DuruVizyon Kuramı, tamamlanmış ve kapanmış bir sistem değil; gelişmeye, genişlemeye ve yeni alanlara uygulanmaya devam eden bütüncül bir felsefi kuramdır. Bugüne kadar yayımlanmış ve yayına hazırlanmış çalışmalar, kuramın yalnızca ilk etapta ortaya koyduğu temel kazanımları göstermektedir. Bu kazanımlar, DuruVizyon Kuramının varlık, bilgi, anlam, zihin ve insan problemlerine güçlü ve sistemli açıklamalar getirdiğini ortaya koymaktadır.
Kuram kapsamında şu ana kadar yayımlanmış veya yayına hazırlanmış başlıca çalışmalar şunlardır:
- İnsan ve Öz Yapı
- DuruVizyon Onto-Epistemolojik Analitik Düzlemi
(Varlık–Bilgi İlişkisine Onto-Epistemolojik Bir Yaklaşım: DuruVizyon Kuramı Çerçevesinde Analitik Düzlem Yaklaşımı) - DuruVizyon Kuramı Zihin Modeli
(Zihnin Ontolojik Statüsü, İşleyişi ve Öznenin Kuruluşu: DuruVizyon Kuramı Çerçevesinde Bütüncül Bir Model) - DuruVizyon Kuramı Kapsamında Onto-Semantik Metodoloji
- DuruVizyon Kuramı: Temel Dayanaklar ve Aksiyomatik Çerçeve
Bu çalışmalar, DuruVizyon Kuramının ilk aşamada özellikle şu temel alanlarda önemli kazanımlar ortaya koyduğunu göstermektedir:
- İlkmadde ve Kavram Levhası kavramları
- Onto-Epistemolojik Analitik Düzlem
- Zihin Modeli
- Değişim ve Süreç Açıklamaları
DuruVizyon Kuramının ilk etapta sağladığı en önemli açılımlardan biri, varlık ile bilgi arasındaki ilişkiyi aynı kuramsal zeminde açıklayan Onto-Epistemolojik Analitik Düzlem yaklaşımıdır. Bu düzlem sayesinde varlık alanı yalnızca fiziksel gerçeklik üzerinden değil; imkân, oluş, bilgi ve kavram boyutlarıyla birlikte ele alınmıştır. Analitik Düzlemin ilgili bölgelerinde Kavram Levhası, tümellerin bulunduğu alan olarak; oluş alanı ise tikellerin varlık kazandığı alan olarak açıklanmıştır.
Bu çerçevede, tikellerin tümellerin kombinasyonlarından meydana geldikleri, sürece, oluşa ve değişime tâbi oldukları; buna karşılık tümellerin sürece ve değişime tâbi olmayan bir varlık düzeninde bulundukları ortaya konulmuştur. Böylece tümel ile tikel, kavram ile oluş, imkân ile gerçeklik arasındaki ilişki DuruVizyon Kuramı içinde sistemli biçimde açıklanmıştır.
Kuramın bir diğer temel başarısı, ilkmadde kavramının açık ve kapsamlı biçimde temellendirilmiş olmasıdır. DuruVizyon Kuramı, varlık alanının tamamen ilkmadde ile kaplı olduğunu; ilkmaddenin bütün varlıkların ortak temeli olduğunu ortaya koymuştur. Böylece tümellerin tikeller hâlinde oluş alanında görünür hâle gelmesi, açıklamasız bir sıçrama olarak değil; ilkmadde temelinde anlaşılabilen bir varlık ilişkisi olarak izah edilmiştir.
Bu ontolojik zemin, insan ve zihin problemine de uygulanmıştır. İnsan tikeli, insan tümelini taşıyan bir varlık olarak ele alınmış; aynı zamanda insanın zihin tümelini de barındırdığı gösterilmiştir. Bu yaklaşım, zihni bedenden kopuk bağımsız bir varlık olarak görmediği gibi, onu yalnızca bedensel süreçlere indirgenen bir işlev olarak da değerlendirmez. DuruVizyon Kuramına göre zihin, bedenle birlikte varlık süren, onunla eşzamanlı çalışan ve ontolojik veriyi epistemolojik değere dönüştüren yapısal bir sistemdir.
Bu açıklama üzerinden DuruVizyon Kuramı, zihin-beden problemine kendi ontolojik zemini içinde bütüncül ve tutarlı bir çözüm getirmiştir. Zihin, bedenden ayrı ikinci bir töz olarak değil; insan varlığı içinde bedenle birlikte varlık süren eşzamanlı bir sistem olarak açıklanmıştır. Böylece zihin problemi yalnızca bilinç, davranış, beyin faaliyeti veya öznel deneyim düzeyinde değil; varlık, bilgi ve anlam ilişkisi içinde ele alınmıştır.
Kuramın zihin modeline ilişkin çalışmaları, yalnızca zihnin ontolojik statüsünü değil, aynı zamanda yapısal bileşenlerini ve işleyiş mekanizmasını da açıklamaktadır. Algı, imge, bellek verisi, anlam yükleme ve bilgi arasındaki ilişki üzerinden zihinsel işleyiş tanımlanmış; kişilik, benlik ve ontolojik öznenin zihin sistemi üzerinde nasıl oluştuğu gösterilmiştir. Bu açıklama, kişisel farkların ve kişilik tipolojilerinin yalnızca dış davranışlar üzerinden değil, zihin sisteminin yapısı ve işleyişi üzerinden de incelenebileceğini ortaya koymuştur.
DuruVizyon Kuramı’nın ilk etapta ortaya koyduğu önemli açılımlardan biri de değişim ve süreç açıklamalarıdır. Bu çerçevede hareket ve zaman kavramlarının ontolojik bakımdan tikel ya da tümel türden bağımsız varlıklar olmadığı; aksine varlık alanındaki ilişkileri, geçişleri ve oluş düzenini açıklamak üzere kurulan faraziye kavramları oldukları gösterilmiştir. Böylece değişim ve süreç, ontolojik düzlem içinde daha açık ve daha sistemli bir temele oturtulmuş; hareket ve zamanın varlık alanındaki yeri yeniden değerlendirilmiştir.
Bu bölümde sunulan açıklamalar, yalnızca kavramsal metinlerle değil; aynı zamanda Onto-Epistemolojik Analitik Düzlem, zihin sisteminin yapısı ve işleyişsel tanımları gösteren görsel şemalarla da desteklenmektedir. Bu şemalar, kuramın kavramsal bütünlüğünü daha açık biçimde görünür kılmak ve temel ilişkileri daha anlaşılır hâle getirmek amacıyla sunulmaktadır.
Bütün bu kazanımlar, DuruVizyon Kuramının yalnızca ilk etapta ortaya koyduğu sonuçlardır. Kuram; varlık, bilgi, anlam, zihin, özne ve kişilik alanlarında güçlü bir açıklama zemini kurmuş olmakla birlikte, kendisini bu alanlarla sınırlamamaktadır. Önümüzdeki çalışmalarda kuramın ahlak, toplum, medeniyet, hukuk, eğitim, din, bilim, sanat, teknoloji ve insanlığın gelecek tasavvuru gibi daha birçok alanda yeni açılımlar ortaya koyması hedeflenmektedir.
Bu nedenle DuruVizyon Kuramının bugüne kadar sağladığı kazanımlar, kuramın nihai sınırları değil; daha geniş bir felsefi inşa sürecinin ilk güçlü adımlarıdır. DuruVizyon Kuramı, insanı ve varlığı parçalı biçimde değil, bütüncül bir hakikat zemini içinde anlamaya yönelen kapsamlı bir düşünce sistemi olarak gelişmeye devam etmektedir.