ve yükleme, boşaltma ve gümrük işlemlerinin daha düzenli yürütülmesini sağladı.
Zeytun(Maraş)'da Ermeni isyanı başladı.
24 Aralık 1895'de Askerî birlikler Zeytun'u yakın mesafeden kuşattılar.
23 Mart 1896'da Zeytun isyanına katılan dört Ermeni, Mersin'deki Fransız konsolosunun teminatı altında gemiye bindirilerek Marsilya'ya gönderildi.
Alman fizikçi Wilhelm Conrad Röntgen, katot ışınları üzerine çalışırken maddelerden geçebilen yeni bir ışınım türü keşfetti. Niteliği bilinmediği için bu ışınlara “X ışınları” adını verdi.
İsmail Galib Bey, Osmanlı nümismatıdır. Sadrazam İbrahim Edhem Paşa'nın oğlu, Osman Hamdi Bey'in kardeşi ve Halil Ethem Eldem'in ağabeyidir. İslam, Selçuklu ve Osmanlı sikkeleri üzerine yaptığı çalışmalarla Türkiye'de nümismatik alanının öncü isimlerinden biri kabul edilir. İstanbul'da öldü. Doğum: 11 Kasım 1847.
Darülaceze, II. Abdülhamid döneminde İstanbul Okmeydanı'nda hizmete açıldı. Kurum; kimsesiz, yoksul, yaşlı, engelli ve bakıma muhtaç kişilere din ve kimlik ayrımı gözetmeden barınma, sağlık, eğitim ve iaşe hizmetleri sunmak amacıyla kuruldu.
Fransız fizikçi Henri Becquerel, uranyum tuzlarının güneş ışığına gerek olmadan fotoğraf levhalarını etkileyen kendiliğinden ışınım yaydığını fark etti. Bu keşif, radyoaktivite çalışmalarının başlangıcı kabul edilir.
Selanik-İstanbul İltisak Demiryolu tamamlanarak işletmeye açıldı. Yaklaşık 510 km uzunluğundaki hat; Dedeağaç, Gümülcine ve Drama üzerinden Selanik hattına bağlanarak İstanbul ile Selanik arasında stratejik bir Rumeli demiryolu bağlantısı oluşturdu.
Kaçar Hükumdarı
Guglielmo Marconi, radyo dalgalarıyla Mors sinyalleri gönderen kablosuz telgraf sistemi için İngiltere’de patent başvurusu yaptı.
Eskişehir-Konya demiryolu hattı tamamlandı. Osmanlı Anadolu Demiryolları Şirketi tarafından yapılan hat, Anadolu demiryolu ağını Konya’ya ulaştırdı ve İstanbul-Konya ulaşımını büyük ölçüde kısalttı.
Taşnak Komitesine bağlı silahlı bir grup, Avrupa devletlerinin dikkatini Ermeni meselesine çekmek ve Osmanlı yönetimine taleplerini kabul ettirmek amacıyla Galata’daki Osmanlı Bankasını bastı. Bankadaki görevliler rehin alınarak binanın patlatılacağı tehdidinde bulunuldu. Rusya Büyükelçiliği baştercümanı Maksimov’un aracılığıyla baskın sona erdirildi ve eylemciler bir Fransız gemisiyle Osmanlı ülkesinden ayrıldı.
1896 sonlarında Girit’te Rumların Osmanlı yönetimine karşı başlattığı hareket 1897’de büyük bir uluslararası krize dönüştü. Giritli isyancılar adanın Yunanistan’a katılmasını hedefledi. 1897 başında Yunanistan adaya asker ve donanma göndererek ilhak girişiminde bulundu; ancak Avrupa devletlerinin baskısıyla doğrudan müdahalesini sürdüremedi. Girit meselesi, 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı’nın başlıca sebeplerinden biri oldu. Savaş sonunda Osmanlı Devleti cephede galip geldi; fakat Avrupa devletlerinin müdahalesiyle Girit, Osmanlı egemenliği altında özerk bir statüye doğru ilerledi. 1898’de Girit Devleti kuruldu ve Yunan Prensi Yorgi yüksek komiser olarak adaya gönderildi.
Bâbâlî 6 vilayet için ıslâhât kararnamesi yayınladı.
Reji İdaresi tarafından Samsun'da tütün işleme ve sigara üretim fabrikası kuruldu. Tesis, Karadeniz Bölgesi'nde yetiştirilen tütünlerin işlenmesi, depolanması ve pazarlanmasında önemli rol oynadı.
Girit’teki Rum isyanı sırasında Yunanistan adayı kendi topraklarına katmak amacıyla müdahale hazırlıklarına girişti. Yunan donanması ve gönüllü birlikleri Girit’e yöneldi; isyancılar adanın Yunanistan’a ilhakını ilan etmeye çalıştı. Avrupa devletlerinin müdahalesiyle Yunanistan’ın doğrudan ilhak girişimi engellendi; ancak kriz kısa süre sonra Osmanlı-Yunan savaşına dönüştü.
Girit meselesi ve Yunan çetelerinin Osmanlı sınırlarına yönelik faaliyetleri üzerine Osmanlı Devleti ile Yunanistan arasında savaş başladı. Teselya ve Epir cephelerinde yürütülen savaşta Osmanlı ordusu sahada üstünlük sağladı. Edhem Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri Teselya’da ilerledi; Yunan ordusu ağır yenilgiye uğradı. Büyük devletlerin müdahalesiyle Osmanlı ilerleyişi durduruldu ve savaş diplomatik barış sürecine bağlandı.
1897 Osmanlı-Yunan Savaşı’nda asıl çarpışmalar Teselya cephesinde yaşandı. Edhem Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Yunan kuvvetlerini sınır hattından geri atarak Teselya içlerine ilerledi. Savaş boyunca Milona Geçidi, Tırnova, Yenişehir/Larissa, Velestin ve Dömeke hattında muharebeler yapıldı. Osmanlı ordusu cephede üstünlük sağladı; ancak Avrupa devletlerinin müdahalesiyle savaşın siyasî sonucu askerî zaferle aynı ölçüde Osmanlı lehine gelişmedi.
1897 Osmanlı-Yunan Savaşı’nın Teselya cephesinde Osmanlı ordusu Milona Geçidi yönünde taarruza geçti. Edhem Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri Yunan savunmasını aşarak Teselya içlerine ilerleyişin önünü açtı. Bu başarı, Osmanlı ordusunun savaşın ilk safhasında üstünlüğü ele geçirmesini sağladı.
Dömeke Muharebesi, 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı’nın en önemli çarpışmalarından biri oldu. Edhem Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Prens Konstantin’in idaresindeki Yunan kuvvetlerini Dömeke hattında mağlup etti. Bu yenilgi sonrasında Yunanistan barış istemek zorunda kaldı; büyük devletlerin müdahalesiyle Osmanlı ordusunun ilerleyişi durduruldu.
Ermeni komitacıları, İstanbul’da Bâbıâli ve bazı resmî merkezleri hedef alan bombalı saldırılar düzenledi. Olay, 1890’larda Osmanlı başkentinde yoğunlaşan Ermeni komitacı eylemlerinin son büyük halkalarından biri olarak kayda geçti.
Herzl, 27 Ağustos 1897 tarihinde İsviçre'nin Basel kentinde üç gün sürecek olan, Birinci Siyonist Kongresi'ni toplamaya muvaffak oldu. Bu kongreye iki yüzü aşkın delege katılmıştır. Her sosyal tabakadan ve düşünceden Yahudileri aynı çatı altında toplayan küçük bir Yahudi akımı yaratmıştır adeta. Bu kongreye en fazla katılım Rusya'dan olmuştur. Basel Kongresi'nde Dünya Siyonist Teşkilatı'nın temeli atılmış; başkanlığına da Theodor Herzl getirilmiştir. Bu kongre Siyonist hareketin amaçlarını, bu amaçlara ulaşmak için gerekli araçları ve bu araçları kullanacak bir yürütme heyetini saptamıştır.
1897 Osmanlı-Yunan Savaşı’nı sona erdiren İstanbul Antlaşması imzalandı. Antlaşmaya göre Yunanistan savaş tazminatı ödemeyi kabul etti; Teselya’daki Osmanlı varlığı büyük ölçüde sona erdi, sınırda Osmanlı lehine küçük düzenlemeler yapıldı. Antlaşma aynı zamanda Girit’in Osmanlı egemenliği altında özerk bir statüye kavuşturulmasını öngördü.
Yıldız Sarayı içindeki Şale Köşkü’nün üçüncü bölümü, Alman İmparatoru II. Wilhelm’in İstanbul ziyareti için tamamlandı. Köşk, 1880’de başlayan ve 1889 ile 1898’de yapılan eklerle son biçimini alan bir devlet konukevi niteliği kazandı.
Bahriye Nazırı Hasan Hüsnü Paşa'nın emri ve Miralay Hikmet Bey ile Yüzbaşı Süleyman Nutki'nin çalışmalarıyla Tersane-i Amire'de bir Müze ve Kütüphane İdaresi kuruldu. Kurum, Osmanlı denizcilik tarihine ait gemi modelleri, silahlar, haritalar, sancaklar ve çeşitli eserleri korumak amacıyla oluşturuldu.
İngiliz yazar, matematikçi, mantıkçı ve fotoğrafçı Lewis Carroll öldü. Asıl adı Charles Lutwidge Dodgson’dır. En çok “Alice Harikalar Diyarında” ve “Aynanın İçinden” adlı eserleriyle tanındı. Carroll’un eserlerinde mantık oyunları, dilin sınırları, paradoks, çocuk imgelemi, rüya düzeni ve anlamın kayganlığı öne çıkar. Matematik ve mantık ilgisi, edebi metinlerinde kelime oyunları ve akıl yürütme terslikleri olarak görünür hale gelmiştir. Doğum: 27 Ocak 1832.
İspanya, Küba'nın bağımsızlığını destekleyen ABD'nin adanın boşaltılması isteğini reddederek ABD'ye savaş ilan etti.
Britanya İmparatorluğu'nun bir parçası haline gelen Hong Kong, 1861-1898 döneminde önemli ölçüde genişlemişti. 1861'de Kowloon Yarımadası, İkinci İngiliz-Çin savaşının (II. Afyon Savaşı) sonunda İngiltere'ye bırakıldı. 9 Haziran 1898'de imzalanan Pekin Konvensiyonu ile New Territories de 99 yıllığına Britanya'ya terk edildi.
Filipinler İspanya'dan bağımsızlığını ilan etti.
Valdemar Poulsen, Kopenhag’da manyetik ses kaydı yapan Telegraphone için ilk patent başvurusunu yaptı. Bu cihaz, sesi manyetik olarak kaydeden ilk başarılı aygıtlardan biridir.
Marie Curie ve Pierre Curie, uranyum cevheri üzerinde yaptıkları çalışmalar sonucunda 1898’de radyum elementinin varlığını ortaya koydu. Radyumun keşfi, radyoaktivite araştırmalarının gelişmesinde önemli bir dönüm noktası oldu.
Gülhane Seririyat Hastanesi ve Tatbikat Mektebi, Topkapı Sarayı bahçesindeki eski Gülhane Askeri Rüştiyesi binasında açıldı. Kurum, Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane mezunu askerî hekimlerin uygulamalı eğitim görmesi ve modern klinik yöntemlerin Osmanlı tıp eğitimine kazandırılması amacıyla kuruldu. Gülhane, daha sonra Gülhane Askeri Tıp Akademisinin temelini oluşturdu.
İstanbul'un Anadolu yakasındaki demiryolu hatlarını deniz taşımacılığıyla birleştirmek amacıyla Haydarpaşa Limanı'nın yapımına başlandı. Proje kapsamında dalgakıranlar, rıhtımlar, depolar, yükleme tesisleri ve demiryolu bağlantıları inşa edildi.
Mahmud Celaleddin Paşa, Osmanlı devlet adamı, şair ve klasik Türk musikisi bestekarıdır. Girit ve Bursa valilikleri ile Maliye, Ticaret ve Nafia nazırlıklarında bulundu. Devlet görevleri yanında şiir ve musikiyle de ilgilendi. İstanbul'da öldü. Doğum: 1839.
Tanzimat dönemi tiyatro yazarı, mizah yazarı ve devlet adamı Direktör Ali Bey İstanbul’da öldü. Asıl adı Mehmed Âli Bey’dir. Ayyar Hamza, Kokona Yatıyor ve Seyahat Jurnali adlı eserleriyle tanınır. Doğum: 1844/1846.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası:
Duhulü: 1 Mart 1315 (13 Mart 1899)
Nasbı: 19 Eylül 1337 (19 Eylül 1921)
Sicil No: 1317-8 P. (Piyade 1902-8)
II. Abdülhamid tarafından küçük yaşta ölen kızı Hatice Sultan'ın anısına yaptırılan Hamidiye Etfal Hastanesi hizmete açıldı. Çocuk hastalıklarının tedavisine ayrılan kurum, Osmanlı Devleti'nin ilk modern çocuk hastanesi oldu.
Savaş hukukunu, silahlanmanın sınırlandırılmasını ve devletler arası uyuşmazlıkların barışçı çözümünü düzenleme amacı taşıyan konferanstır. Sürekli Hakemlik Mahkemesi’nin oluşumuna zemin hazırladı. I. Dünya Savaşı öncesi uluslararası hukukun kurumsallaşması bakımından önemlidir.
Arifiye-Adapazarı şube demiryolu hattı hizmete girdi. Osmanlı Anadolu Demiryolları Şirketi tarafından yapılan yaklaşık 8,5 km’lik hat, Adapazarı’nı Anadolu demiryolu ana hattına bağladı.
Deutsche Bank Genel Müdürü Georg von Siemens ile Nafıa Nazırı Zihni Paşa arasında Anadolu-Bağdat demiryolu imtiyaz anlaşması imzalandı.
Şemsettin Sami’nin Türkçe sözlüğü Kâmûs-ı Türkî yayımlandı. Eser, Türkiye Türkçesi sözlükçülüğünün temel metinlerinden biri kabul edilir.
Galata Rıhtımı merkezli modern İstanbul Limanı yapısı tamamlandı. Galata Rıhtımı’nın inşasına 1892’de başlanmış, ilk bölüm 1895’te hizmete açılmış; 1900’e gelindiğinde Karaköy-Galata hattındaki modern liman düzeni tamamlanmış kabul edilmiştir.
Dünya şampiyonu Pehlivan Kara Ahmet, Paris'te düzenlenen güreş müsabakalarında "Şampiyonlar Şampiyonu" unvanını aldı. Osmanlı güreş geleneğini Avrupa minderlerinde temsil eden Kara Ahmet, dönemin en tanınmış Türk pehlivanlarından biri oldu.
(1832, Tokat - 5 Nisan 1900, İstanbul) Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa (Osman Nuri Paşa)
Tarihe Boxer Ayaklanması olarak geçen, Çin'deki yabancıları ülkeden çıkarmayı amaçlayan ve devletçe de desteklenen köylü ayaklanması başladı. İsyan batılı devletler tarafından bastırıldı.
Rus filozof, teolog, şair ve din düşünürü Vladimir Solovyov öldü. 19. yüzyıl Rus felsefesinin en önemli isimlerinden biri kabul edilir. Düşüncesinde bütün-birlik, Tanrı-insanlık, Sophia/hikmet, aşk, ahlak, kiliselerin birliği ve evrensel dini-siyasi düzen fikri öne çıkar. Solovyov, Rus din felsefesi ile Batı metafiziği arasında sentez kurmaya çalışmış; Berdyaev, Florenski ve Rus sembolistleri üzerinde etkili olmuştur. Doğum: 28 Ocak 1853.
Boxer Ayaklanması sırasında İngiltere, ABD, Japonya, Rusya, Fransa, Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya’dan oluşan Sekiz Devlet İttifakı kuvvetleri Pekin’e girdi. Yabancı elçilikler üzerindeki kuşatma kaldırıldı; şehir işgal edildi ve Qing yönetimi ağır bir dış müdahale sürecine girdi.
Alman filolog, filozof, kültür eleştirmeni, şair ve yazar Friedrich Nietzsche Weimar'da öldü. Modern felsefenin en etkili ve tartışmalı isimlerinden biridir. Düşüncesinde Tanrı'nın ölümü, nihilizm, güç istenci, üstinsan, ebedi dönüş, değerlerin yeniden değerlendirilmesi, sürü ahlakı ve yaşamı olumlama kavramları merkezi yer tutar. Nietzsche, geleneksel metafiziği, Hıristiyan ahlakını, modern kültürü ve hakikat iddialarını sert biçimde sorguladı. Aforistik ve edebi üslubuyla varoluşçuluk, post-yapısalcılık, psikoloji, edebiyat ve çağdaş kıta felsefesi üzerinde derin etki bıraktı. Doğum: 15 Ekim 1844.
İngiliz filozof, iktisatçı ve ahlak kuramcısı Henry Sidgwick öldü. Faydacılık geleneğinin en sistemli temsilcilerinden biri kabul edilir. “The Methods of Ethics” adlı eserinde ahlaki akıl yürütmenin temel yöntemlerini; egoizm, sezgicilik ve faydacılık arasındaki gerilimleri ayrıntılı biçimde inceledi. Sidgwick’in düşüncesinde ahlaki gerekçelendirme, tarafsızlık, toplam mutluluk, rasyonel seçim, kamusal yarar ve bireysel çıkar arasındaki ilişki öne çıkar. Modern analitik ahlak felsefesi ve faydacılık tartışmaları üzerinde kalıcı etki bıraktı. Doğum: 31 Mayıs 1838.
Rus İmparatorluğu idaresindeki Azerbaycan’da, okullarda Türkçe/Azerbaycan Türkçesi üzerindeki yasak ve sınırlamalar kaldırıldı. Bu gelişme, Azerbaycan Türkleri arasında ana dilde eğitim ve millî kültür faaliyetlerinin güçlenmesine katkı sağladı.
Max Planck, 14 Aralık 1900’de Alman Fizik Derneği’nde siyah cisim ışıması üzerine çalışmasını sundu. Enerjinin sürekli değil, belirli paketler hâlinde değiş tokuş edildiği fikri, kuantum kuramının başlangıç noktası kabul edilir.
Reginald Fessenden, 24 Aralık 1906’da Brant Rock, Massachusetts’ten konuşma ve müzik içeren radyo yayını yaptı. Bu yayın, radyo aracılığıyla yapılan ilk ses ve müzik yayınlarından biri kabul edilir.
Gümrük düzenlemeleri
Makedonya'da çete faaliyetlerinin artması, büyük devletlerin müdahaleleri
İngiliz mühendis Hubert Cecil Booth, 1901’de motorlu emiş gücüne dayanan ilk pratik elektrikli süpürge sistemlerinden birini geliştirdi. Büyük ve taşınabilir olmayan bu cihaz, hortumlarla binaların içinden toz emerek çalışıyordu.
İstanbul Sultanahmet Meydanı’ndaki Alman Çeşmesi’nin yapımı tamamlandı ve çeşme törenle açıldı.
Kaçar İranı yönetimi, İngiliz girişimci William Knox D’Arcy’ye İran’ın büyük bölümünde petrol, doğal gaz, asfalt ve ozokerit arama, çıkarma ve pazarlama hakkı veren 60 yıllık bir imtiyaz tanıdı. Bu imtiyaz, 1908’de Mescid-i Süleyman’da petrol bulunmasına ve 1909’da Anglo-Persian Oil Company’nin kurulmasına giden sürecin başlangıcı oldu.
Norveçli Johan Vaaler, 1901’de ataç benzeri bir “paper clip or holder” için ABD patenti aldı. Ancak bu tasarım, bugün yaygın kullanılan Gem tipi ataçtan farklıydı; modern ataçın kökeni daha eski ve anonimleşmiş tasarımlara dayanır.
Avusturya'nın İngiliz Uluslar Topluluğu'nun kendi kendini yöneten dominyonu olması
Fransız donanması Midilli'ye asker çıkardı.
İlk barış ödülünü İsviçreli Henri Dunant (1828-1910) aldı.
Guglielmo Marconi ve yardımcısı George Kemp, 12 Aralık 1901’de İngiltere Poldhu’dan gönderilen Morse “S” sinyalini Newfoundland’da aldı. Bu olay, Atlantik aşırı ilk telsiz-telgraf sinyali olarak kabul edilir.
Güllü Agop, asıl adı Hagop Vartovyan olan Osmanlı Ermenisi tiyatrocu, yönetmen ve topluluk kurucusudur. Osmanlı tiyatrosunda Türkçe oyun sahneleme geleneğinin yerleşmesinde önemli rol oynadı. Gedikpaşa Tiyatrosu ve Osmanlı Tiyatrosu çevresindeki çalışmalarıyla modern Osmanlı-Türk tiyatrosunun kurucu isimlerinden biri kabul edilir. Doğum: 1840.
1902'de Abdülazîz b. Abdurrahman es-Suûd'un Riyad'ı tekrar ele geçirmesiyle Vehhâbîlik Necid'de yeniden etkin duruma geldi.
Yemen isyanlarının tekrar başlaması
Bağdat Demiryolu için esas imtiyaz anlaşması Osmanlı Devleti ile Deutsche Bank öncülüğündeki Alman sermaye grubu arasında imzalandı. İmtiyaz, Anadolu Demiryolu hattının Konya'dan Bağdat ve Basra yönüne uzatılmasını öngörüyordu. 23 Aralık 1899'da ön imtiyaz verilmiş, 21 Mart 1903'te finansman ve uygulama anlaşmaları tamamlanmıştır.
JönTürkler'in ikinci evre faaliyetleri: Abdülhamit'in yönetimine karşı terar örgütlenen Jön Türkler, Paris'te I. Jön Türk Kongresi'ni topladı. Ahmed Rıza öncülüğünde Terakki ve İttihat Cemiyeti kuruldu. Jön Türklerin, Federatif Osmanlı İmparatorluğu'nu amaçlayan kesimi ise Prens Sabahattin öncülüğünde "Teşebbüsü-ü Şahsi ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti"ni kurdular.
Mustafa Kemal, 1899 yılında Manastır Askerî İdadisi'ni bitirdikten sonra İstanbul'da Harp Okulu'na yazılır. Buradan 1902'de, 21 yaşında teğmen olarak mezun olur. Bu rütbenin Osmanlı zamanındaki adı ‘'Mülâzım-ı evvel'' olarak bilinir.
Öğrenimine Harp Akademisi'nde devam eden Mustafa Kemal 1903 yılında üsteğmen olur. O dönemin deyimiyle: ‘'Mülâzım-ı sani'' rütbesine ulaşır.
Antikythera batığı 1900’de Yunan sünger dalgıçları tarafından keşfedildi. 17 Mayıs 1902’de arkeolog Valerios Stais, batıktan çıkarılan parçalar arasında dişli çark izleri taşıyan bronz bir mekanizmayı fark etti. Daha sonra Antikythera Düzeneği olarak adlandırılan bu aygıt, gök cisimlerinin konumlarını ve takvim döngülerini hesaplamak için yapılmış antik bir mekanik hesaplayıcı olarak değerlendirildi.
Küba, ABD'den (İspanya'dan) bağımsızlığını kazandı, Tomás Estrada Palma ülkenin ilk başkanı oldu. Ancak ABD ordusu 28 Ocak 1909 tarihine kadar ilkede ki varlığını sürdürdü.
Theodor Herzl, Filistin'e Yahudilerin yerleşmesi için II.Abdülhamit'i ikna etmek üzere 1896 ile 1902 yılları arasında İstanbul'a beş sefer yaptı. Herzl, İstanbul'a gelmeden önce ön hazırlıklar içine girdi ve II.Abdülhamit'e, yurtlarının sınırını;
"Kuzeyde Kapadokya Dağlarından, güneyde Süveyş Kanalına kadar olan alanı kapsamalıdır, Davud ve Süleyman'ın Filistin'i olmalıdır"
diye beyan etti. Bu sınırlar, Kitab-ı Mukaddes'te çizildiği iddia edilen Filistin coğrafyasıdır. Herzl, çok zor durumda olan Osmanlı maliyesinin bu topraklar karşılığında düzeltilmesi teklifini de getirdi.
Fakat Herzl, II.Abdülhamit ile görüşmelerinde herhangi bir sonuç alamamış ve Abdülhamit, Polonyalı soylu Kont Philipp de Newlinsky vasıtasıyla Herzl'e gönderdiği şu cevapla Herzl'in bu isteklerini sonlandırmıştır:
"Eğer Bay Herzl senin bana arkadaşım olduğun gibi bir arkadaşın ise, ona nasihat et, bu konuda bir diğer adım atmasın. Ben bir karış bile olsa toprak satamam. Zira bu vatan bana ait değil, milletime aittir. Benim milletim bu imparatorluğu savaşta kanlarını dökerek kazanmışlar. Onu kanlarıyla verimli kılmışlar. Bu toprak bizden sökülüp alınmadan evvel, biz onu tekrar kanlarımızla sularız. Benim Suriye ve Filistin alaylarının efradı birer birer Plevne'de şehit düşmüşlerdir. Onlardan bir tanesi dahi dönmemek üzere muharebe meydanlarında canlarını vermişlerdir.
Türk İmparatorluğu bana ait değildir. Türk milletine aittir. Ben onun hiçbir parçasını veremem. Bırakalım Yahudiler milyonlarını saklasınlar. Benim imparatorluğum parçalandığı zaman, onlar Filistin'i hiç karşılıksız ele geçirebilirler. Fakat bizim yalnız cesetlerimiz taksim edilebilir. Ben canlı bir vücut üzerinde ameliyat yapılmasına müsaade edemem."
Sultan II.Abdülhamit, bununla kalmamış, Yahudileri Filistin'e yerleştirmemek için çeşitli tedbirler almış ve hatta toprak almalarını engelleyici kanun çıkarmıştır.
Herzl anılarında; "Siyonizmin amacına ulaşması için Osmanlı'nın dağılmasını beklemeliyiz." diye yazmıştır.
Makedonya'da Bulgar İhtilal Cemiyeti'nin faaliyeti ve Cum'a-ı Bala ayaklanması.
Hüseyin Hilmi Paşa'nın geniş yetkilerle "umumi müfettiş" olarak Makedonya'ya tayini.
Gustave-Désiré Liebau’nun 1903 tarihli otomobil emniyet kemeri tasarımı, araç içi pasif güvenlik teknolojilerinin erken örneklerinden biri kabul edilir.
Anadolu demiryollarını deniz ulaşımıyla birleştirmek amacıyla inşa edilen Haydarpaşa Limanı hizmete açıldı. Limanda rıhtımlar, dalgakıranlar, depolar, silolar ve demiryolu bağlantıları oluşturuldu.
Selanik'teki resmi binalara düzenlenen bombalı saldırılarda çok sayıda insan yaşamını yitirdi.
Bulgar çetecilerin Manastır kenti yakınlarındaki bir köye düzenlediği baskında, aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu 165 kişi katledildi.
Pepsi Cola şirketi, markasını ve amblemini tescil ettirdi.
Marie Curie, Paris Üniversitesi'ne sunduğu tezde radyumun keşfini açıkladı.
Sibirya'yı aşan demiryolu tamamlandı.
Ford Motor Company ilk otomobili satışa sundu. "Ford Model A" adı verilen ve saatte 48 km hız yapabilen iki silindirli otomobilin fiyatı 850 dolar oldu.
İlinden İsyanı, Ağustos-Kasım 1903 tarihleri arasında Makedonya'da Osmanlı İmparatorluğu'na karşı İç Makedon Devrimci Örgütü tarafından gerçekleştirilen bir isyandır.
Üç ay süren büyük Makedonya isyanı başladı.
Mürzsteg Programı: Makedonya'ya muhtariyet verilmesi
Avrupalı devletler, Makedonya ıslahati hakkında hazırladıkları programı Babıâli'ye verdiler.
WRIGHT kardeşler ilk motorlu uçağı tasarladı ve ilk uçuşu gerçekleştirdiler. ABD'de, Orville ve Wilbur Wright kardeşler ilk kez motorlu uçak denemesi yaptı.
Yahudilerin Kudüs bölgesine göç dalgası.
Kurucuları: Hamid, Satvet Lütfi (Tozan), Namık Zeki, Ferit Necdet Mübin, Dr. Mahmud, Köprülü Hamdi, Mustafa Asım, Nafi Atuf (Kansu), Vehbi Semuh. Jön Türk/İttihatçı örgütlenmeler içinde eridi. Jön Türk çevreleri / Abdülhamid karşıtı gizli muhalefet.
1894 yılında istanbul'da kurulmuşsa da, yasaklandıktan sonra, 1904 yılından itibaren Cenevre'te faaliyetlerini sürdürmüştür. Kurucuları: Ethem Ruhi Balkan, Dr. Abdullah Cevdet, Varnalı Kamil, Tarsusizade Münir, Mehmet Cemil. İttihat ve Terakki çizgisine katıldı. Abdullah Cevdet, İshak Sükuti çevresi / Jön Türk muhalefeti; ihtilalci-meşrutiyetçi damar.
İlk uluslararası Mors Alfabesi acil durum sinyali "CQD" kadul edildi, ancak iki yıl sonra yerini SOS sinyaline bıraktı.
1904-1905 Rus-Japon savaşı. Japonlar, Rusları yendi.
İkinci Sason İsyanı veya 1904 Sason İsyanı, Ermeni komiteciler'in Osmanlı İmparatorluğu'na karşı 1904 yılında Osmanlı İmparatorluğu'na karşı Sason (Batman)'da gerçekleştirdikleri bir ayaklanmadır.
Taşnak örgütüne bağlı silahlı gruplar, Andranik Ozanyan ve Hrayr Çoghk gibi komitacıların yönetiminde Sasun bölgesinde ayaklandı. Mart ayında başlayan çatışmalar, Osmanlı kuvvetlerinin bölgeye sevk edilmesiyle nisanda yoğunlaştı ve mayıs ayında isyanın bastırılmasıyla sona erdi.
Ulusal futbol federasyonlarını bir araya getiren uluslararası futbol yönetim kurumudur. Futbol kurallarının uluslararası düzeyde uyumlaştırılması, turnuvaların düzenlenmesi ve milli federasyonlar arasında otorite birliği sağlanması amacıyla kurulmuştur. Dünya Kupası başta olmak üzere küresel futbol organizasyonlarını yönetir. Üyelik, devletlerden çok ulusal futbol federasyonları üzerinden yürür.
Şemsettin Sami, Tanzimat dönemi yazarı, sözlükçü, ansiklopedist ve dil araştırmacısıdır. Kamus-ı Türki, Kamusü'l-A'lam ve Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat gibi eserleriyle tanındı. Türk dili, sözlükçülük ve ansiklopedicilik alanlarında Osmanlı modernleşmesinin önemli isimlerinden biri oldu. Doğum: 1 Haziran 1850.
King C. Gillette, William Nickerson’un teknik katkısıyla değiştirilebilir ince çelik bıçaklı emniyetli tıraş sistemini geliştirdi. Bu sistem için patent 15 Kasım 1904’te verildi.
John Ambrose Fleming, iki elektrotlu termiyonik valf/vakum tüpü diyotu için patent başvurusu yaptı. “Fleming valfi” olarak da bilinen bu aygıt, elektrik akımını tek yönde geçirebilen ilk elektronik vakum tüplerinden biri oldu. Radyo, televizyon, radar ve erken bilgisayar teknolojilerinin temel elektronik bileşenlerinden biri hâline geldi.
Cedidcilik hareketlerinin başlaması.
CEDÎDCİLİK: XIX. yüzyılın sonuna doğru Rusya Müslümanları arasında eğitim ve kültür alanında başlayan yenileşme hareketi.
Hereke Fabrika-i Hümayunu bünyesine fes üretimi için yeni bir imalathane eklendi. Yünlü dokuma tesisleriyle bağlantılı olarak kurulan bölüm, ithal feslere olan bağımlılığı azaltmayı amaçladı; düzenli fes üretimi 1908'de başladı.
Fransız psikolog Alfred Binet ve Théodore Simon, 1905’te çocukların zihinsel gelişim düzeylerini değerlendirmek amacıyla Binet-Simon zekâ ölçeğini geliştirdi. Bu ölçek, modern zekâ testlerinin başlangıç noktalarından biri kabul edilir.
Teodor Kasap, Rum asıllı Osmanlı gazeteci, mizah yazarı ve tiyatrocudur. Diyojen, Hayal ve İstikbal gibi yayınlarla Osmanlı mizah basınının öncü isimlerinden biri oldu. Moliere uyarlamaları ve tiyatro çalışmalarıyla Tanzimat dönemi kültür hayatında etkili oldu. Doğum: 1835.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 29 Kânunuevvel 320 (11 Ocak 1905) tarihinde Erkân-ı Harbiye Yüzbaşılığı ile mektepten neş'et ederek sunuf-u selasede bölük idare ve kumanda etmek üzere atik 5nci Ordu'ya memur buyrulmuştur.
Harp akademisinden mezun olan Mustafa Kemal, 1905 yılında Kurmay Yüzbaşı rütbesi ile Orduya katılmıştır. Askerlik stajını, Şam'da, 5. Ordu 39. süvari alayında yapmıştır.
Pretoria'da (Güney Afrika) 3,106 karat değerindeki dünyanın en büyük elması bulundu. Elmasa "Cullinan" adı verildi. 9 parçaya bölünen elmastan elde edilen "Afrika'nın Büyük Yıldızı" adındaki 530.2 karatlık 74 yüzlü dünyanın en büyük pırlantası Britanya tacına yerleştirildi.
Willem Einthoven’ın geliştirdiği tel galvanometreyle 22 Mart 1905’te ilk başarılı klinik insan elektrokardiyogramı kaydedildi.
Güreşin uluslararası kurallarını ve olimpik temsilini düzenlemek amacıyla kurumsallaşan yapıdır. Bugünkü United World Wrestling’in öncülüdür. Grekoromen, serbest stil ve diğer güreş disiplinlerinde dünya şampiyonaları ile olimpik süreçleri yönetir. UWW’nin bugünkü yapısı, ulusal güreş federasyonlarının üyeliğine dayanır.
Akdeniz havzasındaki ülkelerin katıldığı çok sporlu bölgesel organizasyondur. Olimpiyat benzeri bölgesel spor rekabeti ve kültürel temas üretir. Devletlerin doğrudan antlaşma tarafı olduğu bir yapıdan çok, ulusal olimpiyat komiteleri ve spor kurumları üzerinden yürüyen organizasyon niteliğindedir.
Mustafa Kemal, Şam'da gizlice Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurdu. Cemiyetin kuruluş aşamasında "Dava, yıkılmak üzere bulunan bir imparatorluktan önce bir Türk devleti çıkarmaktır." sözleri ile hedefini belirtmiştir. Cemiyetin Kurucuları: Dr. Mustafa Cantekin, Binbaşı Lütfi, Mustafa Kemal, Lütfi Müfit Özdeş'tir. Nisan 1906 tarihinde, cemiyetin bir şubesini de gizlice Selanik'te açıp Şam'a geri döner. Bu açılışta; "Arkadaşlar! Gerçi bizden evvel birçok teşebbüs yapılmıştır. Fakat onlar muvaffak olamadılar. Çünkü işe teşkilatsız başladılar. Biz kuracağımız teşkilat ile bir gün mutlaka ve ne olursa olsun muvaffak olacağız. Vatanı, milleti kurtaracağız." şeklinde hitap etmiştir. Hükümet Şam'dan kısa süreliğine ayrılışından haberdar olsa da, çevresinde sevilen biri olan Mustafa Kemal'i amirleri korur. Bu cemiyet daha sonra İttihat ve Terakki Cemiyeti çatısı altında toplanmıştır. Selanik kolu Osmanlı Hürriyet Cemiyeti/İttihat ve Terakki çizgisine katıldı. Mustafa Kemal, Müfit Özdeş, Mustafa Cantekin / Genç subay muhalefeti; hürriyetçi-meşrutiyetçi çizgi.
Norveç Parlamentosu, İsveç ve Norveç arasındaki kişisel birliğin sona erdiğini ilan etti. 13 Ağustos 1905'te yapılan halk oylamasında ayrılma kararı ezici çoğunlukla onaylandı. İsveç, Karlstad görüşmelerinin ardından 26 Ekim 1905'te Norveç'in bağımsızlığını tanıdı.
Musevi asıllı Alman Albert EINSTEIN "Özel Görelilik Kuramı"nı (İzafiyet Teorisi) yayınladı.
Rus Devrimi. Rusya'da Çar yoksul kitlelerin üzerine ateş açtırdı. "Kanlı Pazar". Rusya'da, Çarlık rejimine karşı ayaklanma başladı.
Osmanlı Padişahı ve Halifesi II. Abdülhamit'e Ermeni komitacıların içinde olduğu bombalı suikast girişiminde bulunuldu. Abdulhamit olaydan kurtuldu.
Ermeni teröristlerin tertiplediği suikastın arkasında büyük ihtimalle, tüm ihtilal komitelerinin göbekten bağlı olduğu İtalya vardı. Suikast planları yıllar sonra İtalyan arşivlerinden çıkacaktı.
Makedonya mali ıslahatı nedeniyle, Almanya dışında ki Avrupalı Devletler, Midilli ve Limni gümrük ve posta-tegraf dairelerini işgal ettiler.
Komrat (Gagavuz) Cumhuriyeti
1902, Paris. Genel Başkan Prens Sabahattin. Kurucu ve Üyeler: Ahmet Fazlı (Genel Sekreter), İsmail Kemal, Dr. Nihat Reşat (Belger), Dr. Rıfat, Miralay Zeki, Dr. Sabri, Hüseyin Tosun, Milaslı Asker Murat, Şair Hüseyin Siret. Prens Sabahattin (1879-1948 / annesi Sultan Abdülmecid'in kızı, Sultan Abdülhamid'in kız kardeşi, Seniha Sultan'dır.) Osmanlı'nın çöküşten kurtulmasının ancak din ve fen ilimlerinin beraber okutulması yanında fertlerin hürriyetinin sağlanması ve "teşebbüs-ü şahsî" şeklinde ifade ettiği "girişimcilik ve üretim" ile mümkün olabileceğini savunmuştur. Kısa süre sonra dağıldı; çizgisi Ahrar Fırkası ve Hürriyet ve İtilaf çevresine aktı. Prens Sabahaddin / Liberal, adem-i merkeziyetçi, bireysel girişimci Jön Türk çizgisi.
Şeker Ahmed Paşa, asıl adı Ahmed Ali olan Osmanlı ressamı, asker ve devlet adamıdır. Paris'te resim eğitimi alan ilk Osmanlı ressamları arasında yer aldı. Natürmort ve manzara resimleriyle Osmanlı resminde Batılı tekniklerin yerleşmesinde önemli rol oynadı. İstanbul'da öldü. Doğum: 1841.
Rusya'nın parlamenter organa sahip olması
Hücre yapılanması ile gizli olarak kurulmuş, masonik ritüelleri olan bir örgüttür. Etkin isimleri arasında Talat Paşa da bulunmaktadır. Amacı İttihat ve Terakki Cemiyetiyle aynı olarak Sultan II.Abdulhamidi indirmek ve Meşrutiyeti ilan etmektir. Selanik'te "Beş Çınar denilen bir mevkiide kurulmuştur. Sonraları Anadolu'da özellikle de İzmir'de hızla örgütlenmiştir. Mustafa Kemal ve Enver Beylerin katılımı ile örgütün gelişmesi çok daha hızlanmıştır. 1907 yılında İttihat ve Terakki Cemiyeti ile birleşmişlerdir. Kurucuları: İsmail Canbulat, Mithat Şükrü, Bursalı Tahir, Yüzbaşı Naki, Talat Bey, Rahmi , Ömer Naci, Kazım Nami, İsmail Hakkı, Süleyman Fehmi. 27 Eylül 1907’de Terakki ve İttihat Cemiyeti ile birleşti. Talat Bey, Mithat Şükrü Bleda, Rahmi Bey / Selanik merkezli gizli meşrutiyetçi örgüt.
Akabe ve Sina çevresinde Osmanlı Devleti ile İngiltere arasında yaşanan sınır anlaşmazlığı sonucunda Osmanlı ve Mısır Hidivliği temsilcileri Refah'ta bir anlaşma imzaladı. Sina Yarımadası ile Osmanlı Devleti'nin Kudüs Mutasarrıflığı ve Hicaz Vilayeti arasında idarî bir ayırma çizgisi belirlendi. Mısır hukuken Osmanlı Devleti'ne bağlı olmakla birlikte İngiliz işgali altında bulunduğundan anlaşma Osmanlı-İngiliz mücadelesinin sonucunda şekillendi. Belirlenen çizgi daha sonra Mısır ile Filistin arasındaki uluslararası sınırın temelini oluşturdu.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 12 Kânunuevvel 332 (25 Aralık 1906) Tarihinde Beşinci Mecidi Nişanı'yla taltif edilmiştir.
25 Aralık 1906 tarihinde II. Abdülhamit tarafından Kurmay Yüzbaşı iken Şam'daki üstün hizmetlerinden dolayı verilmiş gümüş beşinci Rütbe'den Mecidi Nişanıdır. Ortasındaki dairesel alanda tuğra, bu kısmın etrafında kırmızı mineli fon üzerinde "Gayret, Hamiyet, Sadakat" sözleri bulunmaktadır. Alt kısmında 1268 (1851) tarihi, nişanın asılma yerinde ona bağlı kırmızı mineli ay yıldız vardır. Şua ve şua aralarında ay yıldız motifleri yer almaktadır.
Hindistan Müslüman Birliği, Dakka'da kuruldu. Kuruluş zemini, Britanya Hindistanı'nda Müslümanların siyasi temsilini koruma, eğitimli Müslüman seçkinlerin taleplerini örgütleme ve Hindistan Ulusal Kongresi karşısında ayrı bir Müslüman siyasi hat oluşturma arayışıydı. 1905 Bengal'in bölünmesi ve ardından gelişen Hindu-Müslüman siyasi ayrışması, birliğin kuruluş sürecini hızlandırdı. Birlik, ilerleyen dönemde Muhammed Ali Cinnah liderliğinde Pakistan fikrinin ana siyasi taşıyıcısı haline geldi.
Zengibar Sultanı Seyit Ali, İstanbul'u ziyaret etti.
İran'da, Anayasa kabul edilerek hükümdarların sınırsız olan yetkileri sınırlandırılmıştır.
Kökeni 13. yüzyıla dayanan caminin bugünkü yapısı 1907’de inşa edilmiştir. Dünyanın en büyük kerpiç/çamur yapılarından biri kabul edilir. Mali’nin Djenné kentindeki yapı, UNESCO Dünya Mirası alanı içinde yer alır ve her yıl yağmur mevsimi öncesinde halkın katıldığı geleneksel çamur sıvama etkinliğiyle onarılır.
Hıdiv Kasrı'nın yapımı tamamlandı.
Osmanlı'nın son Mısır valisi olan genç yaştaki "Hıdiv Abbas Hilmi Paşa", 1903 yılında günümüzde kasrın bulunduğu yerde bulunan iki ahşap yalıyı ve 270 dönümlük bahçeyi de aldı. 1907 yılında, 1000 m² alan üzerine, İtalyan Mimar Delfo Seminati'ye, o devrin mimari modasına uygun olarak Art Nouveau tarzında görkemli bir kasır ve üzerine İstanbul Boğazı'nı gören kule inşa ettirdi.
Mısır'ı işgal eden İngilizler, ülkeye krallık sistemini getirerek, Abbas Hilmi Paşa'nın Hidivlik unvanını elinden aldı. Abbas Hilmi Paşa, tahttan düşürülmesi üzerine İsviçre'ye yerleşerek (ya da sürgüne gönderilerek) burada yaşamını sürdürdü. Paşa'nın ailesi ise Hidiv Kasrı'nda 1937 yılına kadar kaldı. Aynı yıl, İstanbul Belediyesine Hidiv Kasrı'nın satışı gerçekleştirildi.
Bertram B. Boltwood, 1907’de uranyum-kurşun bozunumuna dayalı radyometrik tarihleme yöntemiyle bazı mineral örneklerinin yaşını hesapladı ve Dünya’nın yaşına ilişkin tahminleri milyarlarca yıl düzeyine taşıdı. 2,2 milyar yıl sonucu bugünkü değerden düşük olsa da, radyometrik tarihlemenin jeolojik zaman hesaplamalarında temel yöntem hâline gelmesinin başlangıçlarından biri oldu.
Kaçar Hükumdarı
Gümrük düzenlemeleri
Galatasaray Lisesi binasında yangın çıktı. Yangın, okul binasında hasara yol açtı ve kurumun eğitim faaliyetleri ile bina düzenlemelerinde geçici aksamalara neden oldu.
1862 Antlaşmasının güncellenmesi
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 7 Haziran 1323 (20 Haziran 1907) tarihinde Kolağalığa terfi etmiştir. Sene-i mezkûre eylülü gayesinde arıza-i vücudiyelerinden naşi atik 3ncü Ordu'ya nakledilmişlerdir.
Makedonya'da bulunan 3.orduya atandı ancak Selanik'te ikamet etti.
Petrol keşfinden sonra İran, İngiliz-Rus antlaşmasıyla nüfuz bölgelerine bölündü.
Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'nin Selanik şubesi, 27 Eylül 1907'de İttihat ve Terakki Cemiyeti ile birleşme kararı alır. Ardından tayini Selanik'e Mustafa Kemal'den önce çıkan, Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'nin kurucularından Ali Fuat da, İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne katılır. Mustafa Kemal, 13 Ekim 1907'de Şam'dan 3. Ordu Karargahı'nın bulunduğu Manastır'a atanır. Selanik'e geldiğinde Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni tekrardan canlandırma çabasına girişmez. Çünkü kendisinin Şam'da bulunduğu dönemde, İttihat ve Terakki Cemiyeti, devrimci teşkilatların çekim merkezi haline gelmiştir. Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'nin Selanik şubesindeki arkadaşları da, İttihat ve Terakki Cemiyeti içinde önemli görevler üstlenmiş durumdadırlar. Dolayısıyla Mustafa Kemal, devrim programını gerçekleştirmek için o dönemin devrimci teşkilatına katılmayı doğru bulur. 29 Ekim 1907 tarihinde de Selanik'te İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne üye olur.
Mustafa Kemal, 13 Ekim 1907'de merkezi Manastır'da bulunan 3. Ordu Karargâhına atandı. Bu Karargâhın Selânik'teki şubesinde çalışmak üzere Selânik'e geldi. Bu sıralarda Selânik'teki "Vatan ve Hürriyet Cemiyeti" üyelerini de içine almış olan Îttihat ve Terakki Cemiyeti" faaliyet halinde idi. Mustafa Kemal de Selânik'e gelişini takiben bu cemiyete dahil olarak hizmet görmeye başladı.
Mustafa Kemal, bu üyeliğinin ardından 1908'de gizli görevle askeri istihbarat amaçlı olarak Bosna'ya, daha sonra ise gönüllü subaylarla birlikte Trablusgarp cephesine gönderilmiş ve burada Teşkilat-ı Mahsusa mensupları ile birlikte hareket etmiştir.
Mustafa Kemal 1911'de Rus bandıralı bir gemiyle Trablusgarp'a hareket etmek üzere Mustafa Şerif sahte kimliğiyle Mısır'da bulunmuş ve ardından 30 Aralık 1911'de Derne şehrinde İtalyanlara karşı direniş hareketinin komuta kademesinde yer almıştır.
Fransız Paul CORNU ilk motorlu helikopteri uçurdu.
Paris'te 2. Jön Türk Kongresi yapıldı. Kongreye; Ahmed Rıza'nın İttihat ve Terakkisi, Prens Sebahattin'in Teşebbüs-i Şahsi ve Adem-i merkeziyeti cemiyetleri yanında, Ermeni Taşnaksütyun Komitesi'de katılmıştır. Osmanlı Devleti aleyhine en ağır ithamlar yapıldıktan sonra, grubun şu stratejilerin izlemesine karar verilmiştir. İran Mebusan Meclisine dostluk telgrafı çekilmesine, Makedonya'daki Rum, Bulgar vs. çetelerinin devlete karşı olan isyanlarının desteklenmesine, diğer gizli cemiyetlerin birleştirilerek ihtilalci yayınlar yapılması oy birliğiyle kararlaştırılmıştır.
Mustafa Kemal'e göre; büyük devletlerin Osmanlı İmparatorluğu'nu tasfiyesi yerine, devrimci idarenin kendisi, bir Türk devleti kurmalıdır, tasfiye işini kendi yapmalıdır. Mustafa Kemal, 1905'ten beri savunduğu milli devlet programını arkadaşlarına anlatmaya devam eder:
"... Şu halde devlet enkazının çökmesiyle hasıl olacak enkazın altında ezilip perişan olmak mı, yoksa çoğunluğu Türk olan milli bir sınıra çekilerek burasını savunmak mı daha doğru ve hayırlı olacak? Ben, selameti ikinci fikrin tatbik edilmesinde görüyorum."
Mustafa Kemal, milli devlet programını İttihat ve Terakki Cemiyeti içinde hakim kılmanın zor olduğunun farkındadır. Buna rağmen, bu programın savunulması gerektiğini arkadaşlarına ifade eder:
"Biliyorum. İleriyi görmek istemeyenler, imparatorluktan toprak fedakarlığı yapılmasını hoş karşılamayacaklar, hatta bizi ihanetle itham edecekler olacaktır. Biz buna rağmen görüşlerimizin Meşrutiyet sonrası için bir program haline getirilmesini sağlamalı ve onu gerek Merkezi Umumi'de ve gerekse arkadaşlar arasında şiddetle müdafaa etmeliyiz."
Hans Geiger ve Ernest Rutherford, 1908’de alfa parçacıklarını sayabilen ilk Geiger sayacını geliştirdi; bu cihaz radyasyon ölçüm teknolojisinin önemli başlangıçlarından biri kabul edilir.
Tarihin ilk yolcu uçağı uçuşu gerçekleşti.
26 Mayıs 1908’de İran’ın Mescid-i Süleyman bölgesinde büyük petrol yatağı bulundu. Bu keşif, İran petrol endüstrisinin ve Anglo-Persian Oil Company’nin doğuşuna zemin hazırladı.
Finlandiya Körfezi'nin Baltık kıyısında bulunan Reval (bu günkü Estonya'nın başkenti Tallin)'de zamanın İngiltere Kralı VII. Edward ile Rus Çarı II.Nikola'nın bir araya gelerek yaptıkları görüşmelerdir.
Ana konusu Almanlara karşı ittifak olan görüşmelerde Ortadoğu, Afgan hududu, Makedonya gibi konuların da görüşüldüğü değerlendirilmektedir.
Bu görüşmelerde Osmanlının da paylaşıldığı düşünceleri İttihat ve Terakki için eyleme geçme bahanesi olmuştur.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 9 Haziran 1324 (22 Haziran 1908) tarihinde Şark Demiryolu Müfettişliği'ne ve sene-i mezkûre Kânunuevvel gayesinde 3ncü Ordu Redif 17nci Selânik Fırkası Erkân-ı Harbiyesine tayin buyrulmuşlardır.
Selânik'e gelişini takiben kısa bir süre sonra 22 Haziran 1908 de Üsküp-Selânik arasındaki demiryolu müfettişliği de 3. Ordu Karargâhındaki görevine ek olarak kendisine verildi. Bu esnada Rumeli'de büyük faaliyet gösteren "İttihat ve Terakki Cemiyeti" Abdülhamit'i,1876 Anayasası'nı yeniden yürürlüğe koymaya ve kapatılan Meclis-i Mebusan'ı tekrar toplantıya çağırmaya zorlamaktadır. "Ittihat ve Terakki Cemiyeti nin bu girişimleri adım adım II.Meşrutiyet'in ilânına kadar uzandı.
SOS, Uluslararası Mors Alfabesi acil durum sinyali olarak kabul edildi.
Telsizle ilk S.O.S. sinyali, Slavonia adlı İngiliz gemisinden 10 Haziran 1909'da verildi.
• 2.Meşrutiyet'in ilanı için, İttihatçılar tarafından "Hürriyet Taburları" kuruldu.
• Cemiyetin önde gelenlerinden Resneli Niyazi Bey bir taburla dağa çıktı. Resneli Niyazi Bey'e Enver Bey de katıldı.
• İttihatçılar, Selanik Hükumet Konağını işgal ettiler.
Askeri ayaklanmaların bütün ülkeye yayılması tehdidine karşı, II.Abdülhamit, Anayasayı yeniden yürürlüğe koyma kararı aldı ve 23 Temmuz 1908'de Meşrutiyet ilan ettiğini duyurdu.
Osmanlı Devleti'nde Meşrutiyet'in ilanı için baskı kuran İttihad ve Terakki Cemiyeti, bir "halk hareketi" değildi. Meşrutiyet'i ilan edenler; devletin, eğitim almış, -sözde aydın- kesiminden gelen, Batı hayranı bir dünya görüşüne sahip olan genç subaylar ve bürokratlardı.
İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin, ilk önce Manastır'da, ardından da Selanik'te başlattığı ve Meşrutiyetin ilanı ile sonuçlanan 23 Temmuz 1908 darbesi; 1909'dan itibaren her sene kutlanan resmi ve milli bir bayram günü olarak ilan edildi.
II. Meşrutiyet'in ilanından sonra Meclis-i Vükela, II. Abdülhamid döneminde doğrudan saraya bağlı çalışan Yıldız İstihbarat Teşkilatı'nın kaldırılması yönünde karar aldı.
Hafiye ve jurnal ağı üzerinden çalışan teşkilat, Osmanlı Devleti içinde dış güdümlü paralel bir yapı olarak teşkilatlanan İttihat ve Terakki'nin faaliyetlerine engel oluyordu. Böylece ülke idaresi dış müdahale, ayrılıkçı hareketler gibi tehlikelerden korunabiliyor; devlet güvenliği sağlanabiliyordu.
Meclis-i Vükela kararıyla teşkilatın faaliyetlerine son verilmesi, II. Abdülhamid'in merkezi kontrol düzeninin tasfiye etmiş; 1908 darbesine zemin oluşturmuştur.
Bu süreçte teşkilata ait çok sayıda belge ve evrak imha edildi.
Haydarpaşa Garı Anadolu ve Bağdat demiryollarının İstanbul'daki başlangıç noktası olarak inşa edilen yeni Haydarpaşa Garı hizmete açıldı. Otto Ritter ve Helmuth Cuno tarafından tasarlanan yapı, demiryolu hatlarını Haydarpaşa Limanı ve deniz ulaşımıyla birleştiren büyük bir ulaşım merkezi oldu.
İnşaatı 1901'de başlayan, Hicaz Demiryolu hizmete girdi. İstanbul'dan Medine'ye ilk tren kalktı.
Yeni Gazete, Abdullah Zühdü’nün öncülüğünde II. Meşrutiyet sonrasında İstanbul’da yayımlanmaya başladı. Gazete, dönemin İttihat ve Terakki karşıtı, muhalif yayınları arasında yer aldı.
İttihat ve Terakkiye muhalif olarak kurulmuştur ve Türk siyasetinde ikinci siyasi partidir. Fırkanın ileri gelenlerinden çoğu Türk asıllı olmayıp kurucuları arasında Celâleddin Ârif, Nihat Reşad (Belger), İsmail Kemal, Ahmed Samim ve Prens Sabahaddin gibi şahsiyetler vardı. Bünyesinde meşrutiyet aleyhtarı kimseleri ve daha sonra ikinci meşrûtiyet meclisinde yer alan Hıristiyan mebusları topladı. 31 Mart Vakası sonrası etkisini kaybetti; 1910-1911 civarında fiilen dağıldı. Prens Sabahaddin, Nurettin Ferruh / Liberal, adem-i merkeziyetçi, İttihatçı merkeziyetçiliğe muhalif.
Mustafa Kemal'in İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne yönelttiği eleştiriler ve savunduğu fikirler, onun Selanik'ten uzaklaştırılması gerektiğinin düşünülmesine neden olur. Bu çerçevede Cemiyet Genel Merkez yönetimi, Mustafa Kemal'in Meşrutiyet'e karşı çıkan isyanı bastırmak amacıyla Trablusgarp'a gönderilmesini kararlaştırır. Böylece İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin ilk genel kongresinin toplanacağı, milletvekili seçimlerinin yapılacağı, cemiyet-hükümet ilişkilerinin şekilleneceği bir dönemde Mustafa Kemal, Selânik'ten uzaklaştırılır.
1908 yılının sonlarında Trablusgarp'a giden Mustafa Kemal, isyanı kışkırtan derebeylerinin şehri basıp kendisini öldürmeye karar verdiklerini öğrenir. Bu olay üzerine şöyle der: "Arkadaşların beni ne için Trablusgarp'a göndermiş olduklarını o zaman daha iyi anladım ve tedbirlerimi de ona göre derhal aldım."
Mustafa Kemal, Trablusgarp'taki isyanı bastırır ve devlet otoritesini hakim kılar. 1909 Ocak ayında da Selanik'e geri döner.
Bir beyanında "Meşrutiyetin ilanından sonra teşkilat yapmak için Trablusgarp'a gönderilmiştim. Her defa orada İttihat ve Terakki Kongresi'ne delege seçiliyor, fakat gitmiyordum. Bir defa yalnız bu maksadı anlatmak için gittim. Maksadımı kabul ettirdim. Fakat muvaffakiyet, yalnız kongrenin teorik kararında kaldı. Tatbik edilmedi. İttihat ve Terakki'nin bazı şahısları ile aramızda Meşrutiyet'ten sonra başlayan fikir ihtilafları nihayet derecede şiddetlendi ve hemen bu ana kadar devam etti." sözlerinden, Mustafa Kemal'in 1908 yılında Trablusgarp'a giderken aldığı görevinin sadece isyanı bastırmak olmadığını, orada İttihat ve Terakki teşkilatı kurmak görevinin de bulunduğunu anlaşılmaktadır.
Makedonya ıslahatı üzerindeki Avrupa kontrolü kaldırıldı.
Bulgaristan, Osmanlı İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını ilan etti.
Avusturya imparatorunun ilhak notasını imzalamasıyla Bosna-Hersek, Osmanlı toprağı olmaktan çıktı.
1908 yılında Avusturya-Macaristan'ın yıllardan beri işgal altında bulundurduğu Bosna-Hersek'i ilhak etmesi, Osmanlı ülkesinde daha önce örneği görülmemiş bir ekonomik boykot olayına neden olmuştu. Bunun sonucunda olay, 1909'daki protokolle sonuçlanmış ve Avusturya'ya Osmanlı'daki postalarını kapatması kabul ettirilmişti.
1897'de özerk statüye geçen Girit Rumları, Yunanistan'a katıldıklarını ilan etti.
Selanik'te Üçüncü Orduya bağlı avcı taburları meşrûtiyetin muhâfazasını ve şehrin güvenliğini sağlamak için İstanbul'a getirildi.
Hükümet Avcı taburları ile hiç meşgul olmadığı gibi İstanbul'un inzibati avcı taburu çavuşlarının emrine tabi kılındı. Bunların İstanbul'da eğlence hayatına dalmaları yüzünden askerlikle alakaları kesilmeye başladı.
Subaylarının önemli bir kısmının da izne ayrılması ile iyice başsız ve disiplinsiz kalan bu taburlar, içeriden ve dışarıdan tahrik edilmeye başladılar. Bu sırada Enver Bey Berlin'e, Ali Fuad Bey Viyana'ya, Fethi Bey Paris'e ve Hafız Hakki Bey de Roma'ya tayin edildiler.
24 Temmuz 1908'de Meşrutiyet'in ikinci kez ilan edilmesi üzerine Selanik'teki Jön Türkler de İstanbul'a gelmeye başlamışlardır. İstanbul'a gelenler arasında bulunan Masonlar Ağustos ayından itibaren müstakil bir Osmanlı Büyük Locası kurulabilmesi için girişimlerde bulunmuşlardır.
1908 yılı sonbaharında sözü edilen Osmanlı Masonları arasından Osman Fehmi ve Mehmet Tevfik birlikte, Nail Reşid de ayrı olarak Mısır'a giderek Mısır Millî Büyük Locası Büyük Üstadı İdris Ragıp ile bir Osmanlı Büyük Locası kurulması konusunu görüştükleri bilinmektedir. Oradan aldıkları Mason ritüellerini Türkçe'ye tercüme ettirmiş ve toplantı yapılabilmesi için gerekli Masonik eşyayı İstanbul'a getirmişlerdir.
Yukarıda anılan isimlerin öncülük ettiği Osmanlı Masonları 14-15 Kasım 1908 tarihlerinde toplanmışlar ve Resne Locası'nı kurarak İngiltere Birleşik Büyük Locası'ndan beratlı olan Mısır Millî Büyük Locası'na 17 Kasım 1908'de başvurmuşlar ve berat almışlardır. Resne Locası'nda, Resneli Niyazi'nin kardeşi Osman Fehmi Üstad-ı Muhterem, Nail Reşid ise I. Nazır olarak görev yapmıştır.
Bu gelişmelerin ardından 3 Mart 1909 tarihinde bir araya gelen Osmanlı Masonları 1861 yılında kurulmuş ve daha sonra faaliyetine ara vermiş olan Eski ve Kabul Edilmiş Skoç Riti Osmanlı Yüksek Şûrası'nı reorganize ederek yeniden faaliyete geçirmişlerdir.
Daha sonra da Osmanlı Büyük Locası'nı kurmak amacıyla 13 Temmuz 1909 günü Karaköy'deki Noradunkyan Han'da toplanan 5 locadan 14 delege Osmanlı Büyük Locası'nı (Maşrık-ı Azam-ı Osmanî) kurmuşlardır. Daha sonra 1 Ağustos 1909 tarihinde 12 locadan 29 delege ikinci defa toplanarak Osmanlı Büyük Locası'nın görevlilerini seçmişlerdir. Buna göre Meclis-i Mebusan İkinci Başkanı Talat Bey Büyük Üstat, Galip Bey Büyük Üstat Yardımcısı, Rıza Tevfik Büyük Hatip ve Osman Talat ise Büyük Sekreter seçilmişlerdir. Müstakil bir Osmanlı Büyük Locası'nın kurulmasının ardından Osmanlı topraklarında bu büyük locaya bağlı çok sayıda locanın faaliyete geçtiği görülmektedir. Ancak Birinci Dünya Savaşı'nın kaybedilmesinin ardından İstanbul'da bulunan locaların dışındakilerin faaliyetini durdurmak zorunda kaldığı da görülecektir.
Türkiye'de ilk Diş Hekimliği Okulu 22 Kasım 1908 tarihinde kurulmuş ve 1909 yılında ise fiilen eğitime başlamıştır.
Bu gün Diş Hekimleri Günü olarak kutlanmaktadır.
Daha önce Manastır Postanesinden çıkarken vurulan Şemsi Paşanın akrabası İsmail Mahir Paşa, Sultanahmed Meydanında öldürüldü. Katil, kaçmayı başardı.
Ülkede seçimlerle beraber gelen karışıklıklar ve dışarıda karşılaşılan bu gibi felaketler, meşrûtiyete bağlanan ümitleri söndürmüştü. İttihat ve Terakkinin itibarı zayıflamaya başlayınca da güçlenen muhalefeti ezmek için düzenlenmiş faili meçhul suikastlar başladı. Devam etmekte olan bu gibi suikastlar halkta Balkan komitacılığı usulündeki cinayetlerin devam edeceğine dair bir inanç uyandırıyordu.
Gazetenin sahibi, başyazarı ve sorumlu müdürü, 31 Mart darbesinin hazırlayıcılarından olan Derviş Vahdetî'dir.
ABD Senato ve Temsilciler Meclisi ayrı ayrı kararlar alarak Osmanlı meclisinin çalışmalarına başlamasından duydukları sevinci ve başarı dileklerini İstanbul'a bildirdiler.
II. Meşrutiyet'in ilanından sonra yapılan seçimlerle oluşan 3. Meclis-i Mebusan ilk kez toplandı. Otuz yıllık aradan sonra Osmanlı parlamento hayatı yeniden başladı.
Osmanlı Ressamlar Cemiyeti, II. Meşrutiyet sonrasında bir grup genç sanatçı tarafından kuruldu. Cemiyet, Osmanlı’da ressamların ilk mesleki örgütlenmelerinden biri oldu. Kurucuları ve üyeleri arasında Sami Yetik, Şevket Dağ, Hikmet Onat, İbrahim Çallı, Ahmet Ziya Akbulut, Mehmet Ruhi Arel ve Mesrur İzzet gibi isimler yer aldı. Cemiyetin yayın organı olan Osmanlı Ressamlar Cemiyeti Gazetesi 1910’da yayımlanmaya başladı.
Askeri ve mülki sandıklarla Tersane-i Amirenin işçi ve memurlar için emeklilik ve malullük sandığı
Gayri müslimlere "bedel" yerine askerlik hizmeti konuldu.
Türkiye Milli Bankası, İttihat Terakki tarafından İngilizlerle birlikte 1909'da kuruldu. Milli ticaret, sanayi, madencilik, kamu hizmetleri ve yatırımları teşvik edeceklerdi. O dönemde bilinen tüm bankacılık enstrümanlarını kullanmaları hedefleniyordu.
Bankanın sermayesi 1.100.000 lira idi. Sermayesi 3.300.00 TL'ye kadar artırılabilecekti. 12 veya 16 kişilik yönetim kurulu üyelerinin en az 3'ü Osmanlı teb'asından olacaktı. Bankanın ilk yönetim kurulu üyeleri şu isimlerden oluşuyordu: Sir Henry Babington Simith, F.E. Whittall, Hugo Baring, Henry Birghenough, K.S. Gülbenkyan, Sir Adam Black, N.Meyer, Gazeteci Cahid, Bahriye Nazırı Cemal Paşa, Reşit Sadi bey, Nail bey. Bu yönetim kurulunun 6 üyesi Londra'da ikamet ediyordu ve bu grup çoğunluğu oluşturuyordu. Yani "Türkiye" isimli bu banka aslında İngiltere'den yönetiliyordu. "Türkiye" ismi, Türkiye devletinden 11 yıl önceden İngilizler tarafından kullanılıyordu.
1912'de Irak petrol yataklarını işletmek üzere, Royal Dutch Shell'in % 25, Almanların % 25, Türkiye Milli Bankası'nın % 35 ve Kalust Sarkis Gülbenkyan'ın da % 15'ine sahip olacağı Turkish Petroleum Company (T.P.C.) kurulmuştur. bu şirket, Osmanlı topraklarının parçalanması neticesinde, 1929'da, Iraq Petroleum Company adını almış ve ortaklık yapısı da tamamen değişmiştir.
Polonyalı Paul EHRLICH sifiliz (frengi) tedavisini buldu.
Sultan II.Abdulhamid'in tahttan indirilmesi fetvasını veren şeyh-ul İslam.
• Harbiye Nâziri Nâzım Pasa da ordu içinde İttihat ve Terakkiye karşı bir grup kurmaya çalışıyordu.
• 23 Ocak 1909'da Harbiye Mektebinde çıkan bir karışıklık sonucunda 60 talebe atıldı.
• Bu sırada Harbiye nezareti yayınladığı bir genelgeyle ordunun siyasetle uğraşmasını yasakladı.
• Medrese talebelerinin imtihan edilmesiyle alakalı bir kanun teklifiyse bunların nümayişine sebep oldu.
• Faili meçhul cinayetler devam etmekteydi.
• İttihat ve Terakki başsız ve lidersiz olarak hareket ediyordu.
Artık, İstanbul'da durum iyice bozulmuştu.
Avusturya'nın Bosna'yı ilhakının tanınması. Osmanlı Devleti, 26 Şubat 1909'da Avusturya-Macaristan'ın 1878'den beri sürdürdüğü fiilî durumu belirli bir tazminat karşılığında resmen tanıyarak iki devlet arasındaki münasebetleri tekrar normale döndürmüştür. Bu protokol ile Avusturya'ya verilen kapitülasyonlar da kaldırılmıştır.
İstanbul'da 13 Nisan 1909'da, 31 Mart Vak'ası olarak bilinen isyanı bastırmak üzere, Rumeli'de oluşturulan Hareket Ordusu'nun Kurmay Başkanlığına getirildi ve bu ordu ile 19 Nisan 1909 tarihinde İstanbul'a geldi.
Hareket Ordusu'nun gerek yolda gerekse İstanbul'daki sevk ve idaresinde Kurmay Başkanı olarak önemli hizmetler gördü. Hareket Ordusu'nun İstânbul'a girdiği gün halka hitaben yayımlanan beyannameyi kendisi yazmıştı.
Hareket Ordusu'nun duruma hakim oluşundan sonra Abdülhamit tahttan indirildi, yerine Sultan Reşat getirildi. Mustafa Kemal, bu darbeden sonra İstanbul'da çok kalmayarak 16 Mayıs 1909'da tekrar Selânik'e döndü. Bu sıralarda Selânik ve çevresinde yapılan mânevralarda, tatbikatlarda düşünce ve görüşlerini cesaretle savunuyor; bu ise bazı üstlerinin dikkatini çekerken bazılarının da tahammülsüzlüğüne sebep oluyordu. Kendisi, bir yandan da askerî eğitim konuları üzerinde telif ve tercüme eserler hazırlıyordu.
Albay Colby Chester, Meclis-i Mebusan'a Chester demiryolu projesini sundu.
Derviş Vahdeti tarafından İttihad-ı Muhammedi Cemiyeti kuruldu. Bundan biraz önce ki dönemde, Volkan gazetesinde, Derviş Vahdeti, İttihatçı subayların, erler arasında dine karşı takındıkları menfi tutumları istismar ederek orduyu ve halkı isyana teşvik etmeye başlamıştı. Derviş Vahdeti, Volkan gazetesindeki tahrik edici yazılarından birinde, padişaha seslenerek; "Meşrutiyeti ilga ve meclisi kapatmak elinizdedir." diye yazıyor ve askerlerin ve ordunun büyük bir kısmının, kurduğu cemiyetin üyesi olduğunu iddia ediyordu. 31 Mart Vakası sonrası 1909’da kapatıldı/dağıtıldı. Derviş Vahdeti, Said Nursi çevresi / İslamcı muhalefet; 31 Mart Vakası bağlamında öne çıktı.
Şehbâl dergisi, II. Meşrutiyet döneminde İstanbul’da yayımlanmaya başladı. Fikir, kültür, aktüalite ve magazin içeriğiyle dönemin önemli süreli yayınlarından biri oldu.
Serbesti gazetesi başyazarı Hasan Fehmi, Galata Köprüsü üzerinde uğradığı suikast sonucu öldürüldü. Cinayet aydınlatılamadı ve 31 Mart Vakası öncesindeki siyasal gerilimi artıran olaylardan biri oldu.
Rumi 31 Mart 1325, Miladi 13 Nisan 1909 günü 4. avcı taburuna bağlı askerler, gece yarısı saat 04.00'da isyan ederek subaylarını hapsettiler. Ayasofya'daki Meclis-i Mebusan önüne gelerek burada toplanmaya başladılar. Derviş Vahdetî ve arkadaşları da aralarındaydı.
Tanin ve Şûrâ-i Ümmet gazetelerinin idarehaneleri tahrip edildi. Adliye Nazırı Nazım Paşa, Ahmed Rıza zannedilerek, Lazkiye Mebusu Emir Arslan da Hüseyin Cahit zannedilerek öldürüldüler.
İsyan meşru gerekçelerden, kuvvetli önderlerle idarecilerden, güçlü destekten mahrum ve baştan tecrid edilmiş bir şekilde başladı. Hareketin başında az veya çok tanınmış birisi yoktu.
İsyanın en önde gelen siması Hamdi Çavuştu. Halk tamamen ayaklanmanın dışında kaldı. Yüksek seviyede din adamları ayaklanmada yer almadıkları gibi, başında çavuşların bulunduğu bu isyanı tenkit ettiler.
İlim adamlarından müteşekkil olan Cemiyet-ilmiye ve siyasi teşekküllerin aralarında birleşerek meydana getirdikleri Hey'et-i müttefika-i Osmaniye teşkilatları meşrûtiyete sadakatlerini beyan ederek isyana karşı çıktılar.
Abdülhamid Han isyanı Hüseyin Hilmi Paşanın gönderdiği bir telgraf sonucunda öğrendi. O zaman telefon olmadığı için meclisteki telgraf merkeziyle isyanın mahiyetini ve asilerin taleplerini öğrenmeye çalıştı.
İsyancılar Mebusan Meclisine gönderdikleri tezkirede Sadrazam Hüseyin Hilmi Paşanın görevden azlini ve Nazım Paşanın Harbiye naziri olmasını, alaylı subaylardan daha önce tasfiye edilenlerin orduya geri alınmasını istiyordu.
Padişah bunun üzerine Hüseyin Hilmi Paşayı sadrazamlıktan aldı. Ancak yerine Tevfik Paşayı sadrazam, Müşir Ethem Paşayı Harbiye naziri yaptı. Mabeyn başkâtibi Cevad Beyi isyancılara göndererek isteklerinin kabul edildiğini, vazgeçerlerse affedileceklerini bir hatt-i hümâyûnla bildirdi.
Bunun üzerine isyancılar yatışarak dağıldılar.
Adana’da Müslümanlar ile Ermeniler arasında başlayan silahlı çatışmalar, kısa sürede çevredeki yerleşimlere yayılan kitlesel şiddet olaylarına dönüştü. Güvenlik düzeninin çökmesi sırasında çoğunluğu Ermeni olmak üzere çok sayıda sivil hayatını kaybetti. Olaylar, İkinci Meşrutiyet sonrasındaki siyasi gerginlik ve 31 Mart Vakası ortamında meydana geldi.
İsyancılar, 14 Nisan 1909 günü tahrikler sonucu tekrar toplandılar. Ancak bu sefer de Gazi Osman Paşa gönderildi. Paşanın nasihat etmesinden sonra dağıldılar.
İsyan esnasında daireler kapandı ve İttihat ve Terakki Merkez-i Umûmî mensupları Selanik'e kaçtılar.
• Hüseyin Cahid, Suriyeli meşhur bir Hıristiyan aile olan Mutranların evine, oradan da Rus elçiliğine sığındı.
• Dr. Nâzım, Vefâ da Münir Beyin nezdinde mahfuz kalıp, oradan Selanik'e kaçtı,
• Ahmed Rıza, topçu subayı Süleyman Remzi Beyin delâletiyle Şehzadebaşında Ali Beyin evinde gizlendi.
• Bahaeddin Şâkır ise Fransız sefaret memuru Mösyö Roe'nin evinde saklanıp, sonra Hareket ordusuna katıldı.
Ancak, isyanın Rumeli'deki yankısı çok büyük oldu. İsmâil Canbolat; "Meşrutiyet mahvoldu" diye telgrafla Selanik'e isyanı haber verdi. İttihat ve Terakki merkez ve şubelerinden saraya tehdit telgrafları yağmaya başladı. Bir günde 67 telgraf geldi.
3.ordu içinden, meşrutiyeti rejimini korumak ve padişah üzerine baskı oluşturmak üzere İstanbul'a gönderilen ve İttihat ve Terakki'ye bağlı askeri birlikler olan Avcı Taburlarının meydana getirdiği bu olay ile; Selank'i üs olarak kullanan İttihat ve Terakki için, Abdulhamid'i indirmek amaçlarında muazzam bir fırsat meydana gelmiş oluyordu.
31 MART DARBE DÖNEMİ
Selanik ve Manastır'da, İttihat ve Terakkinin kontrolünde ki, 3.Ordu mensubu askerler ile gönüllü Bulgar, Sırp, Yunan, Arnavut ve Karadağ çetecilerinden müteşekkil bir ordu oluşturularak, Abdulhamid'e karşı eyleme geçilmesine karar verildi.
Oluşturulan ordunun Kurmay Başkanlığına M.Kemal getirildi. M.Kemal bu orduya "Harekat Ordusu" adını verdi.
14 Nisan günü Selanik'te genel seferberlik ilan edilerek Selanik Redif Tümeni'nin bütün taburları silahaltına alındı.
Harekat Ordusu, 15 Nisan 1909 günü Trenler ile İstanbul'a sevk edilen bu orduya Edirne'deki 2. Ordunun da katılması sağlandı. Ordunun başına önce Hüseyin Hüsnü Pasa geçmişse de, komutanlığa daha sonra Mahmûd Şevket Pasa getirildi. Orduya, Hadimköy'e geldiğinde Şevket Turgut Pasa komutasındaki Trakya gönüllüleri de iştirak etti.
• 16 Nisan günü Çatalcaya ulaştı. Çataltaca'ya ulaşan öncü kuvvetin başında Kurmay Binbaşı Muhtar Bey bulunuyordu.
• 19 Nisan günü Ayatefanos (Yeşilköy) kontrol altına alındı. Enver ve Cemal Paşalar da burada Orduya katıldılar. Ayrıca Resneli Niyazi, Eyüp Sabri gibi önde gelen Meşrutiyetçiler de bulunuyordu.
• 20 Nisan günü Makriköy (Bakırköy) kontrol altına alındı.
• 21 Nisan günü İstanbul surlarını geçen ordu, 22 Nisan günü Davudpaşa Kışlasını işgal etti.
• 23 Nisan günü Taksim ve Beyoğlu kontrol altına alındı.
Askerlerin büyük bir kısmı gerçek durumdan haberdar olmayıp, padişahı kurtarmaya geldiklerini zannediyorlardı.
Padişaha sadık bazı paşalar saraya gelerek Yıldız ve civarındaki birliklerin Hareket ordusu çapulcularına karşı kullanılması için izin istediler.
Abdülhamid Han, yalnız padişah değil, aynı zamanda Halife olduğunu, otuz üç senedir asla kan dökmediğini belirttikten sonra; "Müslümanı Müslümana kırdırmam." diyerek bunu reddetti. Kuvveti olmasına rağmen büyük fitne çıkmaması için bunun kullanılmasına izin vermedi.
Emre rağmen bazı direnmeler oldu ise de şehir, Hareket Ordusu tarafından 25 Nisan 1909 günü ele geçirildi ve sıkıyönetim ilan edildi. Ordu İstanbul'a ulaştığında 15 bin civarında nizami, 20-25 bin civarında çeşitli Balkan kökenlerden, gönüllü gayri-müslim askeri bulunuyordu.
İttihat Terakki'nin baskısı altında ki Meclis-i Umumi-i Milli (Meclis-i Mebusan), 25 Nisan 1909 tarihinde, Sultanahmet'teki Meclis dairesinde 240 mebus, 36 ayandan oluşan bir heyetle, Said Paşa başkanlığında toplandı. Hareket ordusu lehine bir beyanname okunduktan sonra Sultan II.Abdülhamid'in hal'ine ve Veliahd Mehmed Reşad Efendi'nin tahta çıkmasına oybirliğiyle karar verildi.
Bu kararın gerçekleşmesi için, fetva alınması ve fetvanın şeriat hükümlerine uygunluğunu denetleyen "Fetva Eminliği"nce tasdiki gerekti. Hal' fetvasının metnini Elmalılı Hamdi (Yazır) kaleme aldı. Hazırlanan müsveddeye itiraz eden fetva emini Hacı Nûreddin Efendi; "Hâl'de selâmet yoktur, Sultan Azîz hal' edildi, başımıza 93 Harbi faciası geldi." diyerek imzalamak istemedi. Ancak İstanbul mebusu Asım Efendinin "Hal' edilmekten başka çare yoktur. Hal' edemezlerse öldürürler." deyince mecburen imzaladı.
Yeni şeyhülislâm Ziyâeddin Efendi tarafından müsveddeye son sekli verilip, hal' veya feragati meclise bırakıldı. Meclis hal'i kabul etti.
Bundan sonra hazırlanan iki heyetten birisi Dolmabahçe Sarayına diğeri de Yıldız Sarayı'na gönderildi. Dolmabahçe'ye giden hey'ette
• Bolulu Habib,
• Toygarlı Hâlid ve
• Kadiköylü Fehmi isminde Hareket ordusu mensubu ve
• İttihat ve Terakki mensubu küçük rütbeli üç subay vardı.
Resad Han'a padişahlığını tebliğ ettiler.
31 Mart olayları sırasında öldürülen 71 asker, Hürriyet Şehidi ilan edilerek, 26 Nisan'da düzenlenen bir cenaze töreni ile Şişli'nin en yüksek tepesine defnedildiler. Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul'u kuşatması sırasında otağını kurduğu yerlerden biri olduğu düşünülen tepeye "Hürriyet-i Ebediye Tepesi" adı verildi. Bu tepede şehitlerin ve Osmanlı meşrutiyetinin anısını cisimleştirecek bir anıt dikilmesi kararlaştırıldı.
Anıt, I.Ulusal Mimarlık Akımı'nın tanınmış mimarlarından Mimar Muzaffer Bey tarafından tasarlanmış; açılışı Meşrutiyet'in ilanının üçüncü yıldönömü olan 23 Temmuz 1911'de gerçekleşmiştir.
İttihat ve Terakki'nin önde gelenlerinden Mithat Paşa, 1913'te suikasta uğrayan Sadrazam Mahmut Şevket Paşa ve 1921'de öldürülen Talat Paşa da buraya defnedildi. 1996'da da Enver Paşa'nın yurtdışındaki naaşı getirilip burada toprağa verildi.
Meclis'e aldırılan karar, oluşturulan iki heyetten ikincisi tarafından, 27 Nisan 1909 tarihinde, II.Abdülhamit'e tebliğ edildi. Heyet;
• Meclis-i Ayan üyelerinden eski Bahriye Nazırı Arif Hikmet Paşa,
• Ermeni Aram Efendi,
• Draç Mebusu Arnavut Esad Toptani Paşa ve
• Türk-Müslüman düşmanlığıyla tanınmış Selanik Mebusu Yahudi Emanuel Karasu Efendi'den oluşuyordu.
Padişah hal' kararını tebliğe gelenlerin kimler olduğunu mabeyin başkatibi Cevad Beye sorup öğrenince; "Bir Türk padişahına, İslam halifesine hal' kararını bildirmek için bir Yahudi, bir Ermeni, bir Arnavut ve bir nankörden başkasını bulamadılar mı!" demekten kendini alamamıştır.
Heyet, Sultan'a: "Millet seni azletti" diyerek 32 sene, 7 ay, 27 gün süren saltanatının sona erdiğini bildirmişti.II.Abdulhamid ise "Hüküm Allah'ındır" sözleriyle, direnmeksizin durumu kabullendi. Kararın tebliğinden sonra artık Çırağan Sarayında oturmak istediğini söylemiş ancak bu arzusu kabul edilmeyerek kırk sekiz saat içinde maiyyetiyle beraber, İstanbul'dan uzaklaştırılarak Selanik'e gönderilmiştir.
Hareket Ordusu İstanbul önlerindeyken Abdülhamid Han; "Madem beni istemiyorlar saltanatı biraderime ferağ ederim, devleti o idare etsin. Fakat bir meclis mi, yoksa Dîvân-i Âli mi ne kurulursa kurulup, benim hadiseyle alakamın olup olmadığı tespit edilmelidir." demişti. Ancak Said Paşa; "Suçsuz çıkarsa halimiz nice olur?" diye resmî tahkikatın açılmasına mani oldu.
II.Abdülhamit ve ailesi Balkan Savaşlarına kadar Selanik'te Alatini Köşkü'nde gözaltında tutuldu. 1 Kasım 1912 tarihinde İstanbul'a getirilen Abdulhamid, 10 Şubat 1918 tarihinde vefat etti.
Yıldız Sarayı teslim alındı ve saray yağmalandı.
Saraydaki mevcut elmas, inci gibi mücevherler, değeri milyarları bulan tarihi kıymetler; sandıklar içinde Harbiye nezareti dış kapısı yanındaki iki binanın alt katlarına yerleştirildi. Ancak daha sonra mühürlü kapılar İttihatçılar tarafından açılarak bunlar yağma edildi. Bu talan sebebiyle hiç kimseye mesuliyet yüklenemediği gibi suçlular da tespit edilemedi.
MEHMED REŞAT HAN
Osmanlı Padişahlarının otuzbeşincisi ve İslam halifelerinin yüzüncüsü. Saltanat dönemi, İttihat ve Terakkinin hakimiyeti altında oldukça buhranlı geçti. 10 defa hükümet değişikliği oldu. Sadece kukla olarak tahtta kaldı.
V. Reşat'ın yaptığı ilk değişim, Sultan Abdulhamit'in kullandığı Yıldız Sarayından ayrılarak, Batı güçlerine sadakatin sembolü olan Dolmabahçe Sarayına geçmek olmuştur.
Vefatı üzerine, yerine kardeşi Vahideddin geçmiştir.
Babası: Abdulmecid Han
Annesi: Gülcemal Kadın Efendi
Doğumu: 2 Kasım 1844 / İstanbul
Dönemi: 27 NİSAN 1909 - 3 TEMMUZ 1918
Vefatı: 3 Temmuz 1918 / İstanbul, Yıldız Sarayı
Vefat Nedeni: Vade
Defin Yeri: İstanbul, Eyüp, Bostan iskelesindeki türbe
Sadrazamları:
• Hüseyin Hilmi Paşa
• Hakkı Paşa
• Said Paşa
• Gazi Ahmed Muhtar Paşa
• Kamil Paşa
• Mahmud Şevket Paşa
• Said Halim Paşa
• Talat Bey
Havran Dürzi İsyanı, Suriye'nin Havran bölgesinde yaşayan Dürzilerin 1909'da Osmanlı otoritesine karşı gerçekleştirdiği güçlü bir isyandır. İsyanın lideri olan Zukan yakalandı ve 1911'de idam edildi (bazı kaynaklar idamın 1910'da uyguladığını belirtir).
Hadiseden sonra kurulan Divan-ı Harb, isyancılardan 56 kişiyi idama mahkum etti. Derviş Vahdetî de bunlar arasındaydı. Cezalar 3 Mayıs-25 Haziran arasında infaz olundu.
Prens Sabahaddin önce tevkif edilip, sonra serbest bırakıldı. O da hemen Avrupa'ya kaçtı. Diğerleri de sürgün ve hapisle cezalandırıldılar. İsyanın mahiyetini ve tertipçilerini araştırmak için kurulan komisyon kısa bir müddet sonra dağıtıldı.
İçtimaatı Umumiye Kanunu ile dernek kurma özgürlüğü kabul edilmiş oldu.
Kaçar Hükumdarı
31 Mart Olayı ve Sultan II.Abdülhamit'in tahttan indirilmesi sonrasında, Anayasa'da değişiklik yapıldı; Han'ın yetkilerini daraltılarak Meclisin yetkilerini artırıldı.
Mustafa Kemal, İttihat ve Terakki Cemiyetinin 22 Eylül 1909 tarihinde ki 2. Genel Kongresi'nin ardından subaylardan oluşan gizli bir cemiyet kurar. Çünkü Mustafa Kemal'in eleştirileri İttihat ve Terakki tarafından dikkate alınmamıştır ve ordunun durumu gün geçtikçe kötüye gitmektedir.
Bu cemiyetin İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne alternatif olarak kurulduğuna dair bir olgu bulunmamaktadır. Sözkonusu cemiyetin amacı, ordu içerisinde disiplini sağlamak ve bunun için ordu mensuplarına telkinde bulunmakla sınırlıdır. Abdurrahman Çaycı da cemiyetin amacını, kısaca orduyu modernleştirmek ve "cemiyetin örgütü aracılığıyla fikirlerini yaymak, bir defa bu kanaatlerini kabul ettirdikten sonra, duruma göre harekete geçmek" olarak belirtmektedir. Mustafa Kemal, cemiyeti Nuri (Conker), Fuat (Bulca), topçu zabitleri Hamdi ve Kazım, Miralay Rasim ve Mülazım Mahmut ile birlikte kurar. Bu kişilerin hepsi, aynı zamanda İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin üyeleridirler.
Mustafa Kemal'den sonra cemiyete Nuri Bey; Nuri Beyin de Arnavutluk'a gönderilmesinin ardından Fuat Bey başkanlık yaparlar. Trablusgarp savaşının çıkmasıyla birlikte cemiyetin liderleri, bu bölgeye giderler. Böylece cemiyet çalışmalarını tatil etmek zorunda kalır.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 23 Teşrinievvel 325 (5 Kasım 1909) tarihinde 3ncü Ordu Erkân-ı Harbiyesine tayin buyrulmuştur.
Tarih-i Osmani Encümeni, Osmanlı tarih yazımını kurumsal biçimde yürütmek amacıyla kuruldu. Tarih araştırmaları ve yayın faaliyetleri yürüten ilmî bir kurumdur. Öne çıkan isimleri arasında Abdurrahman Şeref ve Necib Asım yer aldı. Cumhuriyet döneminde Türk Tarih Encümeni çizgisine dönüştü. 1927’de Maarif Vekaleti bünyesinde yeniden düzenlendi.
Meksika Devrimi, Porfirio Díaz diktatörlüğüne karşı başlayan ve daha sonra farklı devrimci gruplar arasındaki iktidar mücadeleleriyle süren geniş çaplı siyasî ve toplumsal harekettir. 1917 Anayasası devrimin kurumsal sonuçlarından biri oldu. 1920’de Venustiano Carranza’ya karşı Agua Prieta hareketinin başarıya ulaşması, Carranza’nın öldürülmesi ve Álvaro Obregón’un başkan olması, devrimin ana askerî-siyasî döneminin sonu kabul edilir.
Hicaz Demiryolu Memur ve Müstahdemlerine hastalık, kaza halleri için yardım sandığı
Modern-ulusal devletler öncesi bir uygulama olan dâhili gümrük vergisi Fransa'da 1789'a, Kara Avrupası'nda ise 19. yüzyıl sonlarına kadar yürürlükte kalmıştır.
Osmanlı'da ise tedricen kaldırılmakla birlikte 20. yüzyıl başlarına kadar varlığını sürdürmüş olan dâhili gümrük vergileri, bir ülkenin sınırları içerisindeki ticaretin vergilendirilmesi anlamına gelmektedir.
Osmanlı İmparatorluğu'nda gümrük vergisinin uygulandığı sınır kavramı karadan denize veya denizden karaya geçişlerin gerçekleştiği hattır.
Denizden karaya çıkışta ödenen gümrük vergisi "âmediye", karadan denize geçerken ödenen gümrük vergisi ise "reftiye" olarak adlandırılmıştı.
Osmanlı İmparatorluğu'nda dâhili gümrük uygulamaları daha çok ticaretin yoğun olduğu şehirlerde ve limanlarda yoğunlaşmıştır. Ancak, bunun yanında düşük yoğunluklu ticarete sahip olan bazı şehirlerde de uygulanmıştır.
Şehir ve çevresinde bulunan kasaba ve köylere gelen mallar eğer şehrin sınırları içerisinde satılacaksa dâhili gümrük vergisi alınmış, eğer gelen mallar, o şehir ve çevresi içerisinde satılmayıp transit geçiş yapacaklarsa da "bacadı" verilen, malların 1/10'u ile 1/50'si arasında değişen tutarlar üzerinden vergi alınmıştır.
Gümrüğün yer aldığı şehir içerisinde üretilip satılan ürünlerden ise dâhili gümrük vergisi alınmamıştır. Gümrükten vergi ödeyerek geçmiş bir tüccara "edâ tezkiresi" verilmiş ve aynı tüccar başka bir gümrüğe rastladığında kendisinden tekrar vergi alınmamıştır.
Buhara Emiri
1913’te kapatıldı/dağıtıldı; kurucuları sürgüne gönderildi. Hüseyin Hilmi / Erken sosyalist hareket; işçi hakları ve sosyal adalet vurgusu.
İstanbul'da Sultan Abdülaziz tarafından yaptırılan Çırağan Sarayı'nda büyük bir yangın çıktı. O dönemde Meclis-i Mebusan binası olarak kullanılan saray ağır hasar gördü; içindeki değerli eşya, arşiv ve sanat eserlerinin önemli bir bölümü yok oldu.
Çing Hanedanı, 31 Ocak 1910’da yayımladığı imparatorluk fermanıyla Çin İmparatorluğu genelinde köleliği resmen kaldırdı. Bu karar, geç dönem Çing reformları içinde yer aldı; ancak hanedanın 1912’de yıkılması ve yerel uygulamaların devam etmesi sebebiyle kölelik benzeri bağımlılık ilişkileri kısa sürede tamamen ortadan kalkmadı.
Fecr-i Âti Encümen-i Edebîsi Beyannamesi, Servet-i Fünûn’da yayımlandı. Topluluk, “Sanat şahsî ve muhteremdir” anlayışıyla Servet-i Fünûn sonrasında yeni bir edebî çevre oluşturmayı amaçladı. Fecr-i Âti Topluluğu Edebiyatına Adına Yazan Müfit Râtip, Beyannamenin altında imzası bulunanlar: Ahmet Samim, Ahmet Haşim, Emin Bülent, Emin Lâmi, Tahsin Nâhit, Celâl Sâhir (Reis), Cemil Süleyman, Hamdullah Suphi, Refik Halit, Sahabettin Süleyman, Abdülhak Hayri, izzet Melih, Ali Canip, Ali Süha, Faik Âli, Fâzıl Ahmet, Mehmet Behçet, Mehmet Rüştü, Köprülüzâde Mehmet Fuat, Müfit Râtip, Yakup Kadri.
Osman Hamdi Bey, Osmanlı ressamı, müzeci, arkeolog ve kültür adamıdır. İstanbul Arkeoloji Müzeleri ile Sanayi-i Nefise Mektebi'nin kuruluşunda belirleyici rol oynadı; Osmanlı müzeciliği ve arkeolojisinin öncü isimlerinden biri kabul edilir. Kaplumbağa Terbiyecisi başta olmak üzere resimleriyle Osmanlı resim tarihinde önemli bir yer edindi. Doğum: 30 Aralık 1842.
Kışkırtmalar sonucunda Arnavut ayaklanmaları başladı.
Girit Meclisi, Yunan Kralına sadakat yemini etti.
Japonlar, Kore kralını indirip, Kore Yarımadası'nı ilhak etti.
Sada-yı Millet gazetesi başyazarı Ahmed Samim, 9/10 Haziran 1910 gecesi Bahçekapı'da uğradığı suikast sonucu öldürüldü. Cinayet, II. Meşrutiyet döneminin siyasal basın cinayetleri arasında yer aldı.
Dünya Babalar Günü, ilk kez ABD'de kutlandı.
Kiliseler Kanunu, Osmanlı meclisinde kabul edildi.
Kanun, Patrikhaneye bağlı olan tartışmalı kiliselerin belirli ölçülere göre cemaatler arasında paylaştırılmasını öngörüyordu.
Yeni kiliselerin inşası için bütçeye ödenek konulması kararlaştırılmıştı.
İttihat Terakki Hükümeti bu kanun ile Balkanlar'daki kavganın duracağını hesap ederken, İtilaf Devletlerinin yıllarca teşvik ettiği Balkan Devletleri ittifakının önündeki en ciddi engel de ortadan kalkmış oluyordu. Balkan İttifakının kurulması, Osmanlı Devleti için büyük yıkımın ana nedenlerindendir.
1893'te kolera salgını sırasında geçici hastane olarak kullanılan Takiyüddin Paşa Konağı, onarılarak Cerrahpaşa Belediye Hastanesi adıyla hizmete açıldı. 1911'de konağın yerine iki kagir hastane binasının yapımına başlandı; bu yapılar 1915'te 150 yatakla faaliyete geçti.
Amerikalı filozof ve psikolog William James öldü. Pragmatizmin kurucu isimlerinden biri ve modern psikolojinin öncülerindendir. Hakikati soyut ve değişmez bir karşılıklılık olarak değil, insan tecrübesi içinde işe yarayan, doğrulanan ve hayat pratiğinde sonuç veren bir süreç olarak ele aldı. Psikolojide bilinç akışı, alışkanlık, irade ve duygu teorileriyle; felsefede radikal empirizm, çoğulculuk, dinî tecrübe ve inanç iradesi üzerine çalışmalarıyla etkili oldu. “The Principles of Psychology”, “The Varieties of Religious Experience” ve “Pragmatism” başlıca eserlerindendir. Doğum: 11 Ocak 1842.
Karadağ Prensliği krallık ilan edildi. Prens Nikola, kral unvanını aldı ve Karadağ’ın statüsü krallık düzeyine yükseltildi.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 24 Ağustos 326 (6 Eylül 1910) tarihinde 3ncü Ordu Zabitan Talimgahı Kumandanlığı'na ve sene-i mezkûre teşrinievvelinde tekrar mezkûr 3ncü Ordu Erkân-ı Harbiyesine ve bilahara Kânunusâni zarfında 5nci Kolordu Erkân-ı Harbiyesine tayin buyrulmuştur.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: Mustafa Kemal, Fransa'da yapılan Pikardi Manevralarına Türk Ordusu temsilcisi olarak katıldı.
Rus yazar, ahlakçı düşünür ve din eleştirmeni Lev Nikolayeviç Tolstoy öldü. “Savaş ve Barış” ve “Anna Karenina” gibi romanlarıyla edebiyat tarihinde büyük yer tutmakla birlikte, düşünce dünyasında özellikle ahlak, vicdan, şiddetsizlik, sade yaşam, Hıristiyanlık yorumu, devlet eleştirisi ve bireyin manevi sorumluluğu üzerine görüşleriyle etkili oldu. Tolstoy, kurumsal kilise ve devlet otoritesine karşı insanın içsel ahlaki yasasını ve sevgi ilkesini öne çıkardı. Şiddetsiz direniş anlayışı, Gandhi ve sonraki sivil itaatsizlik hareketleri üzerinde belirgin etki bıraktı. Doğum: 9 Eylül 1828.
Meksika Devrimi, Francisco Madero'nun 20 Kasım 1910 için yaptığı ayaklanma çağrısıyla başladı; Pancho Villa ve Emiliano Zapata farklı bölgelerde devrimci harekete katıldı. Porfirio Díaz, Ciudad Juárez'in düşmesinin ardından 25 Mayıs 1911'de istifa etti.
Cemil Cem tarafından yayımlanan haftalık mizah dergisi Cem, İstanbul’da yayın hayatına başladı. Dergi, II. Meşrutiyet dönemi mizah ve karikatür basınının önemli örneklerinden biri oldu.
Konsolosluk konuları
Rasathane-i Amire Mehmet Fatih Gökmen tarafından Kandilli Rasathanesi kuruldu. Istanbul Astronomi ve Meteoroloji Rasathanesi 1911'de şehir merkezinden Kandilli'ye taşınmıştır.
1911 yılında Türkiye'de ilk çimento fabrikası 20.000 ton/yıl kapasite ile İstanbul Darıca'da kuruldu.
1912 yılında Türkiye'de, Aslan Osmanlı Anonim Şirketi' ne ait "Darıca Fabrikası" ile "Eskihisar Portland Çimento ve Su Kireci Osmanlı Anonim Şirketi'ne" ait Eskihisar Fabrikası işletmeye alındı.
1919 yılında hemen yakınındaki Eskihisar Çimento Fabrikası ile birleşerek Aslan ve Eskihisar Çimento ve Su Kireci Anonim Şirketi adını aldı.
1920 yılında halka açık gerçek bir anonim şirket niteliği kazanan şirket, Aslan ve Eskihisar Müttehit Çimento Fabrikaları A.Ş. adını aldı.
İstanbul'da Babıali'de yangın çıktı. Yangında bazı bakanlık binaları ve resmi daireler zarar gördü; devlet evrakının bir bölümü de yok oldu.
Avusturyalı-Alman kamu hukukçusu, devlet teorisyeni ve hukuk filozofu Georg Jellinek öldü. “Allgemeine Staatslehre / Genel Devlet Teorisi” adlı eseriyle modern devlet kuramı, egemenlik, kamu hukuku, anayasa hukuku ve hak teorisi alanlarında etkili oldu. Devleti ülke, millet/halk ve egemen kamu gücü unsurlarıyla açıklayan yaklaşımı, klasik devlet teorisinin temel formüllerinden biri haline geldi. Jellinek’in düşüncesinde devletin hem toplumsal hem hukuki bir gerçeklik olarak ele alınması ve kamu gücünün hukukla kendini sınırlaması fikri öne çıkar. Doğum: 16 Haziran 1851.
1911 Arnavutluk İsyanı, Mart-Ağustos 1911 tarihleri arasında Osmanlı hükümetine karşı Malisörlü Katolik Arnavutlar tarafından gerçekleştirilen bir isyandır. Podgorica isyancıların ana üssü olup isyancılar Karadağ Kralı I. Nikola tarafından desteklenmiştir.
Mustafa Kemal, Arnavutluk'ta çıkan isyanı bastırmak için bu bölgede görevlendirildi.
Harbiye Nazırı Mahmud Şevket Paşa'nın emriyle askerî havacılık işlerini yürütmek ve yurt dışında eğitim görecek havacı personeli seçmek amacıyla Tayyarecilik Komisyonu kuruldu. Komisyonun kuruluşu, Türk Hava Kuvvetlerinin kurumsal başlangıcı kabul edildi.
Sonradan IBM adını alacak olan Computing Tabulating Recording Corporation adlı şirket kuruldu.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 14 Eylül 327 (27 Eylül 1911) tarihinde muvakkaten Trablusgarp Fırkası Erkân-ı Harbiyesine memur edilmişse de Trablusgarp'a gitmeksizin İstanbul'a celbi 5nci Kolordu'ya tebliğ edilerek Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Dairesi'ne tayin buyrulmuştur.
25 Eylül'de İtalya, Osmanlı Devletine Savaş ilan etti. İtalyanlar'ın Libya'ya saldırmasıyla, Trablusgarp Savaşı başladı.
Balkan Savaşının başlaması ile 8 Ekim 1912 tarihinde Osmanlı subayları, yönetimi yerel idarecilere bırakarak Anadolu'ya geçtiler ve Trablusgarp Savaşı, Osmanlı'nın çekilmesiyle İtalya'nın zaferiyle sonuçlanmış oldu.
Osmanlı tâbiyetine karşılık dinî özerklik
Hürriyet ve İtilaf Fırkası, 21 Kasım 1911’de İstanbul’da İttihat ve Terakki karşıtı muhalefet odağı olarak kuruldu. Mutedil Hürriyetperveran ve Ahrar çevrelerini de içine alan fırkanın kurucuları arasında İsmail Hakkı Paşa, Dr. Dagavaryan, Mustafa Sabri Efendi, Abdülhamid Zöhravi, Müşir Fuat Paşa, Damat Ferid Paşa, Miralay Sadık Bey, Dr. Rıza Nur ve Tahir Hayrettin gibi isimler yer aldı. Programı Teşebbüs-i Şahsi ve Adem-i Merkeziyetçilik çizgisine yakındı. 1913’te İttihat ve Terakki iktidarı döneminde baskılandı; 1919’da yeniden faaliyete geçti. Milli Mücadele döneminde İngiliz yanlısı ve Ankara karşıtı tutumuyla öne çıktı. 1922-1923 sonrasında fiilen dağıldı.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 14 Teşrinisani 327 (27 Kasım 1911) tarihinde Binbaşılığa terfi edilmiştir.
Güney kutbu (Antarktika) keşfedildi - Kaptan Scott ile uzun süren bir rekabetten sonra, Norveçli Roald Amundsen Güney Kutbu'na ilk ayak basan kişi oldu. Amundsen'den bir ay sonra kutup noktasına varan Kaptan Scott ve adamları dönüşte güney kutbunda donarak öldüler.
Mustafa Kemal Trablusgarb'a geldi. Burada Kurmak Binbaşı rütbesiyle savaşa katıldı.
Amerikalı astronom Henrietta Swan Leavitt, Küçük Macellan Bulutu’ndaki Sefeid değişen yıldızlarını inceleyerek bu yıldızların parlaklık değişim periyotları ile gerçek parlaklıkları arasında düzenli bir ilişki bulunduğunu ortaya koydu. Leavitt Yasası veya Sefeid periyot-parlaklık ilişkisi olarak bilinen bu keşif, yıldız ve galaksi uzaklıklarının ölçülmesinde “standart mum” yönteminin temelini oluşturdu; Edwin Hubble’ın galaksiler arası uzaklıkları ve evrenin genişlemesini göstermesinde de dolaylı olarak belirleyici oldu.
Bomonti-Nektar Şirketi tarafından İzmir'in Halkapınar semtinde Aydın Bira Fabrikası kurularak üretime başladı. Fabrika, kaliteli su kaynaklarına ve demiryolu ulaşımına yakınlığı sayesinde Batı Anadolu pazarına yönelik bira üretiminin önemli merkezlerinden biri oldu. İşletme 1931'de faaliyetini durdurdu.
Qing (Mançu) hanedanının yakılıp Çin Cumhuriyetinin kurulmasıyla hanedanlar dönemi sona ermiştir. Bundan sonrası artık hanedan değil, modern cumhuriyet ve komünist parti devleti tarihidir.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 19 Kânunusani 327 (1 Ocak 1912) Tarihinde Bingazi'de bulunan müşarünileyhin Derne karşısındaki Şark Gönüllü Kumandanlığı'nı deruhte etmiştir.
Alman Alfred WEGENER kıtasal kayma kuramını ortaya attı.
17 Aralık 1908 de göreve başlayan 3.Meclis-i Mebusan Sultan V. Mehmet Reşad tarafından feshedildi.
1912 yılında yapılan Meclis-i Mebusan seçimleri, İttihat ve Terakki ile muhalefet arasındaki sert mücadele, baskı ve şiddet iddiaları nedeniyle siyasi tarihe “Sopalı Seçim” adıyla geçti. Seçimler sonucunda İttihat ve Terakki Fırkası Meclis-i Mebusan'da ezici çoğunluk sağladı. Meclis, Gazi Ahmed Muhtar Paşa hükümeti dönemindeki tartışmalarla seçimlerin usulsüz/baskılı yapıldığı iddiaları üzerine 4 Ağustos 1912’de feshedildi.
Trablusgarp Savaşı sırasında İtalyan donanması Beyrut Limanı’na saldırdı. İtalyan zırhlı kruvazörleri, limanda bulunan Osmanlı Avnillah zırhlı korveti ile Ankara torpido botunu batırdı ve Beyrut’u top ateşine tuttu. Bu saldırı, İtalya’nın savaşı Osmanlı’nın Akdeniz limanlarına yayarak Babıâli üzerinde baskı kurma stratejisinin önemli örneklerinden biri oldu.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 26 Şubat 327 (11 Mart 1912) tarihinde Derne Kumandanlığı'na tayin edilmiştir.
24 Mayıs 1911'de başta dönemin ünlü Türkçüleri olmak üzere, birçok tanınmış şair, edip, bilim ve düşünce adamına mektuplar yazdılar ve 21 kişilik de bir girişimciler kurulu oluşturdular. Bu topluluğun Dr. Fuat Sabit (Ağacık) başkanlığındaki üyeleri ile ünlü Türkçülerden Mehmed Emin (Yurdakul), Akçuraoğlu Yusuf, M. Ali Tevfik (Yükselen), Emin Bülend (Serdaroğlu) ve Ağaoğlu Ahmed Beğlerin katıldığı bir toplantı yapıldı. Türkçülük düşüncesini yayacak ve yaşatacak bir derneğin kurulması ve adının da "Türk Ocağı" olması, 3 Temmuz 1911'de yapılan bu toplantıda kararlaştırıldı. Bu toplantının yapıldığı tarih, bu yüzden Türk Ocağı'nın "fiili" kuruluş tarihi de sayılır. Çünkü o toplantıda kuruluş işlemlerini gerçekleştirecek bir "geçici yönetim kurulu" seçilmiştir. Derneğin kurucusu görünenler, Mehmed Emin (Yurdakul), Ahmed Ferit (Tek), Ağaoğlu Ahmet ve Askeri Tıbbiyelelileri temsilen Fuat Sabit (Ağacık) beylerdir. Ocağın amacı, "Akvam-ı İslamiyenin bir rükn-i mühimmi olan Türklerin milli terbiye ve ilmi, içtimai, iktisadi seviyelerinin terakki ve i'lasıyla Türk ırk ve dilinin kemaline çalışmak" idi. 10 Nisan 1931’de CHP’ye katıldı; 1949’da yeniden açıldı. Hamdullah Suphi Tanrıöver, Yusuf Akçura, Ziya Gökalp, Mehmet Emin Yurdakul / Kültürel Türkçülük, milliyetçi aydın hareketi, sivil cemiyet.
İngiliz dil felsefecisi ve anlam kuramcısı Victoria Lady Welby öldü. “Significs” adını verdiği anlam kuramıyla işaret, anlam, değer, yorum ve iletişim ilişkilerini inceledi. Welby’e göre anlam yalnız kelimenin sözlük karşılığı değil, kullanıldığı bağlam, işaretin yönelimi ve yorumlayanın kavrayışıyla birlikte anlaşılmalıdır. Charles S. Peirce ile yazışmaları, göstergebilim ve pragmatik anlam teorisi tarihinde ayrıca önemlidir. Doğum: 27 Nisan 1837.
Bir Alman şirketine 1910'da ısmarlanan Galata Köprüsü hizmete girdi. Köprüden geçiş 1930'a kadar paralı olarak sağlandı. "Müruriye" denilen geçiş parasını, önlükler giyen tahsildarlar topluyordu.
RMS Titanic, Southampton'dan New York'a yaptığı ilk sefer sırasında 14 Nisan 1912 gecesi Kuzey Atlantik'te bir buzdağına çarptı ve 15 Nisan 1912'de battı. Gemide bulunan yaklaşık 2.200 kişiden 1.500'den fazlası hayatını kaybetti. Facia, denizcilik güvenliği kurallarının yeniden düzenlenmesine yol açtı.
İlk defa, bir Osmanlı pilotu olan Fesa (Evrensev) Bey Osmanlı tayyaresi ile Türk toprakları üzerinde uçtu.
18 Nisandan itibaren İtalyanlar'ın Rodos, Oniki Ada ve Çanakkale Boğazı'na tecavüzleri başlamıştı. Nihayet 4 Mayıs'ta Rodos adası işgal edildi.
İstanbul'da çıkan büyük yangında 1120 ev yandı. Yangın, ahşap yapılaşmanın yoğun olduğu bölgelerde büyük hasara yol açtı.
İstanbul'da ilk hava meydanı, askeri amaçlarla 1912 yılında Yeşilköy'de hizmete girdi. Ayastefanos (Yeşilköy) Tayyare İstasyonu olarak biliniyordu. Sivil havacılığımızın ilk adımı, 1925 yılında yine Yeşilköy'de kurulan Türk Tayyare Cemiyeti ile atıldı. Küçük bir askeri hangar ile yanındaki kargir binanın sivil uçuşlara tahsis edilmesinin ardından, İstanbul-Ankara arasında Şubat 1933'de gerçekleştirilen ilk uçuşla,"Yeşilköy Hava Meydanı" sivil uçuşlara açılmış oldu.
1947 yılında Westinghouse Electric Internatıonal Company ve The IG White Engineering Corporation ile sözleşme imzalandı. 1949 da başlanan inşaat, 1953 de tamamlandı ve 1 Ağustos 1953 de "Yeşilköy Hava Meydanı" uluslararası uçuşlara açıldı. Yeşilköy Havalimanı, 1985 yılında Atatürk Hava Limanı adını aldı.
Yeşilköy Hava Uçuş Okulu'nun açılışı. Daha sonra Hava Harp Okulu olacaktır.
Halaskar Zabitan, kendisini "Kurtarıcı Subaylar" olarak ifade eden gizli ve silahlı bir örgüttür. 1912 Mayısından Bab-ı Ali baskınına kadar bir çok eylem gerçekleştirmiştir.
İstifa etmekle birlikte daha hükümeti devretmemiş olan Sait Paşa, Padişaha giderek askere hitaben bir beyanname yayınlanmasına muvaffak olmuştur. Orduya hitaben yazılan, askerin siyasete müdahale etmemesi ve kendi vazifeleri ile meşgul olmalarını isteyen beyanname 19 Temmuz'da yayınlanmıştır. Bu beyannamede askerin isteklerinin göz önünde bulundurulduğu belirtilmiş, askerin bu tavrının askeri disipline aykırı olduğu ve bu nedenle "ihanet" sayılacağı ifade edilmiştir.
HALASKAR ZABİTAN GRUBU
1912, İstanbul
Kurucu ve Yöneticiler:
Kurmay Binbaşı Gelibolulu Kemal (Şenkıl), Kurmay Kolağası Kastamonulu Hilmi, Sürvari Kaymakamı Recep, Bahriye Binbaşısı İbrahim Aşki, Yüzbaşı Kudret
Gazi Ahmed Muhtar Paşa tarafından kurulan ve üç eski sadrazamın da dahil olduğu kabine. İttihad ve Terakki'ye muhalif olarak ortaya çıkan ve "Halaskar Zabitan Grubu" adı ile anılan gizli cemiyetin faaliyetleri sonucu Said Paşa istifa etmiş, sadaret teklif edilen Londra elçisi Tevfik Paşa da padişah için "Na kabil-i kabul" olan "Meclis-i Mebusan'ın dağıtılmasını" şart olarak öne sürmüştü.
Sadaret'e 1912'de (9 Temmuz 1328) Ahmed Muhtar Paşa tayin edildi.
Bu arada İttihat ve Terakki'ye mensup valilerin görevden alınması meselesinden Hüseyin Hilmi Paşa da istifa etmiş ve yerine Sami Paşazade Halim Bey getirilmiştir.
Büyük Kabine'nin karşılaştığı güçlükler, devletin iç gaileleri yanında, Balkan devletlerinin aralarında anlaşarak hazırlıklarını yapmaları ve Osmanlı Devleti'ne savaş açmalarıdır. Rumeli'deki ıslahat meselesinde delege bulundurmaları ve silah altındaki Osmanlı askerinin terhisi gibi kabulü mümkün olmayan istekler karşısında başlayan Balkan Savaşı bu kabine zamanına rastlar.
Sultan Mehmet Reşat, 18 Nisanda toplanan 4. Meclis-i Mebusan'ı Gazi Ahmet Muhtar Bey'in önerisi ile feshetti. 14 Mayıs 1914'e kadar kadar Osmanlı Meclisi toplanmadı.
Tekirdağ'ın Şarköy-Mürefte bölgesinde 7,3 büyüklüğünde büyük bir deprem meydana geldi. Yaklaşık 50 saniye süren deprem, Mürefte, Şarköy, Tekirdağ, Gelibolu, Çanakkale ve İstanbul başta olmak üzere geniş bir alanda hissedildi; binden fazla kişi hayatını kaybetti.
Bulgaristan, Romanya, Sırbistan, Karadağ ve Yunanistan temsilcileri, Sofya'da toplanarak Osmanlı'ya saldırı maksadıyla bir ittifak antlaşması imzaladılar. Ekim ayı ortalarında Osmanlı Topraklarına saldırıları başladı.
Balkan ülkelerinden Karadağ'ın Osmanlı İmparatorluğu'na savaş açması ile 1. Balkan Savaşı başladı.
Bulgarlar'ın Edirne saldırısı başladı. Ünlü Edirne Müdafii Şükrü Paşa'nın örgütlediği Edirne Savunması, her türlü yokluk ve yoksunluğa rağmen altı aya yakın şehiri korudu.
Bulgaristan ve Sırbistan, Osmanlı Devleti'ne savaş ilan etti.
Yunanistan, Osmanlı Devleti'ne savaş ilan ettti.
Trablus ve Bingazi'nin İtalya'ya terk edilmesi:
İtalya Krallığı ile Osmanlı İmparatorluğu arasında Trablusgarp Savaşı sonunda imzalanan antlaşmaya göre, Rodos ve Oniki Ada İtalya'ya bırakılıyor, Trablus ve Bingaziye tam özerklik veriliyor, Osmanlı Libyada ki sivil-asker tüm görevlilerini geri çekiyordu. Aynı antaşma ile Osmanlının İtalyaya verdiği kapitülasyonlar kaldırıldı.
Bu anlaşma İtalyan tarihinde Trattato di Losanna - Lozan Anlaşması olarak geçmektedir. "Ouchy" Lozan'ın bir semtidir.
Kırcaali-Paşmaklı Savaşı kaybedildi.
Komanova Savaşı kaybedildi.
Kırkkilise (Kırklareli) Savaşı kaybedildi.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 11 Teşrinievvel 328 (24 Ekim 1912) tarihinde rahatsızlığına mebni Dersaadet'e hareket etmiştir.
1.Balkan Harbinde 26 Ekim 1912'de Yunanlılar Selanik'i işgal ettiler. İlk teslim görüşmeleri Topsin Han'da yapıldı. 8. Kolordu komutanı Hasan Tahsin 9 Kasım 1912'de Selanik'i tek kurşun bile atmadan 25000 üzeri asker ve teçhizatla birlikte veliaht Konstantinos'a teslim etti.
Balkan Savaşı nedeniyle Sultan Abdülhamit, Selânik'ten İstanbul'a getirildi.
Lüleburgaz Savaşı kaybedildi.
Eçmiyazin Katolikosu V. Kevork, Mısır'da yaşayan Bogos Nubar Paşa'yı Ermeni Millî Heyeti'nin başına getirerek Avrupa devletleri nezdinde Ermeni meselesini temsil etmekle görevlendirdi. Bogos Nubar Paşa, Balkan Savaşları sırasında Osmanlı Ermenilerine yönelik reform taleplerini Londra ve Paris başta olmak üzere Avrupa başkentlerinde savunmaya başladı.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 8 Teşrinisani 328 (21 Kasım 1912) tarihinde Karargâh-ı Umumi emrine verilerek mezkûr ay zarfında Bahrü sefit Boğazı Kuvay-i Mürettebesi Erkân-ı Harbiyesi'ne tayin buyrulmuştur.
Osmanlı Devleti'nin Balkan devletleri ile mücadelesinden faydalanan Arnavutluk, 28 Kasım 1912'de bağımsızlığını ilan etti.
Soma-Bandırma demiryolu hattı İzmir-Kasaba ve Temdidi Demiryolu Şirketi tarafından tamamlanarak işletmeye açıldı. Hat, Bandırma’daki deniz bağlantısı sayesinde İzmir-İstanbul arasında daha kısa bir ulaşım güzergahı oluşturdu.
İmroz Deniz Muharebesi
Yunanlılar Osmanlı donanmasının Çanakkale Boğazını geçmesini engellemek amacıyla boğazı abluka altına aldılar. Sıra ile 22 Ekim'de Limni, 31 Ekim'de İmroz ve Taşoz, 4 Kasım'da Sakız, 7 Kasım'da Bozcaada Yunanlıların eline geçti.
Osmanlı İmparatorluğu Yunan donanmasını imha için yakaladığı fırsatı değerlendirememiş, Yunan donanması da savaş alanını terk etmiştir. Ancak Osmanlı İmparatorluğu Ege'deki tüm adaları kaybetmiş ve Londra Antlaşması'nda büyük devletler Ege adalarını Yunanistan'a vermişlerdir.
Osmanlı İmparatorluğu II. Meşrutiyetten üç yıl sonra Trablusgarp Savaşı'nda Akdeniz adalarına (Oniki Ada), dört yıl sonra da Kuzey Ege adalarını yitirmiştir.
Ahmed Midhat Efendi öldü (d.1844-ö.1912). Tanzimat dönemi yazar, gazeteci ve yayıncılarından olan Ahmed Midhat, geniş okur kitlesine ulaşan eserleri nedeniyle Türk edebiyatının ilk popüler yazarlarından biri kabul edilir.
Amerikalı psikolog John B. Watson, “Psychology as the Behaviorist Views It” adlı makalesiyle davranışçılığın temel ilkelerini ortaya koydu. Watson’a göre psikoloji, iç gözleme ve bilinç çözümlemelerine değil, gözlenebilir davranışların deneysel olarak incelenmesine dayanmalıydı. Bu yaklaşım, psikolojiyi davranışın tahmini ve kontrolüyle ilgilenen nesnel bir bilim hâline getirmeyi amaçladı.
Henry Ford’un Highland Park fabrikasında Model T üretimi için hareketli montaj hattı kullanılmaya başlandı. Bu sistem, otomobil montaj süresini büyük ölçüde kısalttı ve seri üretimin sanayi tarihinde yaygınlaşmasında önemli bir dönüm noktası oldu. Ford üretim sistemi, otomobili daha düşük maliyetle ve daha yüksek sayıda üretmenin sembollerinden biri hâline geldi.
Danimarkalı fizikçi Niels Bohr, Rutherford’un çekirdekli atom modelini temel alarak elektronların çekirdek çevresinde belirli enerji düzeylerinde bulunduğunu öne sürdü. Bohr modeli, özellikle hidrojen atomunun tayf çizgilerini açıklaması bakımından atom fiziğinde önemli bir aşama oldu.
Amerikalı mühendis Fred W. Wolf Jr., ev tipi elektrikli soğutma cihazlarının erken örneklerinden biri olan DOMELRE sistemini geliştirdi. “Domestic Electric Refrigerator” adının kısaltması olan DOMELRE, buz sandıklarındaki kalıp buzun yerini elektrikli soğutma ünitesiyle değiştirmeyi amaçladı. Cihazın ticari üretimi 1914’te başladı ve modern ev tipi elektrikli buzdolabına geçişin öncü örneklerinden biri kabul edildi.
Osmanlı Devleti ile Şili arasında 1913’te Madrid’de Konsolosluk İlişkileri Protokolü imzalandı. Bu protokol, iki taraf arasındaki ilk resmî anlaşma kabul edilir ve Osmanlı-Şili ilişkilerini konsolosluk düzeyinde hukukî çerçeveye bağladı.
Ham petrolden benzin eldesi patentlendi.
İTTİHAT ve TERAKKİ'NİN HÜKÜMET DARBESİ
İttihat ve Terakki Fırkası tarafından hükümeti elde etmek amacıyla düzenlenmiştir.
31 Mart vakasından beri tasarladıkları hükümet darbesini gerçekleştirmek için harekete geçtiler ve yapacakları hükümet darbesine milli bir galeyan şekli vermek istediler.
Enver Bey, yanına İttihat ve Terakki'den sekiz-on kişiyi de alarak Babıali'ye doğru yola çıktı. Yol boyunca halktan da katılanlar olması sağlandı. Babıali'de önce sadaret yaveri ardından Harbiye nazırının yaveri, polis komiseri gibi bir çok ismi öldürerek sadrazamın odasına girdiler. Sadrazam Kamil Paşa, karşı koymaksızın istifaya mecbur kalarak istifasını Padişaha hitaben yazdı. Enver Bey ardından saraya giderek Sultan Reşad'ı, istedikleri isimleri istedikleri mevkiye tayin etmeye zorladı.
31 Mart olaylarında Hareket Ordusu komutanı olarak İstanbula'a giren Mahmut Şevket Paşa Sadrazam yapıldı. Yeni hükümetin ilk icraatı, eski kabine üyelerini sürmek oldu. Mahmut Şevket Paşa, iktidarı paylaşmaya yanaşmayan bir mizaca sahipti. Bu nedenle 11 Haziran 1913 tarihinde bir suikast ile öldürüldü.
Babıali baskınıyla iktidarı ele geçiren İttihat ve Terakki, I.Dünya Savaşı'na kadar halkı ve muhalefeti sindirerek ülkeyi tek partili bir rejimle yönetti ve Osmanlı Devletinin parçalanmasına sebep oldu.
Osmanlı 10. Kolordusu ile Bulgar 7. Rila Piyade Tümeni arasındaki 8 - 10 Şubat 1913 tarihlerinde gerçekleşen harekat ve muharebedir.
Mustafa Kemal, II.Balkan Savaşında Bolayır Kurmay Başkanı olarak görev yaptı. 9 Şubat günü muharebe kaybedildi.
I.Balkan Savaşında, Yanya şehri, düşman orduları tarafından işgal edildi.
I.Balkan Savaşında, Edirne, Bulgar Kralı Ferdinand tarafından işgal edildi.
Birinci Balkan Savaşı sırasında yaklaşık beş ay kuşatma altında kalan Edirne, 26 Mart 1913’te Bulgar ordusunun eline geçti. Şükrü Paşa kumandasındaki Osmanlı savunması uzun süre direndi; ancak üstün Bulgar-Sırp kuvvetleri ve ağır kuşatma şartları karşısında şehir teslim oldu. Edirne’nin düşmesi, Osmanlı Devleti’nin Londra Antlaşması sürecinde ağır şartları kabul etmek zorunda kalmasında etkili oldu.
Osmanlı'da ilk feminist örgüt sayılabilecek Teali-i Nisvan kuruldu. Cumhuriyet öncesi kadın cemiyetleri içinde etkisi azaldı. Halide Edib Adıvar, Nakiye Elgün / Kadın hakları, eğitim, sosyal yardım ve modernleşme cemiyeti.
I. Balkan Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin büyük kayıplar vermesi üzerine barış görüşmeleri başladı.
30 Mayıs 1913‘de taraflar arasında savaşı bitiren Londra Antlaşması imzalandı.
Bu antlaşmaya göre Arnavutluk bağımsızlığını kazananırken Girit Yunanistan'a verildi.
Osmanlı Devleti'nin Trakya sınırı, Edirne'yi dışarıda bırakacak şekilde Midye-Enez hattı olarak kabul edildi.
Balkan Savaşı neticesinde Osmanlı İmparatorluğu'ndan elde ettikleri toprakları paylaşamayan Balkan Devletleri, yeniden, bu kez aralarında savaşmaya başladılar. Bulgaristan, bir süre sonra Romanya ve Sırbistan'ın saldırısına uğrayınca, Edirne'yi boşaltmak zorunda kaldı.
Bundan yararlanan Osmanlı Hükümeti harekete geçti ve Enver Paşa komutasındaki birliklerimiz 21 Temmuz 1913'te Edirne'yi işgalden kurtardı.
Enver Paşa hem kendisi açısından hem de İtihat ve Terakki açısından bu başarı ile büyük bir prestij elde etmiştir.
29 Eylül 1913'te imzalanan İstanbul Antlaşmasıyla da fiili durum resmiyet kazandı.
Arap Yarımadası'nda Osmanlı-İngiliz sınırının tespiti
II. Balkan Savaşı sona erdi. Bulgaristan, Romanya, Sırbistan, Karadağ, ve Yunanistan arasında Bükreş Antlaşması imzalandı.
İngiliz Sheffield paslanmaz çeliği buldu.
II. Balkan Savaşı sonrasında Gümülcine’nin geri alınmasıyla Batı Trakya’da Garbî Trakya Hükûmet-i Muvakkatesi / Batı Trakya Geçici Hükûmeti kuruldu. Yönetim, kısa süre sonra Garbî Trakya Hükûmet-i Müstakilesi / Batı Trakya Bağımsız Hükûmeti adıyla bağımsızlığını ilan etti.
Başkenti Gümülcine olan bu kısa ömürlü Türk-Müslüman yönetimin başında Müderris Hoca Salih Efendi bulunuyordu. Süleyman Askerî Bey askerî teşkilatlanmada etkili oldu. Yönetim, Osmanlı kanun ve nizamlarını esas aldı; posta pulu, pasaport ve resmî yayın faaliyetleriyle devletleşme göstergeleri ortaya koydu.
10 Ağustos 1913 Bükreş Antlaşması ile Batı Trakya Bulgaristan’a bırakılmıştı. Osmanlı Devleti’nin 29 Eylül 1913 İstanbul Antlaşması ile bölgeyi Bulgaristan’a terk etmesi üzerine Batı Trakya Bağımsız Hükûmeti’nin varlığı sona erdi.
Not: “Batı Trakya Türk Cumhuriyeti” adı yaygın kullanılır; ancak dönem adlandırması bakımından “Garbî Trakya Hükûmet-i Muvakkatesi / Müstakilesi” ve “Batı Trakya Bağımsız Hükûmeti” daha teknik adlardır.
II. Balkan Savaşı sonrasında Batı Trakya’da Gümülcine merkezli Garbi Trakya Hükümet-i Muvakkatesi kuruldu. Müderris Salih Hoca başkanlığındaki bu geçici yönetim, Bulgaristan’ın bölge üzerindeki hâkimiyetine karşı ortaya çıktı; Gümülcine, İskeçe ve çevresinde kısa süreli bir siyasî otorite kurdu. Daha sonra Garbi Trakya Hükümet-i Müstakilesi adıyla anılan yapı, büyük devletler ve Osmanlı Devleti’nin Balkan dengeleri içindeki baskıları sonucunda Ekim 1913’te sona erdi.
II. Balkan Savaşı sonunda Bulgaristan ve Osmanlı Devleti arasında 29 Eylül 1913‘te İstanbul Antlaşması imzalandı.
Antlaşmaya göre Edirne, Dimetoka, Kırklareli Osmanlılara kalırken, Kavala ve Dedeağaç Bulgaristan'a verildi. Böylece Meriç Nehri iki ülke arasında sınır olarak kabul edilmiş oldu.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 14 Teşrinievvel 329 (27 Ekim 1913) tarihinde Sofya Ataşemiliterliği'ne tayin buyrulmuştur.
Bu atama, Mustafa Kemal'in İttihat ve Terakki içinde yaşadığı dışlanmanın vardığı son noktadır. Böylece Mustafa Kemal, Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşüne kadar tarihin kenarına itilmiş olur. Bunun temel nedeni, Mustafa Kemal'in milli devlet programının kabul görmemesidir.
Ateşemiliterlik, askerî bir uzmanın kendi devletini temsilen başka ülkelere giderek temsilci sıfatıyla görev yapmasıdır. Balkan Harbi'nden sonra Osmanlı bünyesinden çıkan dört devletten biri olan Bulgaristan da bu anlamda incelenmeye değer olduğundan Mustafa Kemal'in yolu buraya düşer. Hatta Balkan Harbi'nde Osmanlı Devleti'nin Bulgarlara yenilmesini, onların bir operaya sahip olmasıyla ilişkilendirir.
Sınır demarkasyonu
Mohandas K. Gandhi, Güney Afrika’da Hint maden işçileri ve göçmenler adına yürüttüğü pasif direniş sırasında tutuklandı. Gandhi, Newcastle’dan Transvaal’a doğru ilerleyen ve kadın, çocuk ve işçilerin de katıldığı büyük yürüyüşe öncülük ediyordu. Bu olay, Gandhi’nin Güney Afrika’daki satyagraha mücadelesinin ve daha sonra Hindistan’da geliştireceği sivil itaatsizlik yönteminin önemli aşamalarından biri oldu.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 24 Teşrinievvel 329 (6 Kasım 1913) tarihinde Bingazi muharebatında ibraz-ı şecaat ve liyakat etmesine mebni kıdemine iki sene zam, Dördüncü Rütbe'den Osmani Nişanı ita kılınmıştır.
Binbaşı rütbesindeyken gönüllü olarak katıldığı Bingazi savaşlarında gösterdiği başarıları nedeniyle verilmiştir.
İkinci Balkan Savaşının sonu
Atlantik ile Pasifk okyanuslarını birbirine bağlayan 81 kilometre uzunluğundaki Panama kanalı açıldı. 7 Hairan 1914'de gemi geçişleri başladı.
Harbiye Nazırlığı görevini yürüten ve daha sonra Başkumandan Vekilliği de yapmış olan Enver Paşa, 17 Kasım 1913'te, bugünkü MİT'in de köklerinin bulunduğu Teşkilat-ı Mahsusa'yı kurmuştur.
Bu teşkilatın amacı, Osmanlı Devleti'nin siyasi birliğinin korunmasını sağlamak, ayrılıkçı hareketleri önlemek ve yabancı devletlerin Orta Doğudaki istihbarat ve gerilla faaliyetlerine karşı koymak olarak belirlenmiştir. Teşkilat-ı Mahsusa organizasyonunun içinde çok ilginç bir isim göze çarpmaktadır; Mustafa Kemal.
Hüsamettin Ertürk, Teşkilat-ı Mahsusa'nın savaş sırasındaki eylemlerinden dolayı cezalandırılacaklarını anlayınca, 5 Aralık 1918'de göreve geldikten sonra teşkilatın ismini "Umum Âlem-i İslam İhtilal Teşkilatı" olarak değiştirmiştir, fakat bu isimle daha sonra bir faaliyete rastlanmamıştır.
FED'i kuran 8 aile: Rothschild ailesi, Rockefeller ailesi, Goldman Sachs ailesi, Lehman Brothers ailesi, Kuhn Loebs ailesi, Warburg ailesi, Lazard ailesi, Moses Seifs ailesi.
Enver Bey, mirliva rütbesine yükseltilerek paşa oldu ve Ahmed İzzet Paşa'nın yerine Harbiye Nazırlığına atandı. Enver Paşa, bu görevle Osmanlı ordusunun yönetimi ve yeniden düzenlenmesinde belirleyici konuma geldi.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 29 Kânunuevvel 329 (11 Ocak 1914) tarihinde Sofya-Belgrat-Çetine Sefaretleri Ataşemiliterliği'ne tayin buyrulmuştur.
Recaizade Mahmut Ekrem, Tanzimat dönemi şairi, romancı, edebiyat eleştirmeni ve devlet adamıdır. Batılı edebiyat anlayışının Osmanlı-Türk edebiyatında yerleşmesinde etkili oldu. Araba Sevdası romanı, yanlış Batılılaşma eleştirisiyle Türk roman tarihinin önemli eserleri arasında yer aldı. Servet-i Fünun edebiyatının oluşmasında da yönlendirici isimlerden biri oldu. Doğum: 1 Mart 1847.
Doğu vilayetlerinde ıslahat. Osmanlı İmparatorluğu ve Rus İmparatorluğu arasında imzalanan bu antlaşmayla Osmanlı Devleti doğudaki Ermeni illerinin yönetimini fiilen yabancı müfettişlerin idaresine bırakmıştır. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girmesinin ardından 31 Aralık 1914'te yayınlanan bir fermanla müfettişlikler lâğvedilmiştir.
Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanan Yeniköy Mukavelesi, Doğu Anadolu’daki Ermeni reformları meselesini düzenlemek amacıyla yapıldı. Buna göre doğu vilayetleri iki denetim bölgesine ayrılacak, bu bölgelerde yabancı genel müfettişler görev yapacak, yerel idare, güvenlik, adliye, eğitim ve temsil konularında reformlar uygulanacaktı. Düzenlemenin temel nedeni, Balkan Savaşları sonrasında Osmanlı Devleti’nin zayıflaması, Rusya’nın Ermeni meselesi üzerinden Doğu Anadolu’da nüfuz kurmak istemesi ve Avrupa devletlerinin Osmanlı yönetimine reform baskısı yapmasıydı. Osmanlı hükümeti, daha ağır dış müdahaleleri önlemek için mukaveleyi kabul etti; ancak I. Dünya Savaşı’nın başlamasıyla uygulama tam olarak yerleşmeden 31 Aralık 1914’te kaldırıldı.
Türkiye'de ilk uçak postası, 12 Şubat 1914'te İstanbul-Kahire hava seferi sırasında taşındı. Lefke-Bilecik güzergâhında hava yoluyla taşınan mektuplar, Osmanlı'da uçakla posta taşımacılığının ilk örnekleri arasında kabul edilir.
Muavenet-i Milliye adlı uçağı ile Kahire-İstanbul uçuşu yapan Pilot Yzb. Fethi Bey ve Gözetleyicisi Kıd.ÜstTeğmen Sadık Beyin uçağının 14 Şubat 1914'de Suriye'de Taberiye gölü civarında düşerek şehit olmuşlardır.
Bu ilk hava şehitlerinin anısına İstanbul Fatih-Saraçhane semtinde 1914 yılında bir anıt yapılmasına başlanmış ve anıt 1916 yılında bitirilerek törenle açılmıştır.
İstanbul'daki atlı tramvayların yerine elektrikli tramvay işletmeciliği başladı. İlk elektrikli tramvay Karaköy-Ortaköy hattında çalıştırıldı; sistem daha sonra İstanbul'un diğer bölgelerine genişletildi.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 16 Şubat 329 (1 Mart 1914) tarihinde Balkan Harbi'ndeki hidemat-ı hasenesinden dolayı kaymakamlığa terfi etmiştir.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 26 Şubat 329 (11 Mart 1914) tarihinde Fransa Hükümeti tarafından Şövalye Rütbesinden Legion d'honneur nişanı ita kılınmıştır.
Akdeniz Mürettep Kuvvetler Kumandanlığı Kurmaylığı Harekat Şubesi Müdürlüğünde yarbay rütbesindeyken gösterdiği başarılarılardan ötürü şövalye rütbesiyle onurlandırılmıştır.
Osmanlı Devleti ile Sırbistan arasında İstanbul Antlaşması imzalandı.
Amerikalı filozof, mantıkçı, matematikçi ve bilim insanı Charles Sanders Peirce öldü. Pragmatizmin kurucu isimlerinden biridir; kendi yaklaşımını daha sonra “pragmaticism” adıyla ayırmıştır. Düşüncesinde göstergeler teorisi, anlam, araştırma topluluğu, yanılabilirlik, bilimsel yöntem, çıkarım biçimleri ve hakikat fikri merkezi yer tutar. Özellikle göstergenin temsil, nesne ve yorumlayıcı ilişkisiyle açıklanması, modern semiyotik düşüncenin temel kaynaklarından biri kabul edilir. Peirce ayrıca tümdengelim, tümevarım ve abduksiyon ayrımıyla bilimsel keşif ve akıl yürütme teorisi üzerinde etkili oldu. Doğum: 10 Eylül 1839.
1912 yılından itibaren Necid kabilelerine mensup bedevîleri "hicre" denilen köy ve kasabalarda iskân eden ve görevlendirdiği hocalarla bunlara dinî eğitim veren İbn Suûd, İHVAN adlı etkili bir askeri gücü de teşkil etmiş oluyordu. Riyad ve çevresinde Vahhâbî-Suûdî hakimiyeti artmaya devam etti. Osmanlı Devleti fiili durumu kabullendi ve Mayıs 1914'te Necid'e vilayet statüsü verilerek Abdülazîz b. Abdurrahman vali tayin edildi.
1912 Meclisi'nin feshi, Balkan Savaşları ve 23 Ocak 1913 Bâb-ı Âli Baskını sonrasında oluşan siyasal şartlar altında 1914 Meclis-i Mebusan seçimleri yapıldı. 5. Meclis-i Mebusan üyeliklerinin tamamını İttihat ve Terakki elde etti. Muhalefetin etkisiz kaldığı bu seçimler sonucunda İttihat ve Terakki Fırkası mecliste belirleyici güç haline geldi. Bu meclis, I. Dünya Savaşı yıllarında faaliyet gösterdi.
Avusturya-Macaristan veliahdı Arşidük Franz Ferdinand ve eşi Sophie, Saraybosna’da Gavrilo Princip tarafından öldürüldü. Suikast, Avusturya-Macaristan ile Sırbistan arasında Temmuz Krizi’ni başlattı ve I. Dünya Savaşı’na giden sürecin dönüm noktası oldu.
Mustafa Kemal, I. Dünya Savaşı öncesinde Avrupa’da savaş ihtimalinin arttığı bir dönemde Osmanlı Devleti’nin tarafsızlık politikası izlemesi gerektiği görüşünü ifade eden bir yazıyı Harbiye Nezareti’ne resmi olarak beyan etti.
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Sırbistan’a savaş ilan etti. Bu gelişme I. Dünya Savaşı’nın fiilî başlangıcı kabul edilir.
İngiltere, Osmanlı Devleti için inşa edilen Sultan Osman ve Reşadiye zırhlılarına el koydu. Bedelleri ödenmiş olan gemilerin teslim edilmemesi, Osmanlı kamuoyunda büyük tepki doğurdu ve Osmanlı-Alman yakınlaşmasını güçlendiren gelişmelerden biri oldu.
Almanya, Rusya’nın seferberliği üzerine Rusya’ya savaş ilan etti. Böylece Temmuz Krizi, Avrupa çapında büyük bir savaşa dönüşmeye başladı.
Osmanlı Devleti ile Alman İmparatorluğu arasında İstanbul’da gizli ittifak antlaşması imzalandı. Antlaşma, Rusya’ya karşı savaş durumunda Osmanlı Devleti’nin Almanya yanında yer almasını öngörüyordu. Bu anlaşma, Goeben ve Breslau gemilerinin Osmanlı’ya sığınması ve Karadeniz Baskını ile birlikte Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’na giriş sürecinin temel adımlarından biri oldu.
Almanya, Fransa’ya savaş ilan etti. Aynı süreçte Alman ordusu batı cephesinde Fransa’ya ulaşmak için Belçika ve Lüksemburg üzerinden ilerlemeye başladı.
Almanya’nın Belçika tarafsızlığını ihlal ederek Belçika’ya girmesi üzerine İngiltere, Almanya’ya savaş ilan etti. Böylece savaş Batı Avrupa’da genişledi.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 22 Temmuz 330 (4 Ağustos 1914) tarihinde Sırbistan Ataşemiliterliği'ne tayin kılınmış ise de Sofya Ataşemiliterliği'ne ipka edilmiştir.
Karadağ, Sırbistan’ın yanında savaşa girerek Avusturya-Macaristan’a savaş ilan etti.
ABD'nin Ohio eyaletinde Cleveland'da ilk elektrikli trafik sinyali kullanıldı.
Amerikalı Mary Pheps Jacob, sutyen patenti aldı. İlk sutyen pembe bir kurdeleyle birbirine bağlanmış bir çift mendilden oluşuyordu.
Avusturya-Macaristan, Rusya’ya savaş ilan etti. Aynı günlerde Sırbistan da Almanya ile savaş durumuna girdi.
Alman orduları ile Fransız ve İngiliz kuvvetleri arasında Batı Cephesi’nde Sınırlar Muharebesi yaşandı. Alman ilerleyişi karşısında Fransız ve İngiliz kuvvetleri geri çekildi; bu süreç Marne Muharebesi’ne giden yolu açtı.
İngiliz donanmasından kaçan Alman savaş gemileri Goeben ve Breslau, Çanakkale Boğazı’na girdi. Osmanlı Devleti’nin gemilere geçiş izni vermesi, tarafsızlık politikası bakımından diplomatik krize yol açtı ve Osmanlı-Alman yakınlaşmasını hızlandırdı.
İngiltere ve Fransa, Avusturya-Macaristan’a savaş ilan etti. Böylece savaşın iki ana ittifak bloğu arasındaki cepheleşmesi daha belirgin hâle geldi.
Sırp ordusu, Cer Muharebesi’nde Avusturya-Macaristan kuvvetlerini yenilgiye uğrattı. Bu muharebe, I. Dünya Savaşı’nda İtilaf Devletleri tarafının ilk önemli zaferlerinden biri kabul edilir.
Avusturya-Macaristan Rusya’ya savaş ilan etti.
Sırbistan Almanya'ya karşı savaş ilan etti. Böylece Balkanlar ve Doğu Avrupa’daki savaş durumu daha da genişledi.
Osmanlı hükümeti, Alman savaş gemileri Goeben ve Breslau’nun satın alındığını açıkladı. Gemiler Osmanlı donanmasına katıldı; Goeben’e Yavuz Sultan Selim, Breslau’ya Midilli adı verildi. Bu gelişme, Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’na Almanya yanında sürüklenmesinde önemli rol oynadı.
Rus orduları, Almanya’nın doğu sınırını aşarak Doğu Prusya’ya girdi. Bu ilerleyiş, kısa süre sonra Tannenberg Muharebesi’ne yol açtı.
Osmanlı Devleti ile Bulgaristan Krallığı arasında Sofya’da gizli ittifak antlaşması imzalandı. Antlaşma savunma ağırlıklıydı; taraflardan biri bir Balkan devleti tarafından saldırıya uğrarsa diğerinin yardım etmesini öngörüyordu. Bu düzenleme, Bulgaristan’ın daha sonra İttifak Devletleri safına yaklaşmasının diplomatik zeminlerinden biri oldu.
Alman birlikleri Belçika’nın başkenti Brüksel’i işgal etti. Bu gelişme, Almanya’nın Belçika üzerinden Fransa’ya ilerleyişinin önemli aşamalarından biri oldu.
Japonya, I. Dünya Savaşı’nda Almanya’ya savaş ilan ederek İtilaf Devletleri yanında savaşa girdi. Japonya’nın hedeflerinden biri, Almanya’nın Çin’deki ve Pasifik’teki sömürge üslerini ele geçirmekti.
Avusturya-Macaristan kuvvetleri, Krasnik Muharebesi’nde Rus 4. Ordusu’nu yenilgiye uğrattı. Muharebe, Doğu Cephesi’nin Galiçya hattındaki ilk büyük çarpışmalarından biri oldu.
Alman ordusu, Tannenberg Muharebesi’nde Rus 2. Ordusu’nu ağır yenilgiye uğrattı. Bu zafer, Doğu Cephesi’nde Almanya’nın savaşın ilk dönemindeki en önemli başarılarından biri oldu.
Japonya ve İngiltere kuvvetleri, Çin’de Alman kontrolündeki Tsingtao Limanı’nı kuşattı. Kuşatma sonunda Alman garnizonu teslim oldu ve Tsingtao İtilaf kuvvetlerinin eline geçti.
Yeni Zelanda kuvvetleri, Almanya’ya bağlı Samoa’yı işgal etti. Bu olay, I. Dünya Savaşı’nın Pasifik’teki ilk sömürge harekâtlarından biri oldu.
Paris’e doğru ilerleyen Alman ordusu, Fransız ve İngiliz kuvvetlerinin karşı taarruzuyla Marne hattında durduruldu. Muharebe sonucunda Almanların hızlı zafer hedefleyen Schlieffen Planı başarısızlığa uğradı ve Batı Cephesi’nde siper savaşları dönemine geçiş başladı.
Osmanlı Devleti, tek taraflı kararla kapitülasyonları kaldırdığını ilan etti. Bu karar, yabancı devletlere tanınan adli, mali ve ticari ayrıcalıkları sona erdirmeyi ve devletin ekonomik-hukuki egemenliğini güçlendirmeyi amaçladı.
Avustralya kuvvetleri, I. Dünya Savaşı sırasında Alman Yeni Ginesi’ne çıkarma yaptı. Bölgedeki Alman direnişinin kırılmasıyla Alman Yeni Ginesi Avustralya kontrolüne geçti.
Güney Afrika kuvvetleri, Almanya’ya bağlı Güneybatı Afrika’ya karşı harekâta başladı. Bu cephe, I. Dünya Savaşı’nın Afrika’daki sömürge mücadelelerinden biri oldu.
Kapitülasyonların kaldırılmasından sonra hükümetin ilk çıkardığı yasa, 20 Eylül 1914 tarihli gümrük resminin tadili hakkındaki kanun oldu.
Bu kanun 24 Eylül tarihli temettü vergisinin 30 Eylül tarihiden itibaren yabancılara da uygulanması hakkındadır.
Kapitülasyonların kaldırılmasına bağlı olarak, yürürlüğe konan 3.10.1914 tarihli kanunla gümrük vergileri %11'den %15'e ve 18.05.1915 tarihli diğer bir kanunla da %30'a çıkarılıldı. Gümrük vergilerinin arttırılması ile hazine açısından gümrük gelirlerinde önemli bir artış sağlandı.
Osmanlı Devleti, Çanakkale Boğazı’nı deniz ulaşımına kapattı. Bu karar, Boğaz savunmasının güçlendirilmesi ve I. Dünya Savaşı’nda Çanakkale Cephesi’ne giden sürecin önemli adımlarından biri oldu.
Osmanlı medrese eğitimini yeniden düzenleyen Islah-ı Medaris Nizamnamesi ilan edildi. İstanbul'daki medreseler Darülhilafeti'l-Aliyye Medresesi adı altında birleştirildi; eğitim kademeleri, öğretim süreleri ve ders programları yeniden düzenlendi. Dini ilimlerin yanında matematik, tarih, coğrafya, fizik, kimya ve yabancı dil gibi derslere de yer verildi.
Kapitülasyonların kaldırılmasının ardından Osmanlıda faaliyet gösteren tüm yabancı postalar kapatıldı.
Kapitülasyonların kaldırılmasından sonra hükümet, 20 Eylül 1330'da (3 Ekim 1914) "İmtiyazat-ı Ecnebiyenin İlgası Üzerine Ecânip Hakkında İcra Olunacak Muameleye Dair Talimatname" ile adli kapitülasyonların kaldırılması sonrasında oluşan yeni durumu milletler arası hukuka uygun olarak düzenledi. Talimat 16 Teşrinsani 1330 (29 Kasım 1914) tarihli karar ile tüm vilayetlere gönderildi.
Burdur Gölü çevresinde meydana gelen büyük deprem, Burdur ve Isparta başta olmak üzere Göller Yöresi'nde ağır yıkıma yol açtı. Yaklaşık 7 büyüklüğündeki depremde binlerce kişi hayatını kaybetti, çok sayıda ev yıkıldı.
13 Ekim tarihli "mehakim-i şeriye ve nizamiyenin tefrik-i vezaifi hakkındaki nizamname" ile şeriye mahkemelerinin ve nizamiye mahkemelerinin görevleri ayrılmıştı. Bu nizamname, adalet komisyonlarının çalışmalarının sonucuydu ve bir kaç sene sonra düzenlenecek olan, hukuk-aile kararnamesi ile Osmanlı adli yapısının laikleşmesinde de önemli bir başlangıç olacaktır.
Bu nizamname ile amaçlanan, yabancıların şeri mahkemelerine gitme ihtimalini ortadan kaldırarak "şer'i mahkemelerde yargılanamayız", şeklindeki şikayetlerini bertaraf etmek ve şer'i mahkemelerdeki dini kültürle yetişmiş yargıçlara itirazı önlemekti.
4 Teşrinevvel 1330/17 Ekim 1914 tarihli "Teba-yı Osmaniye ile teba-yı ecnebiye arasında mütevvekkin olup 18 Eylül 1330 tarihinde derdest-i rüyet olan deavinin faslı hasmında takip edilecek usul-ü muhakemeye dair kanun-u muvakkat." ile Osmanlılar ile yabancılar arasında 1 Ekim'den önce ortaya çıkıp, görülmekte olan davaların aynen devam edeceği, ancak kapitülasyonlar kaldırıldığı için istisnai durumların artık göz önüne alınmayacağı kararlaştırıldı.
Burada amaçlanan, yabancılara ait davalarda, konsolosluk memurlarının müdahalesinin kaldırılması gibi "istisnai durumların" ortadan kaldırılmasıydı.
Harbiye Nazırı Enver Paşa, padişahın başkumandan sıfatını temsilen başkumandan vekili olarak görevlendirildi. Bu görev, Osmanlı ordusunun I. Dünya Savaşı sürecindeki sevk ve idaresinde Enver Paşa’yı belirleyici konuma getirdi.
Dârülbedâyi-i Osmânî, İstanbul Belediyesi bünyesinde tiyatro ve musiki eğitimi vermek üzere açıldı. Osmanlı’da sahne sanatları eğitimi alanındaki ilk modern kurumlardan biri olan Dârülbedâyi, daha sonra tiyatro topluluğuna dönüştü; günümüzde İstanbul Şehir Tiyatroları’nın tarihî başlangıcı kabul edilir.
Alman Amiral Souchon komutasında Karadeniz'e çıkan Osmanlı donanması, Rusya’nın Sivastopol, Odessa, Novorossiysk ve Feodosya limanlarını bombaladı. Harbiye Nazırı Enver Paşa ve Bahriye Nazırı Cemal Paşa'nın emri ile gerçekleşen bu olay, Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’na fiilen girmesine yol açtı.
1914 - 1918 savaşı; Birinci Dünya Savaşı'nda Türk orduları Ruslara karşı, tek başına Kafkasya cephesinde; Almanlar, Avusturyalılar ve Macarlarla birlikte Galiçya cephesinde; Bulgar ve Almanlarla birlikte Romanya cephesinde çarpışmışlardır.
Rusya, Osmanlı İmparatorluğu'na savaş ilan etti. Ruslarla Doğu Anadolu'da sürdürülen savaşta, Ermeni çeteler, Rus ordusunun yanında yer aldı ve Osmanlı yönetimine karşı silahlı ayaklanma başlattı. Ermeniler, sivil halkı hedef alan katliamlar yaptılar.
İngiliz ve Fransız donanması, Osmanlı Devleti ile fiilî savaş başlamadan önce Çanakkale Boğazı girişindeki Seddülbahir ve Kumkale tabyalarını bombaladı. Seddülbahir Kalesi’ndeki cephaneliğin isabet alması sonucunda 5 subay ve 81 er şehit oldu. İlk Şehitler Anıtı bu askerlerin hatırasına dikildi.
Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’na İngiltere karşısında girmesi üzerine İngiltere, Kıbrıs’ı tek taraflı olarak ilhak etti. Böylece 1878’den beri İngiltere tarafından yönetilen ada üzerindeki Osmanlı hükümranlığı fiilen sona erdi.
Birleşik Krallık ve Fransa, Osmanlı İmparatorluğuna savaş ilan etti.
Avustralya kruvazörü HMAS Sydney, Kuzeydoğu Hint Okyanusu’ndaki Cocos Adaları açıklarında Alman kruvazörü SMS Emden’i etkisiz hâle getirdi. Muharebe, Almanların Hint Okyanusu’ndaki akın faaliyetlerini zayıflattı.
Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’nda Rusya’ya karşı savaşa girmesinin ardından, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda Yeşilköy’de dikilen Ayastefanos Rus Abidesi yıkıldı. Yıkım, Osmanlı kamuoyunda Rusya’ya karşı savaşın sembolik göstergelerinden biri oldu.
Osmanlı Devleti, İtilaf Devletleri'ne savaş ilan etti.
11 Kasım1924 tarihinde, Sultan Mehmed Reşad tarafından, bütün Müslümanların Halifenin yanında düşmana karşı savaşa çağrılması anlamına gelen "Cihad-ı Ekber" halka duyuruldu.
İttihat ve Terakki Partisi'nin ileri gelenlerinden Enver Paşa, savaşa Almanya tarafında girilmesinin kazançlı olacağını düşünmekteydi. Rusya ile yıllardır süren savaş, Fransa ve İngiltere ittifak devletlerinin güven vermeyen politikaları yüzünden Almanya'ya daha da yaklaşılmıştı.
Rus donanması, Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’na girmesinin ardından Trabzon’u bombaladı. Bombardıman, Karadeniz’de Osmanlı-Rus çatışmasının kıyı şehirlerine yansıyan erken örneklerinden biri oldu.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 16 Teşrinisani 330 (29 Kasım 1914) tarihinde iki sene kıdem zammı verilmiştir.
İngiliz Kraliyet Donanması, Falkland Adaları açıklarında Amiral Maximilian von Spee komutasındaki Alman Doğu Asya Filosu’nu yenilgiye uğrattı. Bu muharebe, Almanya’nın okyanuslardaki kruvazör tehdidini büyük ölçüde sona erdirdi.
Mesudiye zırhlısı, Çanakkale Boğazı’nda İngiliz B-11 denizaltısı tarafından torpillenerek batırıldı.
Kapitülasyonların kaldırılmasından sonra 13 Aralık 1914'te çıkartılan "Ecnebi Anonim ve Sermayesi Eshama Münkasım Şirketlerle Ecnebi Sigorta Şirketleri Hakkında Kanun-u Muvakkat" ile, Türkiyede faal olan yabancı şirketler ile ilgili tüm kurallar yeniden belirlendi. Böylece tüm şirketler Osmanlının ticaret ve vergi kanunlarına uymak zorunda olacaklardı.
İngiltere, Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girmesinin ardından 18 Aralık 1914'te Mısır üzerindeki Osmanlı hakimiyetinin sona erdiğini ilan ederek ülkeyi İngiliz himayesine aldı. Hidiv Abbas Hilmi Paşa görevden uzaklaştırıldı ve Kavalalı Hanedanı'ndan Hüseyin Kamil, Mısır Sultanı ilan edildi. Mısır bağımsız bir krallık değil, İngiliz himayesinde bir sultanlık hâline getirildi.
1914 yılının 15-22 Aralık tarihleri arasında, Sarıkamış yakınındaki Allahuekber dağlarında, Kars'ı Ruslardan geri almak için harekata katılan 60 bin asker donarak öldü.
Başkumandan vekili Enver Paşa büyük bir güçle, Rusları hiç beklemedikleri bir yerden, Allahüekber dağlarından aşarak vurmayı ve Kars‘ı yeniden vatan topraklarına katmayı hedeflemişti.
Allahuekber dağlarının yer yer 2-3 bin rakımlı geçitlerinde ısı sıfırın altında 30 dereceye kadar düşüyordu. Türk askerlerinin büyük bölümü ise çölden gelmişti ve üzerlerinde yazlık üniformalar vardı.
Allahuekber dağları, 37 bin şehit verilerek aşıldı ve Sarıkamış kuşatıldı. Sarıkamış kuşatma harekatı aşırı soğuk ve açlık yüzünden, hedef ele geçirilemeden, 5 Ocak 1915'de sona erdi.
Osmanlı Ordusu bu dağlarda, 60 bini donma sonucu tam 78 bin şehit verdi. Rus birlikleri de bu savaşlarda 32 bin askerini kaybetti.
Osmanlı Devleti, yayımlanan irade ile 8 Şubat 1914 tarihli Yeniköy Mukavelesi’ni yürürlükten kaldırdı. Doğu vilayetlerinde Ermeni reformları kapsamında yabancı müfettişlerin görev yapmasını öngören düzenleme, I. Dünya Savaşı şartlarında uygulanmadan sona erdirildi.
I. Dünya Savaşı yıllarında Batı Trakya’ya yönelik faaliyetler Yüzbaşı Fuat Balkan öncülüğündeki Batı Trakya Kurtuluş Komitesi üzerinden sürdürüldü. Bu dönem bağımsız bir Batı Trakya devleti değil, Batı Trakya meselesine yönelik teşkilatlı faaliyet dönemidir.
Corning Glass Works, 1915’te borosilikat esaslı ısıya dayanıklı Pyrex cam ürünlerini geliştirdi ve pazara sundu. Önce laboratuvar ve endüstriyel cam tecrübesinden doğan bu ürünler, kısa sürede fırın kapları ve ev tipi mutfak gereçlerinde kullanılmaya başlandı. Pyrex, ısı değişimlerine dayanıklı cam üretiminin yaygınlaşmasında önemli bir aşama oldu.
Amerikalı hekim Joseph Goldberger, 1915’te yaptığı çalışmalarla pellagranın bulaşıcı bir hastalıktan çok yetersiz ve tek yönlü beslenmeyle ilişkili olduğunu gösterdi. Goldberger’in deneyleri, et, süt, yumurta ve sebze gibi besinlerle desteklenen diyetin pellagrayı önleyebileceğini ortaya koydu. Bu sonuç, hastalığın daha sonra niasin/B3 vitamini eksikliğiyle açıklanmasına giden yolu açtı.
Avustralya Ordusu ile 2 Türk'ün Avustralya'daki BROKEN HILL SAVAŞI...
Fatih Külliyesi' nin Karadeniz Medreselerinde 1–2 yıl okuyan Molla Abdullah, 19. yy sonunda, rızkını taa Avustralya'nın Silver City şehrinde aramaya çıkmış, Hıristiyanlar tarafından kesilen eti yemeyen Müslümanlara, Allah rızası için kasaplık yapmaya başlamıştı.
Bazılarının ‘Kul', bazılarının ‘Gül' diye bahsettiği 22 yaşlarında çok yakışıklı babayiğit Mehmed çıka geldi. Anadolu'nun ücra bir köşesinden Kul Mehmed, "Ekmek Teknesini" de beraberinde getirmişti. Tekerlekli, ufacık bir dondurma arabası ve üzerinde uzun bir sırıkta takılı Ayyıldızlı Türk Bayrağı ile sokak sokak gezerken
Aynı şehre, daha sonra, bazılarının ‘Kul', bazılarının ‘Gül' diye bahsettiği 22 yaşlarında, yakışıklı ve babayiğit Mehmed çıka geldi. Anadolu'nun ücra bir köşesinden gelen Kul Mehmed, "Ekmek Teknesini" de beraberinde getirmişti. Tekerlekli, ufacık bir dondurma arabası ve üzerinde uzun bir sırıkta takılı Ayyıldızlı Türk Bayrağı ile sokak sokak gezerken Molla Abdullah ile tanıştı ve ahbablıkları doğdu.
Yıl 1914'e geldiğinde, Avustralya, İngilizler için Osmanlı'ya karşı savaşsın diye asker toplamaya başlamıştı.
Abdullah ile Muhammed, Halife-i Ruyi Zemin'in Cihad Fetvası çıkardığını çok geç haber aldılar. Derhal ilgili makamlara giderek memlekete dönmek istediklerini bildirdiler. Ancak "Yollar kapalı, ülkenize gidemezsiniz." cevabı verildi. Israrları ciddiye alınmayınca "Öyle ise bizde kendimizi sizlere karşı harp hâlinde addediyoruz." dediler.
Abdullah ile Muhammed, bütün varlıklarıyla birer tüfek ve cephane satın alığ hazırlık yapmaya başladılar. Sydney'de neşredilen bir gazeteye "İlan-ı Harp" haberi gönderdiler.
"Türkiye İngiltere'ye karşı harp ilan ettiği için, Avustralya'da yaşayan Abdullah ve Kul Mehmet ismindeki iki Türk'te Avustralya Kıta'sına karşı savaş ilan etmişlerdir."
İngilizler'in topladıkları Anzak askerlerini sevk ettikleri demiryolu, Broken Hill tepesinin yanından geçmekteydi. 1 Ocak 1915 günü, makinist Broken Hill in yanındaki boğaza girince, yolun üzerinde, Türk Bayraklı tahta arabayı görür ve hemen ardından tren, yaylım ateşine tutulur. Tren, içindeki ölü askerlerle geri dönerken, Avustralya ordusu, ateş edenlerle çatışır. Uzun çatışmalardan sonra, sesler kesildiğinde, iki ŞEHİT, silahlarına sarılmış, bulunur. Ama Avustralya askerlerinde korku bitmemiştir. Çünkü, en az 50 kişi ile çatıştıklarını, geri kalanın kaçtığını, ve bir yerde tekrar ortaya çıkacaklarını düşünürler.
Bu olay, Avustralya tarihinde, Broken Hill Savaşı olarak geçer. Dondurma arabası bir müzededir. Avustralyalılar, iki şehidimizin çarpıştığı Silver City'de ki tepelere "Turks Rocks – Türk Tepeleri" ismini verdiler.
Şehit Abdullah'ın üzerinden çıkan not, ise şöyledir: "Bu yaptığımız Allah ve Sultan adına yapıyoruz. Cihadımız hak yolundadır. Ne yaptığımızı bir biz, bir de Allah biliyor."
Japonya, I. Dünya Savaşı sırasında Çin Cumhuriyeti yönetimine Yirmi Bir Talep adı verilen isteklerini sundu. Talepler, Japonya’nın Şantung’daki Alman imtiyazlarını devralmasını, Mançurya ve İç Moğolistan’daki nüfuzunu artırmasını ve Çin’in siyasal-ekonomik alanlarında daha geniş ayrıcalıklar elde etmesini amaçlıyordu. Çin, Japon baskısı karşısında taleplerin bir kısmını kabul etmek zorunda kaldı; nihai antlaşma 25 Mayıs 1915’te imzalandı.
Büyük Britanya ilk Zeplin uçuşunu yaptı.
George Claude, reklamcılıkta kullanılmak üzere neon tüplerinin patentini aldı.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 7 Kânunusani 330 (20 Ocak 1915) tarihinde 3ncü Kolordu'da yeni teşekkül eden 19ncu Fırka Kumandanlığı'na tayin buyrulmuştur.
Mustafa Kemal, Esat Bülkat Paşa komutasındaki 3ncü Kolordu'ya bağlı olarak Tekirdağ'da teşkil edilecek 19ncuTümen Komutanlığı'na atandı.
Gelibolu'daki 5. Ordunun başına geçen Alman Generali Liman von Sanders oluşabilecek düşman taarruzuna karşı kendi kuvvetlerini üç gruba ayırır. Mustafa Kemal'in komuta ettiği kuvvetler ordu ihtiyatına dahil edildi. Mustafa Kemal bu plan üzerine 18 Nisan 1915'te Çanakkale'deki Bigali ilçesine geçti ve düşman birliklerinin 25 Nisan 1915'teki çıkarmasının ardından, kuvvetlerini Conkbayırı'na sevk etti.
Osmanlı Süveyş Kanalı'nın denetimini kaybetti.
Cemal Paşa kumandasındaki Osmanlı kuvvetlerinin Kanal (Süveyş) Harekâtı başarısızlıkla sonuçlandı.
İttihâd ve Terakkî'nin fiilen iktidara gelmesinden sonra, üç paşalar diye bilinen Talât, Enver ve Cemâl paşaların bâzı kaprisleri, gerçek ve tecrübeleri bir tarafa bırakarak hayâllere kapılmaları sebebiyle Osmanlı Devleti; Rusya, İngiltere, Fransa, Sırbistan, Romanya, Belçika, Yunanistan, Portekiz ve Karadağ devletlerinden meydâna gelen îtilâf devletlerine karşı; Almanya, Avusturya-Macaristan ve Bulgaristan'dan meydâna gelen ittifak devletleri yanında harbe girdi. Osmanlı Devleti'nin fiilen harbe girmesi ve seferberliğin îlân edilmesi üzerine, bahriye nâzırı Cemâl Paşa, harbiye nâzırlığı uhdesinde kalmak üzere, dördüncü ordu kumandanlığı ile Filistin-Arabistan umûmî vâliliğine tâyin edidi. 21 Kasım 1914 Cumartesi günü İstanbul'dan ayrıldı.
Cemâl Paşa, yanında erkân-ı harb reîsi Von Frankenberg ve müşaviri Von Kress ve daha bir takım Alman subayları olduğu hâlde 25.000 kişilik bir orduyla 14 Ocak 1915'de Şam'dan Mısır'a hareket etti. 300 km.'lik bir kum çölü olan Tih sahrasını bin bir zahmet, meşakkat ve mahrumiyet içinde geçen Osmanlı ordusu, 3 Şubat 1915'de kanal bölgesine ulaştı. Cemâl Paşa İngilizlerin 200.000'e yakın asker, tel örgüler, zırhlılar ve zırhlı trenlerden meydana gelen bir tahkimat yaptıklarından habersizdi. Gece yarısından sonra hemen harekâta geçen Cemâl Paşa'nın kumandasındaki ordu, hücum ve saldırılar karşısında kısa bir müddet içinde pek çok kayıp vererek geri çekildi.
Bu felâkette şehîd, yaralı ve kayıp yekünü 1.410'u buldu. İngiliz zayiatı ise, 25 ölü ve 150 yaralıdan ibaretti. Bâzı mevzi hücumlarla harekât devam ettirildiyse de, fazla zâyiât verilerek 15 Şubat'ta geri çekilindı. Bu felâket üzerine Mısır fethinden vazgeçen harbiye nâzırı Enver Paşa ve bahriye nâzırı Cemâl Paşa, dördüncü ordu emrindeki 8, 10 ve 25. fırkaları (tümen) Çanakkale'ye sevk ettiler. Böylece birinci kanal seferi fecî bir başarısızlık, acı ve pek çok kayıpla sona erdi.
Almanya, Britanya çevresindeki suları savaş bölgesi ilan ederek ticari gemilere karşı denizaltı savaşını başlattı. Bu karar, savaşın denizlerdeki seyrini sertleştirdi ve tarafsız gemilerin de hedef alınması nedeniyle uluslararası gerilimleri artırdı.
İngiliz ve Fransız deniz kuvvetleri, Çanakkale Boğazı’nın dış tabyalarını bombalamaya başladı. Bu harekat, 18 Mart 1915’teki deniz zaferine kadar süren Çanakkale Deniz Muharebeleri’nin başlangıcı oldu.
İleride NASA adını alacak olan NACA (National Advisory Committee for Aeronautics) kuruldu.
İtilaf donanmasının Çanakkale Boğazı’nı denizden geçme girişimi Osmanlı savunması tarafından durduruldu. 18 Mart, Çanakkale Deniz Zaferi ve Şehitleri Anma Günü olarak kabul edilir.
İngiltere, Fransa ve Rusya arasında yapılan gizli görüşmelerde İstanbul ve Boğazlar’ın savaş sonunda Rusya’ya bırakılması kabul edildi. Antlaşma, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı topraklarının paylaşımına yönelik gizli diplomatik düzenlemelerden biri oldu.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 3. Sınıf Aziz Alexander Nişanı
Çanakkale Savaşlarındaki kahramanlıkları nedeniyle verilmistir.
II. Ypres Muharebesi’nde Alman ordusu, Batı Cephesi’nde geniş çaplı klor gazı saldırısı düzenledi. Bu olay, I. Dünya Savaşı’nda kimyasal silah kullanımının en belirgin dönüm noktalarından biri oldu.
Dahiliye Nezareti 14 vilayet ile 10 mutasarrıflığa, 24 Nisan 1915 tarihinde gönderdiği genelgede; Hınçak, Taşnak ve benzeri Ermeni komitelerinin kapatılması, belgelerine el konulması, liderleri ile zararlı faaliyetleri bilinen Ermenilerin tutuklanması ve bunlardan bulundukları yerlerde kalmaları sakıncalı görülenlerin uygun yerlerde toplanmaları talimatını verdi.
Bu genelgeye istinaden, İstanbul'da 235, diğer vilayetlerde de 321 olmak üzere toplam 556 komite mensubu terörist tutuklandı. Tutuklamalar sırasında herhangi bir çatışma ve ölüm olayı söz konusu olmadı.
Ancak Ermeni Diasporası, bu verileri inkar etmekte, tutuklananların sayısını onbinler olarak ifade etmekte ve ölümler olduğunu savunmaktadır. Ne var ki, iddialarına herhangi bir delil, dayanak, belge yada ispat getirememektedirler. Kendi iddiaları çürüyeceğinden, çeşitli ülke arşivlerinde ki tarihi vesikalarını da ortaya çıkarmamaktadırlar.
24 Nisan 1915 ile ilgili Ermenilerin asıl kuyruk acısı, Osmanlı aleyhinde eylemlerde bulunan Ermeni teröristlerin, tutuklanarak, topluca etkisiz hale getirilmiş olmasıdır.
İngiliz ve Fransız kuvvetleri Gelibolu Yarımadası’na çıkarma harekatı başlattı. Arıburnu, Seddülbahir ve Kumkale çıkarmalarıyla Çanakkale Cephesi’nde kara savaşları başladı.
Anzak kuvvetlerinin Arıburnu’na çıkarması, Mustafa Kemal’in komutasındaki 19. Tümen’in müdahalesiyle durduruldu. Arıburnu direnişi, Çanakkale Kara Savaşları’nın ilk kritik safhalarından biri oldu.
İtalya ile İtilaf Devletleri arasında Londra Paktı imzalandı. İngiltere, Fransa ve Rusya, İtalya’yı kendi yanlarında savaşa sokmak için Avusturya-Macaristan ve Osmanlı topraklarından paylar vaat etti.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: İmtiyaz Madalyası
19. Tümen Komutanlığı görevindeki üstün başarılarıları sonucunda verilmiştir. Mustafa Kemal'e 30 Nisan 1915'te padişah V. Mehmet Reşat tarafından 19'ncu Tümen Komutanıyken verilen Gümüş İmtiyaz Madalyasıdır.
Ön yüzünde Padişah II. Abdülhamit'in saltanat arması, arka tarafında ise "Devlet-i Aliyye-i Osmaniye uğrunda fevkalade sadakat ve secaat ibraz edenlere mahsus madalyadır" yazısı ve 1300 tarihi vardır. Yeşil kırmızı renkli şeritinde çapraz kılıç üstünde plaka yer almaktadır. Şerit üzerindeki plakada 1332 (1916) yılı eski yazı ile yazılıdır.
Fransız denizaltısı Joule, mayına çarparak battı.
I. Dünya Savaşı sırasında Van ve çevresinde silahlı Ermeni gruplar ile Osmanlı kuvvetleri arasında çatışmalar yaşandı. Rus ilerleyişiyle bağlantılı gelişen olaylar, bölgede Müslüman sivil halka yönelik katliam hareketine dönüştü.
Van, Muş ve Bitlis, Rus güçleri ve Ermeniler tarafından işgal edildi.
Güney Afrika kuvvetleri, Alman Güneybatı Afrikası’nın başkenti Windhoek’i işgal etti. Bu gelişme, Almanya’nın Afrika’daki sömürge hâkimiyetinin çözülme sürecinin önemli aşamalarından biri oldu.
Çanakkale'de, Binbaşı Ahmet Bey komutasındaki Muavenet-i Milliye muhribi, Golyath zırhlısını torpilleyerek batırdı.
İtalya, Londra Paktı sonrasında İtilaf Devletleri yanında savaşa girerek Avusturya-Macaristan’a savaş ilan etti. Böylece I. Dünya Savaşı’nda İtalya Cephesi açıldı.
Osmanlı Hükümeti, savaş sırasında ordu hareketlerine ve güvenliğe karşı tehdit oluşturduğu değerlendirilen unsurların başka bölgelere sevk edilmesine imkan veren geçici kanunu kabul etti. Kanun, 1 Haziran 1915’te Takvim-i Vekayi’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Meclis-i Vükela, sevk edilecek Ermenilerin Musul, Zor, Halep ve Suriye’nin bazı bölgelerine yerleştirilmesine ilişkin karar aldı. Karar, sevk edilenlerin iskanı, iaşesi ve geride bıraktıkları malların korunması gibi hususları da düzenleyen uygulama sürecinin parçası oldu.
Ermenilerin 25 gün süren Karahisar-ı Şarkî isyanında şehir yakıldı, 120 Müslüman öldürüldü.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 19 Mayıs 331 (1 Haziran 1915) tarihinde Miralaylığa terfi etmiştir.
Sevk edilen Ermenilerin iskân ve iaşelerinin teminiyle geride bıraktıkları mallarının koruma altına alınmasını içeren yönetmelik yayınlandı.
İtilaf Devletleri temsilcileri, Fransa’nın Chantilly kentinde ilk Müttefikler Arası Konferans’ta toplandı. Konferansta cepheler arasındaki askerî koordinasyonun güçlendirilmesi ele alındı.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 2 Temmuz 331 (15 Temmuz 1915) tarihinde Harp Madalyası…
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 15 Temmuz 331 (28 Temmuz 1915) tarihinde 15nci Kolordu Kumandanlığı'na ve seneyi mezkûrede (Ağustos) 16ncı Kolordu Komutanlığı'na tayin buyrulmuştur.
Alman kuvvetleri, Doğu Cephesi’nde yürüttükleri taarruz sonucunda Varşova’yı işgal etti. Bu gelişme, Rus ordusunun Polonya’dan geri çekiliş sürecinin önemli aşamalarından biri oldu.
6 Ağustos 1915 günü başlayan Suvla Körfezi çıkarması sebebiyle, Barbaros Hayreddin zırhlısı 5. Ordu'ya teslim edilecek 30.000 top mermisi ile birlikte Çanakkale'ye gönderildi. 8 Ağustos 1915 günü pazar sabahı, pusuya yatmış olan İngilizlere ait HMS E11 denizaltısı tarafından torpillendi. Sancak tarafından isabet alan ve top mermileri yüzünden ağırlaşmış olan Barbaros Hayreddin zırhlısı, 7 dakika içerisinde alabora oldu. 21 subay ve 237 er boğularak şehit düştü. Kalan mürettebat, gemiye eşlik eden torpidobotlar tarafından kurtarıldı.
6 Ağustos–29 Ağustos Anafartalar Savaşları, Britanya'nın Gelibolu'yu elde etmek için yaptığı başarısızlıkla sonuçlanan son savaştır.
Tevfik Fikret, Servet-i Fünun edebiyatının önde gelen şairi ve eğitimcisidir. Şiirlerinde bireysel duyarlık, özgürlük, adalet, ilerleme ve toplumsal eleştiri temalarını işledi. Rübab-ı Şikeste, Haluk'un Defteri ve Şermin gibi eserleriyle modern Türk şiirinin kurucu isimlerinden biri kabul edilir. Doğum: 24 Aralık 1867.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 19 Ağustos 331 (1 Eylül 1915) tarihinde Muharebe Gümüş Liyakat Madalyası.
Mustafa Kemal'e Anafartalar Grup Komutanı iken 1 Eylül 1915'te Padişah V. Mehmet Reşat tarafından verilmiş Gümüş Liyakat Madalyasıdır.
Yeşil zırhlı kırmızı kevkez şeritte çift kılıç ve bir plaka üzerinde Osmanlıca olarak 1332 (1916) tarihi bulunmaktadır. Ön yüzünde II. Abdülhamit'in saltanat arması, arka yüzünde "Liyakat Madalyası, sadakat ve şecaat ibraz edenlere mahsustur yazısı ve 1308 (1891) tarihi yazılıdır.
Meriç ötesindeki toprakların Bulgaristan'a terki
Fransız ve İngiliz kuvvetleri, Sırbistan’a yardım etmek ve Balkan Cephesi’ni oluşturmak amacıyla Yunanistan’ın Selanik Limanı’na asker çıkardı. Bu çıkarma, I. Dünya Savaşı’nda Makedonya/Selanik Cephesi’nin açılmasına zemin hazırladı.
Bulgaristan, İttifak Devletleri yanında I. Dünya Savaşı’na girdi. Bulgaristan’ın savaşa katılması, Sırbistan’ın işgalini kolaylaştırdı ve Almanya ile Osmanlı Devleti arasında kara bağlantısı kurulmasına zemin hazırladı.
İngiltere ve Fransa, İttifak Devletleri yanında savaşa giren Bulgaristan’a savaş ilan etti.
Çanakkale Cephesi’nde beklenen başarıyı sağlayamayan İtilaf kuvvetleri komutanı General Ian Hamilton görevden alındı ve cepheden ayrıldı. Komuta geçici olarak General William Birdwood’a geçti; bu değişiklik, İtilaf Devletleri’nin Çanakkale harekâtını sürdürüp sürdürmeme kararını yeniden değerlendirdiği döneme denk geldi.
İtalya ve Rusya, İttifak Devletleri yanında savaşa giren Bulgaristan’a savaş ilan etti.
Irak Cephesi’nde Osmanlı kuvvetleri ile General Townshend komutasındaki İngiliz-Hint birlikleri arasında, 22-25 Kasım 1915 tarihleri arasında Selman-ı Pak Muharebesi yapıldı. Osmanlı kuvvetlerinin direnişi sonucunda İngiliz ilerleyişi durduruldu ve İngiliz birlikleri Kutülamare’ye çekilmek zorunda kaldı.
Osmanlı kuvvetleri, Selman-ı Pak Muharebesi sonrasında Kutülamare’ye çekilen General Townshend komutasındaki İngiliz-Hint birliklerini kuşatma altına aldı. Kuşatma yaklaşık beş ay sürdü.
Son Anzak ve İngiliz birlikleri de Çanakkale'yi terk etti.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 28 Kânunuevvel 331 (28 Aralık 1915) Alman Hükümeti tarafından Demir Salip Nişanı (demir haç) verilmiştir.
Çanakkale Savaşları'ndaki üstün başarıları nedeniyle.
Rus Çarlığı’nın I. Dünya Savaşı sırasında Türkistan halkını geri hizmet birliklerine alma kararı, 1916’da geniş çaplı bir ayaklanmaya yol açtı. İsyan Temmuz 1916’da Hocend’de başladı; kısa sürede Fergana, Semerkant, Siriderya ve Yedisu bölgelerine yayıldı. Ayaklanma, Rus sömürge yönetimine, zorunlu işçi alımına ve yerel idaredeki baskılara karşı gelişti; daha sonraki Türkistan direniş hareketleri için önemli bir zemin oluşturdu.
Almanya’da 1889’da Bismarck döneminde kurulan yaşlılık sigortasında emeklilik yaşı başlangıçta 70 olarak belirlenmişti. 1916’da bu sınır 65’e indirildi. Bu düzenleme, 65 yaşın modern sosyal güvenlik sistemlerinde emeklilik eşiği olarak yaygınlaşmasında etkili oldu. Ancak Almanya’da bu yaş sınırı günümüze kadar değişmeden kalmadı; 21. yüzyılda standart emeklilik yaşı kademeli olarak 67’ye çıkarılmaktadır.
Avusturya-Macaristan kuvvetleri, I. Dünya Savaşı sırasında Karadağ’a karşı harekât başlattı. Kısa sürede yenilen Karadağ teslim oldu ve Avusturya-Macaristan işgali altına girdi.
Müttefik kuvvetleri Osmanlı ordusunun Çanakkale direnişini kıramadı ve Gelibolu yarımadasından çekilmeye başladı. Çanakkale Savaşları Osmanlı zaferiyle sona erdi. Başarısızlığı nedeniyle İngiliz Deniz Kuvvetleri komutanı Amiral Winston Churchill görevinden istifa etti.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 4 Kânunusani 331 (17 Ocak 1916) tarihinde Anafartalar Grubu Komutanı iken Muharebe Altın Liyakat Madalyası.
Mustafa Kemal'e 17 Ocak 1916'da padişah V. Mehmet Reşat tarafından verilen Altın Liyakat Madalyasının ön yüzünde; padişahın tuğrasıyla saltanat arması, arka yüzünde Osmanlıca olarak "Liyakat Madalyası sadakat ve şecaat ibraz edenlere mahsustur" yazısı ve 1308 (1891) tarihi vardır. Madalyanın 2 cm. genişliğindeki etrafı yeşil zırhlı kırmızı kevkez şeriti üzerinde çift kılıç ve 1332 (1916) tarihli bir plaka bulunmaktadır.
Albert Einstein, genel görelilik kuramını yayımladı.
Albert Einstein tarafından geliştirilen genel görelilik kuramı esasen bir kütleçekim kuramıdır. Bu kuramın Newton'un kütleçekim kuramından temel farkı, kütleçekimini cisimlerin kütlelerinden kaynaklanan bir kuvvet ile değil, uzayın eğriliği ile açıklamasıdır. Genel görelilik kuramına göre kütle, içinde bulunduğu uzayın bükülmesine neden olur ve iki nokta arasında hareket eden serbest (üzerine hiçbir kuvvet etki etmeyen) cisimler, aradaki en kısa yolu takip eder.
Üç boyutlu uzayın eğilmesini gözümüzde canlandırmak çok zor olduğu için eğik uzayın tam olarak ne anlama geldiğini basit bir örnekle açıklayalım:
Kürenin yüzeyi iki boyutlu, eğik bir uzaydır. Küreyi iki eşit parçaya bölen herhangi bir çember üzerinde birbirine yakın iki nokta alın ve bu noktalardan çembere dik doğrultuda birbirine paralel iki çizgi çizin. İki çizgi arasındaki mesafe zamanla azalacak ve bir noktada kesişeceklerdir. Başlangıçta birbirine paralel olan iki doğrunun daha sonra birbiriyle kesişmesi, uzayın eğriliğinin bir sonucudur. Bu uzayda hareket eden ışık ışınları -genel görelilik kuramına göre- çizdiğiniz çizgileri takip edecektir.
Birleşik Krallık, Askeri Hizmet Kanunu’nu çıkararak zorunlu askerlik sistemini uygulamaya koydu. Bu karar, savaşın uzaması ve insan gücü ihtiyacının artması üzerine alındı.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 14 Kânunusani 331 (27 Ocak 1916) tarihinde tebdil havasının hitamına mebni 16ncı Kolordu'ya İltihak buyrulmuştur.
Alman zeplinleri Paris’i bombaladı. Saldırı, I. Dünya Savaşı’nda hava saldırılarının siviller üzerindeki etkisini gösteren erken örneklerden biri oldu.
Veliaht Yusuf İzzettin Efendi intihar etti.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 19 Kânunusani 331 (1 Şubat 1916) tarihinde Üçüncü Rütbe'den Osmani Nişanı…
Tekirdağ‘da kuruluş durumundaki 19′uncu Tümen komutanlığına gönüllü atanmasi neticesinde gösterdiği tümen kurma ve hazirlamadaki başarıları nedeniyle verilmiştir.
Rus Birlikleri ve Ermeni Komitacılar, Erzurum'u işgal etti.
Doğu cephesinde Rus Birlikleri ve Ermeni Komitacılar, Muş'u işgal etti.
Avusturyalı fizikçi, filozof ve bilim kuramcısı Ernst Mach öldü. Duyumculuk, deneycilik ve pozitivist bilim anlayışı çizgisinde, bilginin duyusal deneyimlerden ve bunlar arasındaki ilişkilerden hareketle kurulması gerektiğini savundu. Mutlak uzay ve mutlak zaman anlayışına yönelik eleştirileri Einstein’ın görelilik düşüncesi üzerinde etkili oldu. Fizikte süpersonik hareket, şok dalgaları ve ses hızı üzerine çalışmalarıyla tanındı; ses hızına oranı ifade eden Mach sayısı onun adıyla anılır. Düşüncesi Viyana Çevresi, bilim felsefesi ve fenomenalist bilgi anlayışı üzerinde iz bıraktı. Doğum: 18 Şubat 1838.
Alman ordusu, Fransız savunmasını yıpratmak amacıyla Verdun’a büyük taarruz başlattı. Aylar süren muharebe çok ağır kayıplara yol açtı; Fransız direnişi sonucunda Alman ilerleyişi durduruldu. Verdun, I. Dünya Savaşı’nın en kanlı ve sembolik muharebelerinden biri oldu.
İtilaf kuvvetlerinin harekâtı sonucunda Almanya’nın Kamerun’daki sömürge hâkimiyeti sona erdi. Alman kuvvetleri Kamerun’dan çekilmek zorunda kaldı.
İngiliz kuvvetleri, Kut’ül Amare’de kuşatma altındaki birliklerini kurtarmak amacıyla Dujaila’da Osmanlı kuvvetlerine saldırdı. Ancak İngiliz harekâtı başarısız oldu ve Kut kuşatması devam etti.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 28 Şubat 331 (13 Mart 1916) Anafartalar'daki hidemat-ı hasenesinden dolayı iki sene seferi kıdem zammı ita kılınmıştır.
Ermenilerin başka vilayetlere sevki durduruldu.
1916 tarihli gümrük tarifesi. Bu tarife, Lozan antlaşması ile 1929 yılına kadar uygulamada kalacak olan tarifedir.
Tarifenin en belirgin özelliği, gümrük vergilerinin mal bedeli üzerinden değil, fiziği miktarı üzerinden alınacak olmasıdır.
İngiliz ve Fransızların Gelibolu'dan çekileceklerini öğrenen Ruslar, Çanakkale'deki Türk birlikleri Kafkas cephesine kaydırılmadan ve üstünlük kendilerinde iken amaçlarına ulaşmak için saldırılarını artırmışlardı. Bu saldırılar sonucunda 16 Şubat 1916'da Erzurum düşmüş; Ruslar, Of-Bayburt-Mamahatun hattının doğusuna kadar ilerlemişlerdi. Osmanlı Başkumandanlık Vekaleti, Erzurum'u geri alabilmek için II. Ordu'yu bölgeye nakletmeye çalışıyordu. Mustafa Kemal'in 16. Kolordusu da bu orduya bağlıydı. 27 Şubat'ta Edirne'den yola çıkan Mustafa Kemal, 26 Mart 1916'da Diyarbakır'a ulaşarak yeni görevine başladı.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 19 Mart 332 (1 Nisan 1916) tarihinde Hidemat-ı fevkâledesine mebni bir sene kıdem zammı ile Mirlivalığa terfi etmiştir.
İrlanda Cumhuriyetçi Kardeşliği ve İrlanda Gönüllüleri öncülüğündeki İrlandalı cumhuriyetçiler, Dublin’de İngiliz egemenliğine karşı Paskalya Ayaklanması’nı başlattı. Patrick Pearse tarafından bağımsız İrlanda Cumhuriyeti ilan edildi. Ayaklanma İngiliz kuvvetleri tarafından bastırıldı; önderlerinden Patrick Pearse ve James Connolly dahil birçok kişi idam edildi.
Fransa, Rusya’nın Doğu Anadolu’daki Osmanlı topraklarına yönelik taleplerini kabul etti. Bu mutabakat, İngiltere, Fransa ve Rusya arasındaki Osmanlı topraklarını paylaşma görüşmelerinin parçasıydı ve Sykes-Picot düzenlemesiyle birlikte değerlendirildi.
Kutülamare’de yaklaşık beş aydır kuşatma altında bulunan General Townshend komutasındaki İngiliz-Hint birlikleri Osmanlı kuvvetlerine teslim oldu. Kutülamare Zaferi, Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’ndaki en önemli başarılarından biri kabul edilir.
İngiltere ile Fransa arasında, Rusya’nın da onayıyla gizli Sykes-Picot Antlaşması yapıldı. Antlaşma, Osmanlı Devleti’nin Arap vilayetlerinin savaş sonrasında İngiliz ve Fransız nüfuz bölgelerine ayrılmasını öngörüyordu. Buna göre Irak’ın güneyi ve Filistin çevresi İngiliz; Suriye ve Lübnan çevresi Fransız nüfuz alanı olarak tasarlandı. Antlaşma, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı topraklarının paylaşım planlarının en bilinen örneklerinden biri oldu.
İngiliz kruvazörü HMS Hampshire, Orkney açıklarında mayına çarparak battı. Gemide bulunan İngiliz Savaş Bakanı Lord Kitchener hayatını kaybetti.
İtalya: Paolo Boselli, Antonio Salandra'dan sonra başbakan oldu.
Şerif Hüseyin öncülüğündeki Arap isyanı, İngiltere’nin desteğiyle Hicaz’da Osmanlı yönetimine karşı başladı. İsyan, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti’nin Hicaz, Filistin ve Suriye cephelerindeki durumunu zayıflattı.
Edirne müdafii Şükrü Paşa öldü.
İngilizler tarafından satın alınmış olan Mekke Emiri Şerif Hüseyin, Osmanlı Devleti'ne karşı isyan etti.
Rus Birlikleri ve Ermeni Komitacılar ile Osmanlı arasında Erzincan Muharebesi.
Rus Birlikleri ve Ermeni Komitacılar, Bayburt'u işgal ettiler.
Rus Birlikleri ve Ermeni Komitacılar, Gümüşhane'yi işgal ettiler.
Rus Birlikleri ve Ermeni Komitacılar, Erzincan'ı işgal ettiler.
Sina Cephesi'nde 4. Ordu'nun İkinci Kanal Harekâtı da başarısızlıkla sonuçlandı.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: Avusturya-Macaristan Liyakat Madalyası - 3. Sınıf Kruva ve Merit Nişanı
Avusturya-Macaristan Hükümeti tarafından 27 Temmuz 1916'da Mustafa Kemal'e verilen Üçüncü rütbe'den Muharebe Liyakat Madalyasıdır.
Kırmızı beyaz çizgili bir kurdaleye bağlı, kırmızı beyaz renkli mineden haç şeklindedir. Ortası yuvarlak beyaz mine olup üzerinde "Ver Dienst" yazılıdır. Arka yüzü tamamen beyaz mine kaplı olup, haçın kollarını birbirine bağlayan metalden çelenk vardır.
Tamburi Cemil Bey, klasik Türk musikisinin büyük saz icracısı ve bestekarıdır. Tanbur, yaylı tanbur, kemençe, lavta ve viyolonsel icralarıyla tanındı. Taksim geleneğini yeni bir seviyeye taşıdı; kayıtları ve üslubuyla 20. yüzyıl Türk musikisi icrasını derinden etkiledi. Doğum: 1871/1873.
Romani Muharebesi. Osmanlı Sina Yarımadası'nda İngiltere'ye saldırdı.
Muş ve Bitlis'in, Mustafa Kemal komutasında ki birlikler tarafından Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu.
Mustafa Kemal bu bölgedeki görevinde, Tunceli ilini Rus kuvvetlere teslim etmek için çaba harcayan Karabulut Sulalesi ile de mücadele etmiştir. Bu sulaleden bir kişi daha sonra soyadını "Kılıçdaroğlu" olarak değiştirecek ve CHP'nin liderliğine gelecektir.
İtalya, Almanya’ya savaş ilan etti. Aynı gün Romanya, İtilaf Devletleri yanında savaşa girdi; ancak Romen ordusu kısa süre içinde İttifak Devletleri karşısında ağır yenilgiye uğradı.
İttifak Devletleri, savaşın sevk ve idaresinde koordinasyonu artırmak amacıyla kuvvetlerinin komuta düzenini daha uyumlu hâle getirmeye yöneldi.
İngiliz uçakları, İstanbul’daki Haydarpaşa Garı ve çevresini bombaladı. Saldırı, I. Dünya Savaşı sırasında İstanbul’a yönelik hava saldırılarının erken örneklerinden biri oldu.
Başlarda Enver Paşa'nın ve İttihatçıların tetikçiliğini yapan Binbaşı Yakup Cemil, sonradan Enver Paşaya darbe yapmaya kalkışınca kuruşuna dizilerek idam edildi.
İtilaf Devletleri, Selanik Cephesi’nde Bulgar ve Alman kuvvetlerine karşı Manastır Taarruzu’nu başlattı. Sırp, Fransız, Rus ve İtalyan birliklerinin katıldığı harekât sonucunda Manastır 19 Kasım 1916’da ele geçirildi; ancak cephe hattında kesin bir yarılma sağlanamadı.
Birleşik Krallık Başbakanı Henry Asquith istifa etti; yerine David Lloyd George başbakan oldu. Bu değişiklik, İngiltere’nin savaş yönetiminde daha merkezi ve etkin bir kabine yapısına geçişini hızlandırdı.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 29 Teşrinisani 332 (12 Aralık 1916) Müceddeden İkinci Rütbe'den Mecidi Nişanı ita kılınmıştır.
Gümüşten ikinci rütbeden Mecidi Nişanıdır. Mustafa Kemal'e 12 Aralık 1916'da 16 ıncı Kolordu Komutanı iken V. Mehmet Reşat tarafından olağanüstü başarıları nedeniyle verilmiştir.
Nişan beşer şualı, yedi şubeden (köşe) ibarettir. Ortasında padişahın tuğrası yer almakt, etrafında kırmızı mineli fon üzerinde altın yazı ile yazılmış "Gayret, Hamiyet, Sadakat" sözleri bulunmaktadır. Alt kısmında 1268 (1851) tarihi yazılıdır. Şua aralarında ay yıldız motifleri yer almaktadır. Şemsesi aynı modelde işlenmiş olup, şua üzerlerinde ay yıldız motifleri vardır.
Türk kuvvetleri, Sina Cephesi'ndeki El-Ariş'ten geri çekilmeye başladı.
Sina Yarımadası'nda Magdhaba Muharebe'si başladı. Birleşik kuvvetler Sina Yarımadası'nda bir Türk garnizonunu ele geçirdiler.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 11 Kânunuevvel 1332 (24 Aralık 1916) Bitlis havalisindeki hidematına mükâfeten bir sene seferi kıdem zammı ita edilmiştir.
Sene-yi mezkûre zarfında Almanya Hükümeti tarafından Birinci ve İkinci Demir Salip ve
Avusturya Macaristan Hükümeti tarafından Üçüncü Rütbe'den Muharebe Liyakat Madalyası ile İkinci Rütbeden Harp Alâmeti Liyakat-ı Askeri Madalyası ita kılınmıştır.
Hindistan İngiliz yönetiminin de desteğini sağlayan Abdülaziz bin Suud 26 Aralık 1916 tarihinde İngilizler ile yaptığı antşalmaya göre; Necd, Hasa, Katif, Cubeyl ve kendisine bağlı diğer bölgelerin hükümdarı olarak tanındı. Bu anlaşmaya göre Abdülaziz, bu yerleri kendisinden sonra miras yoluyla çocuklarına bırakacak ve kendisinin seçtiği veliaht da İngilizlere bağlı kalacaktı.
Çarlık ailesinin çocuğunu iyileştirdiği için saray çevresine giren ve Rusya'da çarlık ailesini etkisi altına alan, Sibirya'lı şöhretli kahin Gregory Rasputin (1872-1916) isimli papaz, kısa süre sonra soyluların tepkisini çekti. Prens Felix Yusupov önderliğinde bir grup onu önce zehirlediler sonra da tabanca ile vurdular en sonunda da buzlu nehir sularına atarak öldürdüler.
Şirket-i Hayriye çalışanları için 1917’de tekaüt sandığı kuruldu. Osmanlı’da ücretli emeğin geliştiği sektörlerde ortaya çıkan bu tür sandıklar, modern sosyal güvenlik ve emeklilik kurumlarının erken örnekleri arasında yer aldı. Şirket-i Hayriye’de emeklilik düzenlemeleri daha önceki nizamnâmelerle başlamış, sonraki yıllarda yeniden düzenlenmiştir.
İstanbul'da musiki eğitimi vermek amacıyla Darülelhan açıldı. Osmanlı döneminin ilk resmî musiki okulu kabul edilen kurum, Cumhuriyet döneminde İstanbul Belediye Konservatuvarı'na dönüşecek çizginin başlangıcını oluşturdu.
Ardahan’da Arap Camii’nde toplanan 373 Müslüman-Türk sivil, Ermeni silahlı gruplar tarafından camiyle birlikte yakıldı. Olay, Kafkas Cephesi ve Doğu Anadolu’daki savaş dönemi sivil katliamları arasında anılır.
Rafa Muharebesi. Britanya Osmanlı İmparatorluğu'nu Sina'dan çıkarttı.
Alman Dışişleri Bakanı Arthur Zimmermann, Almanya’nın Meksika Büyükelçisi’ne gizli bir telgraf gönderdi. Telgrafta, Meksika’nın Almanya yanında savaşa girmesi hâlinde ABD’den kaybettiği bazı toprakları geri almasına destek vaat edildi. Bu olay, ABD’nin I. Dünya Savaşı’na girmesine giden süreçte önemli etkenlerden biri oldu.
Almanya’nın sınırsız denizaltı savaşını yeniden başlatması üzerine ABD, Almanya ile diplomatik ilişkilerini kesti. Bu gelişme, ABD’nin savaşa girmesine giden süreci hızlandırdı.
I. Dünya Savaşı, Kudüs Muharebesinde Osmanlı Ordusunun İtilaf Kuvvetleri karşısında yenilmesi sonucunda, Kudüs İngilizler tarafından işgal edildi.
1517'de başlayan Türk Egemenliği, 400 sene sonra sona erdi.
Rumi takvim ile Gregorien takvimi arasındaki onüç günlük fark düzeltildi.
İngiliz kuvvetleri, Irak Cephesi’nde yeniden taarruza geçerek Kutülamare’yi tekrar ele geçirdi. Bu gelişme, İngilizlerin Bağdat yönündeki ilerleyişinin önemli aşamalarından biri oldu.
Kazakların ve Kırgızların Alaş Orda Hükûmeti.
1905 yılında Mustafa Çokay tarafından organize edilip "Hepimiz Alaş'ın oğullarıyız!" başlığı altında Taşkentte yapılan Türkistan Müslümanları Kongresi nde, soylu ailelerden gelen Kazak ve Kırgız önderler Alaş adı altında birleşmiştir. Bu harekâta Kazak ve Kırgız entelektüelleri de katılmıştır.
Şubat 1917 İhtilali ile Rusya'da Çarlık rejiminin çökmesi Türkistan halkları tarafından sevinçle karşılandı. Aydınların millî devlet arayışlarının da önünü açtı. Böylece Türkistan'da 1917'nin sonlarında Alaş Orda ve Türkistan Muhtariyet hükümetleri ortaya çıktı.
Alaş Orda, 1917 Sovyet Rus Devrimi'ni takip eden günlerde çekirdek kadrosunu Kazak gazetesi etrafında toplanan Kazak aydınlarının oluşturduğu milli bir hareket ve bu hareketin kurduğu milli muhtar bir hükümettir.
Alaş Orda 1905 yılında Alaş Harekatı ile ortaya çıkmış ve 1912 yılında kurulan siyasi Alaş Partisi ile güçlenmiştir. Bu parti siyasi faaliyetlerini 1928 yılında bırakmış olsa da fiilen 1937 yılına kadar var olmuştur. Alaş Orda en sonunda Türkistan Komünist Partisi nin milliyetçi siyasetçilerinden oluşan bir grup olarak kalmış ve sonra ortadan kaybolmuştur.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 7 Mart 333 (7 Mart 1917) tarihinde 2nci Ordu Kumandanlığı'na tayin buyrulmuştur.
Ordu komutanı izinle İstanbul'a gidince Mustafa Kemal, II. Ordu Komutanlığı'na atandı. O, ordu komutanı olurken kurmay başkanı da Albay İsmet idi. İsmet Bey'le Hareket Ordusu günlerinden beri tanışıyorlardı. Burada yakın işbirliği dönemi başladı.
Rusya’da savaş şartları, ekonomik kriz ve toplumsal huzursuzlukların etkisiyle Çarlık yönetimine karşı ayaklanmalar başladı. 15 Mart 1917’de Çar II. Nikola tahttan çekildi ve Geçici Hükümet kuruldu.
İngilizler Bağdat'ı ele geçirdi.
İngiliz uçakları İstanbul’a hava saldırısı düzenledi. Bombardıman, Osmanlı başkentinin I. Dünya Savaşı sırasında doğrudan hedef alınan merkezlerden biri hâline geldiğini gösterdi.
Tarihte Cilovluk katliamı olarak anılan Güney Azerbaycan'daki soykırımda, Ermeni ve Nasturiler, 300 bin Azerbaycanlıyı katletti. Mart 1917'de başlayan ve tam 159 gün devam eden bu katliam, bugüne kadar çok aydınlatılamadı.
Birinci Dünya Savaşı başlarında Ruslar tarafından Osmanlı İmparatorluğu'na karşı kışkırtılan ve Hakkâri yöresinde Marşimon adlı şahsın önderliğinde isyan başlatan Nasturiler, yenilgiye uğradıktan sonra, bölge halkının kendilerinden intikam alacağı korkusuyla, Rusya işgali altında olan Azerbaycan (özellikle İran Azerbaycan'ı) bölgesine göç etti. İran'ın kuzeybatısına yerleşen Cilovlar, aslında Nasturilerin bir koluydu.
Birinci Dünya Savaşı'na kadar şimdiki Türkiye'nin Hakkâri bölgesinde yaşayan Nasturiler, İran Azerbaycanlıları tarafından "Cilov" olarak adlandırıyor. Bu adlandırmanın sebebi ise onların Hakkâri bölgesindeki Cilov dağlarında (Türkçe Cilo) yaşamalarıydı. Nasturilerin Ermenilerle birlikte gerçekleştirdiği soykırım da Cilovluk katliamı olarak biliniyor.
Rusya’da Şubat Devrimi sonrasında Çar II. Nikola tahttan çekildi. Böylece Romanov Hanedanı’nın yönetimi sona erdi ve ülkede Geçici Hükümet kuruldu.
Alman-Avusturyalı filozof, psikolog ve rahip Franz Brentano öldü. Bilincin her zaman bir nesneye yönelmiş olduğu düşüncesini öne çıkaran yönelimsellik kavramıyla modern fenomenoloji, zihin felsefesi ve psikoloji üzerinde belirleyici etki bıraktı. “Psychology from an Empirical Standpoint” adlı eserinde zihinsel olayları fiziksel olaylardan ayıran temel özelliğin yönelimsellik olduğunu savundu. Edmund Husserl, Alexius Meinong, Christian von Ehrenfels ve Kazimierz Twardowski gibi isimler üzerinde güçlü etkisiyle 20. yüzyıl fenomenoloji ve analitik zihin felsefesi tartışmalarının öncülerinden biri oldu. Doğum: 16 Ocak 1838.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 19 Mart 333 (19 Mart 1917) tarihinde muharebat-ı vakıadaki hidemat-ı hasanesinden dolayı tebdilen İkinci Rütbeden Osmani Nişanı ita kılınmıştır.
Gümüşten ikinci Rütbe'den Osmanlı Nişanı, Mustafa Kemal'e Kafkas Cephesi Muharebelerinde gösterdiği üstün başarılarından dolayı 1 Şubat 1916 tarihinde V. Mehmet Reşat tarafından verilmiştir.
Çift kılıçlı yeşil mineli ve yedi köşeli yıldız şeklindedir. Ortadaki kırmızı mine üzerinde altından "El müstenit bitevfikat el-rabbaniye Abdülaziz Han Melik-ül Devlet-ül Osmaniye" yazısı bulunmaktadır. Yazının altında hilal motifi vardır. Yedi köşeli yıldızın uçları topuzludur. Kılıçlı şemsenin göbeği aynı işlemeli olup, yedi şualı sekiz şubeden (köşe) yapılmıştır.
Birinci Gazze Muharabesi. İngilizler'in saldırısı sonucu şehir düştü.
ABD, Danimarka Batı Hint Adaları olarak bilinen Virgin Adaları’nı Danimarka’dan 25 milyon dolar karşılığında satın aldı. Adalar bu tarihten sonra ABD Virgin Adaları adını aldı.
ABD, Almanya’ya savaş ilan ederek I. Dünya Savaşı’na İtilaf Devletleri yanında girdi. Kararda Almanya’nın sınırsız denizaltı savaşı ve Zimmermann Telgrafı önemli rol oynadı.
Bolşevik lider Vladimir Ilyich Lenin, sürgünde bulunduğu İsviçre'den Rusya'ya döndü ve Sosyalist Devrim'in başlatılması çağrısında bulundu.
İkinci Gazze Muharebesi. Osmanlı sınırı İngiliz saldırılarına direndi.
İngiltere, Fransa ve İtalya arasında Saint-Jean-de-Maurienne’de yapılan görüşmelerde, Osmanlı topraklarının paylaşımı içinde İtalya’ya Batı ve Güneybatı Anadolu’da nüfuz alanı tanınması ele alındı. Antlaşma, Sykes-Picot düzenlemesini İtalya’ya kabul ettirme ve İtalya’nın Osmanlı topraklarındaki taleplerini dengeleme amacı taşıyordu.
ABD’nin 6 Nisan 1917’de Almanya’ya savaş ilan ederek I. Dünya Savaşı’na girmesinin ardından Osmanlı Devleti ile ABD arasındaki diplomatik ilişkiler kesildi. Ancak iki devlet arasında doğrudan savaş ilanı olmadı.
İtilaf Devletleri, Selanik Cephesi’nde Bulgar-Alman hatlarına karşı yeni bir taarruz başlattı. Harekât, cepheyi yarmayı ve Bulgaristan üzerinde baskı kurmayı amaçladı; ancak sınırlı kazanımlar dışında belirleyici sonuç alınamadı.
Yunanistan'da, Kral I.Constantine, tahtından feragat etti.
6 Mart 1913'te babasının ardından tahta çıktı. Alman imparatoru II. Wilhelm'in eniştesi olduğu için, I. Dünya Savaşı patlak verince Başbakan Elefterios Venizelos'un İtilaf Devletleri'ni desteklemesine karşın Yunanistan'ı tarafsız tutmaya çalıştı.
İtilaf Devletleri'nin Selanik'i işgal etmesi (Ekim 1915), Venizelos'un İtilaf yanlısı ayrı bir hükümet kurması (Ekim 1916) ve İtilaf Devletleri'nin tahttan çekilmesi yönündeki baskıları sonucunda 12 Haziran 1917'de tahtı ikinci oğlu Aleksandros'a bırakmak zorunda kaldı, ama taht üzerindeki hakkından vazgeçmedi. Aleksandros'un ani ölümü ve Venizelos'un iktidardan düşmesinin ardından (1920) yapılan plebisitle yeniden tahta çıktı.
Venizelos'un Türk düşmanı siyasetini sürdürerek Yunanistan için felaketle sonuçlanan Anadolu serüvenine girişti. Türklerle yapılan savaşın kaybedilmesinden sonra çıkan askeri bir ayaklanma sonucunda 27 Eylül 1922'de tahtı büyük oğlu II. Georgios'a bıraktı.
Halep’te Enver Paşa başkanlığında Osmanlı ve Alman komutanlarının katıldığı toplantıda Yıldırım Ordular Grubu’nun kurulması kararlaştırıldı. Başlangıçta Bağdat’ın geri alınması amacıyla düşünülen grup, daha sonra Filistin Cephesi’ne yönlendirildi.
ABD’nin I. Dünya Savaşı’na girmesinden sonra ilk Amerikan birlikleri Fransa’ya ulaştı. Bu gelişme, Batı Cephesi’nde İtilaf Devletleri için insan gücü ve moral desteği sağladı.
Yunanistan, I. Dünya Savaşı’na İtilaf Devletleri yanında katıldı. Bu gelişme, Balkanlar ve Selanik Cephesi’ndeki güç dengesini İtilaf Devletleri lehine etkiledi.
Yunanistan, İtilaf Devletleri yanında I. Dünya Savaşı’na girdikten sonra Osmanlı Devleti’ne savaş ilan etti. Bu gelişme, Selanik Cephesi ve Balkanlar’daki savaş dengesini İtilaf Devletleri lehine güçlendirdi.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 5 Temmuz 333 (5 Temmuz 1917) tarihinde 7nci Ordu (Halep Yıldırım Orduları Grubu) Kumandanlığı'na tayin buyrulmuştur.
Arabistanlı Lawrence, Arap isyancılarla Akabe kentine saldırdı. Lawrence Ürdün Limanı'nı ele geçirdi.
Yıldırım Ordular Grubu’nun teşkil emri verildi ve komutanlığına Alman General Erich von Falkenhayn getirildi. Grup, başlangıçta Irak Cephesi’nde Bağdat’ın geri alınması amacıyla planlandı; daha sonra Filistin Cephesi’nde görevlendirildi.
Sırp hükümeti ile Güney Slav temsilcileri, Korfu Deklarasyonu’nu yayımladı. Deklarasyon, savaş sonrasında Sırp, Hırvat ve Slovenlerin birleşik bir krallık çatısı altında toplanmasını öngören Yugoslavya fikrinin temel belgelerinden biri oldu.
I. Dünya Savaşı sırasında İngiliz ordusu bünyesinde Yahudi gönüllülerden oluşan birliklerin kurulması kararlaştırıldı. Londra Gazetesi’nde 23 Ağustos 1917’de duyurulan düzenlemeyle bu birlikler Kraliyet Piyadeleri içinde 38., 39., 40. ve yedek taburlar olarak teşkilatlandırıldı. Yahudi Lejyonu, özellikle Osmanlı’ya karşı Filistin cephesinde kullanılmak üzere oluşturuldu.
Sina ve Filistin Cepheleri düştü.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: Alman İmparatorluğu, 2. Sınıf Demir Haç
İkinci rütbeden Demir Salip Nişanı, Mustafa Kemal'e 9 Eylül 1917 yılında Alman Hükümeti tarafından verilmiştir.
Üzerinde taç kabartması, ortada "W" harfi ve harfin altında 1914 tarihi yazılıdır.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 23 Eylül 333 (23 Eylül 1917) tarihinde Muharebe Altın İmtiyaz Madalyası ile taltif buyrulmuştur.
1300 (1884) tarihli Muharebe Altın İmtiyaz Madalyası, 23 Eylül 1917'de padişah V. Mehmet Reşat tarafından Mustafa Kemal'e verilmiştir.
Madalyanın ön yüzünde Padişah II. Abdülhamit'in saltanat arması, arka tarafında ise "Devlet-i Aliyye-i Osmaniye uğrunda fevkalade sadakat ve secaat ibraz edenlere mahsus madalyadır" yazılıdır. Genişliği 3.5 cm. olan yeşil-kırmızı bir şeritle göğüse takılmaktadır. Şerit üzerindeki plakada 1332 (1916) senesi eski yazıyla yazılmıştır. Çift kılıç muharebeye ait olduğunu göstermektedir.
İngiliz kuvvetleri, Irak Cephesi’nde Ramadi bölgesinde Osmanlı birliklerine karşı taarruz düzenledi. Muharebe İngiliz üstünlüğüyle sonuçlandı ve Osmanlı kuvvetleri Fırat hattında geri çekilmek zorunda kaldı.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 9 Teşrinievvel 333 (9 Ekim 1917) tarihinde becayişen 2nci Ordu Kumandanlığı'na tayin kılınmıştır.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 11 Teşrinievvel 333 (11 Ekim 1917) tarihinde bir ay müddetle İstanbul'a mezunen gitmişler ve rahatsızlıklarına mebni tedavi edilmek üzere üç ay mezuniyet verilmiştir.
Hollandalı dansçı Margaretha Geertruida Zelle, sahne adıyla Mata Hari, Fransa’da Alman casusu olduğu iddiasıyla yargılandı ve kurşuna dizildi. Casusluk davası I. Dünya Savaşı’nın en bilinen istihbarat olaylarından biri hâline geldi. Doğum: 7 Ağustos 1876.
Filistin'de Yahudilere yurt verilmesini öngören Balfour Deklerasyonu yayınlandı.
1917'de, İngiltere Dışişleri Bakanı Arthur Balfour, Filistin'de Yahudi halkları için bir vatan kurulması sözü verdi. Bu vaat, Siyonistlerin önderlerinden Lord Rothschild'e gönderilen mektupta yer alıyordu. Bu mektup Balfour Deklarasyonu olarak anılmaktadır.
İngiliz Hükümeti Balfour Deklerasyonu'nda Yahudilerin Filistin'de 'anavatan' kurma fikrini destekledi.
İtilaf Devletleri, savaşın ortak sevk ve idaresini güçlendirmek amacıyla Versay’da Yüksek Savaş Konseyi kurulmasını kabul etti.
Büyük Ekim Devrimi: Çarlık rejimi yıkıldı, Lenin önderliğindeki Bolşevikler iktidarı ele geçirdi.
Rusya'da çar ailesi iktidardan uzaklaştırıldı. Yerine "İşçi köylü sovyetleri iktidarı" kuruldu.
Fransız sosyolog Emile Durkheim Paris’te öldü. Modern sosyolojinin kurucu isimlerinden biri kabul edilir. Toplumsal olguların bireysel psikolojiye indirgenmeden, kendi gerçekliği ve zorlayıcılığı içinde incelenmesi gerektiğini savundu. Düşüncesinde toplumsal olgu, kolektif bilinç, iş bölümü, anomi, dayanışma biçimleri ve dinin toplumsal işlevi merkezi yer tutar. “İntihar”, “Toplumsal İşbölümü” ve “Dini Hayatın İlkel Biçimleri” adlı eserleriyle sosyolojinin bağımsız bir bilim olarak kurulmasında belirleyici rol oynadı. Doğum: 15 Nisan 1858.
Çad'ın Vadây bölgesinde, yerel halk arasında "Mezbahatü's-Sâtûr" veya "Mezbahatü Kub Kub" olarak bilinen Mezbahatü Rüheybe'de 400 âlim toplantıya çağırıldı. Ancak Çad'ın farklı bölgelerinden gelerek burada toplanan ulema, sabah namazının kılınması esnasında Frnasızlar tarafından yok edildi.
Kub Kub Katliamı'nın hemen ardından İslam'ın yayılmasında, Arap dilinin ve İslam kültürünün bölgede hükümran olmasında büyük bir role sahip olan Vadây Hâkimi Sultan Dûd Mürre ismiyle meşhur Muhammed Sâlih görevinden el çektirildi. Öldürülen âlimlerin, başları gövdesinden ayrılmış naaşları, Abeşe sınırları içerisinde yer alan vadi konumundaki Ümmü Kâmil'deki bir toplu mezara defnedildi.
Bu şehitlik, günümüzde halen varlığını muhafaza etmektedir.
Rus Devrimi sonrasında Hokand merkezli Türkistan Muhtariyeti ilan edildi. Cedidci ve millî aydınların öncülük ettiği bu yönetim, Türkistan Müslümanlarının özerk siyasî temsil arayışını yansıtıyordu. Bolşevik kuvvetlerin Hokand’a müdahalesiyle Şubat 1918’de sona erdi.
1552'de Kazan Hanlığı'nın yıkılmasından sonra Başkurtlar Ruslara karşı birlikte ayaklanmış ancak 18. yüzyılın sonlarında Rus egemenliğine girmişlerdir. Rus İç Savaşı süresince Başkurt Ulusal Hareketi ortaya çıkmıştır. 28 Kasım 1917'dan 23 Mart 1919'a kadar, Beyaz Ordu ile Kızıl Ordu arasında kalmış kısa ömürlü bir Başkurdistan devleti söz konusudur. 23 Mart 1919'da Başkurdistan ÖSSC kurulmuştur.
Üçüncü Gazze Muharebesi. İngilizler, Osmanlı hatlarını yardı.
Finlandiya, Rusya’daki devrim ve siyasi çözülme ortamında bağımsızlığını ilan etti.
ABD, I. Dünya Savaşı sırasında Avusturya-Macaristan’a savaş ilan etti. Böylece ABD’nin savaştaki karşı cephe ilişkisi Almanya’nın müttefiklerini de kapsayacak şekilde genişledi.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 7 Teşrinisani 333 (7 Aralık 1917) tarihinde Karargâh-ı Umumi emrine alınarak sene-i meıkûre kânunuevvelinde mülga Veliaht-ı Saltanat refakatinde Almanya Karargah-ı Umumisi'ne azimet etmiş.
Mustafa Kemal, Kafkas Cephesi'ndeki başarılarından sonra 7. Ordu komutanı olarak atandı. Alman Generali Falkenhayn ile askerî konularda yaşadığı problemler nedeniyle bu görevden ayrılarak İstanbul'a döndü.
Veliaht Vahdettin ile Almanya'ya giderek cephede incelemelerde bulundu. Bu gezinin Mustafa Kemal'in hayatının akışında oldukça önemli bir yeri vardır. 22 gün süre ile geleceğin padişahı ile beraber olan Mustafa Kemal onu yakından tanımak ve bir dereceye kadar da yakınlık sağlamak imkânını bulmuştur. Ayrıca gezi sırasında savaşın genel gidişi hakkında bilgi edinmiş, seçkin Alman generalleri Hindenburg ve Ludendorf ile tanışmıştır. Aynı şekilde Vahdettin de Mustafa Kemal'in üstün kabiliyetini tanıma imkânını elde etmiştir.
Mustafa Kemal Almanya seyahatinden sonra 7. Ordu komutanlığına tekrar atandı ve Suriye'ye gitti.
Kırım Tatar Millî Kurultayı öncülüğünde Kırım Halk Cumhuriyeti ilan edildi. Numan Çelebi Cihan’ın öne çıktığı bu kısa ömürlü yönetim, Rus Devrimi sonrasında Kırım Tatarlarının millî-siyasî teşkilatlanma girişimlerinden biri oldu. Bolşeviklerin Kırım’da hâkimiyet kurmasıyla 1918 başlarında sona erdi.
1917'deki Rus Devrimi'nden sonra, 9 Aralık 1917-20 Şubat 1918 arasında üç ay süren Hokand Cumhuriyeti kezâ Ruslar tarafından ortadan kaldırıldı.
Yıldırım Orduları ilk sınavını 31 Ekim 1917 sabah saat 03.30'da yoğun topçu atışı ile başlayan III. Gazze Muharebeleri ile vermeye başladı.
Ağır bombardıman ve başlayan taarruzlar Türk birliklerine ağır kayıplar verdirdi. Allenby'nin yeni planı ve uyguladığı taktikler 7 Kasım 1917'de Gazze'nin düşmesi ile sonuçlandı. Gazze'den Türk kuvvetlerinin geri çekilişi esnasında müdafaanın yeterince yapılamaması ve Kudüs çevresinde yapılacak bir savunmanın Kudüs'e zarar verme endişesi üzerine şehir 9 Aralık 1917'de sulh ile İngilizlere teslim edildi.
Hıristiyanlar, 730 yıl sonra Kudüs'e dönmüş oldu.
09 Aralık 1917 tarihinde Kudüs Şehri İngilizlerin eline geçti ve İngiliz mandası haline gelerek Filistin'in başkenti oldu. 1948 tarihinde İsrail Devleti, Batı Kudüs'te kuruldu.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 16 Kânunuevvel 333 (16 Aralık 1917) tarihinde tebdilen Birinci Rütbe'den Kılıçlı Mecidi Nişanı ita kılınmıştır.
I. Dünya Savaşı'ndaki üstün başarıları. Gümüşten birinci Rütbe'den Kılıçlı Mecidi Nişanıdır. Mustafa Kemal'ün üstün başarıları nedeniyle 16 Aralık 1917 tarihinde verilmiştir.
Çift kılıçlı nişan, beşer şualı yedi şubeden (köşe) ibarettir. Ortasında padişahın tuğrası yer almakta, etrafında kırmızı mineli fon üzerinde altın ile yazılmış "Gayret, Hamiyet, Sadakat" sözleri bulunmaktadır. Alt kısmında 1268 (1851) tarihi yazılıdır. Şua aralarında ay yıldız motifi ve nişanın asılma yerinde ona bağlı kırmızı mineli ay yıldız vardır. Şemsesi aynı modelde çift kılıçlıdır. Şua üzerlerinde ay yıldız motifleri bulunmaktadır.
Erzincan Mütarekesi, Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti arasında imzalanan ve Kafkas Cephesindeki savaşları sona erdiren antlaşma. Bu antlaşmaya Ermeniler uymayıp, Osmanlı aleyhinde katliamlara başladı.
Sovyet Rusya ile Almanya arasında ateşkes yapıldı. Bu gelişme, Rusya’nın I. Dünya Savaşı’ndan çekilmesine ve daha sonra Brest-Litovsk Antlaşması’na giden süreci başlattı.
Fransız fizikçi Pierre Langevin ve ekibi, I. Dünya Savaşı sırasında denizaltıları tespit etmek amacıyla ultrasonik ses dalgalarına dayalı erken bir sonar sistemi geliştirdi. Sistem, piezoelektrik özellikli kuvars kristalleri kullanarak ses dalgaları gönderip yankılarını algılamaya dayanıyordu. Bu çalışma, modern aktif sonar teknolojisinin temel aşamalarından biri kabul edilir.
I. Dünya Savaşı’nın son aylarında Avusturya-Macaristan İmparatorluğu çözüldü. İmparatorluk içindeki Çek, Slovak, Güney Slav, Macar ve diğer unsurlar kendi ulusal siyasi yapılarını kurmaya yöneldi. Böylece Habsburgların Orta Avrupa’daki monarşik iktidarı sona erdi.
Azerbaycan-Ermeni Savaşı, Rus İmparatorluğu’nun dağılması ve Güney Kafkasya’da yeni millî cumhuriyetlerin ortaya çıkması sonrasında başladı. Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti ile Ermenistan Cumhuriyeti arasında Karabağ, Zengezur, Nahçıvan ve çevresindeki sınır, nüfus ve hâkimiyet iddiaları çatışmaya dönüştü. Savaş, düzenli ordu muharebeleri yanında yerel milis hareketleri, karşılıklı saldırılar ve etnik-toplumsal şiddet biçiminde gelişti; 1920’de bölgenin Sovyetleşmesiyle sona erdi.
ABD Başkanı Woodrow Wilson, Kongre’de yaptığı konuşmada savaş sonrası barış düzeni için On Dört Nokta olarak bilinen ilkeleri açıkladı. Wilson İlkeleri, açık diplomasi, ulusların kendi kaderini tayin hakkı ve Milletler Cemiyeti fikri gibi başlıkları öne çıkardı.
Osmanlı donanması, Çanakkale Boğazı çevresindeki İtilaf unsurlarına karşı İmroz açıklarında harekât düzenledi. Harekât sırasında Midilli kruvazörü mayınlara çarparak battı; Yavuz Sultan Selim zırhlısı da hasar aldı.
Rusya’da Bolşevik yönetim, devrim sonrası yeni siyasi düzeni Sovyet esasına dayalı bir cumhuriyet olarak ilan etti. Ancak bu tarih SSCB’nin kuruluşu değildir; Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği 30 Aralık 1922’de kurulmuştur.
Ermeni komitacı Arşak, Bayburt'ta katliam yaptı.
Sovyetler Birliği'ne karşı Basmacı Ayaklanması
1917 Sovyet Devrimi sonrasında Bolşevikler Şubat 1918'de Hokand'ı ele geçirip Hokand Millî Hükümeti'ne son verince Fergana Vadisi'nde Ergaş Bey öncülüğünde bir ayaklanma başladı.
Basmacı Hareketi, Özbeklerin Sovyet yönetimine karşı Orta Asya'da 1917'de başlattığı ve aralıklı olarak 1934'e değin sürdürdükleri ayaklanma hareketi. Ruslar Basmak ve Baskın kelimesinden yola çıkarak ayaklanmaları Basmacı Ayaklanması olarak nitelendirdiler.
Sultan II.Abdulhamid vefat etti. Sultan Abdülhamid Han'ın cenazesi muhafızlar, Enderûn- ı Hümayun ağaları ve saray erkânı nezaretinde Hırka-i Saadet'in yeşil ve yaldızlı kapısı önüne getirildi. Yapılan törenin ardından, Abdülhamid Han'ın cenazesi dualar, tekbirler eşliğinde dedesi 2. Mahmud için inşa edilen ve amcası Abdülaziz Han'ın da medfun bulunduğu türbeye "Allah!, Allan!,Allah! " nidalarıyla getirildi. Abdülhamid Han'ın naaşı, hürmetle kabre indirilip defnedildi.
Erzincan'ın Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu.
Trabzon'un Vakfıkebir ve Beşikdüzü ilçelerinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu
Trabzon'un Maçka ilçesinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu
Erzincan'ın Tercan ilçesinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu
Trabzon'un Akçaabat ve Tonya ilçelerinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu
Erzincan'ın Çayırlı ilçesinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 19 Şubat 334(19 Şubat 1918) Tarihinde Almanya İmparatoru tarafından Birinci Rütbe'den Kılıçlı Kron dö Prus Nişanı verilmiştir.
Bayburt'un Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu
Bitlis'in Ahlat ilçesinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu
Trabzon'un Yomra İlçesinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu
Erzurum'un İspir ilçesinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu
Trabzon'un Araklı ve Sürmene ilçesinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu
Trabzon'un Çaykara ilçesinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu
Trabzon'un Of ilçesinden Rusya ve Ermeni birliklerinin çekilişi
Kazan merkezli İdil-Ural Devleti, Rus Devrimi sonrasında Tatar, Başkurt ve bölgedeki diğer Türk-Müslüman toplulukların özerk/millî devlet arayışı içinde ilan edildi. Sadri Maksudi Arsal’ın öne çıktığı bu girişim, Bolşeviklerin Kazan ve çevresinde denetimi ele geçirmesiyle kısa sürede sona erdi.
Ardahan'ın Hanak ilçesinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu
Rize'nin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu
Erzurum'un Aşkale ve Pazaryolu ilçelerinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu
Sovyet Rusya ile Almanya, Osmanlı Devleti, Avusturya-Macaristan ve Bulgaristan arasında Brest-Litovsk Antlaşması imzalandı. Antlaşmayla Rusya I. Dünya Savaşı’ndan çekildi; Polonya, Baltık bölgesi, Finlandiya ve Ukrayna üzerindeki haklarından büyük ölçüde vazgeçti.
Erzurum'un Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu.
İtilaf Devletleri, Alman Bahar Taarruzu karşısında Batı Cephesi’nde ortak komuta ihtiyacını görüşmek üzere Doullens’te toplandı. Konferans sonucunda Fransız General Ferdinand Foch’a Müttefik kuvvetlerin koordinasyonunda geniş yetki verildi.
Erzurum'un Olur ilçesinden Rus ve Ermeni birliklerinin geri çekilişi
Daha önce gümrüklerimizde, gümrük vergisi uygulamasında kıymet sistemi uygulanıyodu. Ancak yeni bir gümrük tarifesi hazırlanması için bir komisyon kurulmuş , sistematik ve spesifik nitelikte gümrük tarife tasarısı hazırlanmıştır. Tasarı 10.03.1916 tarihinde kanunlaşmış ve 01.09.1916 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu tarifenin yürürlüğe girmesinden sonra gümrük işlemleri açısından da yeni gümrük kanununun hazırlanması uygun görülmüştür. Batılı ülkelerin gümrük kanunları da incelenerek 11 Nisan 1918 tarihli gümrük kanunu 17.05.1918 tarihinde yayınlanmış 17.11.1918 tarihinde de yürürlüğe girmiştir.
Ağrı'dan Rus ve Ermeni birliklerinin geri çekilişi
Van'ın Başkale ilçesinden Rus ve Ermeni birliklerinin geri çekilişi
Hakkari'den Rus ve Ermeni birliklerinin geri çekilişi
Ermeni silahlı grupları, Kars’ın doğusundaki Subatan köyünde Müslüman sivillere yönelik katliam yaptı. Olayda en az 750 Müslüman şehit edildi.
Muş'tan Rus ve Ermeni birliklerinin geri çekilişi
Türkistan'ın özerkliğini ilan etmesi
Türkistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Rusya içinde 30 Nisan 1918'de kurulan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti.
Orta Asya'da ilk olarak kurulmuş Sovyet devleti, ayrıca "Türkistan" ismiyle kurulmuş SSCB'ye bağlı ilk büyük Türk devletidir. Başkenti Taşkent'tir.
Ermeni silahlı grupları, Kars’ta Müslüman sivillere yönelik saldırılar düzenledi. Olaylarda aralarında çocukların da bulunduğu en az 60 Müslüman şehit edldi.
İngiliz kuvvetleri, Irak Cephesi’ndeki ilerleyişleri sırasında Kerkük’e girdi. Ancak şehir kısa süre sonra Osmanlı kuvvetleri tarafından geri alındı; İngilizler Kerkük’ü Mondros Mütarekesi sonrasında kalıcı biçimde işgal etti.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: I. Dünya Savaşı gazisi. 1914 yılında I. Dünya Savaşı için özel olarak padişah V. Mehmet Reşat tarafından çıkarılmış, Harp Madalyası gümüşfakfondan (nikel, bakır, çinko alaşım) yapılmıştır.
Beş köşeli yıldız şeklinde olup, uçları topuzludur. Bordo mineli, orta kısmındaki ayın içinde Sultan Reşat'ın El Gazilik Tuğrası ve 1333 (1917) tarihi bulunmaktadır. Arkasında "Sr. Exc. M.K.P." (Mustafa Kemal Paşa) ve Almanca ithaf ile "J.H. Werner Berlin" yazıları vardır.
Bu madalya Mustafa Kemal'e 11 mayıs 1918 de Padişah VI. Mehmet (Vahdettin) tarafından verilmiştir.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 13 Mayıs 334 (13 Mayıs 1918) tarihinde bera-i tedavi Viyana'ya azimet buyurmuştur.
Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, 28 Mayıs 1918’de Tiflis’te ilan edildi. Müslüman Doğu’daki ilk parlamenter cumhuriyetlerden biri kabul edilen bu devlet, Bakü’nün Bolşevik işgali altında bulunması sebebiyle kuruluş sürecinde Gence merkezli hareket etti; daha sonra Bakü başkent oldu. Cumhuriyet, 28 Nisan 1920’de Kızıl Ordu’nun Bakü’ye girmesiyle sona erdi.
Azerbaycan yani ''odlar/ateş ülkesi'' tıpkı Anadolu gibi çok eski devirlerden itibaren Türk akınlarına sahne olmuş ancak, bölgenin Türkleşmesi 11.nci yüzyıldaki Selçuklu çağı Oğuz-Türkmen yerleşmeleriyle gerçekleşmiştir.
Moğol ve Timur idaresinden sonra bölgede Karakoyunlu ve Akkoyunlular Türkmenleri hâkimiyet kurmuştur. Daha sonra kurulan Safevi Devleti ile Osmanlılar arasında sürekli mücadelelere sahne olan Azerbaycan, Nadir Şah'ın ölümünden sonra (1747) küçük hanlıklara bölünmüştür. Bölgede güçlenen Ruslar, önce Azerbaycan'ın iç işlerine karışmaya başladılar. Ardından Kuzey Azerbaycan'da yarım asır kadar birbirleri ile mücadele eden hanlıkları, birebir hâkimiyetlerine almışlardır. Böylece 1805'de Gence Hanlığı ( Ziyadoğulları), 1806'da Kuba ve Bakü Hanlıkları, 1815'te Şeki Hanlığı (Hacı Çelebi oğulları) ve 1822'de Karabağ Hanlığı (Cevanşir Beyleri) Ruslar tarafından ele geçirildi.
Rus ilerleyişi karşısında harekete geçen, İranlılar, Ruslara peşpeşe yenilerek Gülistan ve ardından 1828 Türkmençay Andlaşması'nı imzalamak zorunda kaldılar. Bu anlaşmayla Azerbaycan, Aras sınır olmak üzere kuzey ve güney diye fiilen bölünmüş, Kuzey Azerbaycan'ı Ruslar işgal ederken, Güney Azerbaycan İran'da kalmıştır. Güney Azerbaycan'da Hoy ve Tebriz'de Dünbüllü Hanları, Erdebil'de Şeyhler gibi hanlıklar hüküm sürdüler.
Bolşevik İhtilâli üzerine Rus ordularının Kafkaslardan çekilmesi ardından Azerbaycan Türkleri, 28 Mayıs 1918'de bağımsızlıklarını ilân ettiler. Bunda Nuri Paşa komutasındaki bir Osmanlı birliğinin Bakü'ye girmesi etkili olmuştur.
İlk bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti, 27 Nisan 1920 yılındaki kanlı Kızıl Ordu işgaline kadar yaşamıştır. Sovyetler döneminde Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu. 1991 yılında ise bu devlet Azerbaycan Cumhuriyeti olarak bağımsız bir Türk devleti hâline geldi.
*** Azerbaycan, Tiflis'de bağımsızlığını ilan etti. 28 ay bağımsız kalan Türk devleti, 27 Nisan 1920'de SSCB'ye katıldı.
Batum Konferansı ve Antlaşması, 11 Mayıs – 4 Haziran 1918 tarihleri arasında Batum'da yapılan konferans ve sonucunda 4 Haziran 1918'de Osmanlı İmparatorluğu ile Kasım 1917'deki Bolşevik ihtilalinden sonra Kafkasya'da kurulan devletlerle, yani Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti, Gürcistan ve Azerbaycan Millî Şurası arasında imzalanmış anlaşma.
VI.MEHMED VAHDEDDİN
Otuzaltıncı ve son Osmanlı Padişahı, yüz birinci İslam Halifesi.
Babası: Abdulmecid
Annesi: Gülistü Kadın Efendi
Doğumu: 2 Şubat 1861 / İstanbul
Dönemi: 3 TEMMUZ 1918 - 1 KASIM 1922
Akıbeti: Saltanatın Kaldırılması ve sınır dışı edilmesi.
Vefatı: 16 Mayıs 1926 / SanRemo
Vefat Nedeni: Kalp yetmezliği
Defin Yeri: Şam
Sadrazamları:
• Talat Paşa
• Ahmed İzzet Paşa
• Tevfik Paşa
• Damat Ferid Paşa
• Ali Rıza Paşa
• Salih Paşa
• Damat Ferid Paşa
• Tevfik Paşa(Son Osmanlı Sadrazamı)
Çar ve ailesi bolşevikler tarafından gözetim altında tutuldukları Y.Katerinburg'da acımasızca öldürüldüler.
İspanyol Gribi salgınının en ölümcül ikinci dalgası Ağustos 1918'de başladı ve kısa sürede dünyaya yayıldı. Birinci Dünya Savaşı'nın son dönemindeki asker hareketleri ve toplu yaşam koşulları salgının yayılmasını hızlandırdı. 1918-1919 arasında en az 50 milyon insanın öldüğü tahmin edilir.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 7 Ağustos 334 (7 Ağustos 1918) tarihinde 7nci Ordu Kumandanlığı'na ve seneyi mezkure eylülünde Fahri Yaveran silkine ithal buyrulmuş.
VI. Mehmed Han, bir beyanname yayınlayarak, Elviye-i Selâse'nin (Kars, Ardahan ve Batum'un) resmen Anavatan'a bağlılığını ilan etti.
Osmanlı tarihinin son kılıç alayı düzenlendi.
Yunus Nadi tarafından İstanbul’da yayımlanmaya başlayan Yeni Gün gazetesi, Millî Mücadele döneminde Ankara’ya taşınarak 10 Ağustos 1920’den itibaren Anadolu’da Yeni Gün adıyla çıktı. Gazete, Cumhuriyet gazetesinin yayın çizgisine ve kadrosuna giden süreçte önemli bir basın halkası oldu.
İngilizler ile yapılan savaş, Filistin ve tüm Suriye'nin kaybı ve ağır bir zaiyat ile sonuçlandı.
Karargâhı Nablus'ta olan 7. Ordu'nun komutanı Tuğgeneral Mustafa Kemal Paşa'dır.
Ordu;
• Albay İsmet (İnönü) komutasında 3. Kolordu (1. ve 11.Tümen) ve
• Tuğgeneral Ali Fuat (Cebesoy) komutasında 20. Kolordu'dan (26. ve 53.Tümen) oluşmaktadır.
Bulgaristan, Selanik Mütarekesi’ni imzalayarak I. Dünya Savaşı’ndan çekildi. Bu gelişme İttifak Devletleri’nin Balkan hattını çökertti ve Osmanlı Devleti ile Almanya arasındaki kara bağlantısını kopardı.
İngiliz ve Arap kuvvetlerinin Şam’a girmesiyle Osmanlı Devleti’nin Suriye’deki yönetimi sona erdi. Şerif Hüseyin’in oğlu Faysal’ın öncülüğünde Arap yönetimi oluşturuldu.
İngiliz ilerleyişi sırasında Halep çevresinde Osmanlı yönetimine karşı Arap unsurların ayaklanmaları yaşandı. Bu gelişmeler, Osmanlı kuvvetlerinin Suriye-Filistin hattından çekiliş sürecini daha da zorlaştırdı.
Alman hükümeti, ABD Başkanı Woodrow Wilson’a başvurarak barış görüşmelerinin On Dört Nokta ilkesi temelinde yürütülmesini istedi. Bu başvuru, Almanya’nın ateşkes sürecine yöneldiğini gösterdi.
Talat Paşa sadaretindeki İttihat ve Terakki hükümeti istifa etti.
Böylece İttihat ve Terakki Fırkası, Osmanlı Devletini bölme, parçalama ve istilacı kuvvetlere teslim etme görevini tamamlamış olarak devlet yönetiminden çekilmiş oldu.
Yerine kurulan Ahmed İzzet Paşa'nın Sadareti 25 gün sürdü ve 30 Ekim 1918 tarihinde Mondros Mütarekesini imzaladı.
13 Kasım 1918 de Ahmet Tevfik Paşa hükümeti kuruldu.
Ahıska ve Ahılkelek çevresinde "Ahıska Hükümet-i Muvakkatası (Ahıska Geçici Hükümeti)" kuruldu.
Savaş esnasın da Ürdün'de bulunan Hicaz demir yolunu korumakla görevli 4. Ordu 48. Tümene bağlı 300 Türk Askeri İngilizlerle girdiği mücadelede Şehit oldular. İngilizler Şehitlerimizi yakmasınlar diye yerel Müslüman halk tarafından apar topar toplanıp mağaraya saklayıp ağzı kapatılmıştır.
1973 yılında bir Türk araştırmacı bu olayı araştırıp o mağarayı bulur. Şehitlerimizin kemikleri yıkanıp cenaze namazı kılınıp bir sandukaya koyulur ve ebedi istiharete uğurlanır. Bu gün o mağarada 24 saat Kur'an okunur. Bir şehitlik yapılmıştır. Burası Türk toprağı olarak geçer.
İngiliz kuvvetleri, I. Dünya Savaşı’nın son günlerinde Kerkük’e girdi. Ancak Osmanlı kuvvetleri kısa süre sonra şehri geri aldı; Kerkük, Mondros Mütarekesi sonrasında yeniden İngiliz kontrolüne geçti.
Çekoslovakya, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun dağılması sürecinde bağımsızlığını ilan etti. Yeni devlet, Çek ve Slovak bölgelerini bir araya getiren cumhuriyet olarak kuruldu.
Avusturya-Macaristan’ın çözülme sürecinde Güney Slav temsilcileri Sloven, Hırvat ve Sırp Devleti’ni ilan etti. Bu yapı kısa süre sonra Sırbistan Krallığı ile birleşerek 1 Aralık 1918’de Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığı’nın kurulmasına zemin hazırladı.
Birinci Dünya Savaşı sonunda, 30 Ekim 1918 tarihinde, İtilâf Devletleri ile Osmanlı Devleti arasında, Limni Adası'nın Mondros Limanı'nda bulunan Agamemnon zırhlısında imzalanan, Mondros Mütarekesi'nin hükümleri gereğince imparatorluk tarihe karışıyordu.
Türk ordusu derhal terhis ediliyor, silâh, cephane ve ulaşım yolları ile bütün haberleşme araçları, liman ve tersaneler galip devletlerin denetimine bırakılıyordu. Artık ülke yabancılar tarafından parçalanıp işgal edilmeye hazır durumda idi.
Nihayet, 13 Kasım 1918 tarihinde İtilâf Devletleri'nin savaş gemilerinden oluşan 55 parçalık bir filo Dolmabahçe önlerine demir atıyordu. Beyoğlu'na 3500 düşman askeri çıkmıştı. Müttefiklerden güç alan ve onlarla işbirliği yapan azınlıkların tutum ve davranışları da dayanılmaz hale gelmişti.
İttihat ve Terakki Partisi üyeleri gizlice yurdu terk ettiler. Talat Paşanın istifası üzerine iktidara geçen Ahmet İzzet Paşa hükümeti, İngilizler aracılığıyla Anlaşma (itilaf) devletlerinden barış istedi. Bahriye Nazırı Rauf Beyin başkanlığındaki Osmanlı kurulu ile Anlaşma devletleri adına İngiliz Amirali Caltrop , Limni Adasının Mondros limanında yapılan Mondros Ateşkes Antlaşması Mebusan Meclisi tarafından oybirliği ile kabul edilmiştir.
İmzalanma nedenleri:
Almanya'nın yenilmesi, Alman desteği olmadan Osmanlı Devletinin savaşı sürdürecek gücünün olmaması.
Wilson İlkelerinin yayınlanması.
İngilizlerin hoşgörüsüyle daha sonra kârlı bir barış antlaşmasının imzalanacağının sanılması.
Mondros Ateşkesinin koşulları:
İstanbul ve Çanakkale Boğazları açılacak ve bu yerlerdeki askeri üsler İtilaf devletlerince işgal edilecektir.
Ordu terhis edilecek, orduya ait silahlar, taşıtlar, cephane ve donatım İtilaf devletlerine teslim edilecektir.
Donanma İtilaf devletlerinin gösterecekleri limanlarda göz altında tutulacaklardır.
Osmanlı Devleti müttefikleriyle olan bütün ilişkilerini kesecektir.
Toros tünelleri, İtilaf devletleri tarafından işgal edilecektir.
Bütün haberleşme, ulaşım araç ve gereçleri İtilaf devletlerinin denetimi altında bulundurulacaktır.
İtilaf devletleri, kendi güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa, herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecektir. (7.madde)
Anlaşma imzalandığında, Anadolu dışında bulunan Türk askerleri en yakın İtilaf devleti askeri birliklerine teslim olacaktır.
Vilayet-i Sitte denilen Doğu Anadolu'daki altı ilde (Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Sivas ve Bitlis) karışıklık çıktığı takdirde İtilaf devletleri bu illerin herhangi bir bölümünü işgal edebileceklerdir.
Antlaşmanın Önemi:
Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti fiilen sona ermiştir.
Kayıtsız şartsız teslim belgesi özelliği taşıyan bu antlaşma, Osmanlı ülkesinin bütünüyle işgal edilmesine elverişli ortam hazırlamaktaydı.
Boğazların işgali ile Anadolu ve Rumeli bağlantısı kesilecek İstanbul'un güvenliği de tehlikeye düşecekti. Osmanlı Devletinin boğazlar üzerindeki egemenliği sona ermiş oluyordu.
Ordunun büyük bir bölümü terhis edilip silahlarına el konulacaktı. Bu uygulama ile Osmanlı Devleti, savunma gücünden yoksun bırakılacaktı.
7.maddenin uygulanmasıyla, Wilson ilkelerine göre Türklerin denetiminde kalması gereken Anadolu toprakları da İtilaf devletleri tarafından işgal edilmiştir.
24.maddenin uygulanmaya çalışılması sonucunda doğudaki Ermeniler bağımsız bir devlet kurmak amacıyla ayaklanmışlardır.
Toros tünellerinin işgali, telgraf, telefon ve telsizin denetim altında tutulması ülkenin tümüne yönelik işgalin ilk işaretleridir.
Mondros Ateşkes Antlaşmasının Uygulanması
Kısa bir süre sonra;
İngilizler: Musul, Antep, Urfa, Maraş, Batum, Kars'ı işgal etmişler, Samsun ve Merzifon'a asker göndermişlerdir.
Fransızlar: Dörtyol, Mersin ve Adana yöreleri ile Afyon'u işgal ettiler.
İtalyanlar: Antalya, Bodrum, Kuşadası, Marmaris, Konya çevresine asker çıkarmışlardır.
13 Kasım 1918'de İtilaf devletleri gemileri İstanbul limanına demir attı. İstanbul fiilen işgal edildi.
Osmanlı İmparatorluğunun Paylaşılması Tasarıları
Antlaşma (itilaf) Devletleri Birinci Dünya Savaşı sırasında yaptıkları gizli antlaşmalarla Osmanlı İmparatorluğunu kağıt üzerinde paylaşmışlardır. Bundan dolayı Mondros Ateşkes antlaşmasının çok ağır koşullar taşıması bir rastlantı değildir.
İngiltere; Fransa ve Rusya kendi aralarında 1916 senesinde "Sykes Pykot Antlaşması"nı imzalamışlardır. Antlaşmaya göre;
İngiltere'ye; Ürdün ve Irak,
Fransa'ya Suriye, Kuzey Irak ve Mersin'den Mardin'e kadar uzanan iç bölgeler,
Rusya'ya; Boğazlar ve Doğu Anadolu verildi.
Ancak bu planda, Rusya'nın Birinci Dünya Savaşından çekilmesiyle değişiklik olmuştur. İtilaf Devletleri Boğazlarda uluslararası bir komisyon kurmayı, Doğu Anadolu'da ise kendilerine bağlı uydu bir Ermeni devleti yaşatmayı planlamışlardır.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 31 Teşrinievvel 334 (31 Ekim 1918) tarihinde Yıldırım Ordular Grubu Kumandanlığı'nı deruhte buyurmuşlardır.
Mondros Mütarekesinin yürürlüğe girmesi ile General Liman Von Sanders, Yıldırım Orduları komutanlığını, Mustafa Kemal Paşa'ya devretti.
Mondros Mütarekesi sonrasında Manisa’da, bölgenin işgal tehlikesine karşı savunulması amacıyla İstihlas-ı Vatan Cemiyeti kuruldu. “Vatanın kurtuluşu” anlamına gelen cemiyet, Karaosmanzade Kani Bey, eski Suriye Mektupçusu Nuri Bey, Eczacı Rıza Bey ve dava vekili Abidin Bey gibi isimlerin öncülüğünde teşkilatlandı. Cemiyet, 19 Mart 1919’da toplanan İzmir Müdafaa-i Hukuk Kongresi kararları doğrultusunda İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyeti’ne katıldı.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: Teşrinisani 334 (Kasım 1918) Tarihinde Grubun Lağvı üzerine Harbiye Nezareti emrine alınmıştır.
Mondros Mütarekesi’nden kısa süre sonra Enver, Talat ve Cemal Paşalar ile İttihat ve Terakki’nin bazı önde gelen isimleri İstanbul’dan ayrıldı. 1 Kasım gecesi Alman görevlilerin yardımıyla toplanan grup, Tarabya açıklarındaki Alman deniz aracına bindirilerek Karadeniz üzerinden Sivastopol’a götürüldü. Bu kaçış, İttihat ve Terakki iktidarının fiilen sona erdiğini ve Osmanlı Devleti’nde savaş sonrası hesaplaşma döneminin başladığını gösterdi.
Mondros Mütarekesi sonrasında Osmanlı ordusunun Kafkasya’dan çekilme sürecinde, merkezi Iğdır olmak üzere Aras Türk Hükümeti kuruldu. Emir Bey Ekberzade’nin başkanlığında teşkilatlanan hükümet, Iğdır, Sürmeli, Nahçıvan ve çevresindeki Türk/Müslüman ahalinin güvenliğini sağlamak ve bölgeyi Ermeni saldırılarına karşı savunmak amacıyla ortaya çıktı. Kuruluş tarihi bazı kaynaklarda 3 Kasım 1918 olarak verilir; ancak 18 Kasım 1918 tarihini esas alan çalışmalar da vardır.
Bir Fransız alayı Doğu Trakya’ya gelerek Uzunköprü-Sirkeci demiryolu hattını kontrol altına aldı. Bu gelişme, Mondros Mütarekesi sonrasında İtilaf Devletleri’nin Trakya’daki askerî denetiminin ilk aşamalarından biri oldu.
İttihat ve Terakki, Talat Paşa başkanlığındaki son kongresinde kendini feshedip Teceddüt Fırkası adı altında örgütlenme kararı aldı. Mustafa Kemal'in İstanbul'da bulunduğu dönemde, hakkında Teceddüt Fırkası'na girdiğine dair bazı haberler çıktı. 30 Aralık 1918'de bir açıklama yaparak bu iddiaları yalanladı. Mustafa Kemal, 1923'te Anadolu Ajansı muhabirine verdiği demeçte de İttihat ve Terakki hakkında şunları söyler: "Vaktiyle zaten birçoğumuz o cemiyetin kurucusu veya üyelerinden bulunuyorduk. Son kongresi kararıyla tarihe intikal eden söz konusu cemiyetin ilgilileriyle daha sonra teşekkül eden Teceddüt Fırkası mensuplarının büyük kısmı büyük milletimizin yüksek azminden doğan Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti'ne iştirak ve iltihak etmiş ve bu cemiyetin programını kabul eylemiştir." Fırka, 5 Mayıs 1919’da Damat Ferid Paşa hükümeti döneminde Meclis-i Vükela kararıyla feshedildi. Hüseyin Hüsnü Paşa, Yunus Nadi, İsmail Canbolat / İttihatçı kadroların mütareke dönemindeki devam/geçiş partisi.
Mondros Mütarekesi sonrasında, Kars ve çevresinde Ermenistan ile Gürcistan’ın ilerleyişine karşı bölge halkının siyasi ve askeri savunmasını örgütlemek amacıyla Kars İslam Şurası kuruldu. Merkezi Kars olan teşkilatın öncüleri arasında Kepenkçi Emin Ağa ve Piroğlu Fahreddin Bey yer aldı. Şura, daha sonra Cenub-i Garbi Kafkas Hükümeti’ne uzanan yerel milli teşkilatlanmanın ilk aşamalarından biri oldu. Kars İslam Şurası için 5 Kasım 1918 tarihi verildiği gibi, 14 Kasım 1918’de yapılan kongreyi esas alan kayıtlar da vardır.
Mustafa Kemal Paşa, Katma’dan Adana’ya çağırdığı Ali Fuat Paşa ile görüştü. Görüşmede, Mondros Mütarekesi sonrasında devlet merkezinin işgaller karşısında etkisiz kalabileceğini değerlendirerek milletin kendi haklarını kendisinin savunması gerektiğini söyledi. Bu görüşme, Mustafa Kemal Paşa’nın Milli Mücadele fikrini yakın silah arkadaşlarıyla paylaştığı erken temaslardan biri olarak kabul edilir.
"Artık milletin bundan sonra kendi haklarını kendisi araması ve müdafaa etmesi, bizlerin de mümkün olduğu kadar bu yolu göstermemiz ve bütün ordu ile beraber yardım etmemiz lazımdır"
Bir İngiliz savaş gemisi İzmir Limanı'na girdi ve Rumlar tarafından karşılandı. Aya Fotini kilisesine Yunan bayrağı çekildi. Rumlar donanmanın gelişiyle birlikte taşkınlıklara başladılar. Amaçları ise bölgede karışıklık çıkartarak mütarekenin 7. maddesi gereğince İzmir'in işgalini meşrulaştırmaktı.
1918 Aralık ayı sonunda İtilaf devletlerine ait karma savaş gemileri İzmir'e gelmeye başladılar. Filonun gelişi 1919'un Ocak ayında tamamlandı. Bu gemiler arasında iki Yunan Savaş gemisi "Averof" ve "Patris" de vardı.
İskenderun'nun bir İngiliz müfrezesi tarafından işgali
İngiliz kuvvetleri, Mondros Mütarekesi sonrasında Seddülbahir ve Kumkale’ye asker çıkararak Çanakkale Boğazı’nın iki yakasında kontrol kurmaya başladı.
I. Dünya Savaşı’nın son günlerinde cephelerin çökmesi, donanmada başlayan isyanların ülke geneline yayılması ve işçi-asker konseylerinin ortaya çıkması üzerine Alman monarşisi yönetemez hâle geldi. İmparator II. Wilhelm’in tahttan çekildiği, Şansölye Max von Baden tarafından 9 Kasım 1918’de ilan edildi. Aynı gün Sosyal Demokrat Partili Philipp Scheidemann, Berlin’de Reichstag binasının balkonundan cumhuriyeti ilan etti. Bu gelişmeyle 1871’de kurulan Alman İmparatorluğu fiilen sona erdi ve Almanya’da cumhuriyet dönemine geçildi. II. Wilhelm ertesi gün Hollanda’ya kaçtı; cumhuriyet rejimi 1919 Weimar Anayasası ile kurumsallaştı.
Alman İmparatorluğu’nun sona ermesiyle Berlin’de cumhuriyet ilan edildi ve Weimar Cumhuriyeti fiilen başladı.
Almanya ile İtilaf Devletleri arasında Compiegne Ormanı’nda ateşkes imzalandı. Ateşkes 11 Kasım 1918 saat 11.00’de yürürlüğe girdi ve I. Dünya Savaşı fiilen sona erdi. Savaşın hukuki sonuçları daha sonra Versailles ve diğer barış antlaşmalarıyla düzenlendi.
Polonya, I. Dünya Savaşı sonunda Rusya, Almanya ve Avusturya-Macaristan arasındaki paylaşım döneminin ardından bağımsızlığını yeniden kazandı. Józef Piłsudski’nin Varşova’da yönetimi devralması, modern Polonya devletinin kuruluş aşamalarından biri oldu.
Bir Fransız tugayı İstanbul’a girdi. Bu gelişme, Mondros Mütarekesi sonrasında İtilaf Devletleri’nin İstanbul ve Boğazlar üzerindeki askerî varlığının genişlediğini gösterdi.
Mütareke döneminin ilk gizli direniş ve istihbarat grubu, İstanbul'da kurulan Karakol Cemiyeti'dir.
1918 Ekim sonları veya Kasım başlarında Talât Paşa'nın direktifi ile kurulan Cemiyet'in kurucuları arasında, Kurmay Albay Kara Vâsıf, Emekli Yüzbaşı Bahâ Said, Albay Galatalı Şevket ve Yenibahçeli Şükrü Beyler gibi İttihadçı şahıslar bulunmakta idi. Kısa zamanda örgütlenme çalışmalarını tamamlayan Karakol Cemiyet'in Millî Mücadele'ye yaptığı en büyük hizmet, İstanbul'dan Anadolu'ya silâh ve cephane ile subayların kaçırılmasını sağlaması, İngiliz Muhibleri Cemiyeti gibi kuruluşların plânlarını ve faaliyetlerini Mustafa Kemal Paşa'ya haber vermesi olmuştur.
Ancak Cemiyet, Bolşevikler ile gizli ilişkilere girmesi ve kendi başına Millî Mücadele'ye sahiplenme çalışmalarında bulunması sebepleriyle Anadolu Ordusu kadrosuna dahil edilmemiş, 16 Mart 1920 tarihinde İstanbul'un İtilâf Devletleri tarafından işgali sırasında da liderlerinin tutuklanmaları ile büyük bir darbe yemiş ve nihayet Erzurum ve Sivas Kongreleri'nin kararlarını uygulamak için seçilen Heyet-i Temsiliye'nin emri üzerine faaliyetlerine son verilmiştir.
1918, İstanbul
Genel Başkan Miralay Kara Vasıf Bey
Kurucu ve Yöneticiler: Miralay Galatalı Şevket, Kaymakam Edip, Binbaşı Ali Rıza, Emekli Yüzbaşı Baha Sait, Avukat Refik İsmail, Dr.Abdülhak Adnan (Adıvar), Kurmay Yarbay Çolak Selahattin Bey
İtilaf Devletleri donanması İstanbul Boğazı’na demirledi ve askerî birlikler karaya çıktı. Aynı gün İstanbul’a gelen Mustafa Kemal Paşa, işgal donanmasını görünce “Geldikleri gibi giderler.” sözünü söyledi.
Kars’ta toplanan 1. Kars Kongresi’nde, Mondros Mütarekesi sonrasında bölgenin Ermenistan ve Gürcistan’ın ilerleyişine karşı savunulması için yerel direnişin merkezileştirilmesi kararlaştırıldı. Kongrede sekiz kişilik geçici bir heyet seçildi; bu heyet daha sonra Kars Millî İslam Şurası yapılanmasının temelini oluşturdu. Bazı kaynaklarda kongre tarihi 14 Kasım, bazı kaynaklarda 15 Kasım 1918 olarak verilir.
İngiliz kuvvetleri, Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasından sonra Musul’a girdi. Musul’un işgali, savaş sonrası Türkiye-Irak sınırı ve Musul meselesinin temelini oluşturan gelişmelerden biri oldu.
Mondros Mütarekesi sonrasında Osmanlı/Kafkas İslam Ordusu birlikleri Bakü’den çekildi. Türk birliklerinin ayrılmasının ardından General William Thomson idaresindeki İngiliz kuvvetleri Bakü’ye girdi ve şehirde İngiliz askerî idaresi başladı.
Nahçıvan merkezli Aras Türk Hükümeti kuruldu. Aras, Nahçıvan, Iğdır ve çevresindeki Türk/Müslüman ahalinin güvenliğini sağlamak ve bölgeyi Ermeni saldırılarına karşı savunmak amacıyla teşkilatlanan bu yerel hükûmet, 1919’da bölgedeki siyasi gelişmelerle birlikte sona erdi.
Çanakkale Boğazı’nın Rumeli yakasındaki İngiliz işgal bölgesi Fransız kuvvetlerine devredildi. Böylece Boğazlar üzerindeki İtilaf kontrolü İngiliz ve Fransız kuvvetleri arasında paylaştırıldı.
Moralızade Halit ve Nail Beylerin girişimiyle İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyetinin nizamname ve dilekçesi, 23 Kasım 1918’de İzmir Valiliğine verildi. Cemiyet, İzmir ve Batı Anadolu’nun Yunanistan’a verilmesi ihtimaline karşı bölgenin Türk ve Osmanlı kimliğini savunmak amacıyla örgütlendi. Daha sonra İzmir’de mitinglerin düzenlenmesinde, Batı Anadolu’daki gelişmelerin duyurulmasında ve Millî Mücadele’ye destek sağlanmasında etkili oldu.
İstanbul’da çeşitli cemiyet, kuruluş ve siyasi parti temsilcilerinin katılımıyla Millî Kongre Cemiyeti kuruldu. Başkanlığına Göz Doktoru Esat Paşa, genel sekreterliğine Abdurrahman Şeref Bey getirildi. Cemiyet, özellikle basın-yayın ve propaganda yoluyla Türklerin haklarını savunmayı, işgallere karşı kamuoyu oluşturmayı ve Millî Mücadele fikrini desteklemeyi amaçladı.
Kars'ta toplanan 2. Kars Kongresi (Kars İslâm Şurası Büyük Kongresinde, Ahıska Hükümet-i Muvakkatası, Aras Türk Hükümeti ve Kars İslâm Şûrası hükümetleri "Kars Millî İslâm Şûrası Merkez-i Umumisi" adı altında birleşti. 60 yöresel temsilcinin katıldığı kongrede Cumhurbaşkanlığına Cihangirzade İbrahim Bey seçildi.
Bu hükûmet Elviye-i Selâse'nin tamamı ile birlikte Kars, Batum, Ahıska, Ahılkelek, Artvin, Ardahan, Acara, Posof, Çıldır, Göle, Oltu, Karakurt, Sarıkamış, Karapınar, Kağızman, Kulp, Iğdır, Serdarabat, Aralık, Nuraşen, Nahçıvan, Culfa ve Ordubad gibi Türklük bölgelerini kapsıyordu.
Genel Başkan: İbrahim Cihangiroğlu
Üyeler: Kağızmanlı Ali Rıza, Fahreddin, Hasan Han, Ağababaoğlu Abbas Ali, Hattat oğlu Mehmet, Mühendis Mahmut, Hasanbeyoğlu Mehmet, Erzurumlu Karadursun, Çıldırlı Dr.Esat (Oktay)
Edirne’de Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kuruldu. Cemiyet, Trakya’nın Yunanistan’a verilmesi veya işgale uğraması ihtimaline karşı bölgenin Osmanlı-Türk kimliğini savunmak ve Trakya halkının haklarını korumak amacıyla teşkilatlandı. Kaynaklarda kuruluş tarihi için 1 Aralık ve 2 Aralık 1918 tarihleri birlikte geçer; kayıt tarihini 2 Aralık olarak tutmak mümkündür, ancak açıklamada tarih farklılığı not edilebilir.
Ermenistan, I. Dünya Savaşı sonrasında Doğu Anadolu ve Kilikya’ya kadar uzanan bölgelerde hak talebinde bulunmaya başladı. Bu talepler, savaş sonrası paylaşım planları, Rusya’nın Kafkasya’dan çekilmesi ve Batılı devletlerin Ermeni meselesini diplomatik gündemde tutmasıyla bağlantılı olarak gelişti.
Kurucu ve Yöneticiler: Halide Edip (Adıvar), Celalettin Muhtar, Ali Kemal, Hüseyin Avni, Refik Halid (Karay), Ragıp Nureddin, Celal Nuri (İleri), Necmeddin Sadık (Sadak), Cevat, Ahmet Emin (Yalman), Yunus Nadi.
1918, İstanbul
Manda ve himayeyi büyük bir heyecanla savunanların bir kısmı, ülkenin toprak bütünlüğünün sağlanması, gerekli ekonomik yardımın alınması ve Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Wilson'un adalet ve sürekli barış üzerine oturttuğu ilkelerden yararlanılması için 4 Aralık 1918'de Wilson Prensipleri Cemiyet'ini kurmuşlardı.
Erzurum Kongresini tertip edecen cemiyettir. Erzurum Kongresinde diğer Müdafaa-i Hukuk Cemiyetlerinin, "Şarki Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" altında toparlanması ile fiilen 7 Ağustos 1919, resmen 24 Ağustos 1919 tarihinde kapanmıştır.
Bütün şer güçlerin devletin topraklarını paylaşmakta olduğu bu dönemde bir çok Müdafaa-i Hukuk ve Reddi İlhak cemiyetleri kurulmuştur.
Bu cemiyetlerden birisi de; Diyarbakır'ın köklü ve kültürlü bir ailesinden olan Süleyman Nazif'in çalışmaları sonucunda, 2 Aralık 1918 tarihinde kurulmuş olan Vilâyât-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti'dir. Bu Cemiyet'in kuruluşu İstanbul'da yayınlanan ve Cemiyet'in yayın organı olan Hadisât Gazetesi'nde şu şekilde yer almıştır:
"Şark vilayetlerinde galip unsurlar Türkler ve Kürdlerin milli hukuklarını müdafa'a azmiyle bazı kültürlü şahıslar tarafından bir heyet teşkil edilmiş ve bu konudaki muamele riyasiyeye ulaştırılmıştır.
Erzurum, Bitlis, Diyarbakır, Sivas, Elazığ, Van vilayetlerinden meydana gelmiş olan şark vilâyetlerinde en ziyade Türkler, daha sonra Kürdler ezici çoğunluğu teşkil ederler. İslami bağ ise aradaki ırk ve lisan ihtilâfını büsbütün yok etmiştir. Bu vilâyetler ahalisi meyanında Osmanlı ailesinden ayrılma arzu ve tasavvur olunamaz. Yeni teşekkül eden Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Heyeti bu hakikati aleme ispat için her vesileyi ihzar edecektir. Mesaisinde başarıya ulaşmasını temenni ederim"
Kurucusu: Süleyman Nazif, Dursunbeyzade Cevat (Dursunoğlu)
İngiliz güçleri, Kilis'i işgal etti.
Fransız güçleri, Antakya'yı işgal etti.
Kafkas Cephesi Osmanlı Orduları Komutanı Vehip Paşa, bölgede Müslüman/Türk halka yönelik Ermeni saldırı ve mezalimlerinin önlenmesi için Rus Kafkas Ordular Grubu Komutanı General İlya Odişelidze’ye mektup gönderdi.
Yerli Ermenilerden oluşturulan Fransız taburu Dörtyol’a girdi. Bu gelişme, Mondros Mütarekesi sonrasında Fransızların Çukurova ve çevresindeki işgal faaliyetlerinin erken örneklerinden biri oldu.
Mondros Mütarekesi'nin ardından İstanbul'a gelen Mustafa Kemal, yabancı ve yerli birçok kişiyle görüşür.
Ahmet İzzet Paşa hükümetinde Harbiye Nazırlığı görevi almaya çalışır, Tevfik Paşa hükümetinin güvenoyu almaması için uğraşır, padişahı ziyaret eder. Ancak bu girişimlerinden olumlu bir sonuç alamaz. Bunun üzerine Mustafa Kemal, Şişli'deki evinde arkadaşlarıyla birlikte ne yapılması gerektiği üzerine çalışmaya başlar. Ali Fuat, Kazım Karabekir, Rauf, İsmet, Tevfik Rüştü Beyler, o dönemde eve gelip gidenlerin başlıcalarıdır.
Mustafa Kemal'in Şişli'deki evinde hükümet darbesi yapmak amacıyla ihtilalci bir komite kurulur. Hedefleri padişahı devirmek, hükümeti düşürmek ve yeni bir hükümet kurmaktır.
Mustafa Kemal, Falih Rıfkı Atay'a anlattığı anılarında bu ihtilalci komiteyi anlatır: "Bir gün Fethi Bey ve dört müşterek arkadaşımızla birlikte, bir hayli münakaşadan sonra, ihtilalci bir komite kurmaya karar verdik ve ihtilalci tedbirler düşünmeye başladık: Padişahı değiştirmek, kabineyi düşürmek, yeni bir kabine kurarak daha azimli hareketlere başvuru gibi..."
Falih Rıfkı Atay, Mustafa Kemal'in İstanbul'daki çabalarının sonucunu şöyle değerlendirir: "Günler geçti, geçti. Mustafa Kemal ve bazı arkadaşları şu kanaate vardılar ki, Vahdettin'i öldürmekten, hükümeti düşürmekten esaslı bir netice almaya imkan yoktu." Bu denemenin yarar getirmeyeceğini anladıklarında, Anadolu'ya geçmenin tek çıkar yol olduğuna kanaat getirir.
Mustafa Kemal, bu noktayı Vakit gazetesi başyazarı Ahmet Emin Bey'e şöyle anlatır: "…İstanbul'da oturup milleti haberdar etmek imkanı da kalmamıştı. Dolayısıyla yapılacak şeyin İstanbul'dan çıkıp milletin içine gitmek ve orada çalışmak olduğuna karar verdim."
Mustafa Kemal, Nutuk'ta o zaman düşünülen kurtuluş çarelerini sıraladıktan sonra şöyle der:
"Efendiler. Bu vaziyet karşısında bir tek karar vardı. O da hakimiyeti milliyeye müstenit, kayıtsız şartsız müstakil yeni bir Türk Devleti tesis etmek!"
"İşte, daha İstanbul'dan çıkmadan evvel düşündüğümüz ve Samsunda Anadolu topraklarına ayak basar basmaz tatbikatına başladığımız karar, bu karar olmuştur."
Fransız askerleri denizden Mersin'e çıkarma yapmaya başladı. Mersin, Tarsus, Adana, Ceyhan, Misis ve Toprakkale işgal edildi.
Mondros Mütarekesi sonrasında Fransız işgal kuvvetleri ve onlarla birlikte hareket eden Ermeni unsurlarına karşı Dörtyol’un Karakese köyünde Mehmet Kara Çavuş tarafından ilk kurşun atıldı. Bu olay, Güney Cephesi’nde yerel direnişin ve Kuvâ-yı Milliye ruhunun erken örneklerinden biri kabul edilir.
Mondros Mütarekesi sonrasında Sultan VI. Mehmed Vahdettin, Kanûn-ı Esâsî’ye dayanarak Meclis-i Mebusan’ı feshetti. Fesih kararı, işgaller ve mütareke şartları altında Osmanlı siyasal hayatında temsil krizini derinleştirdi.
İstanbul’da Kilikyalılar Cemiyeti kuruldu. Cemiyet, Adana, Mersin, Tarsus, Maraş, Antep, Urfa ve çevresini içine alan Kilikya bölgesinin işgal ve Ermeni iddialarına karşı savunulması amacıyla faaliyet gösterdi. Bölge halkının haklarını basın, propaganda ve teşkilatlanma yoluyla duyurmaya çalıştı.
Bahçe, İslahiye, Hassa, Mamure, Osmaniye (Cebelibereket) işgal edildi.
İngiliz kuvvetleri, Mondros Mütarekesi sonrasında Batum’a girdi. Batum, Kafkasya ve Karadeniz geçiş yolları bakımından stratejik önem taşıdığı için İngiliz kontrolüne alındı.
Mondros Mütarekesi sonrasında Osmanlı 9. Ordusu Kars’tan ayrıldı. Bu çekilme, Elviye-i Selâse’de yerel şûra hareketlerinin ve Güneybatı Kafkas Geçici Hükûmeti sürecinin önünü açan gelişmelerden biri oldu.
Kars Millî İslâm Şûrası Merkez-i Umumisi, Wilson Prensiplerine göre kurulduğu için 26 Aralık 1918 tarihinde İngilizler tarafından resmen tanındı.
Pozantı, Fransızlar tarafından işgal edildi.
Aynacıoğlu Rüştü, Aynacıoğlu Hasan, Aynacıoğlu Mehmet ve Deli Hacı gibi yerel çete reislerinin öncülüğünde Tokat, Artova, Yıldızeli, Yozgat, Amasya, Çorum, Mecitözü, Alaca, Sungurlu, Sorgun, Çekerek ve Akdağmadeni çevresinde etkili olan ayaklanma ve eşkıyalık hareketidir. Aynacıoğulları, Millî Mücadele sırasında TBMM otoritesine karşı ortaya çıkan iç ayaklanmalar içinde yer aldı; Çapanoğulları ve bazı yerel çetelerle bağlantılı hareket etti. Hareket, Kuva-yı Milliye ve Çerkes Ethem kuvvetlerinin de katıldığı askerî müdahalelerle bastırıldı.
3. Göç dalgası. 3 dalga sonunda Yahudilerin Filistin'de nüfus oranı %17 oldu.
Cerablus, İngilizler tarafından işgal edildi.
Ardahan’da, bölgenin Ermeni ve Gürcü işgaline uğramasını önlemek ve yerel savunmayı örgütlemek amacıyla 1. Ardahan Kongresi toplandı. 3–5 Ocak 1919 tarihleri arasında yapılan kongreye 3. Tümen Komutanı Halit Bey başkanlık etti.
Konya istasyonu, İtalyanlar tarafından işgal edildi.
Hürriyet ve İtilaf Fırkası, Mütareke döneminde yeniden siyasi faaliyete geçti. 10 Ocak 1919’da merkez yönetim kurulunu oluşturan fırkanın başkanlığına Müşir Nuri Paşa getirildi. Yönetimde Müşir Zeki Paşa, Abdülkadir, Zeynelabidin, Ali Kemal, Refik Halid Karay ve Rıza Tevfik Bölükbaşı gibi isimler yer aldı. Parti, Anadolu’daki Milli Mücadele hareketini İttihatçıların devamı olarak gördü ve Ankara hareketine karşı çıktı.
Türk birlikleri, Medine'yi teslim etti.
Bir Yunan birliği, Hadımköy’den Lüleburgaz’a kadar uzanan demiryolu hattını işgal etti. Demiryolu hattının kontrolü, Doğu Trakya’daki İtilaf ve Yunan varlığını güçlendirdi.
Şark demiryolları, Fransızların kontrolüne gidi.
Haydarpaşa Garı, İngiliz kuvvetleri tarafından işgal edildi. Garın kontrol altına alınması, İstanbul’un ulaşım ve askerî sevkiyat hatlarının İtilaf denetimine girmesi bakımından önem taşıdı.
İngilizler Mondros Mütarekesinin 7. Maddesine dayanarak Antep'i işgal etti.
Kars merkezli Cenub-i Garbi Kafkas Hükümeti, Büyük Kars Kongresi sonrasında kuruldu. Bölgedeki Türk-Müslüman halkın temsil ve savunma girişimi olan bu kısa ömürlü yönetim, İngilizlerin Kars’ı işgaliyle Nisan 1919’da dağıtıldı.
17 ve 18 Ocak 1919 tarihlerinde Dr. Esat Oktay Bey başkanlığında Kars'ta toplanan kongreye 131 temsilci katıldı ve kongrede Kars Millî İslâm Şûrası'nın adı Cenûb-i Garbî Kafkas Hükûmet-i Muvakkata-i Milliyesi olarak değiştirildi. Başkanlığına Cihangirzade İbrahim Bey tekrar seçildi.
Bu geçici hükumet, 18 maddeden oluşan anayasası ve yeşil ve kırmızı zemin üzerinde bulunan ay-yıldızlı bayrağı kabul edip; 12 üyeli bir bakanlar kurulu ve halkın oyu ile seçilen 131 milletvekilli bir parlamento kurdu.
Mart 1919'da Gürcü ve Ermeni kuvvetlerinin saldırılarını bu hükümet kuvvetleri geri püskürttü.
Paris Barış Konferansı (18 Ocak 1919 - 21 Ocak 1920)
Toplanma amacı: İtilaf Devletleri, I.Dünya Savaşından yenik ayrılan devletlerle yapacakları antlaşmaların esaslarını saptamak amacıyla toplanmışlardır. 32 devletin temsilcileri katılmıştır. Almanya, Avusturya-Macaristan, Bulgaristan'la imzalanacak barış antlaşmaları hazırlanmıştır.
Konferans sürerken İngiltere, Batı Anadolu'daki Müslümanların, hıristiyanları katletmek üzere olduklarını ileri sürmüş ve Rumların sayıca fazla olduklarını bahane ederek Amerikan delegelerini etkilemiş Anadolu'nun paylaşılmasına Yunanistan'ı da ortak etmiştir.
Bunun nedenleri:
1-İngiltere'nin Doğu Akdeniz'deki çıkarlarını sürdürmek istemesi
2-Batı Anadolu'da çıkarları bulunan İngilizlerin İtalya'ya güvenememesi, İtalya gibi güçlü bir devlet yerine kukla Yunanistan'ı tercih etmesi
3-Yunanlıların, Ege bölgesinin kendilerine ait olduğu ve bu bölgede nüfus yoğunluğuna sahip oldukları şeklinde propaganda yapmaları
Yukarıda sıralanan nedenler İtalya'nın İtilaf Devletleri'nden kopma sürecini başlattı.
Azınlıkların Çalışmaları:
Anlaşma Devletleri'nin işgalleri Rum ve Ermeni azınlıkları da harekete geçirdi. Anlaşma Devletleri kendi işgallerini nasıl Mondros Ateşkes Antlaşmasına dayandırıyorlarsa; Rum ve Ermeni azınlıklar da Türk yurdundan pay istemek için Wilson ilkelerini kendilerine dayanak aldılar.
Wilson İlkeleri:
Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Wilson, savaşa girerken bir bildiri yayınlamıştı. Bu bildiri ile İttifak (Bağdaşma) devletlerine güvenceler vererek savaşın bir an önce bitmesi için bazı temel ilkeler belirleniyordu. Bu ilkelere göre;
1-Savaş sonunda, yenenler yenilenlerden toprak almayacaklar.
2-Yenenler yenilenlerden savaş tazminatı istemeyecekler
3-Anlaşmazlıkları barış yoluyla çözümlemek için uluslararası bir örgüt oluşturulacak
4-Devletler arasında gizli antlaşmalar yapılmayacak
5-Osmanlı Devleti ile ilgili maddesine göre;
Osmanlı İmparatorluğunun Türk bölgelerine kesin egemenlik tanınmalıdır. Ancak, Türk egemenliğinde yaşayan başka uluslara da kendi kendini yönetme hakkı verilmelidir.
Boğazlar her devlete açık olmalıdır.
Wilson ilkeleri, Osmanlı Devletinin durumunu belirlemek için nüfus ölçüsünü ortaya atmıştır. İşte Rum ve Ermeni azınlıklar bu ölçüyü kendi çıkarlarına yorumlayarak çalışmalara giriştiler. Hiçbir ilde Rumlar ve Ermeniler çoğunluk oluşturmadıkları halde belli bölgelerde "çoğunluktayız" savlarıyla ortaya çıktılar.
İrlanda Kurtuluş Savaşı, İrlanda Cumhuriyet Ordusu ile Britanya yönetimi arasında başladı. 21 Ocak 1919’da Soloheadbeg Baskını ve aynı gün Dublin’de Birinci Dáil’in toplanması, savaşın başlangıcı kabul edilir. Çatışmalar 11 Temmuz 1921’de ateşkesle sona erdi. Ardından 6 Aralık 1921’de Anglo-İrlanda Antlaşması imzalandı ve 1922’de İrlanda Serbest Devleti kuruldu.
Türk kuvvetleri, Mondros Mütarekesi hükümleri doğrultusunda Batum’dan çekildi. Bölge kısa süre sonra İngiliz ve Gürcü güçlerinin nüfuz mücadelesine sahne oldu.
Konya İstasyonu'nun İngilizler tarafından işgal edilmesi.
Trakya-Paşaeli Müdafaa Heyet-i Osmaniyesi, İstanbul’da bir toplantı yaparak Trakya’nın Yunanistan’a verilmesi ihtimaline karşı izlenecek siyasi ve örgütsel tutumu değerlendirdi. Cemiyet, Doğu Trakya’nın Türk yurdu olduğunu savunmak ve bölgenin haklarını korumak amacıyla faaliyet yürüttü.
Kasaba (Turgutlu) Aydın Demiryolu'nun İngilizler ve Fransızlar tarafından işgali.
Fransızların Pozantı'nın güneyindeki Akköprü ve Çiftehan'ı işgal etmesi.
II. Meşrutiyet’in ilanından sonra 24 Temmuz 1908’de kaldırılan sansür, Mütareke döneminde İstanbul basını üzerinde yeniden etkili hâle getirildi. Sansüre ilişkin kararname 5 Şubat 1919’da kabul edildi; 9 Şubat 1919’da Takvim-i Vekayi’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
İtilaf kuvvetleri komutanı General Franchet d’Esperey, İstanbul’a gösterişli bir törenle girdi. Bu giriş, işgal yönetiminin İstanbul’daki askerî ve psikolojik üstünlük gösterilerinden biri oldu.
Trabzon'da "Trabzon Mühafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti"nin kuruluşu.(Bazı kaynaklarda 25 Ocak 1919 olarak belirtilmektedir.)
Kurucular: Nemlizade Sabri, Eyübzade İzzet, Murat Hanzade Ziya, Abanozzade Hüseyin, Eyübzade Ömer Fevzi, Hacı Ali Hafızzade, Mehmet Salih, Molla Bekirzade Mehmet Avni, Müftüzade Hacı Mehmet
Karadeniz Bölgesi’nde Pontusçu Rum faaliyetlerine karşı Samsun’da Karadeniz Türkleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kuruldu. Cemiyet, Samsun ve çevresindeki Türk/Müslüman ahalinin haklarını savunmak ve bölgedeki ayrılıkçı faaliyetlere karşı kamuoyu oluşturmak amacıyla faaliyet gösterdi.
III. İngiliz-Afgan Savaşı sonrasında Afganistan dış siyasette bağımsızlığını kazandı. Bu dönem, Amanullah Han dönemi Afganistan monarşisi olarak bilinir.
Maraş'ın İngilizler tarafından işgal edilmesi.
Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti ilk kongresini yaptı. Cemiyet, Karadeniz’de Pontus devleti kurulması girişimlerine karşı Trabzon ve çevresinin Türk yurdu olduğunu savunmak amacıyla teşkilatlanmıştı. Kuruluş tarihi kaynaklarda genellikle Şubat 1919 olarak verilir.
Samsun’da kurulan Karadeniz Türkleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin Tokat şubesi açıldı. Şube, Pontusçu Rum faaliyetlerine karşı Tokat ve çevresindeki yerel teşkilatlanmanın merkezlerinden biri oldu.
İngilizlerin Birecik'i işgal etmeleri
Gürcü kuvvetleri, Ahıska ve Azgur bölgesini işgal etti. Bu gelişme, Osmanlı kuvvetlerinin Kafkasya’dan çekilmesi sonrasında bölgede ortaya çıkan otorite boşluğu ve sınır mücadelesinin parçasıydı.
Komünist Enternasyonal, değişik ülkelerdeki komünist partilerin, birleşik bir komünist dünya partisi halindeki birliğidir.
Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti’nin Erzurum şubesi açıldı. Şube, doğu vilayetlerinin Ermeni iddialarına karşı savunulmasında ve Erzurum Kongresi’nin hazırlanmasında önemli rol oynadı.
İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyeti, İzmir Beyler Sokağı’ndaki sinema binasında Büyük Redd-i İlhak Kongresini topladı. Kongre, Batı Anadolu’nun Yunanistan’a bağlanması ihtimaline karşı bölgesel direniş ve kamuoyu oluşturma amacı taşıdı; çalışmalar 19 Mart 1919’da tamamlandı.
Bolşevik yönetimiyle yapılan anlaşma sonrasında Başkurt Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu. Başkurt millî hareketi, 1917 Rus Devrimi sonrasında özerklik talebiyle ortaya çıkmış; Zeki Velidi Togan’ın da içinde bulunduğu Başkurt yönetimi, iç savaş şartlarında farklı güçler arasında varlık göstermeye çalışmıştı. 1919 düzenlemesiyle Başkurt bölgesi Sovyet sistemi içinde özerk cumhuriyet statüsü kazandı.
Benito Mussolini (1883-1945) İtalya'da faşist hareketi başlattı.
Urfa, İngilizler tarafından işgal edildi.
"Cenûb-i Garbî Kafkas Hükûmet-i Muvakkata-i Milliyesi" meclisi "Cenûb-i Garbî Kafkas Hükümet-i Cumhuriyesi" adını almıştır. Bu hükümette Stefani Vafiades, Pavlo Camusev ve Matyev Radjinsky gibi Hıristiyan kökenli milletvekilleri ve bakanlar da vardı. Bu anlamda, katılımcı, çoğulcu ve şeffaf, yurttaşların seçme ve seçilme hakkına sahip olduğu bir yönetime sahipti.
Antalya işgal edildi. İşgal öncesinde Antalya'da çalışmakta olan çok miktarda un değirmeni, Fransızlar tarafından bombalanarak kullanılmaz hale getirildi.
Merzifon, İngilizler tarafından işgal edildi.
15. Kolordu Komutanlığına atanan Kazım Karabekir Paşa, Mustafa Kemal Paşa’yı Şişli’deki evinde ziyaret etti. Mustafa Kemal Paşa, Karabekir’e Erzurum’a gitmesini ve orada teşkilatlanma çalışmalarına başlamasını tavsiye etti. Bu görüşme, Anadolu’da Millî Mücadele hazırlıklarının erken temaslarından biri oldu.
Versailles sistemi içinde işçi hakları, sosyal adalet ve çalışma standartları için kuruldu. Devlet, işçi ve işveren temsilcilerini aynı yapıda buluşturan üçlü işleyiş modeliyle farklılaşır. Daha sonra BM uzmanlık kuruluşu haline geldi.
İngiliz askeri birlikleri, Amritsar'da (Hindistan) 379 silahsız göstericiyi öldürdü.
Ermenilerin İngiliz desteği ile saldırdığı ve Türkleri acımasızca öldürdüğü Kars'ta, İngilizler, 13 Nisan 1919 günü parlamento konağını basıp, Cumhurbaşkanı İbrahim Bey de içinde olmak üzere hükümetten 13 kişiyi Malta'ya sürdüler ve hükümeti dağıttılar. Buna rağmen sancak ve kazaların Milli Şura kuvvetleri, Ermenilerle çarpışmaya devam ettiler.
Gürcü kuvvetleri, Millî Şura kuvvetlerini gerileterek Ardahan’ı işgal etti. Bu gelişme, Elviye-i Selase bölgesindeki hâkimiyet mücadelesinin önemli aşamalarından biri oldu.
Kilikyalılar Cemiyeti’nin Adana şubesi kuruldu. İstanbul’da kurulan cemiyetin Adana’daki teşkilatlanması, Kilikya bölgesinin işgal ve Ermeni iddialarına karşı savunulması amacıyla yerel faaliyetlerin güçlendirilmesini sağladı.
İngilizler, Kars’ın yönetimini Ermeni makamlarına devretti. Bu devir, bölgede Türk-Müslüman halk ile Ermeni yönetimi arasındaki çatışmaları daha da artırdı.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 30 Nisan 335 (30 Nisan 1919) tarihinde 9ncu Ordu Kıtaatı Müfettişliği'ne tayin edilmiş ve sene-yi mezkûre Temmuzu'nun beşinde İstanbul Hükümet-i sakıtasınca memuriyetine hitam verilmiştir.
Mustafa Kemal, Anadolu'daki isyanları ve Osmanlı ordusunun tasfiyesini yerinde izlemek amacıyla, İstanbul yetkilileri tarafından "Ordu Müfettişliği"ne atandı. Atama kararı dönemin Resmi Gazetesinde 30 Nisan günü yayımlandı.
Yunanlıların, İzmir'e çıkarma planı, İngiltere Başbakanı Lloyd George, Fransa Başbakanı Clemenceau, İtalya Başbakanı Orlando ve ABD Başkanı Wilson tarafından kabul edildi.
10 Mayıs 1919 tarihinde İtilaf Devletleri temsilcileri, Paris'te, Yunanların İzmir'i işgali konusunda karar aldı.
Yunanistan'ın en büyük amacı Megali İdea yani Büyük Yunanistan'ı gerçekleştirmekti. Bu yoldaki ilk hedef ise Batı Anadolu ve Trakya idi.
Mardin-Nusaybin çevresinde Ali Batı öncülüğünde ayaklanma çıktı. Ali Batı, 11 Mayıs 1919’da silahlı adamlarıyla Nusaybin’e girdi; olay, 18 Ağustos 1919’da Ali Batı’nın öldürülmesiyle sona erdi. Bu hareket, Millî Mücadele öncesi ve başındaki asayiş sorunları ile yerel otorite mücadeleleri içinde değerlendirilir.
İtalyanların Kuşadası'na çıkarma yapması ve Selçuk İstasyonu'nun işgali.
İzmirli yurtseverler, gece Musevi Maşatlığı'nda toplanarak, Reddi İlhak ilkesini kabul etti.
İzmir civarındaki Foça, Karaburun, Urla ve Yenikale istihkâmlarının İngiliz, Fransız ve Yunan birliklerince işgali.
Muğla'da, İzmir'in işgalini protesto amacıyla miting.
10 Mayıs 1919 günü İtilaf Devletleri temsilcileri, Paris'te, Yunanlıların İzmir'i işgali konusunda karar aldılar.
14 Mayıs 1919 tarihinde İzmir limanında bulunan İtilaf Devletleri donanması kumandanı Amiral Caltrop, Türk ordusuna İzmir'in Yunanlar tarafından işgal edileceğini bildirdi.
15 Mayıs 1919 tarihinde İtilaf Devletleri desteğindeki Yunanlar, İzmir'i işgal etti.
İşgal sırasında Hasan Tahsin takma adıyla tanınan gazeteci Osman Nevres'in ilk kurşunu atması, işgale karşı gösterilen ilk ciddi tepki olarak tarihe geçti.
Hasan Tahsin ve Askerlik Şubesi Başkanı Albay Süleyman Fethi Bey şehit edildiler. İşgal sırasında çıkan çatışmalarda çok sayıda Türk öldürüldü.
Mustafa Kemal, Yıldız Sarayı Küçük Mabeyn Köşkü'nde Padişah Vahdettin VI. Mehmet ile görüştü. Bu görüşmeden sonra ertesi gün sabah erken saatlerde tekrar bir görüşmeleri oldu.
Mustafa Kemal Paşa, Samsun yolculuğundan seneler sonra, Bandırma Vapuru ile yola çıkmadan önce Yıldız Sarayı'nda Sultan Vahideddin'i ziyarete gittiğini anlatır ve görüşmelerini hatıralarında şöyle nakleder:
"...Yıldız Sarayı'nın ufak bir salonunda Vahideddin'le âdeta diz dize denecek kadar yakın oturduk. Sağında dirseğini dayamış olduğu bir masa ve üstünde bir kitap var. Salonun Boğaziçi'ne doğru açılan penceresinden gördüğümüz manzara şu: Birbirine muvazi (paralel) hatlar üzerinde düşman zırhlıları! Bordalarındaki toplar, sanki Yıldız Sarayı'na doğrulmuş! Manzarayı görmek için, oturduğumuz yerlerden başlarımızı sağa-sola çevirmek kâfi idi.
Vahideddin, hiç unutmayacağım şu sözlerle konuşmaya başladı:
- Paşa, paşa, şimdiye kadar devlete çok hizmet ettin. Bunların hepsi artık bu kitaba girmiştir.
Elini demin bahsettiğim kitabın üstüne bastı ve ilâve etti:
- Tarihe geçmiştir.
O zaman bunun bir tarih kitabı olduğunu anladım. Dikkatle ve sükûnla dinliyordum:
- Bunları unutun, dedi. Asıl şimdi yapacağın hizmet hepsinden mühim olabilir. Paşa, devleti kurtarabilirsin!
...Kendisine basit cevaplar verdim:
- Hakkımdaki teveccüh ve itimada arz-ı teşekkür ederim. Elimden gelen hizmette kusur etmeyeceğime emniyet buyurunuz.
...- Merak buyurmayın efendimiz, dedim. Nokta-i nazar-ı şâhânenizi (görüşünüzü, düşüncenizi) anladım. İrâde-i seniyeniz (emriniz) olursa hemen hareket edeceğim ve bana emir buyurduklarınızı bir an unutmayacağım.
‘Muvaffak ol!' hitâb-ı şahânesine mazhar olduktan sonra, huzurundan çıktım"...
Denizli, Tavas ve Kastamonu'da İzmir'in işgalini protesto mitingleri.
Aydın'da İzmir'in işgalini protesto mitingi.
Tecrübeli bir kaptan ve 21 mürettebatıyla, 1878 yapımı "Bandırma Vapuru" ile 16 Mayıs sabahı, İstanbul'dan hareket eden Mustafa Kemal ve beraberindekiler 19 Mayıs'ta Samsun'a ulaştılar. Mürettebat ve Mustafa Kemal dışında 22 karargah mensubu ve 25 er ve erbaş bulunuyordu. İngiliz subayından alınan yol izninde, altı tane eğerli at ve iki binek otomobil de kayıtlıydı.
İstanbul'da, Üsküdar Doğancılar'da İzmir'in işgalini protesto mitingi.
İstanbul'da "İngiliz Muhipleri Cemiyeti"nin kuruluşu.
Kurucu ve Yöneticiler: Eski Dahiliye Nazırı Memduh Paşa, Şehremini Cemil Paşa, Ahmet Zülüfkül Paşa, Ali Rüştü Efendi, Abdullah Bey, Hamdi Paşa, Şevket Bey, Sait Molla, Miralay Enver Bey, Sadrettin Safiyettin, Nebil Ziya, Abdullah Zühdü, Ressam Ahmet Paşa, Halit, Nazif Sururi, Cafer, Emin, Ahmet Rıfat, Nüzhet Paşa, Vahi Bey
Kadıköy'de yabancı işgallerini protesto mitingi.
Balıkesir’de Doğru Söz gazetesi, Millî Mücadele yanlısı yayınlarıyla işgallere karşı kamuoyu oluşturan yerel basın organları arasında yer aldı.
Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti ikinci kongresini topladı. Kongrede, Karadeniz’de Pontusçu Rum faaliyetlerine karşı Trabzon ve çevresinin siyasi, sosyal ve demografik haklarının savunulması üzerinde duruldu.
Diyarbakır'da, İzmir'in işgalini ve Doğu'da bir Ermeni devleti kurulması tasarısını protesto mitingi düzenlendi.
Sultanahmet Mitingleri (23 Mayıs 1919 ve 13 Ocak 1920)
İzmir'in işgal edildiğinin duyulmasıyla birlikte, başta İstanbul olmak üzere tüm yurtta derin infial uyandı. Bunun üzerine İstanbul Sultanahmet Meydanı'nda bir dizi protesto mitingi yapıldı.
Mitingleri "Karakol Cemiyeti" ve "Türk Ocakları" organize ediyordu. Bu mitinglerde Şair Mehmet Emin Yurdakul, Hamdullah Suphi Tanrıöver, Halide Edip Adıvar, Şükufe Nihal gibi hatipler konuşmuştur.
Sultanahmet mitingleri Anadolu direnişinin moral ve kadro kaynağı olmuşlardır.
Oltu’da Ramiz Bey başkanlığındaki Meclis-i İdare lağvedilerek Oltu Şura Hükümeti kuruldu. Başkanlığa Yusuf Ziya Bey getirildi. Hükümet, Oltu ve çevresinin Ermeni işgaline bırakılmasına karşı bölgenin yerel idaresini üstlendi; 17 Mayıs 1920’ye kadar varlığını sürdürdü.
Yunanlıların Manisa'yı işgali.
Mütareke dönemindeki birinci Saltanat Şurası, İzmir'in işgalinin (15 Mayıs 1919) hemen sonrasında 26 Mayıs 1919'da toplandı. Yıldız Sarayı'nda Vahdettin'in çağrısıyla yapılan toplantıya 131 kişi davet edildi.
Yunanlıların Aydın'ı işgali.
İngilizler, İstanbul’da Bekirağa Bölüğü’nde tutulan İttihat ve Terakki ileri gelenleri ile bazı Osmanlı devlet görevlilerinden oluşan 67 siyasi tutukluyu Malta’ya sürgüne gönderdi. Malta sürgünleri, farklı kafilelerle devam etti ve süreç 20 Kasım 1920’ye kadar sürdü.
Mustafa Kemal Samsun'dan sonra 25 Mayıs'ta Havza'ya geçerek, Kurtuluş Savaşının ilk sinyali olan Havza Genelgesini yayınladı. Bu genelge ile halkın işgale direnişi isteniyordu.
Genelgenin metni;
"İzmir'in ve maalesef bunu takip eden Manisa'nın işgali gelecekteki tehlikeyi daha açık göstermektedir. Ülke bütünlüğümüzün korunması için millî gösterilerin daha canlı olarak yapılması ve sürdürülmesi lazımdır. Hayatımıza ve millî bağımsızlığımıza zarar veren işgal ve ilhak gibi olaylar bütün milletin içini kan ağlatmaktadır. Üzüntüler durdurulamıyor.
Sindirilmesi ve tahammülü mümkün olmayan bu durumun derhâl yok edilip giderilmesi bütün medeni milletlerle büyük devletlerin adalet ve nüfuzlarını sabırsızlıkla beklemek konusunda önümüzdeki hafta içinde Pazartesi başlayıp Çarşamba günü müracaatın arkası alınmak üzere büyük ve heyecanlı mitingler yaparak millî gösteride bulunulması ve bunun bütün bağlı olan yerlere yayılmasına ve bütün İtilaf devletleri temsilcileri ile Osmanlı Hükümetine etkili telgraflar verilmesi ve yabancı olan yerlerde yabancılara da özel etkiler yapılmakla beraber millî gösterilerde adap ve sükûnetin fevkalade korunması ve Hıristiyan halka karşı bir sataşma, gösteri ve düşmanca tavırlar alınmaması lazımdır.
Sizin bu fikirler etrafında hassas ve etkili bulunmanız yönüyle işin iyi idare edileceği ve başarılı olunacağı hususunda inancım tamdır. Sonucunun bildirilmesini arz ederim."
Denizli’de Müdafaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak Cemiyeti kuruldu. Cemiyet, İzmir’in işgalinden sonra Batı Anadolu’da Yunan ilerleyişine karşı yerel direnişi örgütlemek, halkı bilinçlendirmek ve işgale karşı siyasi-askerî hazırlıkları desteklemek amacıyla faaliyet gösterdi.
Muğla’da Menteşeliler Müdafaa-i Vatan Cemiyeti kuruldu. Cemiyet, İzmir’in işgalinden sonra Muğla ve çevresinde Yunan ilerleyişine karşı halkı örgütlemek, bölgenin savunmasını hazırlamak ve Millî Mücadele’ye destek sağlamak amacıyla faaliyet gösterdi.
Hacı Şükrü Bey tarafından Aydın cephesinde "Kuvay-i Milliye" teşkil edilmesi.
1919, Aydın
Kurucuları: Hoca Esat Efendi, Sultani Muallimlerinden Sabri Bey
Çine’de Çine Heyet-i Milliyesi kuruldu. Heyet, Aydın ve Muğla hattında Yunan ilerleyişine karşı yerel direnişi örgütleyen Kuva-yı Milliye yapılanmalarından biri oldu.
Akhisar’da Redd-i İlhak Cemiyeti kuruldu. Cemiyet, İzmir’in işgali sonrasında bölgenin Yunanistan’a bağlanması girişimlerine karşı halkı örgütlemek ve Millî Mücadele’ye destek sağlamak amacıyla faaliyet gösterdi.
Yörük Ali Efe ve müfrezesi, Sultanhisar ile Atça arasında İzmir-Aydın demiryolu üzerindeki Malgaç Köprüsü yakınında bulunan Yunan karakoluna baskın düzenledi. Baskın, Batı Anadolu’da Yunan işgaline karşı silahlı direnişin erken ve etkili örneklerinden biri oldu.
Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti Erzurum Şubesi tarafından Erzurum’da yerel bir kongre toplandı. 17–25 Haziran 1919 tarihleri arasında süren bu kongrede doğu vilayetlerinin Ermeni iddialarına karşı savunulması ve bölgesel teşkilatlanmanın güçlendirilmesi kararlaştırıldı. Bu kongre, 23 Temmuz 1919’da toplanacak Erzurum Kongresi’nin hazırlık aşamalarından biri oldu.
Söke’de Söke Heyet-i Milliyesi kuruldu. Heyet, Aydın cephesindeki Kuva-yı Milliye teşkilatlanmasının bir parçası olarak Yunan işgaline karşı yerel savunma çalışmalarını yürüttü.
Kurtuluş savaşının ilke ve direniş kurumlarının daha da netleştirildiği bu genelge ile "yurdun bütünlüğü ve ulusun bağımsızlığı" tehlikededir denilerek, derhal bir ulusal iradenin temsilcilerinin toplanması gerektiği belirtilmiştir.
Genelge Metni;
"1. Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir. Hükümet-i merkeziyemiz (İstanbul Hükümeti) itilaf devletlerinin etkisi ve denetimi altında çevrilmiş bulunduğundan üzerine aldığı sorumluluğun gereklerini yapamamaktadır. Bu durum milletimizi yok olmuş tanıttırıyor.Milletin istiklâlini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.
Milletin hal ve vaziyetini der-pîş etmek ve sadâ-yı hukukunu cihana işittirmek için her türlü tesir ve murâkabeden âzâde bir heyet-i milliyenin vücudu elzemdir. Bunun için haberleşerek her yandan gelen öneri ve millî istek üzerine Anadolu'nun görünüşte en güvenli yeri olan Sivas'ta milli bir kongrenin ivedi toplanması kararlaştırılmıştır. Bunun için bütün Osmanlı illerinin her sancağından parti anlaşmazlıkları bir yana bırakılarak yetenekli ve milletin güvenini kazanmış üç kişinin en çabuk şekilde kongreye yetişmek üzere hemen yola çıkarılması gerekmektedir.
Her olasılığa karşı bunun bir millî sır halinde tutularak gürültüye yer verilmemesi ve gerekli görülen yerlerde yolculuğun kendini tanıtmayarak yapılması gereklidir.
2. Doğu illerimiz adına 10 Temmuz'da Erzurum'da toplanması kararlaştırılan kongre için adı geçen illerin Müdafaa-i Hukuku Milliye ve Reddi İlhak Cemiyetlerinden seçilmiş üyeler zaten Erzurum'a doğru yola çıkarılmışlardı. O zamana kadar diğer illerimizin delegeleri de Sivas'a varmış olabileceklerinden Erzurum Kongresi'nin üyesi de uygun göreceği zamanda genel toplantıya katılmak üzere Sivas'a hareket edecektir.
3. Bu maddelere göre temsilcilerin Müdafaa-i Hukuku Milliye Cemiyetleri ve belediye başkanları ve diğer şekilde seçilmesiyle hareketleri hakkındaki delâlet ve vatanseverliklerini ve isimleri ile hareket zamanlarının telgrafla bildirilmesini rica ederim.
4. Bu telgrafın gelişinin hemen bildirilmesi rica olunur."
Balıkesir’de 1. Balıkesir Kongresi toplandı. Kongrede, İzmir’in işgalinden sonra Batı Anadolu’da Yunan ilerleyişine karşı bölgesel direnişin örgütlenmesi, cephelerin desteklenmesi ve Kuva-yı Milliye hareketinin güçlendirilmesi ele alındı.
İtilaf Devletleri ile Almanya arasında Versay Barış Antlaşması imzalandı.
Versailles Antlaşması sistemi içinde kurulan ilk genel amaçlı kolektif güvenlik örgütüdür. Kuruluş zemini, I. Dünya Savaşı sonrasında devletler arası savaşları önleyecek, uyuşmazlıkları diplomasi ve tahkim yoluyla çözecek bir uluslararası düzen kurma arayışıydı. Cemiyet Misakı, 28 Haziran 1919'da imzalanan Versailles Antlaşması içinde yer aldı; örgüt, antlaşmanın yürürlüğe girdiği 10 Ocak 1920'de resmen işlemeye başladı. Merkezi Cenevre oldu. Amaç; kolektif güvenlik, silahsızlanma, manda yönetimlerinin denetimi, azınlık sorunları, sağlık, çalışma ve insani yardım alanlarında uluslararası işbirliği sağlamaktı. Ancak ABD'nin örgüte katılmaması, kararların oybirliği ve büyük devlet iradesine bağımlı olması, yaptırım gücünün zayıflığı ve 1930'larda Japonya, İtalya, Almanya ve Sovyetler Birliği krizleri karşısındaki etkisizliği nedeniyle II. Dünya Savaşı'nı engelleyemedi. 18 Nisan 1946'da Cenevre'de toplanan son Genel Kurulda tasfiye kararı alındı ve görevlerinin bir kısmı Birleşmiş Milletler sistemine devredildi. Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra kurulan Milletler Cemiyeti'nin komuta konseyinin 5 daimi üyesi, Birinci Dünya Savaşı galipleri olan; ABD, İngiltere, Fransa, İtalya ve Japonya'ydı. 2. Dünya Savaşı'nın zeminlerini hazırlayan cemiyet... savaşın ardından 18 Nisan 1946'da Cenevre'de toplanan XXI. Genel Kurulda alınan karar ile kendisini feshetti.
İstanbul Divan-ı Harb-i Örfi Mahkemesi, firarda bulunan Talat Paşa, Enver Paşa, Cemal Paşa ve Doktor Nazım Bey'i gıyaben idama mahkum etti. Karar, İttihat ve Terakki yönetiminin savaş dönemi uygulamaları ve tehcir yargılamaları kapsamında verildi. Cavid Bey ile Mustafa Şerif Bey ise gıyaben on beşer yıl kürek cezasına çarptırıldı.
8 Temmuz 1919 Salı gecesi, saat 22.50'de Harbiye Nâzırlığı'na ve saat 23.00'de Dolmabahçe Sarayı'ndaki "Mabeyni Hümâyûn" Başkâtipliği vasıtasıyla Padişah'a yazdığı telgrafın sonunda, vazifesinden ve askerlikten istifasını bildirdi.
Ertesi 9 Temmuz Çarşamba günü, artık "sivil" sayılan Mustafa Kemal Paşa, elyazısıyla Erzurum Valiliği'ne verdiği "Beyanname"siyle, Ordu Müfettişliği vazifesinden ve Askerlik'ten istifa ederek, "bundan sonra, gaye-i mukaddese-i milliyemiz için, her türlü fedakârlıkla çalışmak üzere, sîne-i millette bir ferdi mücâhid suretiyle bulunmakta olduğu"nu bildiriyordu.
Trakya-Paşaeli Müdafaa Heyet-i Osmaniyesi’nin birinci kongresi toplandı. Kongrede, Doğu Trakya’nın Yunanistan’a verilmesi ihtimaline karşı bölgenin siyasi haklarının savunulması, teşkilatlanmanın güçlendirilmesi ve Trakya’daki yerel direnişin düzenlenmesi ele alındı.
Demirci Mehmet Efe, 1919 yılı Temmuz başlarında Nazilli ve Aydın çevresinde Kuvâ-yı Milliye hareketi içinde öne çıktı. Yunan işgaline karşı Batı Anadolu’daki direnişin önemli efe liderlerinden biri oldu.
Denizli'de Müdafaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak Cemiyeti yerine, "Heyet-i Milliyenin kuruluşu.
1919, Menderes
Kurucu ve Yöneticiler: Denizli Mutasarrıfı Faik (Öztrak), Belevli Yusuf, Müftü Ahmet Hulusi, Müftüzade Kazım, Hamamcı Şeyh Mustafa, Tat Osmanoğlu Emin, Tavaslızade Mustafa, Küçükağazade Ali, Dr.Kazım, Dalamanlızade Şükrü Bey
İlk kez, "Misak-ı Milli içerisinde Türk Vatanı'nın bölünmez bir bütün olduğu" kararını içeren Erzurum Kongresi, Mustafa Kemal'in başkanlığında 23 Temmuz - 7 Ağustos 1919 tarihleri arasında toplandı.
İlk ulusal kongrenin önemi; gerekirse padişahlığa ve İstanbul hükümetine rağmen, ulusun kendi kaderini kendi eline almasının vurgulamasıdır. Kongreye çoğunluğu işgal altındaki 5 doğu ili Trabzon, Erzurum, Sivas, Bitlis ve Van'dan gelen 62 delege katılmış; 2 hafta süren kongrede alınan kararlar Kurtuluş Mücadelesi'nde izlenen çizgide önemli ölçüde belirleyici olmuştur.
Kongreyi geçici başkan olarak Erzurum delegelerinden Hoca Raif Efendi açmış; yoklamanın ardından yapılan oylamada Mustafa Kemal Paşa kongre başkanlığına getirilmiştir.
ERUZURUM KONGRESİ'NİN ÖNEMİ VE ÖZELLİKLERİ
1- Manda ve himaye reddedilerek ilk kez ulusal bağımsızlığın koşulsuz olarak gerçekleştirilmesine karar verilmiştir.
2- İlk kez milli sınırlardan bahsedilmiş ve Mondros Ateşkes Antlaşmasının imzalandığı anda Türk vatanı olan topraklarının parçalanamayacağı açıklanmıştır.
3- Toplanış şekli bakımından bölgesel olmasına karşın aldığı kararlar bakımından milli bir kongredir.
4- İlk defa geçici bir hükümetin kurulacağından bahsedilmiştir.
5- Erzurum Kongresi Sivas kongresine bir ön hazırlık çalışması niteliğindedir.
6- İlk kez başkanlığını Mustafa Kemal'in yaptığı dokuz kişilik bir Temsil Heyeti oluşturuldu. Bu Temsil Heyeti bir hükümet gibi görev yapacaktır. (Temsil Heyeti'nin görevi TBMM'nin açılmasına kadar devam edecektir.)
7- Erzurum Kongresinin bir önemi de Batı Anadolu'da Yunan kuvvetlerine karşı mücadele eden Kuva-yi Milliye üzerinde büyük moral etkisi yaptı.
8- Erzurum Kongresi Mustafa Kemal'in sivil olarak görev aldığı ilk yerdir. Bölgesel bir kongredir.
Balıkesir’de 2. Balıkesir Kongresi toplandı. Kongrede, Batı Anadolu’daki Kuva-yı Milliye birliklerinin desteklenmesi, cephelerin güçlendirilmesi ve Yunan ilerleyişine karşı bölgesel direnişin ortak bir yapı içinde yürütülmesi kararlaştırıldı.
Nazilli’de 1. Nazilli Kongresi toplandı. Kongrede, Aydın cephesindeki Kuva-yı Milliye hareketinin düzenlenmesi, cephelerin desteklenmesi, halktan yardım toplanması ve Yunan işgaline karşı bölgesel direnişin güçlendirilmesi ele alındı.
10 Temmuz 1919 Perşembe günü, Vilâyâti Şarkiye Müdafaa-ı Hukuk-ı Milliye Cemiyeti Erzurum Şubesi'ne, Cemiyet Merkezi'nden gelen resmî bir yazı ile, Aza olarak kaydedildi. O zamanki Kanunlara göre de Asker ve Devlet Memurları, "Siyasî Cemiyetler"e aza olamazlardı.
Aynı günkü aynı yazı ile, M. Kemal Paşa, Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti Erzurum Şubesi'nin "Heyet-i Faâlesi Birinci Reisi" ve onunla işbirliği ederek kurtuluşumuz yolunda çalışan Emekli Deniz Kurmay Albayı ve Eski Bahriye Nâzırı, Hüseyin Rauf (ORBAY) Bey de, "İkinci Reis" seçildiler.
Mustafa Kemal Paşa ile Hüseyin Rauf Bey'in, Erzurum Kongresi'ne Erzurum Mümessili olabilmeleri için, onlar şehre gelmeden önceki Cemiyet Kongresince Mümessil seçilen iki Erzurumlu, 20 Temmuz 1919 Pazar günü istifa ederek, yerlerini bu iki kişiye bıraktılar.
23 Temmuz 1919 Çarşamba günü açılan Büyük Erzurum Kongresi'nde, Erzurum Mümessili Mustafa Kemal Paşa, Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti Trabzon şubesinden gelen 17 Mümessille Erzurumluların önceden anlaşması üzere, 38 red oya karşılık 47 kabul oyuyla Kongre Reisi seçildi.
7 Ağustos 1919 Perşembe günü biten Erzurum Kongresinde, bu Kongreyi tertip eden "Vilâyât-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti" ile, "Trabzon Muhâfaza-i Hukuk Cemiyeti"ni birleştirildi ve "Şarkî-Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adıyla, merkezi Erzurum olmak üzere yeni bir Cemiyet kuruldu.
Mustafa Kemal Paşa, o gün, "Şarkî-Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti"ne ve Kongre dağıldıktan sonra, onu temsil ederek çalışacak olan "Temsil Heyeti'ne, "Erzurum Mümessili" seçildi. Aynı gün yapılan "Temsil Heyeti Mümessilleri" toplantısında, Erzurum Mümessili M. Kemal Paşa, "Temsil Heyeti Reisi" seçildi.
Mustafa Kemal, Sivas Kongresi'ni bu sıfatıyla topladı ve Sivas Kongresinde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında tüm Reddi İlhak ve Milli Müdafaa cemiyetleri bir araya toplandı. A-RMH Cemiyetlerinin yönetim unsuru da Heyet-i Temsiliye oldu. 23 Nisan 1920'de Ankara'da Büyük Millet Meclisi açılınca Heyet-i Temsiliye yetkileri TBMM'ye geçmiş oldu.
Heyet-i Temsiliye kadroları, sonraki zamanlarda TBMM'de görev aldılar ve Müdafaa-i Hukuk Grubunu kurdular.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 9 Ağustos 335 (9 Ağustos 1919) Ordu Müfettişliği'nden mazul ve askerlikten müstafi olan müşarünileyhin silk-i askeriden ihracı ve haiz olduğu nişanların refi ve Fahri Yaveran Unvanının nezi hakkında irade çıkmıştır.
Weimar Anayasası’nın yürürlüğe girmesiyle Alman İmparatorluğu sonrası cumhuriyet rejimi anayasal olarak kurumsallaştı.
Alaşehir’de Alaşehir Kongresi toplandı. Kongrede, Batı Anadolu’da Yunan işgaline karşı yürütülen direnişin ortak esaslara bağlanması, Kuva-yı Milliye birliklerinin desteklenmesi ve bölgesel teşkilatların uyumlu hareket etmesi kararlaştırıldı.
Muğla’da Muğla Kongresi toplandı. Kongrede, bölgesel nitelikteki 2. Nazilli Kongresi’ne katılacak delegeler seçildi ve Muğla çevresindeki Millî Mücadele teşkilatlanmasının Nazilli merkezli direniş hareketiyle irtibatı güçlendirildi.
Ali Galip Olayı, Sadrazam Damat Ferit Paşa hükumetinin, Elazığ Valisi Ali Galip Bey'in önderliğinde, beraberinde İngiliz istihbarat subayları da olmak üzere, Sivas Kongresi'nin yapılmasını engellemeye ve Mustafa Kemal Paşa'yı ortadan kaldırmaya, Heyet-i Temsiliye ve Millî Mücadeleyi durdurmaya çalıştığı girişim.
04-11 Eylül 1919 tarihleri arasında, Sivas Kongresi, Mustafa Kemal'in başkanlığında toplandı.
Erzurum kongresine oranla daha az üye olmasına karşın geniş bir bölgenin katılımın sağlandığı bu kongre ile "Anadolu ve Rumeli Müdafai Hukuk Cemiyetleri"nin mücadelesi ve birliği karar altına alındı. Erzurum Kongresi gibi Sivas Kongresi'nde de Mîsâk-ı Millî manifestosunun ana hatları belirlendi. Kararlar tüm yurt için geçerli kılındı.
Demirci Mehmet Efe, Umum Aydın ve Havâlisi Kuvâ-yı Milliye Kumandanı oldu. Bu tarihten sonra Aydın ve çevresinde Yunan işgaline karşı yürütülen direniş faaliyetlerinde bölgenin önde gelen Kuvâ-yı Milliye liderlerinden biri hâline geldi.
Gönen’de Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti fiilen teşekkül etti. Cemiyet, Yunan işgaline karşı Balıkesir ve çevresindeki yerel direnişin parçası olarak halkın örgütlenmesine ve Kuva-yı Milliye çalışmalarına destek verdi.
Savaşın galibi İtilaf Devletleri ile Avusturya arasında imzalanan anlaşma ile Avusturya-Macaristan imparatorluğu bir çok devlete bölündü. Paris dışındaki Saint-Germain-en-Laye Şatosu'nda imzalanan anlaşmanın ardından;
Macaristan, Çekoslovakya ve Yugoslavya kuruldu,
Romanya Transilvanya ve Bessarabia'yı da kapsayacak şekilde genişledi,
Polonya'ya Avusturya ve Almanya tarafından işgal edilen topraklar verildi.
Avusturya, Versay Anlaşması'nda Almanya'nın da yaptığı gibi, askeri güçlerinin sınırlandırılmasını kabul etmek durumunda kaldı.
Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti teşkil edildiğine dair beyanname, Mustafa Kemal Paşa'nın imzasıyla Sivas Vilayeti'ne verildi.
Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti Hey'et-i Temsîliyyesi, cemiyetin en yüksek idare organı ve çeşitli yerlerde kurulmuş olan müdâfaa-i hukuk ve redd-i ilhak cemiyetleri de bunun birer şubesi sayıldılar.
Ana amacı Osmanlı Devleti'nin dağılma tehlikesine karşı "İslâm halifeliği ve Osmanlı saltanatının varlığını korumak" (Nizamnâme, md. 3) olan Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti'nin Sivas Kongresi'nde tesbit edilen nizamnâmesine göre;
--- Hey'et-i Temsîliyye vatanın bütününü temsil edecek (md. 7/VII), eğer Osmanlı hükümeti İtilâf devletlerinin baskısıyla anayurdun bir parçasını bırakmak zorunda kalacak olursa,
--- Temsil Heyeti mukaddes halifelikle Osmanlı saltanatına olan bağlılığını sürdürerek vatanı Rum ve Ermeni ayakları altında çiğnetmemek için derhal geçici bir yönetim kuracak,
--- kongrenin aldığı kararları Türk milletine, İstanbul hükümetine ve yabancı devletlere duyuracaktı.
Bu şekilde Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti, vatanın bütünü adına konuşmak ve iş görmek yetkisine sahip meşrû ve millî bir teşkilât haline geldi.
Sivas Kongresi sırasında Millî Mücadele’nin görüş ve kararlarını halka duyurmak amacıyla bir gazete çıkarılması kararlaştırıldı. Heyet-i Temsiliye adına kurulan İrade-i Milliye gazetesi, 14 Eylül 1919’da Sivas’ta yayımlanmaya başladı. Gazetenin yazı işleri müdürlüğünü Mazhar Müfit Kansu üstlendi.
Suriye ve Kilikya'daki işgal kuvvetlerinin değiştirilmesi hakkında İngiliz - Fransız Anlaşması.
Balıkesir’de 3. Balıkesir Kongresi toplandı. Kongrede, Batı Anadolu’da Yunan işgaline karşı yürütülen Kuva-yı Milliye hareketinin düzenlenmesi, cephelerin desteklenmesi ve yerel teşkilatların ortak hareket etmesi ele alındı. Balıkesir kongreleri, Batı Anadolu direnişinin kurumsallaşmasında önemli rol oynadı.
Nazilli’de 2. Nazilli Kongresi toplandı. 19–23 Eylül 1919 tarihleri arasında süren kongrede, Aydın cephesindeki Kuva-yı Milliye hareketinin askerî, siyasi ve idari bakımdan düzenlenmesi ele alındı.
İstanbul’da Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası kuruldu. Almanya’dan dönen sosyalist aydınların girişimiyle teşkilatlanan fırka, Osmanlı-Türkiye sosyalist hareketi içinde Marksist çizgiyi temsil eden ilk yapılardan biri oldu. Şefik Hüsnü Değmer, Ethem Nejat, Vedat Nedim Tör ve arkadaşları bu çevre içinde yer aldı. Fırka, Kurtuluş dergisi etrafında faaliyet gösterdi; sonraki yıllarda Aydınlık çevresi ve Türkiye Halk İştirakiyun Fırkası ile bağlantılı sosyalist akımların gelişmesinde etkili oldu.
Türkiye'nin ilk legal sosyalist partisi İstanbul'da Dr.Şefik Hüsnü Değmer ve Ethem Nejat tarafından kuruldu.
*** Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası, Eylül 1919'da İstanbul'da, Mehmed Vehbi (Sandal), Vedat Nedim (Tör), Ali Nizamî, Mümtaz Fazlı (Taylan), Nurullah İsmâil (Yeğenoglu), Dr. Şefik, Hüsnü Bey gibi sosyalistler tarafından kurulan parti.
Almanya'ya eğitim için gidip sosyalist fikirlerin etkisinde kalan gençler, Temmuz 1919'da İstanbul'a gelip, parti kurma çalışmalarına başladılar. Eylül 1919'da kuruluşu tamamlayarak bir kısmı Anadolu'ya geçti. Bir kısmı ise İstanbul'da çalışmalarını sürdürdü. İstanbul'da kalanlar, III. Enternasyonal'e girerek gizli çalışmalarını sürdürdüler. Bazı üyeler bu tutuma karşı koymak için direndiler. Vedat Nedim (Tör), Şevket Süreyya (Aydemir), İsmâil Hüsrev (Tökin), Burhan Asaf (Belge) Sovyetler Birliği'nin görüşlerini kabul etmediklerin için partiden çıkarıldılar.
Fırka, II. Meşrutiyet yılları boyunca işlenmiş olan Osmanlı tarzı sosyalizm tipinden farklı bir ideoloji sunarak, Marksist-Leninist fikirlere önem verdi. "Kurtuluş" dergisinde bu fikirleri işledi. İstanbul'daki fırka mensupları "Aydınlık" dergisinde toplandılar. Anadolu'dakiler ise, Türkiye Halk İştirâkiyûn Fırkası'nın kurucuları olarak "Yeni Hayât" dergisini çıkardılar. Ağır tenkitlere uğrayan Aydınlıkçılar, halka ve köylüye hitâp etmek için "Orak-Çekiç" dergisini çıkardılar. Diğer sosyalistlerle birleşerek ortak cephe kurmak isteyen bu fırka mensupları, 1919 seçimleri öncesinde bu yönde çalıştıysa da başarı gösteremedi. Fakat işçi hareketleri tertip etmekten geri kalmadılar. Daha sonra da aynı türden teşebbüsleri başarısızlıkla sonuçlandı.
Dâmâd Ferîd Paşa hükümetinin politikalarına karşı çıkan fırka, TBMM döneminde de devam etti. 1924 yılında fesh edilerek son buldu.
İşçi Partisi, kendisinin Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası'nın tarihsel mirasçısı olduğunu belirtmektedir.
Konya’nın Bozkır kazasında Kuva-yı Milliye’ye karşı ilk ayaklanma çıktı. Vali Cemal Bey’in etkisi ve yerel muhalefetin kışkırtmalarıyla başlayan ayaklanma, Kuva-yı Milliye kuvvetlerinin müdahalesiyle 4 Ekim 1919’da bastırıldı. Kaynaklarda başlangıç tarihi 26 veya 27 Eylül 1919 olarak verilir.
İngilizler, Samsun ve Merzifon'dan çekildiler.
Bursa’da Müdafaa-i Hukuk Heyet-i Merkeziyesi kuruldu. Heyet, Millî Mücadele’nin Bursa ve çevresindeki teşkilatlanmasını yürütmek, işgal tehlikesine karşı halkı örgütlemek ve Anadolu’daki genel direniş hareketiyle bağlantı kurmak amacıyla faaliyet gösterdi.
Nazilli’de 3. Nazilli Kongresi toplandı. Kongrede, Aydın cephesindeki Kuva-yı Milliye teşkilatlanmasının devamı, cephelerin desteklenmesi, iaşe ve askerî ihtiyaçların karşılanması ile yerel direnişin ortak esaslara bağlanması ele alındı.
İzmir’in Yunan ordusu tarafından işgali sonrasında Batı Anadolu’daki olayları incelemek üzere kurulan Müttefiklerarası Tahkikat Komisyonu, 12 Ağustos–6 Ekim 1919 arasında yürüttüğü incelemelerin ardından ilk bulgularını 7 Ekim 1919’da İstanbul’da ilgililere sundu. Komisyon raporunda, işgal sırasında Türk halka yönelik şiddet ve kötü muamele iddiaları önemli ölçüde doğrulandı.
Kirmasti’de, bugünkü Mustafakemalpaşa’da, Müdafaa-i Hukuk Heyet-i Merkeziyesi kuruldu. Heyet, Bursa çevresinde Millî Mücadele teşkilatlanmasını yaymak ve yerel direnişi güçlendirmek amacıyla faaliyet gösterdi.
Konya’da Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Heyet-i Merkeziyesi kuruldu. Heyet, Konya ve çevresinde Millî Mücadele lehine teşkilatlanmayı sağlamak, halkı işgallere karşı bilinçlendirmek ve Anadolu’daki direniş hareketiyle irtibat kurmak amacıyla faaliyet yürüttü.
Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ikinci kongresini Edirne’de topladı. Kongrede, Doğu Trakya’nın Yunanistan’a bırakılması ihtimaline karşı bölgenin haklarının savunulması, teşkilatlanmanın güçlendirilmesi ve siyasi temasların sürdürülmesi kararlaştırıldı.
Bozkır’da Kuva-yı Milliye’ye karşı ikinci ayaklanma çıktı. Asiler, genel af ilan edilmesini ve Kuva-yı Milliye kuvvetlerinin bölgeden çekilmesini istedi. Ayaklanma 4 Kasım 1919’da bastırıldı. Bazı kaynaklarda başlangıç tarihi 22 Ekim 1919 olarak da verilir.
Erzurum ve Sivas Kongrelerine engel olamayan Damat Ferit Hükümeti istifa etmiş ve yerine Ali Rıza Paşa tarafından yeni bir hükümet kurulmuştu.
Ali Rıza Paşa Anadolu hareketiyle bağlantının kesilerek düşmanca tavır sergilenmesi ile hiçbir sonuca ulaşılamayacağı düşüncesi ile yeni hükümetin Bahriye Nazırı Salih Paşa'yı, Heyet-i Temsiliye Başkanı Mustafa Kemal Paşa ile görüşmelerde bulunması amacıyla Amasya'ya göndermiştir. Yapılan görüşmelerde "Amasya Protokolü" imzalanmıştır.
AMASYA PROTOKOLÜ
1. Türk vilayetleri düşmana terk olunmayacak, hiçbir biçimde manda ve himaye kabul edilmeyecek, Türk vatanının bütünlüğü ve bağımsızlığı korunacak.
2. Azınlıklara siyasi egemenliğimizi ve sosyal dengemizi bozacak ayrıcalıklar tanınmayacak.
3. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, İstanbul Hükümeti tarafından resmen tanınacak.
4. İtilaf Devletleri ile yapılacak olan barış görüşmelerinde Temsil Heyeti'nden de bir temsilci bulunacak.
5. İvedi olarak Anadolu'da halkın özgür seçimiyle bir meclis toplanacak.
6. Anadolu hareketi, İstanbul Hükümetini küçümseyici ve yok sayıcı davranışlardan kaçınacak.
Ahmet Anzavur öncülüğünde Manyas çevresinde başlayan ayaklanma, Susurluk, Gönen ve Ulubat çevresine yayıldı. Millî Kuvvetlere karşı gelişen bu hareket, bölgedeki Kuva-yı Milliye birliklerinin müdahalesiyle 30 Kasım 1919’da bastırıldı.
Bayburt’un Hart bucağında, Şeyh Eşref öncülüğünde ayaklanma çıktı. Hart Olayı olarak da bilinen bu hareket, bölgedeki yerel ve dinî etkilerle şekillenen bir otorite karşıtı kalkışmaydı. Ayaklanma 25 Aralık 1919’da bastırıldı.
Urfa'nın Fransızlar tarafından işgali.
Maraş’ın Fransız işgali sırasında Uzunoluk Hamamı önünde Türk kadınlarına yönelik saldırı girişimi üzerine Çakmakçı Said olaya müdahale etti ve yaralandı. Bunun üzerine Sütçü İmam, Fransız askerleriyle birlikte hareket eden işgalci unsurlara ateş etti. Bu olay, Maraş’ta Millî Mücadele’nin ve Güney Cephesi direnişinin sembolik başlangıçlarından biri kabul edilir.
İstanbul işgal kuvvetleri komutanlarından İngiliz General Milne, Anadolu'nun batısında Türklerle Yunanlılar arasında bir sınır belirledi. Bu sınıra Milne Hattı denir. Belirlenen bu sınırı, 3 Kasım 1919'da Harbiye Nazırı Cemal Paşa'ya bildirdi.
Milne Hattı; Ayvalık'ın kuzeyindeki Aymazdağı'ndan güneye doğru Tatarköy, Keşelli, Sart, Bademlik, Umurlu, Selçuk'tan geçiyordu.
Merkezi Sivas olmak üzere Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti kuruldu. Cemiyet, Millî Mücadele’ye kadınların örgütlü desteğini sağlamak, işgalleri protesto etmek, orduya ve cephelere yardım toplamak ve kamuoyu oluşturmak amacıyla faaliyet gösterdi.
Mustafa Kemal Paşa, son Osmanlı Meclis-i Mebusanı için yapılan seçimlerde Erzurum mebusu seçildi. Seçim mazbatası daha sonra düzenlenerek kendisine gönderildi. Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı 12 Ocak 1920'de İstanbul'da açıldı.
Silifke’de Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kuruldu. Cemiyet, Kilikya ve Güney Anadolu’daki işgal tehlikesine karşı yerel halkı örgütlemek, bölgenin haklarını savunmak ve Millî Mücadele’ye destek sağlamak amacıyla faaliyet gösterdi.
Batı Trakya Komitesi tarafından Gümülcine’de bir kongre toplandı. Kongrede Batı Trakya’nın gelecekteki statüsü görüşüldü; bölgenin doğrudan Yunanistan’a veya başka bir devlete bırakılması yerine Türk, Bulgar ve Yunan unsurların katılımıyla tampon bir siyasi yapı kurulması fikri tartışıldı. Alınan kararlar Paris Barış Konferansı’na gönderildi.
İzmir’e Doğru gazetesi, 16 Kasım 1919’da Balıkesir’de yayımlanmaya başladı. Millî Mücadele döneminde Balıkesir basınının önemli yayın organlarından biri oldu.
Balıkesir’de 4. Balıkesir Kongresi toplandı. Kongrede, Yunan işgaline karşı Batı Anadolu’da yürütülen Kuva-yı Milliye faaliyetleri, cephelerin desteklenmesi, askerî ve mali ihtiyaçların karşılanması ile yerel teşkilatların ortak hareket etmesi konuları ele alındı.
Bulgaristan, İtilaf Devletleri ile Paris'in banliyösü Neuilly'de imzaladığı anlaşma ile yeni oluşan Yugoslavya, Romanya ve Yunanistan'a toprak vermek durumda kaldı ve Ege Denizi bağlantısını kaybetti. Bulgar devletine de orduda asker kısıtlaması getirildi.
Karadeniz bölgesi Rumları tarafından, Batum'da "Pontus Rum Hükümeti" adıyla bir hükümet kuruldu.
Mustafa Kemal ve Heyet-i Temsiliye, 19 Aralık 1919 tarihinde Sivas'tan Ankara'ya hareket etti ve 27 Aralık 1919 tarihinde Ankara'ya geldi.
I. Dünya Savaşı sonrasında Batı Trakya’nın statüsü yeniden gündeme geldi. Bölge, Bulgaristan’dan alınarak Müttefiklerarası idareye bırakıldı; ardından San Remo ve Sevr sürecinde Yunanistan lehine kararlar öne çıktı. Misak-ı Millî’de Batı Trakya’nın hukukî durumunun halk oylamasıyla belirlenmesi esası benimsendi. Lozan sürecinde ise Batı Trakya Yunanistan sınırları içinde kaldı; bölgedeki Türk-Müslüman nüfusun statüsü azınlık hükümleriyle belirlendi.
Kuvay-i Milliye'ci Yahya Kaptan, Gebze'de İstanbul Hükümeti'nin adamlarınca öldürüldü.
Ankara’da Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Heyet-i Temsiliyesi’nin yayın organı olarak Hâkimiyet-i Milliye gazetesi yayımlanmaya başladı. Mustafa Kemal Paşa’nın yönlendirmesiyle çıkarılan gazete, Millî Mücadele’nin Ankara merkezli görüş ve kararlarını halka duyuran başlıca yayın organlarından biri oldu. Gazete, 28 Kasım 1934’te Ulus adını aldı.
Yapılan seçimler sonunda 6. Meclis-i Mebusan ilk toplantısını 12 Ocak 1920'de yaptı. Erzurum mebusu seçilen M.Kemal bu oturuma katılmadı.
5. Meclis-i Mebusan'ın feshinden sonra aslında, meclisi tekrar faaliyete geçirmek planlanmıyordu. Ancak Mustafa Kemal'in etkin bir biçimde Milli Müdafaya öncülük yapabilmesi için Meslis-i Mebusan başkanı olması düşünüldü. 6. meclis için yapılan mebus seçimlerinde daha çok Müdafaa-i Hukuk grubunun belirlediği adaylar seçildi.
6. Meclis-i Mebusan'da Felah-ı Vatan Grubu kuruldu. Bu grup, Misak-ı Milli'nin kabulünü sağladı. Mustafa Kemal'in Meclis-i Mebusan Başkanı seçilmesi ise başarılamadı. Bunun üzerine Meclis, çalışmalarını güvenlik nedeniyle durdurarak, Ankara'da Mustafa Kemal'in etkin olabileceği yeni bir meclisin kurulmasını sağladı. 6. Meclis-i Mebusan üyeleri Ankara'da açılan meclise katıdlılar.
Antep’ten Maraş’a takviye olarak gönderilen Fransız birliği, 12/13 Ocak gecesini Araplar köyünde geçirdikten sonra 13 Ocak 1920’de Sarılar köyü civarında Millî Kuvvetlerin saldırısına uğradı. Memik Ağa ve Karayılan/Karayılanoğlu emrindeki yerel kuvvetler karşısında Fransız müfrezesi dağıldı. Bu çatışma, Maraş Savunması öncesinde Fransızların bölgedeki ilerleyişini durduran önemli çarpışmalardan biridir.
Sultanahmet Meydanı'nda 150 bin kişinin katıldığı büyük bir miting yapıldı.
İzmir'in işgal edildiğinin duyulmasıyla birlikte, başta İstanbul olmak üzere tüm yurtta derin infial uyandı. Bunun üzerine İstanbul Sultanahmet Meydanı'nda bir dizi protesto mitingi yapıldı. Mitingleri "Karakol Cemiyeti" ve "Türk Ocakları" organize ediyordu. Bu mitinglerde Şair Mehmet Emin Yurdakul, Hamdullah Suphi Tanrıöver, Halide Edip Adıvar, Şükufe Nihal gibi hatipler konuşmuştur. Sultanahmet mitingleri Anadolu direnişinin moral ve kadro kaynağı olmuşlardır.
Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Edirne’de üçüncü kongresini topladı. Kongrede Trakya’nın Yunanistan’a bırakılması ihtimaline karşı bölgenin siyasi haklarının savunulması, teşkilatın güçlendirilmesi ve İstanbul’daki temasların sürdürülmesi ele alındı. Trakya-Paşaeli Cemiyeti’nin başlıca beş kongre topladığı; ilk ikisinin 10 Temmuz ve 16 Ekim 1919’da, üçüncüsünün ise Ocak 1920’de Edirne’de yapıldığı belirtilir.
Soma ve Salihli cephelerinde "Milne Hattı" işgal edildiği için başlayan Yunan saldırıları, ağır kayıplar verdirilerek püskürtüldü.
Maraş Kalesine Fransız bayrağı çekilmesi üzerine, Maraş halkının direnişi başladı. Maraşlılar, kale duvarlarına tırmanarak, Fransız bayrağının indirdi ve yerine Türk bayrağı çekti.
Köprülülü Hamdi Bey ve arkadaşları, Gelibolu Akbaş mevkisindeki cephaneliğe baskın düzenleyerek silah ve mühimmatları Anadolu’daki Millî Mücadele kuvvetlerine kazandırdı.
İstanbul'da toplanan son Meclis-i Mebusanda, yurtsever "Felah-ı Vatan" grubu ve Anadolu hareketine sempati ile bakan Ali Rıza Paşa'nın girişimiyle gizli bir oturum yapıldı. Toplantıda "Misak-ı Milli" kabul edildi. Bu aynı zamanda Anadolu Hareketi'nin de programı oldu.
Misak-ı Milli, 31 Mart Vak'ası ile başlayan işgal döneminde, Kurtuluş Savaşının temelini ve ana esaslarını oluşturur. Mustafa Kemal öncülüğünde ki Anadolu Halk Hareketi ile Osmanlı Devleti'nin ortak karar ve beyanlarıdır.
Son Hiva Hanı Seyyid Abdullah Han’ın tahttan çekilmesiyle Hiva Hanlığı fiilen sona erdi. Bu gelişme, Yaş Hiveliler hareketi ve Kızıl Ordu’nun müdahalesi sonrasında Harezm’de Sovyet yanlısı yeni siyasal sürecin önünü açtı.
Kuva-yı Milliye, Fransız işgalindeki Urfa'yı kuşattı.
Fransızlar, Maraş'tan çekildi.
Ahmet Anzavur’un ikinci ayaklanması Biga, Gönen, Manyas ve Balıkesir çevresinde etkili oldu. İstanbul Hükûmeti ve Millî Mücadele karşıtı çevrelerin desteğiyle gelişen hareket, Kuva-yı Milliye birlikleri tarafından 19 Nisan 1920’de bastırıldı.
Osmanlı Mebuslar Meclisi, kabul ettiği Misak-ı Milli Kararı'nın basında yayınlanmasını ve bütün yabancı parlamentolara bildirilmesini kararlaştırdı.
Oltu Şura Hükümeti’ni yöneten Oltu İslam Terakki Komitesi, ilk genel kongresini yaptı. Kongrede Oltu ve çevresinin yerel idaresi, Ermeni tehdidine karşı savunma hazırlıkları ve bölgenin Millî Mücadele ile bağlantısının güçlendirilmesi ele alındı.
Öğretmenler birikmiş bütün maaşlarının ödenmesini istediklerinden 1 Mart 1920 tarihinden itibaren greve başladılar. Greve 200 okuldan 944 öğretmen katılmış ve grevden 20.000 öğrenci etkilenmiştir. Öğretmenler, yaptıklarının bir grev olmadığını, çünkü maaş artışı değil maşlarının ödenmesini istediklerini açıkladılar. 4 Aralık 1920 tarihli TBMM toplantısında konu gündeme geldi.
Urfa bölgesinde Kuva-yı Milliye, Fransız Kuvvetlerine taarruz başlattı. Şiddetli çarpışmalar yaşandı.
Yeşilay, Birinci Dünya Savaşı sırası ve sonrasında işgal güçlerinin toplumumuzda alkol ve uyuşturucu maddeleri yaygınlaştırmasını ve işgale karşı mücadele ruhunun yıkılmasını önlemek amacıyla dönemin Şeyhülislam'ı İbrahim Haydarizade'nin himayesinde, Dr. Mazhar Osman Uzman ve arkadaşları tarafından Sultan Vahdeddin'in izniyle 5 Mart 1920'de İstanbul'da "Hilal-i Ahdar" adıyla kurulmuştur.
Yeşilay'ın kurulduğu 1 - 7 Mart tarihleri ülkemizde Yeşilay haftası olarak kutlanmaktadır.
"Hilal-i Ahdar" ismi daha sonra "Yeşil Hilal" ve "Yeşilay" olarak değiştirilmiş, 1934 yılında Mustafa Kemal Atatürk'ün Cumhurbaşkanlığı, İsmet İnönü'nün Başbakanlığında, Bakanlar Kurulu kararıyla Yeşilay'a "kamuya yararlı dernek statüsü" verilmiştir.
Ömer Seyfettin, asker, öğretmen ve yazardır. Türk edebiyatında modern kısa hikayenin kurucu isimlerinden biri kabul edilir. Milli Edebiyat hareketi içinde sade Türkçeyi savundu; hikayelerinde tarih, toplum, milliyetçilik, ahlak ve gündelik hayat temalarını işledi. Doğum: 11 Mart 1884.
Şam’da toplanan Suriye Genel Kongresi, Büyük Suriye’nin bağımsızlığını ilan ederek Faysal bin Hüseyin’i kral seçti. Suriye Arap Krallığı, Fransa tarafından tanınmadı ve yalnızca birkaç ay yaşayabildi.
Balıkesir’de 5. Balıkesir Kongresi toplandı. Kongrede Batı Anadolu’da Yunan işgaline karşı yürütülen Kuva-yı Milliye faaliyetleri, cephelerin desteklenmesi, askerî ihtiyaçların karşılanması ve yerel teşkilatların düzenli biçimde çalışması konuları görüşüldü.
İtilaf kuvvetleri İstanbul’u resmen işgal etti. Meclis-i Mebusan’daki direniş yanlısı mebuslar, askerî ve sivil bazı kişiler tutuklandı. Bu gelişme, Ankara’da yeni bir meclisin açılmasına giden süreci hızlandırdı.
İngiliz askerleri, İstanbul’un resmen işgali sırasında Şehzadebaşı Karakolu’nu bastı. Baskında Türk askerleri şehit edildi.
İngilizler, Eskişehir ve Afyonkarahisar'dan çekildiler.
İstanbul'un 16 Mart 1920'de İtilaf Devletleri tarafından resmen işgal edilmesi ve bazı mebusların tutuklanması üzerine Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı, çalışmaya uygun ortam oluşuncaya kadar toplantılarına ara verme kararı aldı. Bu gelişme üzerine Mustafa Kemal Paşa, 19 Mart 1920'de Temsil Heyeti Başkanı sıfatıyla bir genelge yayımlayarak olağanüstü yetkilere sahip bir meclisin Ankara'da toplanacağını bildirdi.
İstanbul’un resmen işgalinden sonra İngilizler tarafından tutuklanan bazı Türk asker, siyasetçi ve aydınlar Malta’ya sürgüne gönderildi. Malta sürgünleri, işgal yönetiminin Millî Mücadele yanlısı kadroları etkisizleştirme girişimlerinden biri oldu.
Mustafa Kemal Paşa, İstanbul'un işgali ve Meclis-i Mebusan'ın çalışmalarına ara vermesi üzerine Temsil Heyeti Başkanı sıfatıyla bir genelge yayımladı. Genelgede, olağanüstü yetkilere sahip bir meclisin Ankara'da toplanacağı bildirildi. Mevcut Mebusların katılımı ve her sancaktan beş temsilcinin seçilerek Ankara'ya gönderilmesi istendi.
Tatar Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Sovyet Rusya içinde Kazan merkezli özerk cumhuriyet olarak kuruldu. Bu yapı, Rus Devrimi sonrasında İdil-Ural bölgesindeki Tatar millî hareketi, Bolşevik yönetimi ve Tatar-Başkurt özerklik tartışmaları sonucunda ortaya çıktı.
Fransız kuvvetlerinin Kilis, Antep yolunu kapatan Teğmen Şahin komutasındaki milli kuvvetlerle çarpışması ve Şahin Bey'in şehit oluşu.
Fransız isgal kuvvetlerine karşı savaşan Kuvayi Milliye komutanı Şahin Bey ve askerlerine yiyecek getiren yaşları 12-14 olan antepli çocuklar karanlık bastırinca Dokurcum Değirmeni'nde geceyi gecirirler. Şahin Bey, Elmalı köprüsunde kahramanca savaşarak şehit düşer.
Fransız askerleri kopru civarındaki değirmene gelir. Değirmende saklanan çocukları fark eder ve silahsız çocukları değirmenin önündeki dik kayaların önüne dizerler. Ellerini birbirine bağlarlar. Silahsız 14 yavrumuzu sorgu dahi yapmadan süngüleyip kurşuna dizerek katlederler.
Fransız birliği, açılan Antep yolundan gidince çevre köylerden koşup gelenler, elleri birbirine bağlanmış, kurşunlanmış ve süngülenmiş çocukların cansız bedenlerini buldular.
Bulundukları yere bugün "14 Şehitler Anıtı" dikilmiştir.
Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti öncülüğünde Lüleburgaz Kongresi toplandı. Kongrede Doğu Trakya’nın geleceği, Yunan işgal tehlikesine karşı izlenecek yol ve Trakya’daki direniş teşkilatının durumu ele alındı. Cemiyetin kongre silsilesi içinde Lüleburgaz Kongresi ayrı bir dönemeçtir.
Antep'te Fransız işgal güçlerine karşı kendiliğinden direniş ve çatışmalar başladı.
Şeyh Muhammed Hıyabani öncülüğünde Tebriz merkezli Azadistan hareketi başladı. Hareket, Hıyabani’nin 14 Eylül 1920’de öldürülmesiyle bastırıldı.
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kuruluş hazırlıkları sırasında, Ulusal Kurtuluş Hareketinin haklılığını tüm dünyaya duyurmak için haber ajansı kurulmuştur.
Anadolu Ajansı, Kurtuluş Savaşı sırasında çok önemli görevler üstlenmiştir. Haber bültenleri, telgraf imkanı olan yerlere maniple ile ulaştırılırken, işgal altında bulunan Anadolu'nun uzak köşelerine, at sırtındaki görevliler tarafından taşınmıştır.
Anadolu Ajansı'nın yayınladığı bültenler, hem Ankara'daki gelişmeleri Türk halkına duyurarak milli şuurun şahlanmasını ve halkımızın aydınlanmasını sağlamış hem de Anadolu ihtilalinin haklı sesini tüm dünyaya duyurmuştur.
Anadolu Ajansı, 1 Mart 1925'te Devletin %40 hissedarı olduğu bir anonim ortaklık haline getirilmiştir.
Damat Ferit Paşa hükümeti, 11 Nisan 1920’de Kuva-yı Milliye aleyhinde bir bildiri yayımladı. Bildiride Anadolu’daki millî direniş hareketi, padişah ve İstanbul hükümetine karşı isyan gibi gösterildi. Aynı gün Şeyhülislam Dürrizade Abdullah Efendi’nin Kuva-yı Milliye aleyhindeki fetvasının da yayımlanması, İstanbul hükümetinin Millî Mücadele’yi dinî ve siyasi bakımdan gayrimeşru göstermeye yönelik ortak hamlesi oldu. Bu girişim, işgal altındaki İstanbul yönetiminin Ankara’da örgütlenen millî hareketi içerden zaafa uğratma ve halk desteğini kırma çabalarından biriydi.
Şeyhülislam Dürrizade Abdullah Efendi, Damat Ferit Paşa hükümetinin talebiyle Kuva-yı Milliye aleyhinde fetva verdi. 11 Nisan 1920’de Takvim-i Vekayi’de yayımlanan fetvada Millî Mücadele hareketi padişaha ve hilafete karşı isyan gibi gösterildi; Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları düzen bozucu, asi ve cezalandırılması gereken kimseler olarak tanıtıldı. Bu fetva, İstanbul’un işgali sonrasında Ankara’da güçlenen millî direnişin dinî ve siyasi meşruiyetini kırmak, halkı Kuva-yı Milliye’den uzaklaştırmak ve Anadolu’daki direnişi içerden zaafa uğratmak amacıyla kullanıldı. Ankara tarafı buna karşı millî hareketi destekleyen karşı fetvalar yayımlatarak İstanbul hükümetinin bu girişimini etkisizleştirmeye çalıştı.
İngilizlerle yaptıkları antlaşma gereğince Fransızlar Urfa'yı terk etti.
İstanbul’un 16 Mart 1920’de İtilaf Devletleri tarafından resmen işgal edilmesi ve bazı mebusların tutuklanarak Malta’ya sürülmesi üzerine Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı fiilen çalışamaz hâle geldi. Meclis, 18 Mart 1920’de son toplantısını yaparak çalışmalarına ara verdi. 11 Nisan 1920’de padişah iradesiyle hukuken kapatıldı. Bu gelişme, İstanbul’daki Osmanlı yasama düzeninin sona erdiğini gösterdi ve Ankara’da millî iradeye dayalı yeni bir meclisin açılmasını zorunlu hâle getirdi. Nitekim Mustafa Kemal Paşa’nın çağrısıyla Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920’de Ankara’da açıldı.
Tarsus bölgesinde Fransız kuvvetleriyle milli müfrezeler arasında Birinci Kavaklıhan savaşı oldu. 2 gün süren savaş sonunda düşman Tarsus'a çekilmek zorunda kaldı.
Bolu ve Düzce çevresinde başlayan ayaklanma kısa sürede Hendek, Adapazarı ve Beypazarı hattına yayıldı. Abaza ve Çerkes unsurların da katıldığı isyancılar Düzce’yi ele geçirerek hapishaneyi boşalttı, bazı hükûmet görevlileri ve subayları tutukladı. Ayaklanma, Millî Kuvvetlerin müdahalesiyle 31 Mayıs 1920’de bastırıldı.
İstanbul Hükûmeti, Millî Mücadele’yi bastırmak amacıyla Kuvva-i İnzibatiye adlı askerî kuvveti kurdu. Hilafet Ordusu olarak da anılan bu birlikler, İzmit, Adapazarı, Sapanca ve Geyve çevresinde Kuva-yı Milliye kuvvetleriyle çatıştı. Mayıs-Haziran 1920’deki yenilgilerden sonra birliklerin bir kısmı dağıldı, bazı askerler Kuva-yı Milliye’ye katıldı; teşkilat 25 Haziran 1920’de kaldırıldı.
Sanremo Konferansı, Osmanlı Devletinin Ortadoğu'daki topraklarının paylaşımı hakkında yapılan Milletler Cemiyeti toplantısıdır.
Mustafa Kemal, vilayetlere Meclisin 23 Nisan 1920 tarihinde toplanacağını bildiren genelge yayınladı.
İtilaf Devletleri, Osmanlı hükümetini Paris'te toplanacak sulh konferansına davet etti.
30 Nisan tarihinde, Ankara'da toplanan Büyük Millet Meclisi, taraf ülkelerin dış işleri bakanlıklarına gönderdiği bir yazıyla İstanbul'dan ayrı bir hükümetin kurulduğunu bildirdi.
Dönem: 1. Dönem
Açıklama: Meclis-i Mebusan Toplantısı
Toplam Vekil: 80 İstanbul'dan 270 yeni seçilen olmak üzere, Toplam 350
İlk oturum: 23 Nisan 1920.
Başkan: Mustafa Kemal Paşa
İstanbul'da toplanma imkanı kalmayan Millet Meclisi, Cuma günü Ankara'da dualarla toplandı. İstanbul Meclis üyelerinden Ankara'ya gelebilenler Millet Meclisi'ne katıldılar. Gelemeyenler için kısa dönem için de yeni vekiller belirlenerek Ankara'ya ulaşmaları sağlandı.
Bu gün, Milli Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak kutlanmaktadır.
İstiklal Mahkemeleri'nin kurulduğu iller şunlardır: Ankara, Eskişehir, Konya, Isparta, Sivas, Kastamonu, Pozantı, Diyarbakır
İSTANBUL İSTİKLAL MAHKEMESİ ( İstanbul ) 08/12/1923 tarihinde kuruldu, 30/01/1924 tarihinde kaldırıldı.
ELCEZİRE İSTİKLAL MAHKEMESİ ( Diyarbakır, Mardin, Urfa, Siverek, Elazığ, Malatya ) 25/01/1923 tarihinde kuruldu, 11/05/1923 tarihinde kaldırıldı.
Mustafa Kemal Özlük Dosyası: 23 Nisan 336 (23 Nisan 1920) Tarihinde Büyük Millet Meclisi Riyaset-i Celilesine intahap buyrulmuşlardır.
TBMM'nin kurulmasından sonra, 1. İcra Vekilleri Heyeti oluşturuluncaya kadar görev yapan geçici yürütme organıdır. Başkanlığını Mustafa Kemal Paşa yaptı.
Hiva Hanlığı’nın yerine Birinci Harezm Kurultayı’nda Harezm Sovyet Halk Cumhuriyeti ilan edildi. Cumhuriyet, 20 Ekim 1923’te Harezm Sosyalist Sovyet Cumhuriyeti’ne dönüştü; 27 Ekim 1924’te Orta Asya’daki millî sınırlandırma sürecinde Özbek SSC, Türkmen SSC ve Karakalpak özerk yapılanması arasında paylaştırılarak tasfiye edildi.
İstanbul Hükûmeti, Anadolu’da saltanat ve merkezî hükümet otoritesini sürdürmek, Millî Mücadele hareketini denetim altına almak ve Anadolu’daki gelişmeleri kontrol etmek amacıyla Anadolu Fevkalade Müfettiş-i Umumiliği’ni kurdu.
Kızıl Ordu’nun Bakü’ye girmesi ve Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin sona ermesiyle Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu. Azerbaycan SSC adı 5 Şubat 1991’de Azerbaycan Cumhuriyeti olarak değiştirildi.
TBMM'nin çıkardığı ilk kanunlardan biri olup, "Vatana ihanet" suçu işleyenleri kapsamaktadır. Cezası en ağır kanunlardandır.
TBMM'nin ilk İcra Vekilleri Heyeti oluşturuldu. Heyet, 5 Mayıs 1920'de Mustafa Kemal Paşa başkanlığında ilk toplantısını yaptı.
Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Heyet-i Osmaniyesi, Edirne’de geniş katılımlı bir kongre topladı. 217 kişinin katıldığı kongre 13 Mayıs 1920’ye kadar sürdü. Kongrede Trakya’nın Yunanistan’a bırakılmasına karşı bölgesel savunma, siyasi temsil ve teşkilatlanma kararları görüşüldü.
Ahmet Anzavur, Adapazarı ve Geyve çevresinde üçüncü kez Millî Kuvvetlere karşı harekete geçti. Top ve makineli tüfeklerle desteklenen kuvvetleriyle bölgedeki millî müfrezelere saldırdı; ancak 20 Mayıs 1920’de Geyve Boğazı yakınlarında yenildi ve çekilmek zorunda kaldı. Ayaklanma 22 Mayıs 1920’de tamamen bastırıldı.
Mustafa Kemal Paşa, Damat Ferit Paşa hükumeit ve Divan-ı Harp tarafından idama mahkum edilerek askerlikten tard edildi.
Yozgat ve çevresinde Çapanoğulları öncülüğünde TBMM otoritesine karşı ayaklanma başladı. Ayaklanma, kısa sürede çevre kazalara yayıldı. Çerkes Ethem kuvvetleri 20 Haziran 1920’de Ankara’dan hareket etti ve 23 Haziran’da Yozgat’a girerek isyanı bastırdı; ancak bölgede asayiş sorunu ve çete hareketleri bir süre daha devam etti.
İstanbul'da Amerikan Hastanesi bünyesinde Amiral Bristol Hemşire Mektebi kuruldu. Amiral Mark L. Bristol'un girişimiyle açılan kurum, Türkiye'de modern hemşirelik eğitiminin öncü okullarından biri oldu.
Garzan ve Batman çevresinde Cemil Çeto öncülüğünde ayaklanma çıktı. İsyan, Millî Mücadele döneminde TBMM otoritesine karşı doğu ve güneydoğu bölgelerinde görülen yerel aşiret hareketlerinden biri oldu. Millî kuvvetlerin müdahalesiyle 7 Haziran 1920’de bastırıldı.
Tokat’ın Zile kazasında TBMM otoritesine karşı ayaklanma çıktı. İsyan, Çapanoğulları ve Aynacıoğulları gibi bölgedeki yerel güçlerin etkisiyle genişledi. Millî kuvvetlerin müdahalesiyle 21 Haziran 1920’de bastırıldı.
Karboğazı Savaşı, Gülek Boğazı Savaşı, 27-28 Mayıs 1920
Toros Dağları'nın eteğinde, 44 kişilik Kuvva-i Milliye birliği, teknik donanım sahip 700 Fransız askerine karşı galip geldi.
650 er, 23 subay esir alınmış, iki top, 8 makineli tüfek, bin kadar silah, 13 kadana, 90 katır ele geçirildi.
TBMM Hükûmeti ile Fransa arasında Ankara’da imzalanan 20 günlük geçici ateşkes yürürlüğe girdi. Güney Cephesi’ndeki çatışmaları geçici olarak durdurmayı amaçlayan bu mütareke, Fransa’nın Ankara Hükûmeti ile ilk uzlaşma girişimlerinden biri oldu; ancak uzun süreli sonuç vermedi.
Viranşehir ve Siverek çevresinde Milli Aşireti’nin TBMM otoritesine karşı ayaklanması başladı. İlk hareket 26 Haziran 1920’de bastırıldı; ancak 24 Ağustos 1920’de ikinci bir ayaklanma çıktı. Hareket, Eylül 1920’de tamamen bastırıldı.
Macaristan, Versay'da I.Dünya Savaşı galipleriyle imzaladığı bu anlaşma ile topraklarının üçte ikisini kaybetti. Anlaşmanın ardından 3 milyona yakın Macar, çoğu Romanya'da olmak üzere, sınırlarının dışında kalmış oldu.
İran’ın kuzeyindeki Gilan bölgesinde İran Sovyet Cumhuriyeti ilan edildi. Mirza Küçük Han Cengeli’nin Cengelî hareketi ile Sovyet destekli unsurlar arasında gelişen bu geçici yönetim, 1921’de İran merkezi otoritesinin bölgede yeniden kontrol sağlamasıyla sona erdi.
Matbuat ve İstihbarat Müdüriyeti Umumiyesi kuruldu. Bu kuruluşun adı daha sonra Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü olarak değiştirildi.
Alman sosyolog, hukukçu, iktisatçı ve siyaset düşünürü Max Weber Münih'te öldü. Modern sosyolojinin kurucu isimlerinden biri kabul edilir. Toplumsal eylem, anlamacı sosyoloji, rasyonelleşme, bürokrasi, otorite tipleri, meşruiyet, Protestan ahlakı ve kapitalizmin ruhu üzerine çalışmalarıyla sosyal bilimlerde belirleyici etki bıraktı. Weber, toplumsal olayların yalnız dışsal nedenlerle değil, aktörlerin anlam dünyası ve tarihsel bağlamı içinde anlaşılması gerektiğini savundu. Doğum: 21 Nisan 1864.
15. Kolordu Komutanlığı, Doğu Cephesi Komutanlığı olarak yeniden adlandırıldı. Cephenin komutanlığına Kazım Karabekir Paşa getirildi.
Yunanlılar, Batı Cephesinde Köşkeye taarruz ett. Cephe düştü.
Yara bandı Earle E. Dickinson tarafından icat edildi.
1848'de açılan kömür ocaklarını Belçikalı ve Fransız şirketler işletmekteydi. I.Dünya Savaşı'ndan sonra 1919 yılında Fransa şirketlerinin haklarını korumak bahanesiyle Fransız askerleri önce Zonguldak'ı, ardından da Kdz.Ereğli 'yi işgal etmiştir.
Ancak Zonguldak ve çevresindeki Müdafaa-i Hukuk Cemiyetlerine bağlı güçlerin karşı koymasıyla tehlikeye düşmüşler, 21 Haziran 1920'de de bölgeyi terketmişlerdir.
Çopur Musa, Afyonkarahisar çevresinde Millî Mücadele’ye karşı ayaklanma girişiminde bulundu. 21 Haziran 1920’de o dönem Afyonkarahisar’a bağlı Çivril’i bastı; halkı “hilafet elden gidiyor” söylemiyle kışkırtmaya ve askerlikten kaçınmaya yöneltti. Üzerine gönderilen Millî Kuvvetler karşısında yenilerek Yunan kuvvetlerine sığındı.
Batı Cephesi Komutanlığı tesis edildi. Komutanlığına Ali Fuat Paşa atandı.
Bolu çevresinde TBMM otoritesine karşı ayaklanma çıktı. Düzce, Hendek, Adapazarı ve çevresindeki isyanlarla bağlantılı olan bu hareket, Millî Mücadele döneminde İstanbul Hükûmeti ve işgalci çevrelerin kışkırtmalarıyla gelişen iç ayaklanmalar arasında yer aldı.
Vekiller heyeti kararıyla "Elcaziye" ve "Adana Cephesi" komutanlıkları oluşturuldu.
1834 yılından beri öğretim yapan Mekteb-i Harbiye'nin Ankara'da "Sunuf-ı Muhtelife Zabit Namzetleri Talimgahı" olarak açılması.
İngiliz kuvvetleri Batum’u terk etti. İngiliz çekilişinden sonra Batum ve çevresi Gürcü kontrolüne geçti.
Bursa, Yunanlılar tarafından işgal edildi.
Ankara Hükümeti Hariciye Vekâleti, Taşnak Ermenistan Hükümeti’ne Oltu’nun boşaltılması için ültimatom verdi. Bu girişim, Doğu Cephesi’nde Ermenistan ile çatışmaya giden sürecin diplomatik aşamalarından biri oldu.
Ankara Hükümeti Hariciye Vekâleti, Taşnak Ermenistan Hükümeti’ne doğu vilayetlerinde Müslüman halka yönelik saldırıları protesto eden bir ültimatom verdi.
Fransız işgal kuvvetlerinin desteğindeki Ermeni İntikam Alayı, 10 Temmuz 1920'de Adana'ya girdi. Bu gelişme, Güney Cephesi'nde Fransız işgali altındaki bölgede Ermeni silahlı unsurlarının faaliyetlerini artırdı ve Müslüman halka yönelik baskıların yoğunlaştığı bir safhayı başlattı.
Bursa'nın Yunan kuvvetleri tarafından işgali üzerine TBMM'de başkanlık kürsüsünün siyah örtüyle örtülmesine karar verildi. Siyah örtü, Bursa'nın kurtuluşuna kadar kürsüde kaldı ve işgale karşı millî yas ve direniş sembolü hâline geldi.
Fransızların desteğiyle Adana'ya giren Ermeni İntikam Alayı'nın faaliyetleri ve bölgedeki Ermeni silahlı unsurlarının baskıları, Güney Cephesi'nde ciddi güvenlik sorunlarına yol açtı. Hareket, Kılıç Ali Bey'e bağlı millî kuvvetlerin müdahalesiyle etkisiz hâle getirildi.
Ermeni kuvvetleri Doğu Cephesi’ndeki Dehne Boğazı’nı ele geçirdi. Olay, Ermeni kuvvetlerinin Oltu ve çevresine yönelik harekâtının genişlediği dönemde meydana geldi.
Misakı Milli TBMM'de kabul edildi. İlk Meclisin milletvekilleri "Misak-ı Milli" andı içtiler.
Ordu içerisine sızan yabancı ajan faaliyetlerini engellemek amacıyla 18 Temmuz 1920 - 21 Mart 1921 tarihlerinde Garp Cephesi Komutanlığı'na bağlı olarak Askeri Polis (Ayn-Pe) kurulmuştur.
Düzce ve Bolu çevresinde ikinci ayaklanma başladı. İzmit Mutasarrıfı Çerkes İbrahim’in Adapazarı’na gelerek padişah adına gönüllü toplamasıyla hareket genişledi; asiler Geyve Boğazı’ndaki Millî Kuvvetlere saldırdı. Ayaklanma, 23 Eylül 1920’de tamamen kontrol altına alındı.
Yunan kuvvetleri, Doğu Trakya taarruzu sırasında Tekirdağ’a denizden çıkarma yaptı ve şehri işgal etti.
Galip devletler tarafından teklif edilen Sevr Antlaşması'nın esasları, Saltanat Şûrası tarafından kabul edildi. Ayrıca Kurtuluş Savaşını yapanlar asi ilan edildiler.
Fransız kuvvetleri, Suriye Arap Krallığı ordusunu Meyselun’da yenilgiye uğrattı. Savunma Bakanı Yusuf el-Azma savaşta öldü; Fransız ordusu Şam’a girerek Faysal yönetimine son verdi.
Meyselun Muharebesi’nin ardından Suriye, Fransa’nın manda yönetimi altına girdi. Fransız yönetimi ülkeyi Şam, Halep, Nusayri, Cebel-i Dürzi ve Büyük Lübnan gibi ayrı idarî yapılara bölerek merkezî bir Suriye devletinin oluşmasını sınırlandırdı.
Yunan kuvvetleri, Doğu Trakya harekâtı sırasında Edirne’yi işgal etti. Edirne’nin işgali, Doğu Trakya’nın Yunan kontrolüne geçmesinin en önemli aşamalarından biri oldu.
İngilizlerin çekilmesinden sonra Batum Gürcü kuvvetleri tarafından işgal edildi. Ankara Hükümeti, Batum’un Gürcü kontrolüne geçmesini protesto etti.
Yunan Kralı Aleksandros, Yunan işgali altındaki Edirne’ye girdi. Bu ziyaret, Yunanistan’ın Doğu Trakya üzerindeki hâkimiyet iddiasının sembolik gösterilerinden biri oldu.
Muhterem valideciğim, İstanbul'dan ayrılışımdan beri sizlere ancak birkaç telgraftan başka bir şey yazamadım. Bu sebeple büyük merak içinde kaldığınızı tahmin ediyorum. Bilhassa, hakkımda ötekinden berikinden ve gerek gazetelerden işittiğiniz tamam olmayan haberler şüphesiz merakınızı artırmıştır. Şimdi vereceğim bilgilerle tahmin olacağınız için endişe duyacak hiçbir şey yoktur.
Biliyorsunuz ki İstanbul'da iken yabancı devletler, devleti ve ulusu fevkalade sıkıştırmakta ve millete hizmet edebilecek ne kadar adamımız varsa hepsini hapis ve tevkifle, bir kısmını da Malta'ya sürerek herkesi sıkıntıya sokmakta pek ileri gidiyorlardı. Bana nasılsa ilişmemişlerdi. Fakat 3. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a ayak basar basmaz İngilizler benden şüphelendiler, Hükümete benim gidiş nedenimi sordular.
Nihayet İstanbul'a çağırılmamı istediler, bunda ısrar ettiler. Hükümette beni kandırarak İstanbul'a gelmemi ve İngilizlere teslim olmamı sağlamak istedi. Bunun derhal farkına vardım. Tabiatıyla kendi ayağımla gidip esir olmam doğru değildi. Padişahımıza gerçek durumu yazdım ve gelemeyeceğimi bildirdim. Zatı şahanede önce uygun buldu. Fakat daha sonra İngilizlerin baskısı artmıştı. Sonunda O'da İstanbul'a dönmemi emretti.
Bu suretle artık resmi görevimde kalmaya imkan görmediğim gibi askerliğimi sürdürdükçe de İngilizlerin ve hükümetin hakkımdaki ısrarına karşı duyulamayacaktı. Bir taraftan da bütün Anadolu halkı, tüm ulus, hakkımda büyük bir sevgi ve güven gösterdi, "seni bırakmayız" dediler. Gerçekte vatan ve milletimizi kurtarabilmek için tek çare, askerliği bırakıp serbest olarak milletin başına geçmek ve milleti tek vücut bir hale getirmekle doğacak kudret ve ulusal gücü kullanmaktan başka çare yoktu. Bende öyle yaptım. Elhamdülillah başarılı oluyorum. Pek yakında elle tutulur sonucu bütün dünya görecektir. Ben bu suretle hareket edince İngilizler derhal yalvarmaya başladı. Ve beni kazanmaya çalıştı. Ve bütün suçu bizim hükümete attılar. Gerçekten hükümette benimle uğraşmak istedi. Fakat gücü buna yetmedi ve yetemez.
1-Daha bir zaman bu şekilde Anadolu içinde çalışmakla her şey hallolacaktır. Yakında Millet Meclisi toplanacak ve meşru bir hükümet iktidara gelecektir. Bende ihtimal o zaman İstanbul'a geleceğim. Sıhhat ve afiyetteyim, katiyen hiç merak etmeyiniz.
2-Salih Bey (Salih Fansa) Fuat Beyden alacağını aldı mı? Bunu bilgi almak bakımından soruyorum. Yoksa her ne olursa olsun, elhamdülillah hiç önemi yoktur. Siz müsterih olunuz ve bir sıkıntınız olursa derhal bana bildiriniz.
3-Bu mektubu getirecek olan "...." size benim hakkımda istediğiniz kadar bilgi verecektir. Kendisiyle bana bazı elbiselerimi gönderiniz.
4-Hemşiremin sıhhati nasıldır. Eve herhangi bir taraftan saldırıda bulunuldu mu? Hala orada mısınız? Çocuklar ne yapıyor, büyüdüler mi?
5- Salih(Fansa) Beyle Madam Salih Bey inşallah sıhhat ve afiyettedirler. Ben kendilerini daima yad ediyorum. Madamın benim hakkımda bir rüyası vardı. Galiba o çıkacaktır. İnşallah yakında sevinç içinde görüşeceğiz.
6-Ben, birkaç güne kadar bir kongre için Sivas'a gideceğim. Tekrar Erzurum'a döneceğim. Tekrar ediyorum: Her işittiğinize önem vermeyiniz. Pekala bilirsiniz ki ben, yaptığımı bilirim. Netice görmeseydim başlamazdım. Saygı ile ellerinizden, hemşiremin gözlerinden öperim.
M. Kemal
Afyonkarahisar’da yerel Millî Mücadele teşkilatlarının katılımıyla kongre toplandı. Kongrede Batı Cephesi’nin desteklenmesi, cephe gerisi yardım faaliyetleri, halkın örgütlenmesi ve işgale karşı direnişin güçlendirilmesi ele alındı.
Mustafa Kemal Paşa’nın başkanlığında 1. Pozantı Kongresi toplandı. Kongrede Pozantı’nın geçici olarak Adana vilayet merkezi sayılması ve Çukurova’daki Kuva-yı Milliye hareketinin daha düzenli biçimde yürütülmesi kararlaştırıldı. Pozantı Kongresi, Güney Cephesi’nde Fransız işgaline karşı direnişin kurumsallaşmasında önemli aşamalardan biri oldu.
Adolf Hitler (1889-1945) Nazi Partisini kurdu. O yıllarda Nazi Partisi küçük bir tabela partisi görünümündeydi.
Osmanlı Devleti'ne, Fransa'nın Sevres kentinde yapılan görüşmelerde, işgal koşullarını kalıcı kılan ve topraklarının paylaşımına izin veren teslimiyet antlaşması dayatıldı. Bu anlaşma ile, işgal devletleri, Osmanlı topraklarını diledikleri gibi paylaşacak, Doğu Anadolu'da bağımsız bir Kürdistan ile bağımsız bir Ermenistan kurulacaktı. Ancak anlaşma imza ve uygulamaya giremedi. Ankara Hükümeti bu anlaşmayı görüşen Sadrazam Damat Ferid Paşa başkanlığındaki temsilcileri "Vatan Haini" ilan etti.
Çerkez Ethem kuvvetleri, Demirci civarında Yunanlılara baskın yaptı ve düşman Demirci'nin güneyine atıldı.
Antep'te Kuvva-i Milliye Fransızları kuşatma altına aldı.
Kızıl Ordu ve Genç Buharalılar, Buhara Emirliği’ne karşı harekât düzenledi. Emirlik yenildi ve Buhara’da Sovyet yanlısı yönetimin yolu açıldı.
Uşak, Yunanlılar tarafından işgal edildi.
Yozgat ve çevresinde Çapanoğullarıyla bağlantılı ikinci ayaklanma hareketi başladı. İlk Yozgat ayaklanmasının bastırılmasından sonra bölgede devam eden otorite boşluğu, çete faaliyetleri ve yerel muhalefet bu ikinci hareketin zeminini oluşturdu. Ayaklanma, Millî Kuvvetlerin müdahalesiyle yıl sonunda bastırıldı
Bakü'de Mustafa Suphi ve Ethem Nejat tarafından Türkiye Komünist Fırkası kuruldu. İlk Genel Sekreter: Mustafa Suphi. 18 Ekim 1920 Türkiye Komünist Fırkası, Ankara'da resmen kuruldu. Kurucu ve Yöneticiler: Tevfik Rüştü (Aras), Mahmut Esat (Bozkurt), Mahmut Celal (Bayar), Yunus Nadi (Abalıoğlu), Kılıç Ali, Hakkı Behiç (Bayiç), İhsan (Eryavuz), Refik (Koraltan), Eyüp Sabri (Akgöl) ve Süreyya (Yiğit). 19 Aralık 1948 Türk Komünist Partisi, Bulgaristan Komünist Partisinin 5. Genel Kongresine bir telgraf gönderdi. Telgrafta "... Türk irtica hükümetinin ve mürteci Türk basınının bütün baskı ve tezviratlarına rağman Türk komünistleri faaliyetlerine devam etmektedir" denilmektedir. (Cumhuriyet. 20 Aralık 1948). 13 Ocak 1951 Türkiye Komünist Partisi'nin bazı üyeleri tutuklandı. 1921’den sonra yasaklı/yeraltı çizgisine geçti; resmi siyasi parti olarak devam etmedi. Mustafa Suphi, Ethem Nejat / Komünist/sosyalist hareket; Sovyet etkili devrimci çizgi.
TBMM'nin açılışından sonra istihbarat amacıyla Genelkurmay Başkanlığı'na bağlı olarak İstanbul'da Hamza Grubu kurulmuştur. Birçok sebepten ötürü bu grup defalarca isim değiştirmiş, önce Mücahid, Muharip isimlerini almış 31 Ağustos 1921 tarihinde Felah adıyla faaliyetlerini devam ettirmiştir.
23 Eylül 1920: Hamza Grubu'nun kuruluşu.
15 Aralık 1920: Hamza Grubu'nun Mücâhid Grubu adını alması.
23 Şubat 1921: Mücâhid Grubu'nun Muhârip Grubu adını alması.
31 Ağustos 1921: Muhârip Grubu'nun, Felâh Grubu adını alması. (MİT Tarihçesi)
04 Ekim 1923: Felâh Grubu'nun faaliyetlerine son vermesi. (MİT Tarihçesi)
Ordu içerisine sızan yabancı ajan faaliyetlerini engellemek amacıyla 18 Temmuz 1920-21 Mart 1921 tarihlerinde Garp Cephesi Komutanlığı'na bağlı olarak Askeri Polis (Ayn-Pe) kurulmuştur. Daha sonraları gizlilik faaliyetlerine devam etmek amacıyla Müsellah Müdafaa-i Milliye (M.M.) Grubu ardından da Tetkik Heyeti Amirlikleri kurulmuştur.
Doğu Cephesi’nde Ermeni kuvvetleri Bardız ve Kötek hattında saldırıya geçti. Bu saldırılar, Türk ordusunun kısa süre sonra genel taarruza geçmesinin zeminini oluşturdu.